장음표시 사용
251쪽
De Obligationibus , qua ex delicto nascuntur.
quatuor obligationum causis iam Propositis, duae reliquae, delictum videlicet, et quasi destinum , paucis tractandae superSunt. a. Delzctum est omne factum illἰcitum , psnte contra jus admissum . Estque vel publicum, vel privatum. Illud ad laesionem Belin publicae, vel communis utilitatis directo tendit, et publice in exemplum vindicatur. Hoc ad privati alicuius laesionem directo tendit, illudque privata actione persequitur is, ad . quem ea res pertinet. Ex publicas agitur tantum criminaliter ; ex privatis ordinarie civiliter, extraordinem vero interdum etiam criminalitor agi Potest. Civiliter agitur, quando laesus agit aed
252쪽
l 249 privatam suam utilitatem, ac petit rem sibi re stitui, poenamque pecuniariam sibi, ut sae applicari : Criminaliter, quando poena, ut Reipublicae debita, putitur inferri Fisco. 'F. s. Privatum autem delictum Jure R mano in quatuor genera dividitur, quae sunt, Furtum, Rapina , Damniim, et Iniuria . 9 4. Furtum est contrectatio fraudulosa, lucri faciendi gratia . vel ipsius rei, vel etiam
USus ejus, POS3essionisve, g. I. inst. h. tit. Tria igitur coniunctim ad furtum requiruntur; Ι. comtrectatio, quia surtum non admittitur sola CO-gitatione , sed amotione, et translatione rei doloco uno tu alium; II. fraus, idest occultum consilium dolo malo initum, privandi dominum invitum re sua; IIL luerandi animus, in quo causa finalis liniusce maleficii posita est; nam si quis rem alienam contrectet , non hoc animo , ut rade lucrum faciat; id iactum in aliud genus delicti cadit.
s. s. Furtorum duo sunt genera , mani festum, et nec mani estum. Illud est, quando fur cum re furtivae deprehenditur, antequam eo pervenerit, quo illam deserre, vel deponere, idestinaverat; Hoc est , i ' quo fur cum ro mrtiva non deprehendit- , sed alia ratione furtum commisisse convincitur , 3 3. inst. cod.
leg. 3. et seqq. J. de Attri. . 'g. 6. Diviεio furti apud nos usitata est
in quasi catum, et simplex. Quolseatum illud
253쪽
25o appellatur, quod qualitas effracti ionis, vel ad
motionis scalarum , vel usus instrumentorum . vel alia circumstantia aggravans comitatur . Simplex est, cui nullum aliud crimen, aut cit-cumstantia aggravans adhaeret .
f. c. Iure communi dupliciter agi potest ex surto, civiliter, et criminaliter. Si civiliter
agatur tres competunt actiones , rei scilicet viv-
dicatio , condiolo furtiva, et actio furti. Rei vindieatio datur domino rei ablatae adversus pos-εessorem , sive ipse fur , sive alius quilibet possideat. Condictio Jurtiva datur similiter domino rei ablatae, adversus furem, eiusque he redes, etiam in plus quam ad eos pervenit,
bus hisce actionibus rem furto ablatam perfic quimur. sed actione furti ultra rem ablatam, pCenam quoque persequimur, ter pen. J. defuit. Hanautem actione agitur non solum adversus furem, Sed etiam contra enm, qui furem recepit, aut eelavit, cuiusve ope. vel consilio furtum admiεgum fuit ad poena in persequondam , g. II. inst. s. tit. Datur praeter a eadem furti actio non gesum domino, sed etiam illis, quorum inim est, ve luti creditori, cui sybrepta sit res pignori data , fulloni, et sarcina viri, quibus vestimenta
ud, Pollendum , sarciendumque tradita subripiuntur, g. I a. et seq. in St. eod. g. 8. Verum apud nos criminaliter tan- tu I agitur ex surto , et poena simplicis minor
254쪽
est alia qualiscati, utraque vero regulatur iuX ta Codicem Cristrinalem diei so. Novembr. et solum ad opera publica extendi potest. Privatis tamen relicta est facultas rem ablatam persequendi, et resectionem damnorum, et inm
I. Alterum ex delictis privatis est rapina , quae definitur violenta , ac dolosa rei alienae mobilis ablatio , lucri faciendἱ causa . Ergo eatenus conveniunt furtum, et rapina, quod utrumque delictum in dolosa rei alienae mobilis ablatione , consilioque lucrum faciendi consistit ; sed in eo disserunt, quod furtum sit ablatio faudulosa; rapina ablatio Violenta . g. 2. Ex rapina iure Romano civiliter agi potest, et criminaliter. Civiliter aut
ne furti, raptor enim est fur scelestior, aut actione Pratoria, quae vi bonorum raptorum dicitur, et datur domino, vel ei cujus interest, rem per vim non auferri, contra raptorem . post annum utilem in simplum, intra annum in quadruplum, in quo tamen rei existimatio continetur , pr. et g. 2. inst. h. ti. Ieg 2.
