장음표시 사용
301쪽
tur, ex qua nihil, vel parum certi elici potest. Sed de myrrha etiam loquamur, quam illi vocant Mur. A L Ρ Ι N. Per mur myrrham omnes intelligunt, sed tamen optima Trogloditica carent, cuius loco illa utuptur, quam Dioscorides ergasimam appellat, qua & Venetos pharmacopaeos uti quoque scio. Haec enim colore, atque aspectu gummi est proxima, odore graui, gustu modice amaro. Aliasmplicia medicamenta, quibus utuntur addictorum pastillorum compositionem, eadem existunt, quae apud nostros quoque in usu existunt. Haecque de huiusce compositionis ratione a nobis dicta sint. Nunc peropportunum erit, ut ex medicamentis in theriacae compositionem ingredientibus,quq cum apud nostros usitatis conueniant quae differant, loquamul. G v I L AN D. Vt lubet; sed non de omnibus , sed tantum de necessariis breuitatis causa sermo habeatur, ac tantum de his, quorumvsusnonomnibuS adeo patet, ire in quibus multi dubitare videatur. L
compositisnem ingredientibus , consideras
Cap. XLGYILANDINUS. 4 in itaque intelligunt per denbelatam, velim in primis mi.
hi narres: atq; mox de singulis aliis,quorum usus nostris haud omnino clarus est. erit dicendum. A L p 1 N i Per denbalassim suc- eum balsami arboris, peridanbalassam,lignum,& ab balassanseu ctus,illi intelligunt, quae omnia vera habent, atque recentissima, quibus ad componendam theriacam atque alia medicamenta, utuntur. Nostri haec ex Graecis appelllauere, opobalsamum, Xilobalsamum, atque carpobalsamum. Omnia haeae apud me vera ex
AEgypto comportata vidisti, fassusque tunc fuisti sine dubio legitima ac vera esse. Qimniam autem de his posterius, ubi de balsami planta loquemur, copiosius agemus, propterea alia de his in prae sentia dicenda nonsent. . De cinnamomoque & cassia.nihil aliud, quam quod de ipsis iamdictumestrios dicere oportet. GPILIND. Quoniam autem ubi de cima momo,&Cassia sermonem habuisti, nonrecte percepi, ideo rursum exploratius a te eadem audierim, ta
302쪽
enim Egyptios pro cinnamomo, & cassia, iis tribus nomi nibus uti, quippe darsint, cherse, selica, quibus sane nominibus
intelligunt cinnamomum, cannellam, atque cassiam, scilicet perdaris ni corticem cannellae similem, sed eo tenuiorem, longe breuiorem ac gr ciliorem , in seipsum inuersum, conuolutum. Per cherse nostram usitatam cannellam, & per Selica, Cassiam, quam ligneam nostri appellant. ALPIN. Cayri vidi nonnullos sesce
veri cinnamomi, prae antiquitate toto fere odore ac sapore resoluto, idque apud Ioannem de Leonardis, Venetum, mercatorent integerrimum. Erat enim illud cinnamomum; cortices tenuissimi in seipsos cannellae modo inuoluti, crassitie tamen communium
arcuum cordas non excedebant, Vel calamis aromaticis proximi,
langeque erant cannellae breuiores, quae palmi longitudinem non excedebant. Ipsorumque odor, ac sapor, quamquam obscurissime ex vetustate sentiretur, nihil differebat, ab eo, quem communis eannella spirat, atque sapit. Cannella igitur, quam, ut iam dictum
est, cheria appellant, neque odore, neque sapore, neque colore a vero cinnamomo differens est, & solum corticis crassitie, Sc longitudine interstinguitur. Verum cinnamomum, ut ex multis audiu cannellae sapore atque odore praefertur,quia cinnamomi odor suauior, atque validior, saporque dulcior, atque mordacior sentitur. Hincque puto Theophrastum scripsisse, corticps tenuiores e surculis, vel sarmentis tenuioribus eXimi, cinnamomumque, quod ex tenuibus fit praestantius,atque cassiam ex crassioribus, minus eia scacem; ex quo dicendum est, cinnamomum nihil aliud esse, quam surculorum, vetramulorum tenuissimorum cortices, &cannella, maiorum, atque crassiorum, atque adhuc crassiorum