Claudius Rutilius poeta priscus De laudibus vrbis, Etruriae, et Italiae

31쪽

RVTILII is ' II Sic dubitanda solet gracili vanescere cornu, r i. Defessi'; oculis Luna reperta latet

Haec ponti breuitas auxit mendacia famae.

Armentale ferunt quippe natasse pecus Tempore Cymaeas quo primum uenit in oras Io Forte secuta uagum foemina Corsa bouem. Processu pelagi iam se Capraria tollit. Squallet lucifugis insula plena uiris. Ipsi se monacos grino cognomine dicunt, 'a...t Quod soli nullo uiuere teste uolunt.

M' Neta fortunae metuunt dum damna uerentur: ibi

Quisquam sponte miset ne miser esse queat. ιQuae nam peruersi rabies tam stulta cerebes t l. go Dum mala formides nec bona posse pati .lta Sive sitas repetunt ex fato ergastula pinnas, rni Tristia seu nigro uiscera felle tument. or c. IISic nimiae bilis morbum assignauit Hominis; Eoib c md Bellerophontais sollicitudinibus: et O , o lNam iuueni omnio saeui post tela dolotis is namcRADicitur humanum displicuisse genus.

In Volaterranum uero uada nomine tractum it ira a ZIngressius dubii tramitis alta negocii tar A PT Despectat prorae custos clauum sequentem. 2 ramia Dirigit et puppim uoce monente regit ni, II ncertus gemina di scriminat arbore fauces, 'or. 4n I Defixasi offert limes uter sudes. . I

32쪽

LIBER PRIMVs

Illis proceras mos est adnectere lauros Conspicuas ramis et fruticante coma Vr praebente algam densi symplegade limi Seruet inoffensas semita clara notas. Illic me rapidus consistere corus adegit Qualis siluarum frangere lustra solet. Vix tuti domibus saeuos tolerauimus Imbres Albini patuit proxima uilla mei. Nan meus quem Roma meo subiunxit honoH. Per quem iura meae continuata togae Non expectatos pensavit laudibus annos, Vitae flore puer sed grauitate senex. Mutua germanos iunxit reuerentia mores, Et fauor alternis creuit amicitiis. Praetulit ille meas cum uincere posset habenas λPraedecessoris maior amore suit. Subiectas uillae uacat aspectare salinas. Nan in hoc censetur nomine salsa palus. Qua mare terrenis decliue canalibus intrat Multifidosep lacus paruula fossa rigat. Ast ubi flagrantes admouit Sirius ignes, Cum pallent herbae.cum sitit omnis ager Cum cataractarum claustris excluditur aequor i iVt fixos latices horrida duret humus. Concipiunt acrem natiua coagula Phoebum

Et grauis aestiuo crusta calore coit.

33쪽

RVTILII Haud aliter si cum glacie riget horridus Ister.

Grandia* adstricto numine plaustra uehit. Rimetur solitas natura expendere causas, I nq; pari dispar fomite quaerat opus. Iuncta cluenta gelu conspecto sole Iiquescunt, Et rursus liquidae sole gelantur aquae. O quamispe malis generatur origo bonorum.

Tempestas dulcem fecit amara moram. Victorius enim nostrae pars maxima mentis Congressu expleuit mutua uota suo.

Err'ntem Tuta consdere compuIit ais Excolere externos capta Tolosa lares. Nec tantum duris nituit sapientia rebus Pectora non alio prosperiora tulit. Consulis Oceanus uirtutum conseia Thule. Et quicunq; ferox arua BEtanus arat. Qua praefectorum uicibus frenata potestas Perpetuum magni foenus amoris habet. IlExtremum pars illa quidem discessit in orbem Sed tanil medio rector in orbe fuit. Plus palmae est illos inter uoluisse placere. Inter quos minor est displicuisse pudor: Illustris nuper sacrae comes additus aut Contempsit summos ruris amore gradus. Hunc ego complexus uentorum aduersa fefelli

Dum uideor patriae iam mihi parte frui.

34쪽

LIBER PRIMVs

Lutea protulerat sudos aurora iugales Antennas tendi littoris unda iubet. Inconcussa uehit tranquillus aplustria natus Mollia securo ulla rudente tremunt.

