Nomologia, qua eloquendi ac disserendi ratio ad vsum forensem ciuiliumque causarum procurationem, pergrata studiorum omnium vtilitate, accomodatur Iacobo Omphalio iuris. authore. A P. Iusto Gaillardo in senatu aduocato recognita, & scholiis cum praef

241쪽

AC DISSERENDI. IOO ouo Cicero in propugnatione familia- Iucre iris rei usus in stuporem & silentium ad- bilis Ciceegit Hortensium: Catilinam audacia & rouis vis scelere furentem ex urbe depulit: Leges in tam- agrarias magnis populi motibus iacta- moueristas couellit: supplicationes in toga me- assecti' auit: totum sere forum lamentatione &plangore compleuit: Caesarem ab indignationis vehemetia & destinata Quin. . Ligatij oppressione flexu animo atque fractum , in mansuetudinem misericordiamque conuertit. F O R M AE eius multae sunt apud Macrobium Saturnaliorum' lib. . Mθος moderatio restas ctus, in quadam commendatione atque excusatione postus, ac proinde accommodatus comoediis , in quibus humilium personaetum studia , Voluntates,a- Quae in mores,auaritiam , conditionem & ple- eommae araque alia describimus. Vtriusque ratio describa- naturalis est,& obuia ei, qui causae per- tur. sonarumque circunstantias animo bene , conceperit, aut non plan E inertissimae 'dit mentis. Aristoteles sane, Cicero, ri

Quintilianus mirabiliter multa de iis scrip seruntia Eleganter Antonius apud. Ciceronem in libris oratoriis explicat, I 2 quibus artibus C. Norbanu,nefario cri- mine & capitali fraude depressum , con- - n iiij

242쪽

DE RATIO. ELOQUENDztra summam Sulpiti j & eloquentiam S gratiam , affectis magis iudidum animis, quam doctis defenderit . Quintilianus : libro. 6. eum in affectibus mouendis po- itentissimu fore existimat, sui & ab sentium rerum imagines,alta qua dam mentis solicitudine conceperit 1

Efficit enim haec commentatio, ut cum plurimis , tum verissimis permoveamur affectibus . Nam & Cicero,M. caeteris mouendis affectibus egregi Eantecellere videretur , non ingenio , sed dolore se assecutum fatetur. Flac cessit enim oratio cum animi ardor.sub

sidet. . '

Sed non semper tristibus eiusmodi anfectibus iudicis animum ab intentionet destectimus: interdum etiam iucundo

risu Ierborum urbanitate,orationIsque . hilaritate graues rerum casus dissoluimus: & quae contentione infringi non possunt, faceto eleuamus lepore. Nam

ut Cicero Q in. Ligarii, & L. Murenae

praeter caeteros defensionem vehemeti affectuu permotione insecutus, pleris que videtur: ita & ioci oportunitatem Minutium quendam , referente Platarcho,& L.Flaccum iudicum manibus Jeripuit. Sunt enim suaves & vehemen- H

243쪽

AC DIssERENDI. Ioi ter utiles facetiae: quae licet naturae ma- Facta tagis, & obseruationis cuiusdam quam 'artis esse videatur,iisdem tame ex locis, quibus superiora illa,ducuntur. Nam di inuentionem habent cum apta disposi tione , & elocutionem variis cum filu-

Iis,tam verbis illuminatam. Pronuntia-

tione certe & vultu plenissimam merentur de gratiam & admirationem. Oriuntur autem aut ex corpore eius , in , quem dictum ridiculumque iacimus: aut animo, qui facto dictisque colligitur: aut quae extrinsecus adseruntur. In tra haec enim omnis acuta reprehensio, Omnes facetiae consistunt. Quae si ioci causa tantum . & sine ullis contumelia- rum aculeis asAmatuti leues sunt, & vel expόsitione, vel dicto aliquo notantur.

