De medicina Aegyptiorum libri quatuor & Iacobi Bontii in Indiis archiatri, de medicina Indorum

291쪽

De Melcm AEgyptiorini Theriara compositio , quam sim is annis I viij

pro Tunarum Rege componunt , quam Tharac am: appetiant. Cap. II.

ALPINUS. VT Ther componant, acci piunt,

Acras hauset, id est pastillorurn Scyllinorum, dra. 8 Acras Ma id est, pastillorum ex serpentum Thayr vocatorum carinalibus paratorum dra. 32ὸ Acras Aluadaracoron, id eis, pastil. Hedicroorum , dra. 3 a.

Da elial, id est,piperis longi ψ dra. 3 Assium Rumi, id est. Opij Tlaesaiei,dra 31ὸ

Zaraueta idest, florum rosarum,dra. 2f6. Hanelesussan, id est , radicis iridis,dna .r IScordium,id est, scord ij, dra. 21ς, Gaticum,id est,agarici, dra. 2 s. Deli balata, id est, opobalsami,dra.II6. Darsini, id est, cinnamomi,dra.2Ig. Rohobsus id est succi Glycirirre,dra. his.

292쪽

riber

Maschatramassile, id est, Dictami, dra. io 8. Frassiunt,id est, prassiij , dra. Io 8. Pentaphilum, id est, pentaphyli,dra. Io8. retroselium, id est, petroselini,dra. Io 8. Chamefitos, id est, chamepytheos,si a. 72. Gahade, id est,polij, dra. 72.

Phu,id est, Valerianae, dra. 72. Ama1na,id est, amomi, dra. 72.

Tinmactum, id est,terrae sigillatae,dra. 72. Sombul Rumi, id est, spicae Graecae, dra. 72. Colochiar, id est, vitrioli, dra. 72. Meastile, id est, styracis liquidae,dra. 72. Ab batissan,id est, carpobalsami, dra.72. Henud,id est, acori, dra.72. Rasianeg samar,id est,seminum foeniculorum,dra. 72. Gentiana, id est, gentiana, dra. 72. Sang Arabi id est gummi Arabici, dra. 72. Gardemani id est, cardamomi, dra. 2. R iob Chachia id est, succi Acatiae,dra.72. Nanach ue Endi, id est, ameos Indi, dra. 72. Bezer carase, id est seminum aph,dra.72.

Anisum helb, id est, anisorum dulcium,dra. dia,

Chemadrios .id est,claamedrios, dra. 72. Seselios, id est,seselios, dra. . Mu id est, mei, dra. 7 Hor id est, nasturtij, dra.72. Hasari leget tete is, id est, succi hypocistidis, dra. 72. Secbines, id est, serapini,dra. 72. Hyufaricum, id est Hyperici, dra. 72. Gindubalestar,id est, castorei,dra.7 2. Zarauendtauit, id est Aristolochiae longae, dra.72. Daucum, id est, Dauci, dra. 2. Vini granatorum, aut vini antiqui quantum sufficit. Mellis optimi partes tres. G v I L A N D. Theriacae huic descriptioni addenda quoque a te est pastillorum in primis, qui ex scylla conficiuntur , mox etiam aliorum, compositio. A Pastillos S l-linos parantes, accipiunt scyllam albam mediocris magnitudini ASuam triticea pasta contectam , ac conclusam in ignem ponunt:

293쪽

vrique s nunt, quousque pasta circa Scyllam posita, perfecte assata

videatur, ac crustam contostam contraxerit, quam continuo eximunt, atque extrahunt, quodque intus coepae scyllae est molle accipientes, et farina orobi permista, in ea portione, ut respondeat duabus scylla partibus una farinae, & plus etiam farinae admiscent, si scylla multam habuerit acredinem : si1cque in miscenda farina scyllae se gerunt, ut ex multo, vel pauco scyllae acri sapore farinaequantitatem expendant: .scyllis acriori sapore praeditis farinae plus,& minus his, qui obscuriorem habent acrimoniam permiscenteS, . Utrumque quippe percoctam scyllam, atque orobi farinam manibus conterunt, atque postea simul mista in mortario contundentes, massam efiiciunt, ex qua orbiculos paruos faciunt, digitis prius; oleo rosaceo inunctis: hosque permittunt per multos dies sub umbra siccari. Viperinos vero eodem certe modo; ut Gal. in lib. primo , de antidotis docet, ipsi parant; uno hoc excepto, quod ex viperarum carne, ex quibus nostri suos faciunt pastillos , eos non parant, sed ex quibusdam serpentibus, viperis tamen omnino corporis colore, magnitudine, figura, atque habitu proximis, capite excepto, quod in viperis nostris deprinisus est, cornibusque casti; si quidem serpentum illorum capita, uno,vel duobus cornibus praedita sunt, duo foeminae, unum mares habent, quae cornua sunt veluti acutissimae acus, quibus m nlieres ad suendum Utuntur , atque

in hoc nostrae vi perae ab AEgyptiis differre cernuntur. Sed de his

posterius copiosius loquemur. Pastillos vero alindaracorum, quoSanostri hedicroos vocant, parant, accipientes. Darissali an id est, corticis rad aspalathi, dra. Io 8. . Cassabel derira id est, calami aromatici, dra. IO8. . Idam bal astan, id est,xilobalsami, dra. IO8. . Chesl mur dest, costi amari, dra IC LAssarum id est,asari,dra. Io 8. Mia,vel Meu, id est; mei, dra. IO8.

Acha ouan, id est, mari, dra. IO8.

Darsini, id est, C mamomi, dra. 30O.

294쪽

Sidegendi id est Diij Indi, dra. 188.

Mur, id est,myrrhae, dra. 432'. Zuffaran, id est, croci, dra. 2I6. Omnia haec terunt te lauissime, atquectum Vino granatorum mis centes , digitis opobalsamo munctis ex ea mana orbes faciunt, quos inumbra siccant

A quo I 3ptiorum theriaca dejcriptio di strat ab ea,

qua ab Andromacho Seniore ocim me mortafuit prodita. Cap. X.

Gul LANDINVS. H A N c theriacae descriptionem , quam Egyptij sequuntur,

longe ab ea, quam Andromachus Senior docuit, differre patet: Primum quidem numero ingredientium medicamentorum ab ea differens est, quando in hac ingredientia medicamenta sint nouem,& quinquaginta, in Androm*chi vero unum, sexaginta : Deest gyptiae asphaltus, si qelitii men Iudaicum, Centaurea, galbana, malabatrum, opponaX, neque in ea perfectus, ingredientium simplicium numerus obseruatur. Andromachii etenim ilheriacam simplicia omnia ingredientia sex numeris com prehenduntur, quorum primus est quadraginta octo. , secundus viginti quatuor, tertius duodecim, quartu6 sex, quintUS,quatuor, atque ultimus duorum. AEgyptioritin theriacae deseriptioni deest sextus numerus, qHae tamen caeteris aliis muneris similis est, Mosque habet Andromachi descriptionis numeris plane respondentes , quanquam in maiori quantitate illi i Ipsam una vice componant. Primum enim ingredientium ordinem faciunt octingentorum cum sexaginta quamor, qui sano magnus numerus ingredientium , descriptionis Andromachi primum numerum decies,& octo plus comprehendit, cum iEgJpiij decies', & octo plus theriacae una vice componandi, quam iit Andromachi descriptio. Primus igitur ordo ingredient jum simplicium,S secundus,& tertius,& quartus, primo, & secundo, & tertio, quarto Andromachii ordinibus recte conuenit. In quinto Vero partim conuenit, S partim differt; conueni quod cX quatuor cum viginti simplicibus.

