장음표시 사용
401쪽
ΛD ILLUSTR ISS. ET REUERENDIS S. D D.
Olim Episcopum TricaricenisAuCTOR E URBANO DA VISIO.
i ominus Lucas Antonius Portius Vir plane illius Philoso phiae istudiosus, quae ab experimentis salam esse cognoscit, x Nominis tui observantissimus, opusculo te admirandis quibusdam sontibus a Plinio de rimis, dum rationes exisponit eius fontis , qui cum maris aestu crescit, minuita que , inquit id ex parte dependere a maiori aquarum satasatuin maris specifica gravitate , respective ad aquarum dulcium gravitatem , x hac occasione honestam mei mentionem iacit. Ego enim in quadam Epistola ad eruditum Virum Geminianum Montanatium circa Fontium, Fluminumque originem , quae typis mandata est anno t66G. hac aquarum saltarum majori graVitate usus sum ad diducendas aqua: ad montium cacumina . Cumque illius Epistolae dolint exemplaria, decrevi summam eorum , quae tunc dixeram , rescribere , Se obiectionabus qui hutadam satisfacere , st haec omnia tuo nomini consecrare Uir Illustrissime prudentia , antiquiorum morum gravitate , doctrina , 2 humanitate suspiciende. Atque cuneta omittam, quae ab aliis fuse explicata sunt circa hocidein argumentum , utpote vae tibi, in lectione Voluminum eruditissimo inrum virorum versatissimo ,hnt nota . Hoc solum dicam , quod per dissillationes, hanc Fontium perennitatem dem ostiari posse putabam , tum aliis rationibus, tum quia , ut in alia Epistola ad Dominum Jo: Baptis am Capaponum in studio Bononiensi Lect em directa circa Metheora, exillimavi melius, 2 aptius Ignis Elementum in centro Terrae, quam in concavo Lunae collocari : Ex cujus calore , non solum Plantarum , Metallorumque productiones , ob humorum sermentationes aptissime explicari possent; secletiam infinitis evaporationibus ad montium cacumina delatis , illas aqua .rum congeries congregari, qzue sontium, fluminumque perennem esseerent fluxum , quem ad terram irrigandam quotidie Videmus emanare . Sed in hoc invento minime acquiescebam. Primo quidam quia haec iminensia ampli.
402쪽
-plitudo receptaculorum non probabatur . Secundo quia numquam Ie-leram aliquem, vel unum ex tantis reperisse. Et ultimo quia noveram erenissimum Ferdinandum Secundum Magnum intruriae Ducem, qui circa hoc Problema multum desudaverat secando montes, temper aqua. rum venas ascendere , k non descendere reperiisse . unde desperans maad huius Problematis captionem perventurum, amplius circa illud cogitandum sere non duxi. Ouando repente sacrain peringendo Bibliatri in Pruno Cap. libri Eccletiastes in haro incidi verba. Omnia flumina intrans
in mare in mare non redundat, ad Iocum, unde exeunt sumina , re riuuin
rur , ut iterum fluant. Quae ita mihi sunt visa sentium origi oem clatissime demonstrare, ut soluin indigerent dicti introitus, & exitus moridum esse declarandum: Ad quae reflesendo , inter speculationes, quae circa gravitatem fluidorum intercedunt, subvenit mihi, quod navis onusa minus descendit in aqua marina , quam in aqua dulci : unde ut asseis querer disrentiam, qi ae intercedit inter dictas aquas, animum apposui. ct assumpto Siphone vitreo, cuius diare ter esset latitudinis unius unciae, Se longitudinis uniuscujusque brachiorum duorum pedum cum dimidio. in sudi prius tantum aquae salitae in illo, ut ejus medietatem repleret, posea superinjeci aquam poram. usque adeo aqua salita per alterum brachium ascenderet, Se observavi, quod dum aqua dulcis pervenit ad sumin mum dicti Siphonis, tunc aqua salita deficiebat ab ipsa libella spatio quari tuor digitorum , qtue aequabat proportionem , quae intercedit inter octo, & novem . Quo facto cognovi quod salsedo aquae marinae, id est compositi aquae, M salis, qui eli species quaedam subitantrie terrenae gravior ipsa aqua, ctet causa essiciens productionum Fontium, Se Fluminum. Suppolito enim mare esse quoddam Vas amplum , latitudinis magnae, sed non infinitae: certum est, quod quando plenum fuerit aqua , si alia su- Ierinducatur, excedet riu, altitudinis terminos, nisi quis sub ejus fundo
