장음표시 사용
11쪽
pars suit inquirenda . Sese quasi obtulit investigandus Motus aquae fluentis per Castellum , cujus latera convergant; & hic ad putandum etiam Motum aqua: fluentis per Canalem habentem orificium alterum amplius, angustius alterum, me impulit rquo in Motu declarando quod neminem antea et borasse intelligerem , omnino sic censui; posse eum haberi tamquam fluentium aquarum Doctrinae pamtem integram intactamque ; ac proinde facturum me pretium operae, si eandem pro viribus exornarem. i. Nactus igitur ex Occasione argumentum , rei manum admovi; & quae cogitavi, aut praestiti, ita in Librum hunc sunt conjceta. Primum quasi ut praemittantur protegomena ) ostenditur, bene multa Rumina ab Arte fuisse essecta: Artem ipsam, non modo Fluminibus iis fecisse alveos, Verum etiam, ne ex alveis Flumina effluerent & curavisse, & curare pluribus modis; aut moliendo aggeres; aut nimis tardum aquae motum augendo; aut minuendo nimis celerem;
aut aquam per Fossas derivando; ita vero fieri talem derivationem, ut Fossas ipsas per structa in adigeribus Castella influant aquae: me hunc ultimum modum, & in hoc praesertim proprietates Castellorum habentium Iatera convergentia hortante peculiari quadam rei difficultate attendisse. Deinde, quam doquidem sciendum est quantum aquae per illiusm
di Castella transeat, plura ad id narrantur Experimemta , quibus noVa quaedam ac mira contineri videntur: a parietibus nempe Canalium, sivc niuirunt , sive parum convergentibuS, quantitates fluentium aquarum semper paullum immutari; aquam effluentem ex
12쪽
tubo; &, quod mirum magis est, per nudum soramen multo minus aquae transire , quam transeat tempore eodem per tubum, cujus cavitatis diameter aequalis sit soraminis diametro; candem tamen& quod ad tubum , & quod ad foramen attinet, inter velocitates & altitudines aquae in vase rationem servari : ex quibus potest apparere quomodo pro aestimatione aquae transeuntis per illiusmodi Castella poni debeant iundamenta , quod efficere
animo proposueram . Ad cXtremum, cum in eorundem Castellorum latera fluens aqua impingat, inquiruntur tum momenta impulsuum, quae varia sunt 3 tum vires , quibus pollent particulae aquae fluentis, sive quantitates effectivim integrorum, quos edere possunt aqueae particulae quamdiu sunt in in tu, pro Varia quam habent velocitate : qua occasione, celebris & a Viris Doetissimis agitata plures
ante annos de viribus motorum corporum conta
versia Experimento claro certissimoque dirimitur: interpositis aliquibus de corporum motu eX percus sione : & quibusdam additis spectantibus ad caussam, cur propositae vires tales sint, quales esse cognoscuntur.3. Si quae alveorum Fluminum origo suerit iam tum nobis esset , nota etiam nobis fierent facilius multa , quae Doctrinae aquarum apprime conduc rent . Sed sperandum id minime eis; cum de tali origine alii alia tradant, nemo autem quidquam certi solidique constititat . Placet quibusdam, FimVios plerosque progigni fortuita veluti quadam mutatione inter loca aquosa, atque arida; qua Vbcissitudine, sese c9nvertentibus saeculis, Terrae faciem
13쪽
mutari putant: non tamen haec tueri satis queunt; cum falsum sit eorundem praecipuum argumentum desumtum ab aeternitatis mundi sententia. Malunt alii , plerosque Fluvios esse ipsi mundo coaevos, factos nempe a Deo Opt. MaX. cum separavit aquas ab aquis; & elementum aquae accommodavit Globo huic, quem habitamus : at in lacris Libris firmumne ullum hujusce rei argumentum invenient ΘFuere quoque qui contenderent, post varias ex universali diluvio mutationes, in Terra hac nostra formatos fuisse, uno tempore, disi ptione quadam extrinsecarum Terrae partium, monteS, valles, maria, lacus e deinde vero imbrium aquas per declives montium partes , ac per humillima quaeque vallium loca profluentes tum aggeravisse valles importatis secum terrae partibus, tum suis motibus fecisse alveos, per quos tandem usque ad mare pe Venirent; quae aquae hac ratione fluentes Fluvii ampellatae fuerint: quid tamen certi dici potest; quid afferri, praeter conjecturas neque sane perspicuas ξ . Placet mihi ubi in rerum naturalium origines
inquiratur , Cel. Christiani Hugenii sententiam quamvis aliquando possit de eadem aliquid der gari in memoriam sedulo redigi: is mihi se inquit Vir Doctissimus o is magnum quid consecutio videbimur , si quemadmodum sese habeant res,
is quae in Narura exstant , intelleXerimus ; a quo is longissime etiam nunc absumus. Quomodo au- ,, tem quaeque essectae fuerint. quodque sunt esseri coeperint, id nequaquam humano ingenio eXcinis gitari , aut conjecturis attingi posse existimo.