295쪽

: medicamentis, omnia,eXceptis duobus, habet, quando solium m

labatrum, atque thiaspi ei deest. Dictit etiam, quaa alia habet, quae in Andromachi descriptione non leguntur, qualia sunt, ac rus, apium, nasturtius, habetque reliqua, quibus ab Andromacho sextus ordo datur, qualia sunt, castoreum, aristolochia longa, atque daucus. Alia desunt, non enim AEgyptij in sua compossitione ponunt, asphalium, opopanacem,& centaureum: ex his itaque

nobis persuasum est, illorum descriptionem scatere multis erroribus. Sed cupio,ut de omnibus rursum ingredientibus commodius loquamur , eaque altius sp utemur,a pastillorum praeparatione, facto principio. A L P Ι N. An non omnium pastillorum in the riacana ingredientium compositionem ex dictis didicimus 3 G vr-LAND. Quaepiam de ingredientibus in pastillorum compositionem, fore a nobis clarius cognoscenda existimo; atque in primis quia tu dixisti, pastillos ex viperarum carnibus parandos, ibi ex serpentibus thayr vocatis parari, velim, ut serpentem illum, ex quorum carnibus pastillos, vel trochiscos illos conficiunt, mihi sedulo describeres, ut clarius ipsum cognoscere possim. AL P Ι N. Tahyr serpens est longitudine duorum ad summum cubitorum,

corporis magnitudine, colore, figura, Vt nuper etiam dictum est, viperis a nostris vocatis, proximis, hoc excepto, quod caput habet inagis latum ac depressum, atque in eo cornua alba gestant, mas viau, & foemina duo, in sincipite, non secus quam acus acutissimas; ex quibus aliqui iudicarunt,illum serpentem veram esse cerastem:

quod si Arabum cerastis descriptioni acquiescendum esset, sine dubio cerastis ille serpens no erit putandus, quando in hac fera siue

serpente, non reperiantur cartilagines sp in arum loco, sed eadem spina, quib.viperarum corpora praedita sunt,neque,Vt aiunt, plura quam duo cornua gestant, quae recta,minimeque obliqua cernuntur, Neque dignoscitur in his feris, quod filius in lib. 13. scriptum reliquit, his profectb verbis dicens: Cerastes magnitudine cubita-

is lis est longissimus cubitorum est duorum, corpore vero arenosus est, & iuxta caudam des quammatus: eminentias habet in capite duas, cornuum similitudine. Audiui in commorsis ab his serpen- tibiis thayr vocatis eadem plane symptomata obseritari, ouae a vi perarum nostrarum morsibus prodeunt, hocque unum certo scio, non esse illorum morsum Vsque adeo exitiosum, v de cerastis momith a multis proditum est. Testis erit Antonius Palmeriuspresbyta

296쪽

Og modum reuerendus, qui multo annos Cayri, multis Venetis Consulibus sacra ministrauit, fuitque Cancellarius; is mecum una

vidit, Mahemetum theriacae compositorem, duos illayr vocatos serpentes dum ut nobis aliquando ostendere vellet,manibus con . trectaret, ab altero ipsorum commorsum, sola theriaca foris intusque adhibita sanatum fuisse , , in quo cum omnia symptomata viperarum aperuerint; sine dubio assirmare poterimus thqr viperam cornutam esse, cum solis cornibus a vipera nostrorum differat. Ex horum carnibus pastillos illi, ut iam etiam dictum est non didissimili, quo nostri parant modo. Ηedicroos vero, quo salindaracorum appellanidiuersissime ab iis, qui tum a magno, quos Gal. in lib. de theriaca ad Piso. docuit,tum ex Andromacho ab eodem Galeno, in lib. primo de antid. litteris proditi fuere, componunt: -d tibi ex ipsoru narrata descriptione manifestissimum esse puto. GVILAND. Admodum certe dissimi lis est hedic λο-rum haec pastillorum descriptis, ab ea, qua in illis componendis,

usus fuit Galenus ex Andromachi mente ; attamen illos veris,Mlegitimis plerisque ingredientibus uti existimo, quod in his locis non sit dissicile multa medicamenta simplicia haberi, cum AEgypto Arabia, Ethiopis, India, Graecia , sint conterminae, in quibus

praeclara multa simplicia,quae a nobis desiderantur, sponte nascantur, atque facillime illuc convehantur. A I. γε M. De his omni-fus, dicam libere quid ab his didicerim, atque quid sentiam. Et vi