g. a. Sed apud nos criminaliter tantum ex rapina. agitur , et Poena usque ad opora Pu
255쪽
as 2 .hlica extendi potest iuxta constitutionem eriminalem diei 3 o. Novembr. Iz86. Privatis vo ro relicta est facultas persequendi rem surreptam , et resectionem damnorum , M interesse, ut de surto tradidimus.
g. I. Tertia delictorum privatorum species est aamnum, quod non quamlibet rei alionae deteriorationem , et. diminutionem signifi-Cat, sed hoc loco est, alieni patrimonii diminutio, qua uolo . vel culpa etiam levissima ab homiκε libero fit, sine lucro ipsius ivuerentis
g. a. Hoc autem damnum iniuria. id est non iure . datum. vindicatur ex lege Aquilia, videlicet Plebiscito a quodam Aquilio lato, cum
.ius tria fuerunt capita, et secundum a tem
poribus usque Iustiniani ab usu recesserat, β.I3. inst. eo. t. et hodie ignotum est , ideoque alii aliter de eo coniicinni, Conser. Bynhers. Observat. lib. I. cap. I 3. Heineo. antiq. Rom. h. tit. g. 9. et 3eqq. f. 3 Primum caput vindicabat damnum occidendo datum in servis, et quadrupedibus. quae grcgatim pascuntur , et actio directa ex
eo capite dabatur ad id, qua uti plurimi res
256쪽
valuit anno retrorsum a die delicti computando, I. Io. inst. h. tit. DP ua. et seq. F. eod. g. 4. Tertio capite cautum fuerat, ut siquis servum alienum, vel quadrupedem, quae
pecudum numero est, vulneraverit, sive eam qua drupedem , quae pecudum numero non est, OC
ciderit, vel rem in animatam uxerit, fregerit, ruperat, damnumque iniuria dederit, is tanti damnaretur, quanti plurimi in diebus triginta proximia a damno dato res valuerit, g. 33. inst. eod. Ieg. az. g. 4. j eod. Ad quod comparata erat legis Aquiliae utilis. g. s. At hodie fere ubique simpliciter agitur ad id, quod inferest, et ad praestamiam
veram rei aeεtimationem, neo amplius specta tur quanti ea res antea fuerir, Heine . elem.
Jur. I. Io96. Iu Etruria do damno dato variae extant leges, et potissimum lex diei M-ptambr. I 688. lex di ei ir. Decembris tr 44. diei fla. Jamurru Irss. II. Aprilis Izz6. 28. Maii Ir99. ad demum nova lex Crimina is 3 P.
Novembris Iz86. in qua sancitnm est quomUdo procedendum sit in causis de damno dato, et quae sit poena , quando pecuniaria, quae re cto iudicis arbitrio, ut plurimum remittitur . et usque ad quadruplum, contento simplo, e
tenditur, et quando corpori assi ictiva , Unde apud nos actio, qua damnum an iuria datum indicatur, non ex lege Aquilia, sed ex io-το Patrio Promanat . . .
257쪽
De Injuriis.' g. I. Expeditiis tribus delictorum privat ram speciebus, de quarta, et postrema specie, nempe iniuria nunc est videmdum. Iniuria hic est omne dictum , factumve ad contemptum , infamiam , aut dolorem' alterius dolo malo directum, pr. inSt. h. tit. 3. 2. Iniuria omnis aut re fieri dicitur , aut verbis, et his vel lingua nuncupatis , vel clipto expressis , I. inst. eod. Unde in realem, verbalem, et Iitteralem distingui potest. g. 3. Realis dicitur , cum manus in ali quem inseruntur , ant alio. quolibet facto alicuius persona, veI libertas , vel aestimatio lat-ditur. Verbalis, cum 'quis alteri convicium i famandi causa dicit. Litteratis, cum quis famosum libellum, vel carmen, ad infamiam a. licuius consoribit, componit , vel edi curat,
4. Rursus injuria alia' levis est, alia
atrox. Levis autem, . vel atrox aestimatur aut
ex facto , ut si quis ab alio vulneratus fuerit', vel sustibus caesus; aut ex personis tum ins rentis, tum patientis. ut 'si clericus, Pater, EsnSangianeus P praeceptor , Iudex . &o. iniuri'am Passus fuerit; aut ex loco usi ineris, o
258쪽
ivst. h. sit. Ieg. g. r. et Seq. leg. 3. et Seg. F. eod. g. s. Patimur iniuriam non pol iam per nosmetipsos, sed etiam per alios, ut pater per liberos in potestate Constitutos, maritus Per uXO, rem , sponsus per sponsam, socer per nuram, cujus vir in potestate ejus est , 9. 2 inεt. IV. 1. g. 3. et uit. J. eod.