Consilium itaque fuerit sic statuere : quae illi de
14쪽
naturali Fluminum origine protulerunt verisimilia
secuti, non esse regulas , quibus aquarum derivationes, aut conjunistiones metiri debeamus.
s. Sequuntur alii, qui plurium Fluminum alveos manu faelos fuisse autumant i his praesertim rati nibus permoti : quod scilicet novorum sontium aquae non sibi novum alveum excavent , sed sese per humiliorcs campos longe lateque expandant: quod prope sontes multorum Fluminum sint lacus, quorum aquis arte aperti esse videantur exitus per Fluminum ipsorum alveos , ne tandem lacus illi,
sine ullo eXitu , vicinas omnes regiones occuparent : quod ingentium operum manu factorum ad aquas avertendas , aut derivandas luculenta exempla ex historiis possint asserri ; ut derivatio ingentis Fluminis Flavi a Seribus facta ; aversio magna ex parte aquae Euphratis ad immensos agros irrigam dos ; ejusdemque in fossas deductio, quo tempore aedificabatur pons ; lacus Fucini derivatio; fossae, quibus Nilus cum Rubro Mari conjungebatur: &alia plura addenda his, quorum e numero nonnulla sunt , quae seris hisce temporibus, qua aetate quaque ratione fuerint effecta plane ignoramus. c. Quae si diligenter attendamus, aut nihil, aut sane parum fiemus do mores de naturali Fluminum origine prima : illud tamen sine dubio comperi mus, aquas multas csse, quae via non parata N turae opera , sed manu Hominum facta, ad finem suum devolvantur . Id vero in primis erit attendendum molientibus quidpiam novi pro fluentibus hujuscemodi aquis; & diligenter inquirendum, an ipsa Natura, an aemula Natairae Ars aquas ad iter B L tali
15쪽
tali via conficiendum adegerit. Quod ubi erit in
comperto hanc percipiemus non contemnendam utilitatem , ut sciamus an ad praesentia dumtaxat commoda comparanda , an Vero ad rerum etiam antiquarum cogitationem debeamus curam animumque conVertere . Nam, si naturali via curs que ferantur aquae, loci & motus aquarum natura
considerari debebit: at si comperiatur, aquas aliqua Artis molitione secundum alveos manu factos iter dirigere, non modo loci , & morus aquarum n, tura, ut ante, consideranda erit; sed caussae etiam, cur olim Ars molita sit opera illa, curque mut
. Navigationis usus, & ad plura loca perductio ; irrigationes pratorum, agrorumque ; contra etiam agrorum eXuccationes, & faciles pluviarum, necnon colluviariorum cXitus; hydromi larum, in chinarumque agitationes; & horum similia plerumque movent Homines, ut arte procurent comm
da, quae a rebus hujuscemodi percipiuntur . Quare cum opus erit quidpiam novi moliri iis in locis , in quibus alvei ad recipiendas aquas manu facti ante fuerint, respici debebunt modo dicta : ut si Ars debeat vel formam rerum antiquam restituere, Vel novam inducere facilius exequi propositum queat , cum eX cognita veteris operis caussa cognoscet etiam quae eidem operi advenerint temporum diuturnitate mutationeS.
8. Haec aulcm plurimi iacienda commoda necessarium duximus hic indicare; ut non 1bla Naturae opera , sed opera etiam Artis habenda ante oculos esse moneremus. Ceterum haec indicata sunt satis,
16쪽
ut arbitror, aperte; quilibet enim, qui haec universali
quadam ratione eXposita in memoria habear, facile poterit ipse eadem aptare iis rebus infra exponendis, quibus talia convenire posse videantur. s. Nunc transeo ad ea, quae diligentissime debent animadverti: sunt autem aquae turbidum, & aquae copia. Ac illud in primis constituo, frustra conari Artem quidpiam emcere contra leges nariirales mintuum, quorum viribus limota aquae partes, quam tum seri talium partium motuumque natura , Veluti suspensae detinentur: frustra etiam laborare, si tentet, naturalem rationem inter aquae copiam , ejusdemque velocitatem infringere Quare eo speetare Artis industria non debet, ut Naturam ad res illas , quas ipsa Ars molitur, cogat; sed ut suam industriam cum Naturae legibus atque rationibus ita conjungat, ut Natura in societatem op
ris adduina id ultro ut ita dicam cssiciat, quod
est essiciendum. Hoc tamen cum a vulgi captu sit alienlim, cumque vulgus idem rerum mirabilium specie maxime capiatur, facile fit, ut popularis amra faveat illis, qui se eo, quo Velint, Naturam vel invitam adducere posse Venditant.1 o. Sed redeo in viam : jam enim ad postremum considerandum , hoc est, aquae copiam, imstitutum propositumque vocat. Si alicujus Lacus, Fluvii, Fossae alveus nimia aquae copia laboret, remedia ad quattuor summa capita possunt revocari. 11. Primum: si periculum sit, ne aquae prae nimia copia aut agros superent, aut vincant ipsis oppositas, si quae sint, moles; juVabit alveos excav
