Ulrici Huberi Institutionum historiæ civilis. Tomi tres. Quorum primus est ab ortu imperiorum, ad præsentem imperii romanogermanici statum, anno Christi 1356. stabilitum. Insertus est tractatus se temporibus ante Cyrum olim editus. In calce hujus tom

361쪽

at, id

Belgica ab anno 163a ad risi . 3 3 habere non posse, nomine Regis 2 Provinciarum simul tractari coeperat. In quam mutationem mirandia cum tribus aliis Provinciis, tribus licet dictentientibus , consenserar. Quae causa fuit, ut haec res, per se dissicilis & modo agendi & cautione orae standi conventa, ante β-nem huyus anni penitus abrumperetur, Omniaque ad bellum reparandum instruerentur; Leuga m foederatorum animis Hi pauisae gentis odio dissidentiaque adhuc ita occupatis, ut nullas pacis conditiones satis tutas cum illis iniri posse crederent. Tametsi plures Hollandiae Rectores aliarumque non pauci nationum, sine praejudicio , statum Hispamae Revis Austria aeque domus praesentem & res foederatorum conliderantes, in hac erant sententia non immerito; iam tum pace bellum tuto, utiliter, honori eque permutari posse; maxime cum impensae belli, viribus, etsi rebus domi florentibus, longe majores essent, ac aes alienum, Hollandiae nominatim, supra modum quotannis augeretur; cujus Rectores ideo & hoc anno & aliis pene cunctis modum sumptibus scripostulabant; inter alia, ut cohortes post anne mxxviii seculi conscriptae dimitterentur. Quod tamen Princeps rausionensis e re bellica non esse

judicans & tunc & postea semper impediri curavit. Accedebat Galliae Regis Legati perpetua oppositio, qui & Pacis cum hoste Tractatui adliduo inter strepebat, ostentatione majorum commodorum , quae ex bclli continuatione suique Regis amicitia atque societate sperari possent. a. Non

362쪽

3s TOMUS III. LIB. I. SECTIO VIL

a. Non cessaverat, ipso durante tractatu, ex

peditio aestiva Principis Ara nensis, qui dum Hagae de pace vel induciis agitur, Rhenobercam Coloniensis oppidum ditionis, sed ab Hispanis primo, dein a foedera is, nunc iterum Hispanico praesidio insessam, trium spatio Septimanarum compulit ad deditionem initio mensis 'unii factam. Proinde cum aestas nondum adulta magnam praeberet agendi facultatem, accidit, ut Legatus Galliae Charnaseus cum Principe communicaret arcanum Regis sui consilium, invadendi & occupandi e vestigio Lotharingiam; cujus Ducem 'panis foederatum cum hi der linquere non possent, verum cunctis suis viribus sine dubio adjuturi essent, pulchram Aram si oncnsi aliquid hac ipsa. aestate memorabile exc- quendi occasionem dari. Sedit hoc ita Principi , ac ideo , cum foederatorum copiae ad aliquid magni R audaciae notabilis non sussicerent, opera data est, ut Suecorum & Hessorum equitatus e propinqua IV phalia mercede conductus se cum Principe, Milandro & Massansio Ducibus coniungeret. Ac ita Arabantiam ingressi primo quidem obvium habuerunt Hispanorum exercitum sub Marchione Aitona & Johanne Nasiavio. Qui numeris impares brevi ad Demoram fluvium recedentes, viam foederatis apertam ad Trajectum Mosae reliquerunt: Quo illi progressi, . cum aliquandiu substitissent nec ulla se rei utiliter gerendae facultas aperiret, transmisso Mosa redierunt Neomagum: Unde Sueci