iuxta Theophrastum,casita. an verum attigerit, valde dubius sum, quem tu, qui isthac omnia accuratius cognoris, facile illustrare poteris, atque huius vexitatem mihi aperire. G v IL A N D. Quid λ cassiam a cinnamomo, cannella differt crassitie,ac odoris,saporisque praestantia 3hoc plane falsum esse scio, siquidem has obseruari differet tias in variis cannellis,atq; cinnamomis puto,ex quo disserunt cinnamoma atque cannellae inter se corticum magnitudine, ac odoris saporisq; praestantia. Namque Linnamomorum alia sunt tenuioris corticis, odorisque ac saporis v idi Oris, δc alia crassioris, S: odoris, saporisque obscurioris, veluti Giam ex cannellis aliquae sunt cras--es,maiores pressi vitiores M,quod Odinem saporemque atque
303쪽
ali e minores, atque odoris saporisque humilioris. Ex his colligo cinnamomum, quod dasiirni Arabes vocant, nihil aliud esse, quam
corticem temtissimorum surculorum, qui sunt odoratiores, ac validioris saporis,& cannellam, quam cherse appellant, esse corticem crassiorem, omniumq; crassissimum, qui a crassiori b. ramis ac truit. cis aufertur, eamque cannellam quoque esse, minimeque cassiam, ut voluit Theophrastus, cum eundem odorem spiret, atque eui
dem plane seruet saporem, qui in cannellis obseruatur, etsi longe obscuriorem. Cassiam vero, quamselica AEgypth dicunt, alterius esse arboris corticem censeo, cum diuersissima tum odore, tum satapore a cannella clarissime cognoscatur: odores siquidem sapores que cannellae, ab odore, saporeque cassiae specie sane differunt; sa- por cannellae est sub dulcis, cum multa mordacitate; at cassae aliquantulum amarus. Igitur cum cassia differentissimum a cinnamo mo, cannellaque, qui sunt unius eiusdemque arboris cortices, odorem saporemque edat, quid diuersum a cinnamomo, 3 cannella necessario erit iudicandum; ex cassiae etenim corticis gracilitatis, tenuitatisque, S crassitiei differentia, variae eiusdem profecto cassiae praestantioris, & minus praestantis differentiae exurgunt. Cayri plurimos cortices cassiae crassissimos vidi usui prorsus fere inutiles. cum vix aliquid odoris, atque saporis haberent.Non immerito igitur AEgyptios ego laudauerim, qui illis tribus nominibus cinnamo mum, cannellam, atque cassiam comprehendunt. QDd autem Cinnamomum nunc reperiatur, apud plures medicos eruditos dubium non est, nihilque a cannella differre, nisi, quod ipsa praestantius sit: si enim cannellae cortices tenuissimi, & gracillimi, ex surculis extracti recentes haberentur, Veluti paulo crassiores, quos cannellas, S cinnamoma confusim nostri appellant, habentur, sine dubio essent ad usum praestantiores, Veraque cinnamoma dicere tur. Verum quia odor, saporque corticum tenuissimorum surculorum in humido facile resolubili fundantur, facile priusquam in
AEgyptum, vel Syriam convehantur, in tam longo itinere odor,saporq; evanescii, ac minuitur, ea ratione fit,ut mercatores quod sic cito cinnamoma sua praestantia deficiant, atque inutiliora reddantur, non convehant ea,tum quia dissicilius a surculis eximi possitnt, tum quia odore saporeque in tam longo itinere destituta , viliori pretio & dissicilius a mercatoribus venduntur. Cannellam vero,
Suod certe crassior est, non sic facile a quacumque causa patitur
304쪽
bdore saporeque: namque non deficit: ob id ex Arabia mercatbres
conii eliunt, quia diutius Odorem, atque saporem conseruat, facit que ab omnibus coemitur. Sed haec de nis dicta sussiciant. Per fiachen limbat ut nuper etiam dictum est, in usum habent resinam terebinthinam, siccam, duram, lucidam, fori S albam,& intus flavam,
odoratam, quae linguam aspero sub dulci sapore ferid, dentibusque
