C. Iulii Caesaris Commentarii. Quae in hac habeantur editione, sequens pagina demonstrabit

431쪽

LIBER I I L ast 'clos panes,e- in eoiloquiis Pompeiani famemnoseis obteharet, uulgo in eos iaciebant,ut spem eorum minutarent Aamq; frumenta maturescere incipiebant,atque ipsi spes inopia sustenαbatiquὁd celeriter se habituros copia eonfidebant. crebro, uoces militum in uigilijs, colloaqvijsj audiebantur, privi se cortice ex arboribus uictuaros, quiri Pompeiu e manibus disissιros.Libenter etiam ex per Mis cognoscebant,e quos eorum tolerari, reliqua uero imenta interis' uti autem ipsos ualetudine non bona,cum angustijs laci, eν odore tetro, ermultitudine cadauerum, er quotidianis laboribus insuetos operu, timaquae summa inopia allectos: omnia enm flumina, atque omnes rivos,qui ad mare pertinebant, Caesar aut auertrarat, aut magnis operibo obstruxerati as,ut erant Ioca

montuosa, T ad lecus angustiae uallium has ctublicis in terra demiyis,praesepserat,terranis aggesserat ut siqua eontineret. Itas illi necessirio loca sequi demissa, ac p lustria, er puteos fodere cogebantu r,at hunc laborem ad quotidiana opera addebant, qui rimen fontes aquisbusdam praesidijs aberant longius, er celeriter aestibus

exarescebant. At Caesaris exercitus optima valetudine, si 'as aquae copia utebatur,tum c eat omni genears praeter 'umentum abundabat, quibus quotidie melius succedere tempus,maiorems spe maturitate stumentorii proponi uidebant. In nouo genere belli nouae ab utrisque bellandi rationes reperiebantur. illi, cum animadueratissent ex ignibuη nocte cohortes nostras ad munitiones excubare, silentio aggres', uniuersas in multitudinem

sagittu con ciebant,er se coinstim ad suos recipiebat,

432쪽

ssi DE BELLO CIVILiquibus rebrus nostri usu docti haec reperiebant medis,

ut alio loco ignes facerent. Interim certior factus P. D, P Ilu la,quein discedens castris praefecerat caesar, risio coabortis uenit cum legionibus duabus,cuius aduentu faciis

te sunt repus Pompeianimeque uerὸ constedim, aut Impet nostrorim tulerunt,primul deiectis, reliqui

seuerterunt,er loco cesserun:sed insequentes nostros, ne longius prosequerentur,is a reuocauit. At plerique exist an si acrius insequi uoluisse bellum eo die potatuisse finiri: cuias confli repraebendendum non videis tur. Aliae enim sunt legati partes,as imperatoris: alter omnia agere ad praescriptu,alter libere ad sumniam rogeonsulere debet.vila a caesare castris relictis, liberatis suis,hoeluit c5tentus,nes praelio decertare uoluit: quae res tamen fortasse aliquem reciperet casum,ne imperat

rivi sibi puteis sumpsisse uideretur. Pompeianis magna res ad receptu disticultate asterebat:nam ex . quo proagrest loco, in summo constiteranis per decliue sese re,

eiperent,nostros exsuperiore insequentes loco verebat tur,nes multum ad solis occasum teporis supererat. Spe enim conficiendi negoci prope is noctem rem deduxeis rant.Ita necessaris,ars ex tempore capto consilio, Poma prius tumulum quendam occupauit,qui tantum aberat a nostro eastello,ut tela tormentum uemison adigi no. posset: boc consedit loco,as eum communiit,omnes ibi copias eonthnuit. Eodem tempore duobus praeterea v.ita his io is pqοήtsi est Nam plura castella Poprivi pariter

Tulit . distinendae manus causa tent erat,ne ex prox is praesi' Tullus diis succurri posset. uno loco volcatius' Tullius impetularionia