oramen apposuerit tantae amplitudinis , ut ex illo em sat eadem quantitas aquae, quae desuper indueta fuerit. His politis obiervare possumus conti. Nuo ν& PerPetuo in mare tam multa se exonerare flamina , ut si omnia fimul essent unita , emcerent aliud vas amplissimum aquae dulcis, M tamen mare non redundat. Unde neceste habemus affirmare, quod sub fundo maris detur exitus aequalis in quantitate aquis suminum, quae perpetuo in illud influunt, quem facile inveniemus, si conii lerabimus , quod aquae . maris, dum de sicendunt sub ejus fundo', aut penetrant totum terrestre glauhum dia rnetraliter, quod non probatur, aut postquam descenderint per
aliquod spatium sub terra dicti fundi arenosa, & friabili, incidant in aliam
majoris consistentiae, velut marmorum in quam impingen es, neC eam Penetrare Vatuntes, per i meam perpendicularem, Se desuper ab aqua m Iis pressae, cogantur anguIum facere , v percurrere lineam horizontali ρο- Talellam , eo.usque pervenerin ad term inum , super quem maris aqua non incumbit, 2 tunc cum ex parte maris sint gravatae ab ejus aqua, se ex alis tera parte nihil eis opponatur, sublevabuntur inter spatia Vacua, quae in tercedunt inter partes terrae , Se ascendent per illa , utque dum perveniant
ad illam lineam, quae transit per superficiem ipsius maris. Quae aqua ,si esset eiusffem gravitatis dictae aquae maris, in dicta consistet et linea. Sea
403쪽
38c De fontium, otque fluminum origine
cum sal sit quaedam terrae species , quae unitur quide in aquae , se cum ipsa Scit certum Corpus, ted est separabili, ab ipsa , ut in distillationibus experimur , in quibus aqua exhalatue, M sal remanet in vasis fundo i ita etiam fieri poterit diei a separatio per jugem fit trationem , scilicet transeundo diRam aquam salitam per terra: diversas species , in quibus remam neat sal, & tunc ipsa aqua posita in minore proportione gravitatis respecta marinae, praemitur ab hac, Sc sublevatur supra altitulinem superficiei
maris, utqDe ad eam quantitatem , quam diximus intercedere inter aqua in dulcem , se salitam , vel ad quaiam uim pae aliam quantitatem, Sc si inciderit sub montium fundamentis, per illorum se coiiducens fixutas ad verticem pervenieris, per eorum superticiem dilabitur, se unione inultorum rivulorum efficit fiuinina , quae denuo ad mare se conserunt ue ubi iterum se sali miscens. efficitur gravior , ad extrudendam inferiorem sale nudatam,& essicere hanc circulationem, tam necessaria in ad hujus mundi conseria vationem. In quo admiremur summas in Creatoris sapientia in , dum tam faciliter ἰ respeetis nostram intelli Entia ur, perfecerit istam circulationem, id est miscendo salem cum aqua m ris, ut gravior effecta quam pura , C peret hanc transire per ra: venas, ibique i poliatadale, Se levior conitit ta , ascendere per montium altitudine, , qui forsan ad hunc effectum constituti sunt, Si denuo ad mare confluat, poliqu.un irrigaverit ejusde in terrae superficiem aridam , bc reddiderit aptam ad generationes herbarum, Se plantarum, animalium potum, Sc ad navigationem, ex ι qua hominum
Uerum supereth nunc mini quibusdam objectio albus satis sacere viti
quidem non mediocris eruditionis. Quarum prima fuit Λquam maris nota habere ad dulcem eam, quam dixi, proportionem , scilicet ut octo ad novem , sed eam esse sicut 49 ad so . Secunda , quod altitudines montium essent nimis excelsat, δε ideo non posse aquati, ea proportione , minus gravem ad tantam exurgere elevetionem , Sc pro confirmationa dicti assumpti affert Ficum montem in Tenari Ua, una ex insulis Canariis, esse altit dinis quatuor intiliarium cum dimidio : Et ideo ut vera esset dicta 'mea demoni ratio , necesse foret aquam desce sidere plusquam ducenta ut glutis