eommans in ore, ac cera mollescit, sicque in ore, substantia mollitie, saporeque cerae Videtur proxima. Per tin mactum vero bolum orientalem ex terra, in Chia insula certa quadam die mandato Turcae maris praefecti singulo anno effossa, paratum. Iussu enim huiusce praefecti Bassa vocati, cui Turcarum Rex eam terram dono
dedit, singulo anno certa ac statuta die ista terra essessa Byzantium, sub sigillo mittitur, ibique recte purgata in Varios orbes formatur, quae his coloribus spectariar, quippe cineritio, vel subrubro, vel subflauo, sapor ue sub dulci adstringenti, lenta, viscosatae, atque pingui substantia obseruatur. Hanc terram pro compositione theriacae habent prestantissimam, e Byzantio sub sigillo Cayrum conductam. Per sang Arabi gummam in compositione recipiunt, quam nostri Arabicam appellant , ex arboribus acatiae in Arabia, petrea nascentibus collectam. Magnam quidem huius gummi copiam eas arbores in AEgypto gignere te scire certo scio: ex quo illos plane errare cognoscitur qui communem gummam eXAEgypto aduectam veram esse Arabicam negant, sed illam tantu Arabicani fatentur,falso a Dioscoride perdocti,quae vermicularis cernitur atque alba, d sane falsissimum est, quando omnia gummata non tantum alba, lucida, Vermicularia, sed etiam gummis nostratibus colore,& figura proxima,exinde asportata, Vere Arabica sint, atq; ex spinae Egyptiae,vel acatiae arboribus colligatur. Nullae siquidem in gypto, vel Arabia deserta arbores,excepta acalia inueniuntur, vel ibi vivunt, quς gummata glia at:omnia quaecumque illinc asportantur marborib. prςdictis,&non in aliis colliguntur, ea enim loca omnia, rasis,prunis,pomis, pyris, atque aliis arboribus gummatoru 'feracibus carent: sola acalia ibi est, quae gummata gignat: sed de his etiam, ubi de Acatia arbore loquemur. Per Rhob. cachiae, succum ab immaturis siliquis illiusce arboris expressum intelligunt, eoque in hac compositione utuntur. Miror quidem aliquos excellantissimos medicos, lacrymam ex Acatia arbore collectam, S non eius saccum lore ad componendam theriacam in usum recipiendum, .
305쪽
quando in Egypto nemo viderit ab hac arbore stillantem lacrymani, colligi, vel illiusce aliquem unquam fuisse usum, cum nulla ab ea stillet lacryma. Neque mirari nos debemus Galenum, atque post ipsum Atium dixisse, liquidum succum, qui talis semperest, ubi non multum coquitur, ex quo etiam peras latur,nam remanet liquidus modo ab his sui nunc omnes nescio qua negligentia faciunt a nimio calore non perassetur,atq; siccetur. Ibi enim liquiadus,mollis, acatiae succus, reperitur,atque siccus, δί durus; sicci vero maior esst usus apud Coriarios, pro tingendis coriis, siccus optimus est recens, nigro colore subrubescente, atque sapore sub dulci atque adstringenti obseruatus . in meo, quem Nanachue en divocant, Utuntur optimo, ac sincerissimo ex India delato. Pro Gar- demani utuntur iisdem seminibus aromaticis, a nostris pro cardamomo receptis. Daucum ex Creta perquirunt optimum, quo utuntur: pro Heliud ,id est, acoro vero utuntur, scilicet illis radicibus, quibus nostri pro calamo aromatico utuntur, quae vere radi- . ces acori existunt. In usu aliorum ingredientium a nostris fgypthnon differunt, iisdem ac nostri simplicibus medicamentis recipientes in usum ad componendam ilheriacam. GMILAND. Video etiam Egyptios multos errores committere in componenda theriaca , proinde merito suspicandu manu bis videtur,tot laudes, ei a multis datas fortasse non conuenire, vel neque iis morbis, atque venenis, quibus sic praestantissime succurrere dictum est, ita pCaesentaneum, atque tutum esse auxilium; eos ego tibi errores distinctius explic ibo, tu Vero quid sentias expectabo.