433쪽

LIBER I I I. urisionis ustinuit cum cohortibus tribus, iis ea loco deripulis. Astero Gemivit mimiliones nostras egregi copia, ribus interfictis,sese ad uos inco es receperunt. Idis uno die sex praeliis factis,tribus ad inrrhachium,tribus

ad munitiones,cum horum omnium ratio haberetur , ad duorum milium numerum ex Pompeianis cecidisse reptariebamus:euocatos; turionesj complures. In eo luit numero Valerius Flaccus L. filius eius, qui praetor Asa obtruuerat,stuas sunt sex militaria relata. Nostri non amplius x x. omnibus sunt praeliis desideratised in edispello nemo fuit omnino militum,quin uulnerareturi. qua tuorj ex una cohorte centuriones oculos amiserunt. Et cum laboris si periculi, testimoniu afferre uellen milalia sagittarum circiter trigiista,in castella eonircta crisari renunciuueru scuto, ad ea relato Scaeuae centuri nis inuenta sunt in eo Ioramina ccxx x.quem caesi ut 'erat dest meritus,er de Rep. donauit millibus ducentis aeris,atq; as octauis ordinibus ad primipilum se traduceare pronuciauit. Eius enim opera castellu construatu esse

magna ex parte constabat: cohortem, postea duplici stipendio,frumento ue, o spectariis, militaribw1j doanis ampli me donauit. Pompeius nοisu magnis additis

munitionibus,reliquis diebus turres extruxit, er in alti,tudinem pedum X v . effetis operibu uineis eam paratem castrorum obterit,er quinque intermisis diebus,alateram noctem subnubilem nactus,extructis omnibus ea, strorum portis, T ad impediendum obiectis,tertia imita Aetolis. uigilia,silentio exercitum eduxit, Tu m antiquas mua nitiones recepit. Aetolia, Acarnania, Amphilochis,

434쪽

A My . stimulmus,reeeptis,teritanda bi Achaiam,ac paulo lo gim progredundis existinabat Caesar:itas eo Fufium calenum micti, σ Q .sabignum,ercusium cum cohor-eognito aductu, Rutiliu3 pM,' qui Achaiam missus a Pompeio obtinebat, Isthmum ροσα munire instituit,ut Achaia Fufium prohiberet. Calenum. Delphi. De bos,Thebas, er Orchomenum de uoluntate ipsoat tibist rcccpst,noηnutas urbes per u is expugnauit,reis m. liquas ciuitates circumsis legationibu3 amieitia caesaris conciliare studebat. In his rebus fere erat Fufius occup tra. Omnibus deinceps diebus caesur exercitum in aciem

aequum m locum produxit, si Pompeius praelio decerino Milet,ut pene cantis popeii legiones subqceret:tatumsa uallo eius prima acies aberat, utinet in eam telo,tornu

tesue adigi posset. Pompeius aute, ut famam, er opinio. nem hominum teneret,sic pro east is exercit u eor litu bat,ut tertia acies vastu contingere omniscs eiu3 instructus exercitin telis ex uallo obiectis protegi posset. Haec cum is Aebuti, vis apud DFrrhachia gererentur, Sciapionem v in Macedoniam uenisse constaret, non oblitus

nem pro que semit rem,quem ab isto traditum initio,er commis datum in suorum necessariorum numero habere institum rat. Huic dat Iiteras,mandatas ad eum, quoru haec erat summasese omnia de pace expertum nihil adhuc arbi trari uitio factu eorum,quos esst autores eius rei uoluisi se qu)d sua mandata perferre non opportuno tempore

ad Pompeium Greutitur:Scipione ea autoritate esse, tu

435쪽

magna parte compellere, atque errantem regere possea. Praeesse autem suo nomine exercitui, ut praetcr autorii

tem uires quos ad coereendum haberet: quod si ecisset,

quietem Italiae,pacem Prouinciaru, salutem imperio uni omnes accepram relaturos. Haec ad eam ma data Clodius refert,ae primis diebuεμ uidebatur, libeter auditus,rei

liquis ad colloquium non admittitur. castigato Scipionea Fauonio,ut postea conficto bello reperiebamus, in eis tu, re,sese ad caesare recepit. caesar, quo facilius equis mum Pompeianum ad DFrrhachium contineret,m pG bulatione prohiberet,aditus duos,quos esse angubos deα monstrauimus, magnis operibus praemuniuit, castella, his locis posivit. Pompeius, ubi nihil proficere equitatum cognouit,paucis interm is diebus, rursum eum nauibus ςquo Wd se intra munitiones recepit. Erat summa inopia pabuis 'm' δ' li,adeo, ut 'liis ex arboribus strictis, er teneris arundianum radicibus contusis equos alerent:frumenta entis,quae fuerant intra munitiones suis, consumpserant, Cr cogeabantur cor ra, atque Acarnania, longo lateriecto Gavigationis statis, pabulum supportare: quod, erat eius

rei minor copia, hordeo adaugere, atque his rationibus equitatum tolerare . sed postquam non modo hordeum,

pabulumq; omnibus is locis, herbas desectae, sed etiam

fructus ex arboribus defciebunt, corruptis equis macie, conandum sibi aliquid Pompeius de eruptione existi. mauit. Erant apud Caesarem ex equitum numero A ilou Roseitu, Mbroges duo fratres, Roscillus, ex Aegus Adbucillis j, Amus Hilo qui principatum in ciuitate multis annis obtinuerant, sin, et a gulari