363쪽

N. Iu

illi

Beluta ab anno r63a ad 16 6 3e Ressi mercede sua ablata , trans-Rhenum ad sua se receperunt. Eventus docuit, Galloso ram suam foederatis ex editione Lothari iuvenditantes, in hoc fuisse callidissime, ut sibi ipsis consulerent, Hispanis extraordinaria rerribili faederatorum expeditione distractis 3 impeditis, ne Lotharis , quod summopere eorun intererat, subvenire possent: Quemadmodum Galli Nanc'um urbem & pleramque Lotharin- giam, hac imprimis opportunitate subjugarunt. Exiit annus MDCxxxiii. quem clausit mors fabella Clara Eugenia Belgii Hispaniensis olim ' . Domina, moi o Gubernatricis, hac vita desunctae noctu inter primam & secundam Decembris diem; cujus elogium habuimus in Hi panicis. 3. Rupto interim Pacis cum Hispaniensibus tractatu, quo Galli omnem operam, renitentibus in cassum aliquot Hostandiae Proceribus . contulerant , Foedcratisque necessitate belli denuo circumventis, haud levis benescii loco fuit accipiendum , quod Galli mense Aprili ΜDCxxx I V. promisere, se per septennium daturos quotannis decies centena millia librarum francicarum, praeter alium miltionem promi dum mense Tunio ΜDC xxx ; quibus adhuc addituros se constituerunt trecenta millia ad sustentandam legionem pedestrem; Quae praestatio pecuniaria cessaret, ubi Rex in bellum adversus Hispanos erupisset et iquo casu commisso, Foederatis Ordinibus Μοου lia eeret tractare cum hoste, nisi cum Rege conjunctimer i ius consi su; quemadmodum neque Regi

364쪽

3 16 ΤOMUS M. LIB. I. SE IO VII. fas esset , nisi conjunstim cum ordinibus 9 ipso

rem constensu tractare cum hostibus. Si qui autem institueretur tractatus , is intra fines sta nitarum provinciarum seri deberet ; alioqu vox conjunctim abolita censeretur & maneret tantum, Consensu. Hoc inito scedere, placuit , Legatos in Galliam mitti, quibus mandatum, ut quovis modo Regem ad bellum Hispanis ins rendum excitarent. Et quo faciliorem illum ha-

herent , iussi sunt amplissimis verbis extollere beneficia Regis es' Parentis ejuι in Rempubl. suam

collata, cum multa obtestationegratitudinis, ven

rationis 2 promptitudinis ad qualibet officia 9 D- sequia , quae Rex a Republ. jure suo expectare posset. Adderet beneficiis suis continuationem ct arma contra hostem secum inreconciliabilem jungeret, incommunem utilitatem. Plane ita locuti sunt ;quasi una salus Belgarum foederatorum, in eo

consisters , ut Hi panis e Belgio pulsis atque ejectis, Galli essent ipsorum vicini. Quo fine Legatis jam in Gallia agentibus missa fuit propositio ; ut Francis quidem, pulso Hinano, cederent provinciae Hispanienses , quae Gallicismo

utebantur ; Foederatis caeterae, quibus communis linguae usus esset. Et si in partitione postmodum facta Galli satis indicarunt, se agros &urbes hominesque velle neque discernere linguas. Princeps etiam Ara ensis sua manu scriptam adhortationem Legatis impertitus est, qua Regem ad bellum' excitabat ; & Dun erism

365쪽

Belgica ab anno 163α ad 1636. 3sIstandis, obsidendam. In quibus omnibus Pri opem Ar Ordines non nisi profunda usos simulatione, qua Regem ad arma capienda excitatum postea destituerent, ut Nanius adfirmat, nimis a veri specie remotum est, quemadmodum alibi demonstravimus. Hoc etiam tempore, quo res graviores majore secreti fide haberentur. additi

sunt Principi e singulis Provinciis, singuli Adsessores, cum potestate res secreti indigas scor sim expediendi. Quo instituto dum rebus agendis consuleretur, libertas corrumpebatur. Sed nuper acciderat , ut arcanae Principis ipsius literae ad Ordines Generales datae, confestim in manus Gallici Legati delatae ab ipso versae Lut tiam Parisiorum mitterentur, gravi cum Principis querela: Unde hujus, ut videtur, instituti occasio in singularis potentiae instrumentum. non minore post experimentum invidia quam solertia conversa fuit.

q. Res bellicae hujus anni sic se habuerunt. Hispani sub Marchione Monae primi in campos

prodierunt mense P nio, cum xxIII. pessitumst septem equitum millibus , exercitu validissimo; quem Mosam versus duxerunt, ubi castellum Argentesium in rupe quidem situm. sed nulla arte munitum , vi summa adorti tertio die 'compulerunt ad deditionem. Inde Lutium castellum sponte deditum occupavit 'tona, Limburgum frustra tentatum omisit. Inde Trajellum AED1a non tam oppugnavit, quam e longinquo obsedit. Interim Princeps Arausionensis initio