Errores, quos 'γpiij committunt in com nenda neriaca , atque de ipserum theriacapra tantia. Cap. XII
V L L ii dubium, quin Myptij in componenda theriaca multos errores committant: in primis ipsorum compositio ab ea quam Andromachus docuit, multum differt numero ingredien-eium: cum ex Andromachi Senioris descriptione constet, ingre- leotia tu eriacam esse numero unum ac sexaginta,&AEgyptiorum
306쪽
descriptio sit tantum quinquaginta nouem , eique etiam deerit asphalium, siue bitumen, centaurea, Galbana, malabatrum, opopanax, & thlaspi, quae omnia habet Andromachi descriptio. Egyptia vero quaedam habet, quibus illa caret, acorum, apium, atque nasturtium. Praeterea Andromachi descriptio ingredientia medicamenta sex numerorum ordines complexa est, quorum primus constat, quadraginta octoo , secundus , viginti-quatuor , tertius duodecim, quartus sex, quintus, quatuor, sextusque & vltimus duobus. Inis gyptiorum vero descriptione, quinque tantum ingredientium numerorum ordines leguntur. Mellisque etiam incompositione triplam addunt proportionem, cuius Andromachus nullam praescripsit quantitatem: praeterea trochis chorum, Vel pastillorum alindaracorum descriptio apud ipsos diuersa plane ab ea, quam Gal. laudauit. Pastillos quoque ex carnibus cornutorum serpentium parant, quos omnes nostri medici damnant, multo magis , quddin arenosis locis illi capiuntur, quos Gal. summopere in lib. de theriaca, ad Pison. damnauit. Quid itaque dicemus de praestantia theriacar Fgyptiae tot summis laudibus a multis celebratae A L p IN. Diuersam sane esse compositionem ab ea, quam Andromachus scriptam reliquit, eaque causa etiam non nihil a sua anti- . qua praestantia ipsam defecisse, credendum profectb est. Quod
peccatum commune etiam est nostris theriacis, quae a nostris pharmacopolis ita parantur, ut multa desiderentur ingredientia, In litaque male substituantur, non sine artis dedecore, veluti est a corus
VerUS, calamus aromaticus, amomum,terra lemnia, opobalsamum,
xilobalsamum, S carpobalsamum, atque alia, quibus nostra th riaca caret, quamquam illa simplicia leuissimo negotio haberi possent, si modo illi ipsa agnoscere vellent. AEgyptiorum vero theriaca hqc omnia cum habeat, etsi aliis erroribus in compositione commissis, theriaca Andromachi Senioris non sit dicenda, est tamen a stirmandum, antidotum esse insignem, multis viribus praedituim Aliquos ab aspidibus, cornutisque AEgyptiis viperis, atque a scorpionibus, qutibi sunt perniciosissimi, quales Dioscorides descri
psit,demorsos, vel sauciatos, illiusce tantum theriacae usu probe,ac re continuo sanatos vidi: omnes assirmant theriacam illam vim efficacissimam habere aduersus omnia Venena, atque ferarum Virus, plurimos vero morbos hoc antidotum imare posse, non est
Aga oratione persuadendum, cum ex ingredientium simplicium
307쪽
viribus facile pateat, ego mulierem viduam, multis annis ab uteri grauioribus. doloribus vexatam, nec non ab assidua cruditate, ventriculum languidius adeptam, eam crudorum humorum gignere copiam, ut quotidie ingentem aquosae pituitae molem vomere cogeretur ; haec, inquam, mulier usu theriacae Egyptiae probe sanata fuit: sileo breuitatis causa,alia commoda in paralyticis vertiginosis, suspiriosis,ac consumptis,atque in aliis fere illi umeris malis ex theriacae usu obseruata. Neque id iniuria, cum ea valde perficiatur vero calamo, acoro, amomo, opobalsamo, carpobalsamo, xilobalsamo,& multis aliis praeclarissimis medicamentis,quaeliumani generis saluti magnopere conducunt, quae quidem in nostra theriaca , desiderantur. Sunt qui affirment, illius theriacae praestantiam, ex cornutorum serpentium carne augeri, siquidem