quinque in illiaria. ὀc quadringenta passus , ut postea potuisset se extollere lupra dietum montem : ob quod , vel impossibilis , vel petes Mi il lina 4 iacta foret demonstratio. Tertia , quod ii in sando dicti Siphonis leparatetur sal ab aqua , tandem aqua maris dulcis evaderet. Quarto quod cum in dio a B piliola ego dixissem Mos debere imaginari quemdam Siphonem habere unum caput in mari, bc aliud in iliontium cacuminibus , Se in suu-do dicti Siphonis fieri separatione in salis ab aqua , absque eo , quod huius effectus reddiderim rationes , dicit quod si ego vestiri omnia ci m intelle&u confingere , omnes demonstrationes mihi facillimas evaturas., Quae objectiones licet nihil dictam meam pervertant Me monstratio nem , tamen quia ex earum explanatione ista magis dilucidata remane bit , ab hac ultima incipiendo , dico nunquam me in tam maῖnam incidisse admirationem , cum quando hanc legi oppositionem. Enim vero
Ego supposui , sum verisimilia , tum possibilia , tum quae captu iacilia essent, quin imo , quae omnino concedi debeant: Terram scilioet pluribus
404쪽
in locis esse bibulam, & maris aquas penetrare eiusdem Visbera , Ω cavi tates reperiri in montibus et quae quidam supponi debent a quocumque , qui de his loqui velit, ct in quacumque hypothesi, ut supponuntur ab eodem scriptore , licet ipse quaedam alia supponat, quae concipi minime possunt. ut autem explicem meum dictum Respendeo ; quod quando dixi nos de- here imaginati Siphonem 3cc. posui dictum Verbum pro consulerare, sicut,
licet non videamus dubius fontium , qui sub terra extant, plumbeos, vel terreos , tamen supponimus illos. 2 non imaginatione confingimus. Λ tego cum supponam aquam maris transire per viscera terrae , ad monistium cacumina pervenire, Certum est hunc transitum non posse perfici, nisi transeat per aliquos meatust subteraneos, & ideo a nobis non nisi ima-
finatione supponendos , ted cum certa 2 indubitata ratione, quod non posia et dic e suo orbe terrestri ,2 vere suo dam totum in suo intellectu habuit esse. ut autem aliis oppositionibus satisfaciam , 2 circa primam . Quod aqua alita ad dulcem eam proportionem non habeat, quam dixi, scilicet. ut octo ad novem , sed habere ut quadragintanovem ad quinquaginta. spondeo , quod potuerit accipere me sumpsisse aquam magis salitam, quam marina, dum dictum experimentum laci, cum mihi non fuisset copia di Raeaquar marinae, sicut ipsi, qui ad litus maris ipsum iacit experimentum. Sed hoc nihil contra dictam facit rimon strationem,quia si cum die a propartio. ne dicebam aquam maris sub terra descendere per octo milliaria , ut postea sale exuta ascenderet novem, idest uno plus super maris lineam horirontaialem . Λttenta die a sua proportione , dicam , aquam descensuram milliaria
quadragintanovem, ut sale deposito assurgere possit ad quinquaginta. Et hoc non debet illi fastidium ingerere . Ouia in hoc nostro terrestri globo adsune spatia multa profunditatis prodiSis dei censu, & aicensu, st magis, 2 minus
demonstrationem non vitiant '. Et tanto minus , quia montes non assurgunt
tot milliaria ut ipse dicit de suo monte Picoe in Canariis, ab eo mensurata per solam suppositionem , quod a Botero dicatur visibilem este in mari ad sexaginta leucas, quia dictus meus Λntagonista in hoc calculo obiitus sui erescindere a dicta mensura illud, quod addebat angulus refractionis ipsi notissimus, dum alias illi visibiles effecit Solem, M Lunam Ecliptatam.
Et ideo cogitur lateri cum coeteris auctoribus , qui tractant de montium altitudinibus, eas non excedere miliaria duo.