aDarsis ahan, qui est aspalathus Dioscoridis, principium faciamus. dico, illos in hanc hedicroornm ςompositionem veram Tadidiem l aspalathicoscere, quam ex Creta, Nel Rhodo ipsisse habete aiunt,onae est valde crassa,longa, dura, coloreque flavo rubescente, ad

modum odorata. Eam Dominicus a Raege, qui pharmacopolam Cayri agebat pro Georgio Hemo Consulatum tunc gerente, in Cretae loco prope portum Frasthia dictum meo itissu plures radices excerpsit, & Cayrum pro usu secum tulit. Arbustus est aspalathus ramulis densis spinis albis , durisque horridus, foliis rutae proximis,atque floribu aureis ,raris, sparthij florum ulis, sum

me odoratis; ego eam plantam iucun ditate eximia odoris, ex eiussoribus , ubi Cretae loca aliquando diuersarer, ad nares elata cognoui. Alij sunt , qui uocare ra, quandam herbam substituunt,

quam fals baliqui dassisahan vocant: hanc ego hyperici speciem xx eius figura,ecsein buri iugnissiliubescentarus p ruisisti.

297쪽

liculis, qui picis red6lent odorem, iudico. De Cassab, et deric krectius, quam nostri, cum vero ac legitimo mea sententia utantur calamo aromatico, SI non acori radicibus, quae nunc apud multos herbarum materiae ignaros medicos, pro calamo aromatico in usu

familiarissimo existunt, qui quam bene hoc lintelligant, tu melius in herbarum materia exercitatior explicabis. G v I L A N D id .non omnibus manifestissimum est, calamum aromaticum esse non radicem, sed cannam, vel calamum i quod ex Dioscoridis verbis plane verum esse constat, dixit enim: Calamus odoratus in India nascitur, melior est fulvus dense geniculatus, S: qui assidiose fran- gitur, plena araneorum fistula, albicans, entus in mandendo, MV adstringens, ac cum aliquanta acrimonia amarus. Et plinius quoque cannam ess calamum aromaticum a sermare videtur, cum di- ' xit: Inest fistulae araneum, quod vocant storem. Ac Serapio,.Cannaeius est plena cuiusdam rei similis texturae araneae, cuius lor est albus,vi est viscosa. Ex suo aperte cognoscitur, falsam et eorum sententia,qui acori radices verum calamum aromati uesse assirmant, quando neque calamus acori radices existant, neq;

concauitatem habeant plenam eius medullari substantia, quam ' florem ipsi appellant, neque assiilose frangantur. Atque tu illum sepe mihi ostendisti verum, ac legitimum, quem exiEgypto te cum asportasti, qui quidem certissimus calamus aromaticus antiquorum est; calamus enim inprimis est, coloreo, sub fulvo spectatur, est fistulosus, concauus, odoratus,amarus cum aliqua acrimonia , assislos ue frangitur, id est, in frustula multa inaequalia, inq;

hstillarem meatum araneum florem vocatum habet. Hoc si rigy- I iij in componenda non modo theriaca , sed in omnibus aliis

medicamentis, vetantur,rectius certe quam nostri agunt. Cassab el-derira Arabum verus proculdubio est calamus aromaticus. Hinc rogatos vellem omnes tum medicos, tum pharmacopaeos, Vtilluma' pernari nolint. tanta cum componendorum medicamentorum

iditura. Cuius copia, modo ipsum in usu recipere voluerint, eX gypto, atque Syria eis non dezrit, A L p i N. Gratulor te han veritatem cognouisse. Sed nunc age de xilobalsamo; de quo no

minus etiam musti nostris haesitant, quanquam nonnullOS r mulos, tenues rectos,subrubescentes,Odorem ac saporem non ob

scure veri opobalsanu redolentes, in suis ossicinis lia: ant,quos ζ Romine bellam appcllant, qui certissime veri ramuli planis balsis

