장음표시 사용
161쪽
Por correre lagua. n. v. Si ij.
Por a monestarte lo honesto. a. iiij.
Por iraerte a la memoria. a. ij.
por perdo narte las saltas n. ii.
por perdonarie los dineros. a. iis.
162쪽
De verbis Impersonalibus. Cap. T. T r Erbum Impersonale est duplex: Actiuae uocis, quod est V simile tertiis persionis uerbi actime uocis ut Miseret, pudet. P ιμα uocis, quod est simile tertiis personis p tuae uocis: ut curritur, 'tur: le quo paulo post dicemus. Sed uerborum impersonaliam actime uocis complures sint series. Prima verborum Impersonesium activae uocis series est, qμα an est exigunt genitivum, Cr post se infinitiuum:
Cr sunt duo, interest, cr refert: ut Praeceptoris interest doricere, senatoris refert administrare Rempublicum. Miruuuntur uero cum ablativo generis foeminini numeri ingui ris,Mea, Tua, Sua,Nostra,Vestra. Adde etiam ab hoc noramine QRis, uel qui,cuia ut Mea interest legere: Tuu refert
audire e cuia interest profiteri, eius interest subirium por
Secunda uerborum Imper natium Actia e uoci; Dcies est,quae ante se exigunt dativum,cr post se infinitivum. ut Accidit mihi febrire. Licet mihi amare.
acontece me tener calentura. yOpuedo amar.
contingit mihi ire. Expedit mihi proficisci.
Euenit mihi docere. Vacat mihi dormire.
conuenit mihi audire. Constat mihi te in sinire.
es me claro que eres ignorante.
163쪽
coinstruAntur c&m accusativo ,erpo ibe cum in uiuo: ut Pelem: me audire, Oportet me docere.
Iuuat me cantare. Decet me legere.
dcleyta me cantar. cs me honesto ieer.
maria uerborum imper malium states cst, qssae sim iunguntur in Disiuis uerborum imper multum, proprie cdictorum inpersonaliasuri alias uero personalia: lit Incia
comienςo a tener hastio de los victos.
De nil uos pudere. Solet bonos pigere.
. Non potest illos poenitore. Debet malos pudere.
esia etia minu lierborum impersonalium steries est, quae antes*ὴ - ρ construuntur cum accusativo, er post D cum genitruo,Muin finitioo,cr haec sunt proprie impersonesia, s usa sunt:iit
Poenitet me uitae. hastio tengo delas viandas. res a medela vi da. Piget me patris. Pudet me peccati. dolor tengo de mi padre. verguenςa teneo dei peccado. Miseret me pauperis. Cenera. Taedctrae ciborum. misericordia tengo dei pobre tim sextii casum TErba impersonalia passi e vocis semper sgnificant Riβ pς inione eum quadam generalitate. suntq, proprie λhumei,' verbis neutris absolutis ut Curritur,concurritur,statur,pu- haec ver- gnatur,itur,certatur. Transfigurantur tamen ut dicit Dio-ba exigui mades a verbis neutris,quae dativum casum in seriem ora-
qui V tionis recipiunt ut Nihil mihi nocere potest. Cum accu-sψΠς vsi satiuo nullo modo construi possunt, sed neque cum abla- - tuo cum praepositione a , vel ab , nisi generalitatem illam cicero & explicet: ut Ab omnibus reclamatur, hoc est , quod o- Caesar mnes reclamant. Quod si uspiam apud autores Ieperia- .
164쪽
tur exempliam,quod huic praeceptioni repugnet,illud exit perquam rarum:& quod non possit usum, cosuetudinό- que efficere,ac proinde neque in artem redigi.