366쪽

TOMUS III. LIB. V SECTIO VII.

mensis Iulii copias su as, Neomagum contraxit; Sed tardioribus ad sumptus faciendos Provinciis , cum putaret, hostem serio Mose ctum aggresturum nec ipse, viribus o busque par esset, die xix Tulli rediit Hagam, ut Batavos imprimis ad consensum in majores sumptus impelleret. Impetravit, ut sex millia memeenariorum trimestrium conducerentur, in praesidiis collocandi, ut veterani in campos educi

possent. A Galliae Rege tria millia equitum, item a Suecis ac Hassis e propinqua Westphalia,

pro mercede centum viginti millium foranorum,

auxilia rogabantur ; Sed e Gallia nihil venit & eci Hessique ad suas in Germania res avocati sunt , ut Principi nusquam, nisi in se suisque praesidium superesset. Pridie Kalend. Augusti, Haga rursus excessit; octavo Augusti, Vesaliam

venit, ad Bercam visitavit, in quam Geldrae es nuper insidias struxerant evanidas. Initio demum Septembris Bredam statuit obsidere, in exercitu habens xo millia peditum &:equitum tria millia . serius in anno & longe minoribus copiis appressus oppugnationem urbis, quam Spj nota Marchio,poliorcetes & bellator acerrimus nonnisi munitionibus operibusque clausam per totam hyemem in aestatem usque sequentem ob sederat. sed non erat animus Principi ulterius 'obsidionem urgere , quam ut hostes a Mosae. Trajectu averteret ; Quod cum factum intelligeret, ipse non cunctatus est suum quoque

exercitum hostili minime parem abducere &

367쪽

Belgica ab anno I 632 ad 1636.

Octobri mense in hiberna dimittere. Sub exitum anni magna cum pompa receptus est Bru-xellae Fer driandus Infans Hispaniae, Cardinalis &Archiepiscopus Toletanus, qui Provincias Hispanienses, Uabella superiori anno defunctae loco esset administraturus. Iter fecerat per Italiam' Germaniam , ubi victoria Nori tingana inci ruerat & Brunsiam venit die quarto Novembris

. Sequens annus foedere di conjunctione Gallorum, de qua in Gallicis egimus, est memorabilis; Foederis sententiam illic habuimus, imprimis, conditionem derogatoriam libertatis ineundi pacem aut inducias aliter quam conjunctim 2 mutuo consensu ; cujusmodi pactionum utilitas semper est penes potentiorem. De rebus autem

gestis communia cum Gallicis jam dicta omittentes, indicta si qua sint, cum caeteris, hoc loco persequemur; ubi primo collocitum fuerit, mense Februaris allatum fuisse nuntium de capta per Societatis Indiae Occidentalis Duces Pariba in Brasilia, quam Antonius Albuquerquius mense Decembri praecedentis anni Schonio ct Amtishmio cum bis mille trecentis militibus, dedere compulsus erat & res Societatis satis feliciter progrediebantur. Non aeqvh copiosa serebatur res domestica Principis Arausionensis; qui splendidam& pene Regalem habens Aulam , ut erat magni. Princeps animi, ab aerarii sui praestetis edoctus, impensas excedere Proventus licet amplissimos, in tempore modum sumptibus statuencium judica-