Cuiasmodi fiant, iuga illa Fabrith apud

Cic. pro Cluentio.&,Neronianum illud de seruo furace, cui nihil erat domi ob signatum. Item illud iuuenum Taren tinoria ad Pyrrhu rege. Nisi lagena nos defecisset, occidissemus te. At cum acre habent reprehensionem, vehemente corporis animique insectAtionε, gra

ues diculur Tale est dictu illud Domitii Afri aduersus Logu Sulpi iiii fardissi homine: Qui mala facie habet,liber no

244쪽

DE RATI O. E L O QV lm D Iest. Cicero propugnaturus L. Vales ii Flacci salutem,cum aduersarius Dorile sis cuiusdam mortem repentina in perniciem Valeri j Flacci conuertetet

que homicidii scelere alligaret: graue

criminatione faceto scommate dist l. uit. caedis inuidia in accusatorem transeIata. Homini enim Phrygi, inquit , qui

arborem fici nunquam vidistet. fiscinam, si corti obiecisti: cuius mors te ex ali res parte releuauit. Edacem enim hospite ' amisisti. Simili ioco in eadem oratio -' ne ostendit falsam es e quod aduersarius dixerat Falcidio cuidam, ut suo testimonio Flacci dignitatem .co uelleret, de nunciarii no este.Tu ceria, inquit, coegisses, si ullum firmamenta in illo teste posuisses, sed homine ab negotio abda

cere noluisti. Magnum erat di certamen proposita, magna cu graecis contentio, qui tamen ut opinor iacet victi. Na iste Urbanise unus totam A siam magnitudine pocu- smo in loram bibendoque superauit. Valde r-P Clodio banus M venustus ille, sed tamen cum

iocus. acri insectatione coli iunctus est in P.

Clodiu m iocus. Homo, inquit, facetus' inducis etiam sermonem urbanu & v Mustunum e dicere solere, esse me lovg: 'iata. - eundem dictitare Mineruam esse soro: e s

245쪽

este me dicam. non tam ineruditus , qui .. Minerua Iouis solorem, meam esse s ,rorem existimem : sed tamen ego mihi , sororem virginem ascisco, tu sororem tuam virginem esse no si uisti. Sed ide, i ne tute debeas Iouem dicere, quod tui etis ut ita dicacitatis moderatione nostra tueamur existimationem, ne caeco quo

dam de celeri facetiarum studio,aut mi- morum ethologorum imitatione decepti,in scurrilem dilabamur dicacitatem. ' Parcendum ante omnia & amicitiis αdignitatibus,vit adaeque insanabiles co- tumeliae & tu nostra pernicie redunda turae: tantum iidiculi aculeo figendus ac stem stultum,cupidu leuem & improba multa iacere dicta oratoris est Do mali

& resipddςntis magis quam lacessentis: ita inhumanae est infectationis, insigno ut improbitate, aut miseria risu laesi c-

246쪽

re: cum nihil sit qque naturale atque humanis casibus in tam incerta aemisera

hominum sorte ingemiscere. uare diuersa etiam eorum quae rio sum mouent est appellatio. Nam quod Urb. ν' a ciuili sermone positum est, urbanum vocamus quo Cicero aduersus Decianum sordidum hominem,& testem inimicum L. Valerio Flacco usus. Longo, inquit interuallo,si quando tibi peregrinari commodum est, Romam venis ad- fers facie noua,nomen Vetus,purpurami Tyria,in qua tibi iuuideo,quod vius ve- meliusta stimetis tam diu lautus es. Venustu vetro id est,quod cu Venere ac lepore dicitur. Salsum simplex quoddam ac ridiculum sermonis est gen .Faceta, plus habet Arisus & excultae elegatiar. In hoc genere Plautus & pleriq; Attici comici, Socratici l; praecipue sunt versati,& a Catone sene collecta etiam ἁποωίγματα. MaXLma enim rerum momenta dis luit illa celeritas ac breuitas cum lacessendi, tu. respondendi, Aeeta quadam ac subtili

vicaritas. venustate coniuncta. Dicacitas acrem quandam habet reprehensionem ' M Queioci gnam ioci materiam praebent

247쪽

ἄρ νει ei, versus item ac similitudines AC DISSERENDI. IOI

Quorum omnium selecta exempla habes apud Ciceronem libro de Oratore tertio, multa apud Quintilianum libro scXto , plurima apud Erasmum in libro - Apoplithegmaian. Mihi sane animum . ad recta illam ac veram ciuilis vitae rationem referenti, illiberalis videtur . . immodica illa captandi risus affectatio,& indigna homine politico ., qui rei pu blicae bene geredae sit pnepositus. Qua- , re his orator ἱta utetur, ut quam mini mum decerpatur & grauitatis & dignitatiS, atque omnino, ut vitet illiberale, petulans,flagitiosum, & obscoenum io-

D E DISPOSITIONE.