aiunt, carnes tyrorum,quas aliqui cerastes dixere,esse nostrarum viperarum carni :bus calidiores, venenosoresque. QDd non parum efficaciae ipsorum theriacae addere colligunt; quando antidotum promptius , ad cor deducatur ex serpentis facultate, cuius venenosam qualitatem cum homine inimicitiae causa,subith ad cor praecipuum hominis propugnaculum suapte natura duci ac inuadere omnes sciant Ex quo, ut dicunt,caro illorum serpentum longe multo nostiarum viperarum carne est venenosior. Igitur antidotum reddet promptius, ut cor subeat, illique opem ferat. Praeterea, ob animalis speciem, Mob calidum sub quo nascitur, & alitur coelum, & qubd in i locis asperis arenosis vivat, ratio suadet, ex ipsorum carne confectos pastillos esse calidioris facultatis , idque antidoti motum ac operaimnem sine dubio iuuare. Quamobrem haec non indignas . laudes de AEgyptiorum theriaca praedicere Videntur. G V IL A N D. Hoc antidotum, etsi Andromachi theriaca non dici queat ; cum adeo diuerso modo componatur , tamen quod ex multis nobilissimis venenis atque medicamentis sit compositum, quaemultis aliis morbis valide occurrere possunt, non indignum ac inutile andito- tum dicetur ; affirmoque & ego ; ipsum posse multis malis praesentaneum esse auxilium; verum illius summa facultas, ab illius forma resultans,& tum experientia ab Andromacho , ut puto inuenta, itum ab ingredientiumraedicamentorum natura, & ab ipsorum sic ordinato pondere probata, vitiato postea lingredientium pondere,
atque multis desideratis ingredientibus, aliisque pessime admissis
interlid. Sed ne plus temporis in hoc antidoto conteramus, cui
308쪽
Liber Quartas. aliqua pr,terea fuerint a te de illius usu dict a, finem faciemus. AL-
ris. Vsus theriacae apud AEgyptios est frequentissimus, praesertim in venenatis, atque ab omnibus serpentibus demorsis, a scorpionibusque ictis, qui ibi, ut dixi exitiosissimi, quales Dioscorides
prodidit, habenitur; nostris etenim scorpionibus longe maiores existunt, colore viridi, claro, nullique nigri ibi existunt. Multi igitur theriacam diu frequentant ita, ut aliqui per totum annum, & aliqui per plures ea viantur, putantes illum naturalem calorem fouere atque augere, iuuentutemque diu conseruare, M vitam longiorem reddere. Eius vero utilitatem in iis, qui stomachi languores patiuntur.& a diminuto calore conquoquere nequeunt, nemo est, qui ibi ignoret, ita familiaris est pro stomachi calore augendo, vel conseruando ; neque immerito , cum plerique debilem stomachum, ac languidum obtineant,quod omnes vescantur cibis refrigerantibus, aquamque ebibant, S dulcibus balneis immoderate ac inordinate, utantur svenerique maxime indulgeant. Quisque etenim ibi uxores multas ducere potest, atque non minus mancia pia, quot alere suis sumptibus potest, pro veneris delectatione, nec tamen his ipsorum turpissima libido vincitur ι ex his itaque causis multi ventriculi debilitate laborantes, usum theriacae felicissime Erequentant. Multos vidi fere tabe consumptos non concoquente entriculo , usu illiusce antidoti vitam redemisse. In antiquisophtalmiis surditatibus, vertiginosis ,resolutis,epilepticis,conuulsis,atque aliis omnibus tum morbis, tum symptomatis a frigiditate nascentibus , omnes theriacanuntur, non minusque in omnibus pestiferis febribus & in peste nihil habent,in quo magis confidant, quam theriaca. In puerulis etiam eius usum exercentes, quid ve bis longius rem produco, ipsi fere ad omnes morbos, ac symptomata theriaca utuntur: atque haec de ipsa dicta sufficiant. v I ae A N D. Composita alia, quibus illos uti nuper narrasti, te quoque subjungere aequum est, proinde expecto ea quoque ex te audim.