xe , ut altius depressus sit fundus , juvabit novos
17쪽
construere aggeres , aut pro re nata veteres caespitibus, terra, palis communire & augere. Qua in re praestabit meminisse, summum aquae Vi exigua poli re : itaque non major quidem terrae copia , quam quanta aratrum sulcum ducendo solet egerere aram do summam aggeris partem , redundantes aquas,
atque jam superfluentes continuerit: secus est in iis locis, in quibus altae aquae sunt. Hic quid supe poni aggeribus debeat, ne semmae aquae superfluant, non tam est considerandum , quam quid addem dum inserioribus aggerum partibus , ne ab aquisiundo magis ricinis atque impetu magis valido praeditis ipsi aggeres disrumpantur. 11. Alterum : si alicubi aqua retardetur , atque adeo imminuta celeritate , copia crescat ; expediet curare, ut aqua ipsa rapidior fiat; sic enim dissic, lius intumescet . Fiet autem rapidior , purgato ab impedimentis alveo, ductis recta fossis , quibus
Amnium circumitiones, atque anfractus tollantur, minuanturque, apertis & secundum faciliorem viam
de qua re in secundo Libro de Motu aquae Minto multa diximus ) factis Fluviorum ostiis, ut , qua ipsa facilius ad humillimum , quem petit, lincum, devolvi queat. 13. Liceat revocare huc regulam, quam in cit
to Libro posui ; ut scilicet secundum varias locorum amplitudines juvetur aquae motus ubi alveus si parum declivis , non ita in locis , ubi alveus satis declivis: de cujus regulae prima parte spectante ad motus juvandos. cum modo ' dictum sit;
restat, ut eX secunda parte ad continendam nimiam copiam aquae remedium tertium desumamus . Id erit
18쪽
erit impedimentum aliquod ut aditus in muris, ut plures lapides arcus ) cujus opere minuetur Velocitas aquae , ne praeceps feratur per ea declivia loca, in quibus vel a montium radicibus, vel ab alveis alte infra agros depressis ea ratione contine tur, ut etiamsi intumescat, finitimis tamen regi nibus nullum inundationis periculum affert. Haudquaquam novum remedii genus id est . Apparent in Clane Fluvio magnae reliquiae murorum, qui a Romanis olim fuerunt extructi, & qui sane non tam ad munimentum, quam ad modum ponendum venientibus a sonte aquis facti esse videntur . De hoc remedio ad quasdam celerrimas quasi torrentium aquas comparando, cogitationem fortassis haud inutilem injicient qui in earum dirigendarum cura longo ab hinc tempore versantur. Porro inter omnes Fluminis cursus ab origine ad fines ultimos a quam rationem interesse oportere, ita ape
tum est atque manifestum; ut id, quamvis necessario, serme tamen invitus inculcem. i . Demum: si effodiantur sosse, per quas Fl. Viorum aquae exonerari queant, ex ipsis remedium habebitur ad ea incommoda , quae tunc eX nimia aquae copia percipiuntur ; cum Fluviorum capacitas
eidem continendae impar est . Hujuscemodi Fossas vulgo Din resimi ) diversionum Fossas appello . Emissaria dici potuisse suspicor, quod a Suetonio sossa , ad derivandum Fucinum Lacum, Emissarium dicta suerit. Is . Cel. Ρ. Κircherus verba secit in Libro, cui titulus, Latium: pag. 1 co ) de talium Fossarum usu alio ad Flumina purganda. ,, Dixi is inquit),, supra
19쪽
is supra ad principalia Flumina utrinque lateralesis Fossas essici debere, ad has itaque opportunis linis cis ligneae cataractae construantur , ut per easse tempore purgationis aquae Fluminis in lateralesse Fossas derivatae Flumen aquis minutum relimis quant: & sic operarum auxilio alveus persecteis purgari, limus educi, radices eXtirpari, aggeresse eadem opera utrinque per eXcrementorum co
se cervationem notabile incrementum accipere posse sunt. Quam quidem rationem prae ceteris tam-ri quam purgandis Fossis aptiorem adhibendam exiis stimavi , utpote multarum Nationum usu , &se experientia confirmatam se . At cum magna sit talis operis dissicultas ; neque Κircherus multas ibias Nationes nominet, satis crit ipsiuS Verba d
1 c. Neque pluribus artificium utile persequar, quo effcitur, ut per diversionum Fossas tantum di-Vertere aquarum quis possit, quantum superfluere necesse esset eo tempore , quo Flumina immodico illarum proventu turgescunt. Non enim desunt,
qui extra id tempus ejusmodi Fossas utut Aditus a Fluminibus minus alti sint quam Fluminum alvei tum navigationi ossicere putent, si ipsae Fota aliquando imminuant necessariam aquae quantitatem, tum Fluviorum conservationi, pro qua VelocitaS, atque adeo aquae copia, requiritur. Quibusdam itaque videtur, modo indicati artificii ope averti haec damna posse; nempe si Fossarum a Flumine Adit,hus aperiendis claudendisque cataractae, port. TVe, aut superpositarum trabium moles praeficiantur ;quibus, cum opus est, sublatis, alioquin nocitura aquae