298쪽

mi existunt id qod ego sensibus Verum esse cognoui: nam non modo Cayri asportatas ex Arabia recentes Virgas vidi, verum etiam Venetiis in Arbusculo veri balsami, quem domi meae viventem plures viderunt,atque quod magis mimm multis videbitur, etiam

ex illius paruuli balsami arbusti stipite, ubi alia quaepiam foliorum

ab eo abscindebatur,verum opobalsamu stillasse multi spectarunt, quod e gustu , atque odoratu omnes qui alias asportatum ex Agypto verum opobalsamum viderunt, verum esse fassi sunt. Hoc vidit Iacobus Contarenus, Senator Clarissimus,plantarumq; materiae doctissimus, atque studiosissimus, Nobilissimusque Ioannes Vullius Anglus, simul cum nobilissimo Fererio Gallo, quam pluresque alij tum Angli,tum Germani,atque Marcus Plaenarius Venetus pharmacopola praeclarus simpliciumque medicamentorum cognitionis non ignarus, ac alij multi, quos, ne te virum doctissimum maiori taedio, quam liceat afficiam, omitto. Hanc vero bal

sami, carpobalsami,&xilobalsami veritatem in dialogo de balsamo olim Cayri coisscripto fusius manifestavi, de qua etiam infarius non pauca erunt suis locis rursum memoriae mandanda. Multas recentes virgas balsami ex Arabia Cayrum valde cito conuectas inspexi, quae eximium odorem opobalsami spirabant, qui tamen adeo cito exoluebatur, ut paucos post dies obscurissime fentiretur. G v I L A N D. Atque hinc est, quod hae virgae, huc asportatae, in tam longo itinere odore multum resoluto obscurissimum tum siporem, tum odorem referunt. Q mobrem laudarem ego,

ut pro illis interim carpobalsamum odoratum substituerent. Sed per Achaouam, quid intelligunti AI P IN. Per Achaouam herbam aliqui accipiunt camo mello valde similem,quam achaoen,vel vc-houen, vel alachuan etiam appellant. Crescit haec herba copiosissima in figypto, praesertimque Cayri, in loco S bechie vocato, altitudine paulo minore ipsius camomelli, floribusque ei maxime proxima, ac foliis matricariae siue parthenio, similis ; ipsamque ego siepissime virentem decerpsi, quae obscurissimu tum siporem,

tum odorem,atque etiam ingratum edebat. Aliqui vero sequentes fortasse Anicennam, dicentem achaouam esse acuti saporis, atque odoris aliam herbam albam odorata atque cum acri sapore ori gani fere aemulam intelligut: ex quo non adeo errasse Avicennam constat, qui dixit,achaouam habere flores odore atque sapore ma

rqproximos , iam dictam herbam acuti odoris, saporisque intelli-

299쪽

gens, an vero ipsa verum maru sit, adhuc ignoro. Per darsini opti Iam cannellam intelligunt, siue cinnamomum quod nulla in re aicannella differt,quam gracilitate,odorisque, ac saporis praestantia; Fasces multos conspexi veri, ut arbitror, cinnamomi, qui cortices

erant cannellae colore, contorti,vel obuoluti, cannellis multo te nuiores, graciliores,& breuiores, crastitiem veri calami odorati, habentes: qu5 etiam tenuiores existunt, qui vetustate omni fere . tu in