Assurgit ponti medio circunflua Gorgon Inter Pisanum. Cyrnaicum cy latus. Aduersus scopulos damni monimenta recentis Perditus hic uiuo funere ciuis erat. Noster enim nuper iuuenis maioribus amplis Nec censu in se tot con*gioue minor Impulsus furiis homines diuos reliquit Et turpem latebram credulus exul agit. Infelix putat illuvie coelestia pasci Sel premit laesis Leuior ipse deis. Num rogo deterior Circaeis secta uenenise

Tunc mutabantur corpora: nunc animi. Inde Tritum tam petimus sic uilla uocatur,

Quae latet expulsis insula pene fretis. Nan manu iunctis procedit in aequora saxis Qui in domum posuit condidit ante solum. Contiguum stupui portum quem fama frequentat Pisarum emporio diutinis maris. Mira loci facies pelago pulsatur aperto,

Inq; omnes uentos littora nuda patent. Nonnullus tegitur per brachia tuta recessus, 'Aeolias possit qui prohibere minas.

35쪽

RVTILII Sed procera suo praetexitur alga profundo

Molliter offense non nocitura rati. Et tamen insanas cedendo interrigat undas, Nec sinit ex alto grande uolumen agi .

Tempora nauigii clarus reparauerat Eurus. Sed mihi Protadium uisere cura fuit. Quem qui forte uelit certis cognoscere sgnis Virtutis speciem corde uidente petat. Nec magis efficiet similem pictura colorem Quam quae de meritis mista figura uenit Asi cienda procul certo prudentia uultu:

Forma iustitiae suspicienda micat. Sit fortasse minus si Iaudet Gallia ciuem, Testis Roma sui praesulis esse potest. Substituit patriis mediocres Vmbria sedes.

Virtus fortunam fecit utra parem. Mens inuicta uiri pro magnis parua tuetur, Pro paruis animo magna fuere sito. Exiguus regum rectores cespes habebat. Et cincinnatos iugera pauca dabant. Haec pilam nobis non inferiora feruntur Vomere Serran abricii foco. Puppibus ergo meis fida in statione locatis. Ipse vehor Pisas qua solet ire pedes. Praebet equos oriri etiam carpenta tribunus

Ex commilitio carus et ipse mihi.

36쪽

ossiciis regerem cum regia tecta magistere

Armigeraso Pii principis excubias

Ripheae ueterem contemplor originis urbem Quam cingunt geminis Arnus et Au fur aquis. Conum Pyramidis coeuntia flumina ducunt. Intratur modico frons patefacta solo. Sed proprium retinet communi in gurgite nomen Et pontum solus stilicet Arnus adit. Ante diu si troiugenas fortuna penates in T. I Laurentinorum regibus insereret Elide deductas suscepit Etruria Pisas . v vj Nominis indicio testificata genus. a Nan in pater quondam tyrrhenis praefuit aruis, 'isl n IFascibus et senis credita iura dedit. I lNarrabat memini multos emensus honores t lΤuscorum regimen plus placuisse sibi. Nam neq; opim curam quis fit magna sacrarum, In PINec ius quaesturae grata fuisse magis . - . Ipsam sitis est postponere praefecturam i t HOPronior in. Tuscos non dubitabat amor: Nec fallebatur tam carus et ipse probatis P,

Aeternas grates mutua cura canit: -i TConstantem in sta parite mitem in fuisse r i a

Insinuant natis qui meminere senes. Π li . A

Ipsum me gradibus non degenerasse parenti, trili Gaudent et duplici sedulitate fouent.

37쪽

RVTILII I . Haec eadem cum Flamminiae regionibus irem

Splendoris patrii saepe reperta fides. Famam Lachanii ueneratur nominis instar Inter Turrigenas Lydia tota suos. Grata bonis priscos retinet prouincia mores Digna rectores semper habere bonos.

Qualis nunc Decius L ucilli nobile pignus

Per Corythi populos arua beata regit. Nec mirum magni si redditus indole nati ibis: AFelix tam simili posteritate pater. Hu 's vulnificis satyra ludente camomis Nec Turnus potior nec Iuvenalis erit. Instituit ueterem censoria lima pudorem: IDum malos carpit praecipit esse bonos. Non olim sacri iustissimus arbiter auri

Circunsistentes reppuli Harpyias. Harpyias quarum decerpitur unguibus orbis. iduae pede glutineo quod tetigere trahunt. Quae luscum faciunt Argum quae lyncea caecum ilInter custodes publica furta uolant.