Circa tertiam autem oppositionem , quod si in stando Siphonis separaretur sal ab aqua, tandem aqua maris remaneret dulcis , dico me hujus effectus relinquere cognitionem ad Dei omnipotentiam , quae dicto omnia perfecit. Mini solum sussicit demonstrasse sal naturaliter ab aqua separari, licet nec modi desint quibus explicari possit haec separati alis, & aquae absque eo, quod totum sal remaneat in fundo Siphonum , 2 aqua maris tangem ad dulcedinem sit perventura . Quorum unum qui mihi comm de probatur, ostendam . Supponendo primo , quod .experientia patet,
Sal positum in lando alicujus vasis, si aqua ei superinfundatur , liquefit,9 ascendit per totum corpus a uae. Secundo aquam tantam admittere
salis quantitatem , ut amplius satis dictae speciei, qua inhibita est non re-
405쪽
cipiat, sicut etiam de illo tantum admittat, quantum ad sanitatem illi sussiciat. His positis dico aquam maris plene esse sale imbibitam , si flumina aquarum dulci um in illud non inquerent, ad quae salienda attrahit ex fundo maris illud sal, quod depositum fuit ab aquis dulcescentibus , quae transeunt per illos meatus, in quibus sal ab aqua separatur. Et ideli sal non in lando maris remanet, sed per universam dispergitur aquae molem. Ouibus maxime teneor die o Auctori. quia cum tantum has attulerit O tectiones , quae nihil ossiciunt dictae meae demonstrationi, 2 quod acumen illius intellectus , si dicta demonstratio non existeret a partΘ rei vera, alias validissimas objectiones produxisset ad illius falsitatem demonstrandam. Et ex alia parte viderim alios viros eruditissimos recepisse illam pro concludenti : Laetor me invenisse modum facilem , 2 demonstratum ad dictam circulationem perficiendam,& adhuc ab allis auctoribus , quos sciam,
Hoc solum rastat, ut apud te Illustrissime Praesul talis appareat: Quia tunc firmiter credam me male non ratiocinasse , Certus de perspicacitatet i 4ntellectus demonstrationibus mathematicis, ad ingeniorum Lydium lapidem , assuetum . Vale Data Romae ex aedibus nostris die prima No
Illustriss. Se Reverendissimae Dominationis Tuae. Adssit ilonus Servus urbanus invisius.
406쪽
parapδrases in fibrum de veteri medietas. 343Fons Iovis: Fons Sons , Pisaei Ioni, acique smius, de quibus λ
407쪽
Acidum non est remotum ab amam , vel dulci. 3 sAciditatis sensatio molesta. 366 incrimoniae, & intemperantiae mures. plices. 36IAEstroti laeduntur a cibis sanorum. NI. gravissi iNe assiciuntur ii ex ea parte peccent ex qua aegrotant. aegro iis saepe prosunt fortissima , & exeedentia. 3ς Aer m prellus impellit aqua ἔ. mannus es uideat uius in fermentalion laus, & permutationibus. V TZ qyp:us aliquid habet, quod non e it, . tu aliis locis. IIa Amarum non est omnibus amarum. 3 3δntiqui Putaverunt calidum non I.edere. - 3s7Rnxietas 1 hile. 36ιZquae copioliores, ct Pacciores in istatibus, earum varia altitudo. 'Argentum. 37ς Rurum. ibul.
dxiomata in omni disciplina usum habent. HI
Bilis vitia ι morbI. 6 IBruta animantia naturae Moeentur necessitate. 3s Bullae ab iis , quae refrigerant. 3Caliditas, ct frigiditas minime omnium P itentes in hamine. Hs Calefictio tollit resti rationem 36 non suscipit co coctionem , aut ma
Caleus , aliis utilis , aliis noxius. ἰοι Causa levis , & potens nimis respecti in Ve ης ., quae causae ali ius dici deis
Ciborum inventiones 3e . magnum inventum panis , & vini ibid. pibus intempestivus ις ἶφς. cibus sanorum nocet aegrotantibus ἶς qui prodest huic , nocet ulteri. eL Connitio rerum relativa , & non renisci Ua. . DCornationes rerum ut cognoscuntur. pag.