sapore, tum odore carebant. Et si aliquibus odor aliquis, vel sapor aderat, satis obscurus, atque non nisi cannellae proximus sentiebatur. m speciem cannellae tenuem breuem, obtortam, darsini Arabes appellant: Q maxima cum dissicultate in figypto inuenitur. m nostri cannellam communiter diciat, Arabes cheria nuncupant, δί cassiam ligneam selica. In qua multi c tiam Cayri decipiuntur,non tamen in theriacae compositione ipsam ponui, quando veram cassiam illi semper in ipsa adposuerint , opinantesselica non esse cassiam ligneam, sed corticem ex Barbariae locis asportatum, crassum ac subrubru, qui cortex, hae iudice, est verusi ac legitimus macer Dioscoridis: hunc cortice selica seuda vocant. Ibi vero multae selicae circumferuntur, quarum in una aureus est corteX, amarus, cum quadam adstrictione, cuius decoctum, &infiisum in aqua simplici frequentant instar fomenti, adoculorum; lippitudines, qui b. mirasce prodesto, quem corticem vocant selicavm L Alter est cortex subitatius, vel subruber, vel subniger,sapo re sub dulci, stiplic6que ac omnis odoris expers, quem alicui verae cassiar ignari, cassam esse opinanturdaincque aliqui ipsum appellant, quod cassia nigra sit selica seu da, quod idem est , ac si dixerint. corticem nigrum. Hunc cortilem verum esse Dioscoridis macerem ego sine dubio ex notis a Dioscoride proditis, assirmarim .iΕst & tertius cortex quem selica per excellentiam appellant,quasse dixeris, cortex, omnium praestantissimus, qui sane cassia est vera, . quam nostri ad differentiam fistulae solutivae, quam etiam cassiam vocant, ligneam cassiam dicunt. Per rhauendseui rhabarbarum. accipiunt,& persedeg endi cinnamomi folia,lauri foliis proxima, sed multo maiora, quibus nostri pro vero folio utuntur. Per chest,' utuntur quadam radice alba Odorata, sapore modice amaro, cum multa acrimonia linguam seriente, quam ex Syria conuehut; quae radix si acutissimu odore, quo caput feriretur, haberet, sine dubio,

verus coctus Arabicus esset. Neque opinor multum falli illas, quil

300쪽

pro vero Arabico collo ei utiuntur. GUILAND. Id ego quoque verum esse costum Arabicum puto, rectriue idcirco facereptios medicos eo utentes. Neque obstat, quod caput odore agutiori non feriat, cum Dioscorides dixerit, Syriacum tantum caput odore ferire, non tamen Arabicum, quem potius suavioris, ac iucundi esse odoris scriptum reliquit; unum est in eo praecipuum, scilicet sapor valde m ordens, cupi pauco amarore. Sed, quaeso, quid per amomum i ps intelligunt, de quo inter nostros hactenus maxima lis fuit i quoque pro eo in medicinae usu illi utantur, audire cupio, atque num semina, an lignum ab iis credatur. ALPIN. Ipsi non seminibus, sed ligno quodam odorato pro amomo Vtuntur, quod amama appellant. Est itaque ipsorum amama ramulus breuis, graci lis, multis obliquitatibus, atque paruis densis obtortis ramis praeditus, Vereque racemo vitarum figura similis. Est tamen lignosus, durus, frangibilis, colore corticis. quidem nigro, subrubescent ligni vero,vel albo, vel flauo,praeditus, valde iucundum atque aro 'maticum odorem respirans mullius tamen est saporis hocque ligno pro amomo merito utuntur, cum, mea quidem sententia, DioscO-τides, qui verius de eo scripsit, potius de ligno intellexerit , quam de seminibus, non ab re que dixeris amomum racemosum,quasi lignum Vuarum racemis figura similem. Gu1LAND. Multi aiunt lignum hoc, pro quo amomo AEgyptij utuntur, esse plantae rosae Hierici vocatae, quod tamen falsum esse comprehenditur, eX hoc praesertim, quod huius stirpis caules, vel ramuli ligno si non ex stunt, neque frangibiles, neque odorati, quales sunt, quibus pro amomo ij utuntur, qui duram lignosam substantiam habent, facillimeque digitis franguntur , odoremque suauissimum respirant,&quia flores paruos albos violarum floribus proximos habent, fortasse non immerito eos pro vero amomo habent: Nam

ct ipse Dioscorides dixit: Apomum est arbustum, quod e ligno

racemi modo in seipsum conuoluitur, storem habens paritum, album , Violis proximum, atque folia brioniae. Melius ex Armenia

portatur, aureo colore, cuius lignum subrubum, atque odoratum

existit. Ex quibus AEgyptios magis, quam nostros probarem, qui ligno utantur pro amomo, S non seminibus , ut nostrifaciunt, prorsus sapore atque odore carentibus. Res t amen est perdissicilis, quippe ut haec veritas antiquorum monumentis demonstretur, Cum apud varios scriptores , amomi historia plane varia inuenia