Nulla partium orationis Ploniorζm Dio, ni ingenij laudem, nullam certiorem vi-0oriae spem, nulla denique plus lucis, atque admirationis parit, ipsa illa recta& multo animi iudicio pertractara rem

locorumque collocatione, quam Graeci ,οικονοuἰαι Latini dispositionem vocant. iv

Nam cum maxima sit omnibus in reb' γος οφcollocationis vis, tum illud vel praeci- V pvum prudentiae est munus, ordinem mo3 mo

248쪽

quem ipsa causarum natura praeseribit, diligenter de cum decoro obseruasse. Diffunditur enim suis qua si partibus concisa,prorsusque perit exuperans illa rerum copia, nisi apta dispositio e deuinciatur. Et quemadmodum magna saepe rerum discrimina , in summa dei perari ne, ceu quodam malorum diluui uolo exercitus bene constituti ordine depulsa esse vel vi a Tarentina clades docet: de contra turbatas inuicem copias exitio sibi fututa fatis constat: ita orationis compositio , nisi apta contexatur dispositione, sine ratione fluitat, dicentisque impetum potius quam com

silium sequi ur. Rectum quoque Pliiiij iudicium fuisse constans grauissimora

hominum consensio affirmar, qui barbaros homines inuenite quaedam vel magnifice , vel mirabiliter putabat,atque pronunciare apte: disponere vero atque eloqui , proprium erudiri ingenii esse & longo humanarum artium usu 'exercitati contendit. Sed in tanta litium 'varietate ac infinitis controuersiari formis,non facile est unam certam ali- quam disponendi viam tradere. Co - .msitque inuentionem,iudicium, cori siliumque ex praesenti rerum conditione peiure natura: ordinem secuti . ideoque

249쪽

pauca quaedam eius monita explicanda, quae tamen ipsa causae cedent vilitati. Nam & Cicero utiliter pro Milone MSylla obiectas criminationes, ante causta expositioncm ac confirmationem resutauit , in disponendiique argu- mentis non artem, ted causae utilitatem

secutus passim videtur. EST AV- ' 'U DATEM DISPOSITIO apta par. θημι in

ritam orationis argumentorumque di- qu. stributio,cuius ratio esst duplex. Altera l- enim caularum nobis natura praescribit, alteram oratoris comparat iudicium.

Prior leuis prorsus ac puerilis est, ut pri

mo loco auditorum beneuolentiam,a tentionem&docilitatem captemus: inbtio fauorabilem quandam sententiam, quae Graecis προ-σις vocatur, ad causis ossiciique noctii ponamus commendationem, cum eius ratione subiecta, quae ατία siue καὶασκευη appellatur. Atque

huic subiiciatur αποδοσις prioris sensus redditio, & quaedam vel es enti, Vme- matis coclusio. Deinde prolepcic IS aduersariuas hypophoras occupemus, aut .. breui amplific tione causae nostrae cum magnitudinem,tum sonestatem expoliamus. Postremo Miωσιν id est,petitionc siue exordi j elati filia inferam Iuno.

enim ordinem & Demostheni di Cice-

250쪽

roni video fuisse familiatem. Secundo loco, rem de qua dimicatio est expona- mus, expositam nostris confirmemus praesidiis,destruamusque refutamio co- uana. Postremo peroremus. Atque huc naturae ordinem supra ostendimus. CP. 2.ia In reliquis scriptis diuersa est ordinis Orat. ratio. N am in historia . quam veritatis lucem,ac memoriς itam Cicero appellat, naturalem sequimur ordinem , qui

temporis ratione recte obseruata in pri- . Os commendatur. Eit enim perpetua quaedam narratio crebris digressioniat . bus in causiae rerumque euentum, in lo-' corum ac hominum desciiptiones am-

D j si Plificata. 1io h pota in rerum gestarum expositione studio sibi habent, Vt primo loco historiae imaginem quandam 'propositionu

exprimant , ut Arma virumque cano.

Propositioni dein do deditu invocatio- nem subiiciant, qualis est, Musa mihi

causas memora, &e. Ac tum demsi nat- Ient,ut Vrbs antiqua suit, Tyrii tenuere coloni, Carthago. Homerus in utroque suo opere inuocationem Sc propositio 'nem coniunxit