368쪽

3 so TOMUS III. LIB. II SECTIO VIL

Vit, abolitis aliquot mensis& ministeriis. Tami etsi autem Respubl. non minus hoc indiPeret remedio, quominus tamen idem illi s)r adhibutum , novo foedere Gallico er gloriosis ejusdem Principis expeditionibus. impeditum atque in deterius provectum est Quemadmodum & ipsius patrimonium dein Anglicano matrimonio pecuniisque Reeti adfini subministratis magis magisque gravari & coarctari coepit. 6. Mense Majo, Hispani munimentum a Philippo Rege dictum, sed Foederatis insessum nocturnis insidiis occupare conati fuerant. Verum detecti a Nauta, qui natando oraeveniens hostem, praesidiarios excitaverat, repulsi, dein submissisFbHinga auxiliis, quibus loci opportunitas pate-hat 're infesta discedere coacti sunt: Minus sausto Cardinalis Infantis , cujus hoc primum specimen fuit, initio & omine, quod homines ab auspiciis libenter colligunti Sed quam fallaces sint ejusmodi coniecturae E successu hujus aestivae expeditionis patuit; quae nunquam majore potentia & terrore nec unquam minore damno Belgis Hispaniensibus incubuit, exercitu sexaginta millium fines eorum ingresso. Illum enim numerum junctae Gallorum 2 Batavorum vires facile conficiebant. Quam vero tam immani apparatu nihil actum sit, in Gallici, demonstratum est. Nata captivitatis armatae . quibusaadflicta est Ceena civitas, inutilia reddiderunt Edicta blanditiis & promissionibus impleta, quibus Brabanti

& Flandri ad desectionem 1 Rege Hispania & am-

369쪽

Belgiis ab anno 1632 ad I 636. 361 plectendam libertatem incitabantur. Irrita Lo nil obsidio terrorem duplicis exercitus , qui rerum necessariarum & utile quicquam effciendi inopia, numeris & alacrirate plurimum imminuti ad foederatorum Belgarum fines recedere coa

ctati sunt, in contemptum verterat. Cum aut mPrinceps Arausionensis in animo haberet, longinqua victoriarum deficiente materia , finitimam & mansuram acquireru , Geldriae civitati intentus, nuntio repentino fides adhuc semel est facta vetustae observationi a majoribus ad nos transmissae ; magnos 2 terribiles apparatus Belgarum foedera crum, in irritum cedere, Deum benedictiones suas parvis.& ditilenter administi alis impertiri conatibu/. Nuntiatum est, munimentum Schen ianum , quod est in extrema insulae Batavorum ripa, nocturnis insidiis die xxv r. 7ulii ab Histanis esse captum; quo tum quidem

nulla majoris momenti civitas aut arxafoeder tis tenebatur; unde Getria, Tranii lania, pars Hollandiae Frisiaeque & Gronitae is agri ad contri- ibutiones, quibus accipiendis non sol vendis adhuc erant adsueti foederatorum populi, compelli aut igne serroque infestari poterant. Administraverat has insidias Eenhou ius Embdam Comitis Legatus apud Geldram urbem ; Adeo ut cui loco foederati inhiabant , inde bolus ipsis, quem tenebant , optimus , e saucibus sit e*ptus. Male prospectum erat loco praesidiartis,

qui centum quinquaginta numerum non excede

370쪽

36E TOMUS IIL LIB. I. SECTIO VII.

licam in divergio Rheni R Habalis excubaritem, nuper ut supervacui sumptus, abduci iusia serat. Quod rimatus Eenhou ius &ii quibusdatin loci peritis manuductus . cum militibus quinge iis duobus locis vallum superavit arcemque repugnantibus acerrime oriesidiariis in potestatem redegit , praesecto meidereno gratiam ab hostibus oblatam adspernato & cum plerisquε suis interiecto. . Arausionens s procul habita seinae capien- , d ae, ne dum Brabantiam & Flandriam omnem ,

pulsis 'panis, acquirendi, spe, confestim ad

Schenhanam arcem recuperandam s e contulit. Neglexerat equidem vel non potuerat Eenhoauius in tempore Tolbi stam munimentum occupare, seque in adversa Rheni ripa munire, neque vero Princeps italostes circumvenire potuit, ut auxilia obsessiis intercluderet. Opus ad hoc suisset inter Cliviam & Rhenum castra facere; at haec muniri noi poterant. Cardinati Infante cum ex -ercitu xxv I II. millium approperante S Principe

copias suas iuxta Rheni ripam diffundere coa--: Calli vero jam tum fame omniumque rerum desectu per stipendiorum inopiam, redacti erant in ossatum miserabilem. Cum igitur dextrum latus spei tum esset, Hilani obsessis auxilia quoties & i' quanta vellent, submisere, dissicilemque ea re doci expugnationem secere, murmurantibus se deratoium populis, dum, quod a rebus orat incommodum, Ducibus imputabant : nec enim