IN finitivus dicitur , quia non habet determinatos numeros S personas e ct construitur ante se cum accus livo sersonae agentis in activa significatione, dc in passiva perionae patientis Gpost se vero construitur cum casu verbi a quo descendit: ut Me amare Deum, pium est: Me amara a Deo , feliciis inum est et Me carere 'oluptatibus, de inseruire ai cis . dc misereri innocentis , iucundum eis. Dicimus tamen: Volo esse doctiis: & Natura beatis omnibus esse dedit: sed non dicimus: Videor milii Esse docto,sed doctus.& volo me esse Poetam,& non Posca. Verba infinitiva volunt determinari a verbis voluntariis, quae Graeci pro eretica dicunt: qualia sunt V. 'lO, c pio, desidero, opeo, debeo, habeo, iasimilia. Iungulatur tamen aliquando etiam aliis verbis, Sc nominIbus adi ctivis, sed figuratὰ, aut ad imitationem Graecorum et ut Video illum tapere: de Iampridem a me illos abducere Thestylis orat. Illud quoque: Et cantare pares, ac Icsiondere parati. Circumloquimur futurum infinitivi modi vocis adfi-uae per hoc verbum ire, & primum supinum. Verbi imperionalis vero Ata passiuae per hoc verbum iri, de idem lupinum : ut Spero me amatum ire Deum , vel Deum mnatum iri. Alio modo circumloquimur idem suturum per participium futura in rus , & hoc verbum esse in activa: dc
per participium fututi in dus , & idem verbum esse in
passiua: ut Spero Deum amaturum esse, vel Deum ama dum esse.
Circumloquimur praeterea idem tempus per participium futuri in rus , cum pro verbo inlinitivo ponitur in accusatauo , iungiturque omnibus generibus: vitiuL
165쪽
que meri:vi Spero virginem nupturum tibi,& virginis nupturum viris. Sed quemadmodum in arte minori dixtimus, hoc non circumloquium, sed potius per se futurum est infinities,quo iam non utimur.
CFrundia sunt qui verbis annumerent, quia regunt casus. Sunt qui nominibus,quia habeant casus. Sunt qui nomina participalia esse dicant, quod in quibusdam nomini, in quibusdam Participio similia sint. Nobis i men lut captiones euadamus in dicendum est, esse aliam
partem orationis, quae tamen maximam habeat similit dinem cum nomine. Neque id mirum videri debet alicui, cum alis plures,alij pauciores, quam octo paries orationis posue Int.
Gerundia ante se casum non regunt, nam inaudita est in sermone Latino constructio illa, In conuertεdo Dominus captiuitatem Sion.Et illud: In deficiendo ex me spiriatum meum. illud quoque : In c ueniendo populos in unum. Post se,ero regunt casum verbi a quo descendunt: vo Tempus est carendi voluptatibus, inseruiendi amicis, amandi Deum. Gerundia aut sunt substantiva, aut adiectiva. Gerundia adiectiva omnia genera, & numeros, es casus habent ,& iunguntur substantiuis , significantque semper passionem: ut, voluenda dies en attulit vltro, id est, v
lubilis , hoc est', quae voluitur : Itaurandum , hoc est, quod iura ur. Est mihi eura iuris die undi, & do operam iuri dicundo , & veni ad ius dicundum, de delector iure dicundo
Gerundia substantiva tantummodo reperiuntur substant tua in genitivo,accusativo, & ablativo,generis nevistri. ut est mini cura soluendi pecunias: & Veni ad soluendum pecunias: & Delector soluendo pecunias. Reperitur etiam gerundium dativi nescio tamen an post secum accusativo casu possit construi.
Gerundia Substantiva a verbis Actiuis, significane
166쪽
uctionem de passionem praeterquam quod gerundium genitivi semper significat actionem. A vei bis Neutris actionem significantibus, gerundia significant actionem tantum : a Neutris passionem significantibus,passionem tantum et a Communibus & Deponentibus, actionem Apassionem. Inter gerundia adiectiva de participia haec est differentia,quod gerundia significant rei administrationem , siue Dabitu , sine tempore saltem determinato ad futurum, resoluunturque in gerundia substantiua : ut Est milii cura iuris dicundi, id est , dicendi ius : & veni ad ius dicundum , id est, dicendum ius: & delector iure dicundo, id est, dicendo ius. Participia vero significant tempus futurum in actu sine rei administratione : ut Ius dicendum est a me, id est,iacetur. Caussa est a me oranda,id est,
Gerundia accusativi iunguntur frequenter bis pr positionibus, Ad,ob, propter, inter, ante:vt Ad numerandum, vel ob numerandum pecunias veni. Propter orandum causas studeo. Inter agendum capras. Ante domandum boues.