309쪽
De Medicina 'rpimam De quibusdam abi compositis messicamentis, quib-Giam ' tk utuntur. Cap. XIII
ALPINUS. HAsENτ illi aliametheriacam ad scorpionum ictus, qua frequentissime utantur, quam tarach elacrapappellant, quam componunt accipientes, piperis nigri, dra .X. piperis longi,dra. V. cyperi, dra. ij. aristolociatae longae, radicum pastinacae, quam cariotam nostri appellant , ex quibus puluerigatis, & melli dulcium siliquarum commistis electitariti parant. Huius semunciam exhibent ictis a scorpionibus, quibus validissime etiain aduersari censent, pulueris aristolochiae rotundae, & corticum radicum capparorum semi- drachmam cum vino aromatico datam. Aliud antidotum,quod elphilosopha appellant , in usu apud ipsos est etiam frequentissimo, ad firmandum catarrhum, quod spiritus corporis roborat,appetentiam concitat, concoctionem iuuat, memoriam, bonosque mores augere quoque aiunt , ae frigore defendit, stillicidio rinae confert, . N doloribus vesicae exstatu concitatis, semen genitale auget, dolorem itidem a dorso leuat, membraque principalia roborat, dentes in gingiuis firmat; haeque dotes atque aliae legunt ar in libro ebnaget ducan vocato, in quo omnia composita, quibus illi Vtuntur, scripta sunt. Parant vero hoc electuarium, accipientes , piperis nigri, piperis longi, rinalberis, cinnamomici mirabolanoru embicorum, sumi terrae , aristolochiae rotundae, florum calaminthae, granorum . pinearum, nucis Indae, curcumae, M alij etiam addunt,nasturtij,testium lupi,an unciam, passularum seminibus mundatarum, id est, pulpae drachmas triginta, mellis partes tres: omniaque simul misiacent, puluerietatisque puluerigandis electuarium faciunt. Alijhoc' sic componunt, sumentes piperis digri, piperis longi, Zingiberis recentissimi, cinnamomi, mirabol. emblicorum, belleri corum, fumi terrae, aristoloch. rotundae, cucurmae, florum calaminthae, granorum pinearum magnarum, nucis Indae partem nam, mellis despumati partes tres, stingula separatIm pulueriZant, per cribrumque densum deducunt, miscent , & faciunt electuarium secundum artem.' Aliud etiam parant, estque philonium persicum Aui-
310쪽
ennae quo utuntur I componunt Vero ipsum accipientes piperisesbi; seminum hyoscia mi albi, an, dra XX. Opij, terrae sigillatae, an .
tur, per sedaceumque traiiciantur,quae simul misce, & rursum fae, ut per sedaeeum exeant, eX quibus cum mellis despumati idonea quantitate mistis, fiat electuarium, quod per mensem in clauso vitreato vase ad usum seruerur. Cuius apud illos usus esst familiarissiamus ad immoderatum sanguinis,vel alterius humoris fluxum,pr a fertimque ad menstrua profluuia firmanda, atque ad gonorrhsam. Aliud etiam quod bers nominant, penes Omnes est usitatissimum, ip sumque parant ex piperis albi , seminum hyosciami albi, an .dra. xx. op ij, dra .X. croci, dra .v. Alij crocum ad quinque tantum chirat in hac compositione ponunt) spicae Indae, euphorbii, piretri, an . dra. j. Omni inue in tenuissimum puluerem redigunt, ex quo cum melle despumato electuarium conficiunt. Vjdettorque haec compositio parum dissimilis, vel differens a Philonio Romano, ex Avicennaritteris prodito: iisdem enim viribus e me is gyptij experiuntur . Demum ij non minus Diamusicli, electuarium, quod Dia mesch vocant, in usu habent frequentissinio, ad hilaritatem animi conciliandam, & ad augendam Venerem: cuius gratia dictum est,
medicamentorum, phenoniae, bers, atq; Diamutili usum eos maxime exercere. Haecque illa existunt medicamenta, quae penes illas gentes tum componi, tum frequentari obseruaui. Superest modo, ut nonnullos clysteres etiam narremus, quibus ad varios.
morbos atque symptomata ij quoque familiarissinae utuntur. GY 1L AND. Neque id nobis inutile erit. Quo auxilii genere eos populos maxime delectari OliminῖζlleXj. Itaque ne te hos quoque. mihi narrare pigeat
ALPINUS.IN febribus, in instammationibusque internis, Min aliis omni
bus morbis: a calida causa concitatis, clysteres ij frequentare solent paratos ex decocto seminuendiuiae, lactucae, maluae, altheae, bammiae, melochiae, sonci, oxylapatiat, abdellaui, melonis, chate