g. g. Ob iniuriam vel civiliter agi potest . vel criminaliter. In amouo civili postulat
actor , ut reus in tantam summam condemnetur, quantam ipse iniuriam aestimat, g. Do. inst eod. Ceterum Iudex eam aestimationem moderari potest, si forte modum excedere actor videatur. Si criminaliter agatur, ossicio Iudicis extraordinaria paena reo irruatur, d. g. IO. Utraque actio Praetoria est, et ad vindictam comparata, atque inde anno utili elapSO, ex Pirat, utraque Paenam persequitur, et hinc nequeu ut cumulari. g. r. In duobus autem casthus locum quo que habet actio injuriarum ex lego Cornolia, in Pulsatione scilicet, seu verberatione . et ei Olento in alienam domum ingreεsu, 3. 8. iust. eod. Et haec etiam actio comparata est ad id eoa sequendum, quanti actyr iniuriam aestimave
rat, i g. s. pr. IV. 37. f. g. 8. Iniuriarnm actio tollitur vel mortetiam inserentis, tuta iniuriam parsi ante litera
259쪽
contectatam, vel remissione, vel dissimulatione anni utilis spatio, a die scientiae computando, DR II. et Iz. F. h. tit. I. ult. inst. eod. ibiqtre Vin. g. 9. Hodie vero in Foro aestimatio acto. ri non permittitur, et ex patria sanctione Criminali diei so. Novembr. Ir 86 paena iniuriarum Iudicis arbitrio remittitur: Reus tamen semper ad publicam iniuriae retractationem c gitur .
De obligationi bus, quae quam ex delicto
g. I. Absolutis itibus prioribus obligati . num causis, ad postremam progredimur, quae in quasi maleficium posita est. Quasi maleficium est, factum illicitum, quod damuum, vel dcdit, vel dare poterat, non dolo, sed culpae commissum, g. In. inst. h. tit. Horum quasi delictorum speciest quatuor hio recenSentur, ni que enuncteritur ab Imperatore. u. Prima species est, si iudex malo per imprudentiam iudicaverit, qui ideo litem εuam facit, idest litis periculum tu se vertit, et ex iudice reus fit, causamque quasi suam 'defendero cogitur, pr. inst. eod. ibique Via. n. a. Sententia ipso iure nulla non est, sed acti
260쪽
n factiιm Trinoria competit laeso, qui non appellavit, advorsus Iudicem, ut in id condendinetur, quod alteri judici equum videbitur, 6. d. de extraordiu. cog nit. leg. 5. g. 4. J de obligat. et act. Quod quidem in praxi ab Antarecessit, sed iniquitati sententiae occurritur reis medio appellationis. Si vero iudex dolo , la gitione , sdio, vel gratia dePFaVatus , non ex imperitia, et imprudentia iniquam sententiam dixisse arguatur, tunc ex vero delicto tenetur , et famae dispendium patitur, et severior in eum Paena statuitur, leg. J5. g. I. Τ de jussic. V αIoc. cit. in An. g. a. Secunda species est', non praecave re , no quid a domesticis . temere ex cenaculo
aut aeAibus dejiciatur, aut effundatur, quod transeuntibus nocere possit , l . 5. g. pen. F. de obligat. et act. Unde sit quid 'deiectum ess sumve est sine dolo exi alicuins aedibus, ita ut alteri noceat; datur actio in jactum his, quibus nocitum , dontra doruinum , vel inquilinum aediunt ad duplum damni ita, iehug dati; quod 'si homo liber ocoisus sit, datur intra annum actio popularis ad quinquaginta aureos; si homo libur laesus, vel alias ei nocitum sit, actio datur in quantum Judici aequum videbitur, qui
et mercedes Medicorum, et i impensas, curati Dis , et operas ob eam causam amisgas, o com pHtare debet,. I. I. inst.. h. . tit. let. I et to