Gerundia vero ablativis iunguntur cum his prςpositionibus,in,de,ex,a,ab: ut in nauigando venti posuerunt:&Est libellus Hieronymi de vivendo Deo:& Ex defendendo,quam ex accusando maior gloria compar tur. Aduertendum etiam,quod gerundia adiectiva in accusativo semper iunguntur praepositionibus illis : ut Ad nua merandas, vel ob numerandas vel propter numerandas pecunias veni: praeterquam cum his verbis, Loco, conduco, mando,curo, trabeo, pro debeo:vt Ego locaui faciendam sepulturam.
Animaduertendum quoq; est, gerundium genitivi singularis recte iungi substantivo plurali:ut Plautus: Nominandi tibi istorum,magis erit quam edundi copia.
De merbo Supinis. Cap. t O. QVod de Gerundiis diximus , idem de supinis dici
167쪽
idia participiis , supina verbis annumerari supinum semper iungitur verbo fgnificanti
motum ad locum : ut Eo deambulatum : vado xenatum.
Significatque semper actionem , nisi sit a verbis neutris passionem significantibus. Nam illa : Do filiam nuptum, Venundo seruos, Spectatum admissi risum teneatis amici: motum in se continent, sicut & illa superiora. Vltimum supinum semper iungitur nomini adiecti-uo , non tanquam substantivum, sed tanquam verbum: Iegiturque ab eo , &significat passionem: ut Esi res horrcnda dictu, id est , ut dicatur. Mi ferabilis visu, id cst , ut Videatur. Ex quo sequitur , quod neque potest iungi verbo, ut Grammatici indocti dicunt: venio lectu : neque ponitur pro nomine, ut Priscianus dicit. Venio venatu, pro de Venatione, neque iungit sibi adiectiuuin, neque recipit praepositionem eqne regit nomen. Quod si dixeris: Bonus ciuis est dignus gubernatu: dubitaueritque aliquis gubernatu, velum sit nomen , an verbum supinum , ex adiunctis tolletur haec ambiguitas. Nam cum est nomen, genitivum regete potest : ve Est dignus gubernatu Reipublicae, & iungit sibi nomen adiectivum: vi, Est dignus magno gubernatu, & recipit praepositionem: ut Recessit ex gubernatu. Cum vero eit verbum
supinum squemadmodum diximus) nihil tale habet, sed
tantum a nomine adiectivo regitur, & in verbum passi-uum resoluitur.
De constructione Participis. Cap. n.
PAr: cipium eodem modo iungitur Nomini & Pronomini & Verbo, quo nomen adiectivum : post severo desderat casum cum quo construitur verbum a quo descendit: ut amans filium, amaturus Deum , amatus a patre , amandus ab uxore, insciuiens amico , inseruitu- Ius propinquis , carens voluptatibus , cariturus -tuIture
Sunt nomina participiis similia : ut amans, doctus, quae
168쪽
quae sola constructione discernuntur. Nam cum dico,
amans uxorem , participium est : amans uxoris , nomen. Sed cum sunt nomina, recipiunt coparationem: ut Ama
tior uxoris , amantissimus uxoris: doctior Cicerone, doctiissimus omnium. Tempore quoque possunt discerni. Nam cum dico, Est amandus a me,significoquὁd a me amabitur:cum vero tantum,Est amadus, quod est dignus amari. Vix tamen sub hac forma recipit comparationem. Nam quod quidam dicunt, Reuerendissimus, colendissimus, obseruadissimus, ego dicerem potius, Admodum reuerendusisperquam colendus,plurimum obseruandus: Malia simili modo.
De nominis conmuctione cum alio causali. Cap. in.