Sed non Lucillum Briareia prada fefellit

Tot simul manibus restitit una manus. Iam Trituritam Pisa a ex urbe reuersus . is Aptabam nitido pendula uela noto Cum subitis tectus nimbis insorduit aether. tri 'ISparserunt radios nubila rupta uagos.

38쪽

LIBER PRIMUS Substitimus. Quis enim sub tempestate maligna

Insani turis audeat ire fretis eotia uicinis terimus. naualia siluis Sectandisi iuuat membra mouere feris.

Instrumenta parat uenandi uriticus hospes At 3 olidum doctas nosse cubile canes.. Funditur insidiis: et rata fraude plagarum Mb.. Terribilis*cadit fulmine dentis aper. miae Quem meleagraei uereantur adire lacerti Qui laxet nodos Amphitryoniadae. Tum responsuros persultat bucina colles Fit reportanda carmine praeda leuis. Interea madidis non desinit Africus alis 'i. Continuos picea nube negare dies. Iam matutinis Hyades occasibus V da: Iam latet hyberno conditus hymbre lepus. Exiguum radiis sed magnis fluctibus astrum Quo madidam nullus navita linquit humum. Nanque procelloto subiungitur Oarioni. Restiferum canem roscida praeda fugit. Vidimus excitis pontum flauescere arenis i . 2

Rr eructato uortice rura tegi. aQualiter oceanus mediis infunditur agris in Pril Destituenda uago cum premit arua salo. Sive alio refluus nostro colliditur orbe Siue corusca suis sidera pascit aquis.

FINIS ITINERARII PRIMI, E

39쪽

RVTILII CLAUDII NUMATIANI DE READITU SUO. ITINERARII LIBER

SECUNDUS.

n Ondum longus erat.nec multa uolumina passus Iure suo poterat Iongior esse liber.

Taedia continuo timuit cessura labori.

Sumere ne lector iuge paueret opus. CSaepe cibis assert seras fastidia finis. ratior est modicis haustibus unda siti. . Interualla uiae festis praestare uidetur Qui notat inscriptus milia crebra lapis. Partimur trepidum per opuscula bina ruborem

Quem satius fuerat sustinuisse semel. Tandem nimbosa maris obs dione solutis Pisano portu contigit alta sequi. Adlidet placidum radiis clispantibus aequor, . IT

Et sulcata leui murmurat unda sono. Incipiunt Appenini deuaxa uideri. 'P . i. Qua fremit aerio monte repulsa metis. Italiam rerum dominam qui cingere uisit ibi. Et viam pariter cernere mente uelit z RInueniet quernae similem procedere frondi et . allatis Artatam laterum conueniente sina. Ih. IMilia per longam decies centena teruntue 'osti

Aligarum tertis ad laeta Sicaniae ; id

40쪽

LIBER SECUNDUS

In latum uariis damnosa anfractibus intrat

Tyrrheni rabies Adriaciq; salis.

Qua tamen est iuncti maris angustissima tellus Triginta et centum milia sola patet. Diuersas medius mons obliquatur in undas Qua fert ait refert Phoebus uter diem. Viget Dalmaticos eoo uertice fluctus

Caerulal occiduis frangit Etrusca iugis.

Si factum certa mundum ratione fatemur

Consiliumq; dei machina tanta fuit Excubiis latiis praetexuit Appeninum: Claustrat montanis uix adeunda uiis. Inuidiam timuit natura .parum putauit Arctois alpes opposuisse minis. Sicut uallauit multis uitalia membris,

Nec semel inclusit quae pretiosa tulit Iam tum multiplici meruit munimine cingi Sollicitoso habuit Roma futura deos. Quo magis est facinus diri Stiliconis acerbum Proditor arcani quod fuit imperii. Romano generi dum nititur esse superstes Crudelis summis miscuit ima furor. Dum timet quidquid se fecerat ipse timeri Immisit latiae barbara tela neci. Visceribus nudis armatum condidit hostem Illatae cladis liberiore dolo.