Coluia. ne in porticu Divae Mariae ait martyres 37ς. in foro boario. 7 Conelutiones eaedem ab iisdem primi piis. Communes hominum opiniones, quae
γ' se , . . ImComparata ad nominem. 16sConcoctum uni non est omnibus concoctum. - 6x Consuetudo aliam inducit naturam. Pag . 3s Corporum varia est necelsitas. UL 3ςλ. non laeduntur notabiliter a levissi inacausa δςς. quando repleta magis lintreplencla ibid.corpora tum varie Ponsunt allicere sensum , tum alia multa Praestant. 36
C Ali dum cur nam aliquid dicatur.3 7. k o. non est remotum a frigido. v s. non eli omiabus calidum 3 9. non clatur quicquam in se calidum 3ss. non est remedium , neque cauta morborum 3 6. saepissime nihil reser ccalidum , an frigidum sit id quod sumitur 3s . calida , quae dicuntur Oinpolitas uires diabent. Calida non a Naise , aut nocent quia calida. sT .
DEbiIta saepe minime suont. 3ς τDecipiunt nonnulli , quia deci-Piuntur. 3 ς' Detractio a quantitate . 3ς Dilficile est aisequi rectilsimum. 3ygDignitates , sive axiomata. 37st Diilentiones l'hilosophorum , ct Medi corvin. 3 s lori nihil simile extra sensum. 1. DOlorificum, & calidum non quia La lia nocent , aut juvant. y γEade.
408쪽
E Adem eausa non producit eadem in
his , quae eadem non sunt. Experienta a cognoscuntur rerum ne celsitates. 163
Ex eo quod aliquod si dolori ficum, vel calorificum nihil institur , nisi quod lit dolorificum. ΦΕrysipelata. οἷ
FEbris non eonsistit in ealido , neque in frigido ass. cito , 2 sacillime sanaretur ii in his eontisteret ibid. r medium ipsius non est neque calidum , neque Digidum, ibid.
Ferrum Fale definitur ex eo, quod incidere possit 3bo. seiri generatio. 374FiRura eoru in , que sub sensum non cadunt concipienda 366. figura . m tuque iatorio multa fiunt cliversa 36s . figurae quae in sensu est aliquialimile habet extra sensum 364. figurarum scientia utilis ibid. figurae viistia faciunt morbos. M4.36μFIatus a cibo intempestivo 3s . dine. runt inter se 6 . ratione loci 3ος. comprimere pollunt Vasa, nervos. isi. Fluxu reflexuque maris sontes aclauct vel diminuti. 17 373
Fons anapa voine non 3 ε . eertis temis
porthus lanuens caliuas,certis frigidis 3 i. Plinii junioris 16'. in Delo 3 1. metenedo 3 I. en uxu maris creastens. IFortissimum quid 3s . fortia aIiguanuo ju Uant. δοτFrigidum non est omnibus frigidum 3ς'. neque aequaliter ibid. non est remedium morbo u 316, mihil est it, se rigidum ς . quae dicuntur frigida alias vires fiahent , 5 saepe oppositas ibid. saepe nihil refert frigidum , an calidum sit, quod sumitur. ibid.
GRavecto, & nuxus ad nares ab eo, quod frigesaeit, ct ab eo, quod eales cita . . 3 φGeometria utilis , animum acuit. 16
HIppocrates non est author omnIum quae sibi ascribuntur 34ς. 46. plures licti sunt Hippoerales 34ς. multa adjecta operibus illius, multa corna. pia aq6. Democriti discipuIus , cujus ost liber de veteri medicina. 346 Historia rerum omnium custodienda. Pag. o Homo primum usus est victu brutorum 3s .cfestivit a brutorum victu,& quare ibid.ex se se fit frigidus fit calidus in sensu 3 p. minus appetit in quibusdam morbis 3ex. Homini propter con suetudinem alia sunt magis minus Egravia 3so. insunt ipsi omnes pote tiae. 3πHumorum nimia rarefactione varia fiunt in variis partibus. is
Hypotheses quaenam sint vanae 3 s. de hent explicare , di eomprehendere omnia t6o. debent attingere rerum naturam 3 o. rM. 64. hypothesi circa figuram multa potiunt rectit concludi. 364
I Gnis morbos facie , qui.non sanantur frigido et . med:ocris, aut m gnae vis. 3sq. ignem relative cogno-icoe non est cognoscere igitem . 164 Ignavi ultimi veritates amplectuntur,
sunt saepe. maligni. In Imbecillis. . 30 Impotentiae a b Ie. 6 Ilnappetentiae , bile, ibid. Impollibile est imperare aIiquid in te calidum. 3 3Inte in pestiva evacuatio, sGmnus, quies. Pag. 3 4 In Pane , q sint qua renda. με Ineptia est redacere omnia , quae in sane ad id quod calefacere poisit. 6 Im temperantiae , ct acrimoniae inuit plices. ; gluvantia , dc nocentia dant indicia to
Inopus icins cum nilo ciescens. n.