T Omina quoque cum casibus construuntur: quaedam L, cum genitivo , qualia sunt nomina adiectiva certae cuiusdam significationis: vi integer vitae, sceleris purus, praeceps animi, prodigus vitae,dubius itineris,lenax propositi,cupidus honoris. Nomina praeterea formam participio tum habentia, vepatiens laboris, negligens amicorum. fugitans litium, appetens alieni,profusus sui, doctus Gramaticae, victus ansemi, expertus belli. Nomina quoque masculina terminata in or , quae for-
nantur ab ultimo supino, a, mutata in or :& tamininate minata intrix , quae formantur a masculinis, tor mutata in trix: ut Amator uxoris, amatrix viri: doctor gentium, expultrix vitiolum. Ei nomina Superlativa construuntur cum genitivo tarum plurali: nisi sint nomina collectiva: vi Doctissimus Graecorum, sapientissimus l/ hilosophorum , fortissimus gentis Danaum. Comparativa quoque inter duo: ut Aiacum fortior fuit Telamonius.
Sunt quaedam quae possunt iungi genitivo, vel dativo, ut Similis patris, vel patri : fidus Regis, vel Regi : prorimus Tullia, vel Tullio: propinquus Caelaris, vel CaesaIi
169쪽
Quaedam sunt quae possunt iungi genitiu4, Vel ablatiis
uo : ut Diues agrorum, vel agris : vacuus cerebri, vel ce rebro : plenus rimarum , vel rimis dignus honotii, vel honore. Datiuo etiam complura uinguntur:vt Facilis omnibus,
disti cilis nemini,charus suis, iucundus plienis,aptus bello, idoneus paci. Verbalia quoque in bilis, dativo iungi possunt: ut Am bilis cunctis,uisibilis nulli. Accusativo etiam iunguntur plura nomina adiectivarsed Vt diximus) figurate. ue apud Poetas tantum : Vt
Flauus capillos,niger oculos,horridus barbam. Ablari uo quoque media praepositione,siue septimo casui complura iunguntur: ut Alienus d crimine, oriundus ex Africa ,diuersus a vitiis,alienus ab humanitate, secundus ab Hercule , tertius a Ioue, vir singularis ingenio, excellens virtute, insignis pietate. Comparativa quoque cum ablativo, siue septimo casia construuntur: ut Nemo est eloquentior Cicerone. 'Ablativus, siue septimus casus plerunque ponitur abs lutc,aut per duo nomina : ut Rege Perdinando Munda in deditiovom Christianorum venit raut per nomen & pronomem ut Me praeceptore didicistis literas:aut per nome, siue pronomen, M participium:vt Deo ducente veniam a Rrr. Me veniente gaudebis.
De Conummone quarundampartium orationis. CV, 3
Quisque semper iungitur Superlativo : ut Optimus - qaiique,tapienti uimus quisque.
Omnis & cunctus positivo &comparatiuor ut omnes boni,cuncti boni omnes sapientiores, cuncti sapientiores. At vero Quisque tunc positivo iungitur, cum non recipit comparationem positivus: ut strenuus quisque, septimus quisque. Iungitur etiam Quisque cum hoc uomine Ouociis, se i semper interrogative: ut Cicero : Quotus enim
170쪽
in ine inridi risio facetus Tanto sco, amo comparativo. Paulum
' Pe mmper iungitur positivo : ut perbous , perdoctus.
Quam superlativo: vr quam optimum, tu indoctissim . Perquaem positivo: ut perquam bonus, Her& Vae semper iunguntur dativo:vthaea militiva tibi. N u.& O, accusativo, ut heu me miseru, o te thisticem. En & Ecce nominatiuo & accusatio: ut Eta Priama ,eueapellas:ecce homo,ecce hominem.
Vm de erotem iis Nominis aget mus , est Comparativa & Superlativa a quibus suinis, Sc unde formaremur:sed iniquis xunc sp s Guoniam alio properabamus, non diximus sermn ti illam in plerisque deficere. Idem quoque secimu ,
qu Inequiorrificus,centior. inrificentissimus beneficus,centior cent D