LAtitudo moralis est in omnibus re.
409쪽
Yppocratis 46. eur hic poli habitus' i hid. continet Optimam medicinae institutionem 347. iam Demoeriti do-arinam. 156
MAla quae fiunt ab igne non sananiatur refrigerantibus. i6IMaris major altitudo, quid in sontihus faciat. 3 lMathematicorum Logica. 37 Mitui alio 46 l. dicitur ira utip eiter.si, Medicus debet afficere idiotarum intelligentiam 34 .limilis navis nuberna tori 3 3.qui miniis errat maxime lauis dandus ibid. male inquit hoc est ealidum, hoe est frigidum 3 3. prudens non expectat magnRs mutationes 3 s rectillimus non datur 361. saepe clam innat , id quod utile ι st , S e con-
PAn s inventum mannum 3ςI. qui bonus , qui malus . 3 6 Partes corporis mutabiIes. Τες. 6s Philoli phorum , ct Meu. eorum diis enistiones. In Potentiae rerum in quihus consistunt. Pag. . 366 Pulmones. Potus intempestivus. 3ς. Putridum non est putridum omnihus Pag. 36 nat , id quod utile rit , S e contra re t. quid cognoscere uineat 36M Medici antiquiores vulneribus , &ulceribus tantum medebantur . 3 IMedicina non indiget vana hvmtheli δ s. nullum incrementum habuit hνα pothes 3 9 principium habet ibid.ex neceditate orta ei ἶς i. sanorum , &aegrotatili m ab eoi em principio 3 2. nullo alio piincipio niti potest 349. Deo Mempta. 3 6 Metalla. Is Morbi . saepe eneeant propter imperiistiam medicorum 3M.qui cith non sanantur non consistunt in calido , aut frigido. 3ς9Multa dicuntur non qualia sunt , se iqualia faciunt. 36 mutabilitas corporum iacit morbos. 3ὀ3
differunt 363. natura saepe disposita sunt quae arte disponi possunt. δε Necessitas nature,quid sit 349.3s ς4. Is
reperit medicinam m. ni, in Pinus tempore conaruo 3ς4. mutatur 3e3. , . necessitates cogno scuntur experientia. 3
Nili intumescentia. 37 Non est in se hoe calidum , hoc stimdum, hoe Viride. 3 Nocentia, ct juvantia docent quid con-Veniat. ἔφεNullus cognovit quomodo omnia gerantur in musca . 36x
Numerorum seientia utiIis. 3DRAtiones eiusdem ad diversa non
sunt eaedem. Replenda corpora repleta , Ic quando.
Remedium ex eo , quod non eR re meis dium. 166 Renes. 3ος
S Anores non sunt iidem omnibus
PRg. . 3 91enius mensura omnium 3 3. quaedam habet quibus nihil simile excia sen sun . ID Sensationes vehementes dant nomina iis , ex quihus excitantur. 31 . I sSorbitiores. 3ς sonitui nihil simile extra sensem . 364 stannum. 4 4 Siphonis retorti effectus . 36 . 3 O
Temperatum, ct tem PerarI.3ε . εχ Tormina. 3 Tubi retorti effectus 3 s. aptitudo , α dispositio varia. Iis
Vapores adaugent sontium aquas.
vertigines. 3ς. Vehementes sensationes. 3ς Venenum. 366 vires rerum , Tires corporis vi en ii a
410쪽
vinum aliis utile, aliis inutile. vocum significationes servanda . uleera facta ab igne non sanantur red frigeratione. 3ε Voluptati nihil simile extra sensum. Pag. ' 3M utile aliquid dicitur respectivia Φοι