436쪽

: DE BELLO civ I Ligurri virtute homines, quoru opera Caesar omnisus Gallicis bellis optima fri mal erat usus. His domi ob eas

causas amplisimos metim atus mandauerat,ais eos eratra ordinem in senatum legendos curauerat, agrosq; in

Gallia ex hostibus raptos, praemia, rei pecuniaris ma agna tribuerat ocupleιes, exegetibus efecerat. Hi prorupter uirtute no solum apud Caesare in honore erant, sed etiam apud exercitu chari habebantur: sed steti amicitia caesaris,eν stulta.ac barbara arrogatia elati desticiebat suos stipendium, equitustaudabat, er praedam omnem domu auertebat: quibu3 illi rebuε permoti, universi Crisarem adierut,palams de eorum iniuriis sint questi, erad caetera addiderutflbum ab his equitum numerum deferri, quorum stipendium auerterent. caesar nes tempus illud animaduersonis esse existimas m multa uirtuti e rara concedens,rem distulit totam, illos secreto euriga, vit, quod questui equites haberent, monuit, equites, ut ex sua amicitia omnia expectarent, cr ex praeteritis suis οβ ijs reliqua sterarent:magnam tamen haec res ita Vastnsionem, er contemptionem ad omneu attulit. Idq; ita es,cum ex alioru obiectationibus, tum etiam ex dome

stico iudicio,vis animi coscientia intelligebant: quo puridore adducti, er βrtasse non se liberari,sed in aliud temispus reseruari arbitrati, discedere a nostris. er nouam torare 'rtuna,nouos experiri amicitias constituerunt: ereum paucis collocuti clientibus sivis, quibus tantu facinus committere audebat, prim m conati sunt praefictu equia tum C. Volusenu interficere, ut postea bello costcto coisgnitum est,hi cu munere aliquo perfugisse ad Pompeium

437쪽

res perficiendi dabatur, quam maximas potuerunt pecuanus mutuati, perinde ac fuis satisfacere, er Dudari reastituere uellent,multu coemptis equis,ad Popeiam trana ferant cim iis, q4ος fui colit participes habebat. mos Pompeias, quod erat bonesto loco nati, π instructi libetiralite magno, comicitu, cr multis it ratis uenerant, uiris fortes habebantur,er in honore apud Caesare Iutarant, quod. novium, er praeter consuetudine acciderat, per omnia sua prodia circvduxit, atq; ostentavit. Nam ante id lepus nemo aut miles, aut eques a caesare ad Po peium tranferat, citra pene quotidie a Popeio ad caesa, rem perfugerent. vulgo uero uniuers in Epetro, atque Aci otia conscripti milites , earum, regionum omnium, quae a caesare tenebantur. sed hi cognitis omnibus rebuε, seu quid in munitionibus perfictum non erat, seu quid i peritioribus rei militaris de derari uidebatur, temporia buss rerum, Er spatiis locoru,er custodiarum uera diis ligentia animaduersi,prout cuivis eorum, qui negocijs praeerat,aut natu ra,aut studia ferebat, haec ad Poni omnia detulerunt. Qsibus ille cognitis, eruptionisque iam

ante capto confluo,ut demonstraris est,tegmenta galeis milites ex umvnibu3 facere, ais aggerem copornre&αbet. His paratis rebus, magnum numeru lcuus armaturae, , Cr segittariorum, aggerem, omnem noctu in scaphas, Cr naues actuarias imponit, cr de media nocte cohortes

sexaginta ex maximis camis, praefidiis j deductas, ad

eam partem munitioniam ducit, quae pomibant ad in

rcitus me; a maximis castris caesaris aberant. Eodem

438쪽

mines,quas demonstrauimus,aggere. er liuis armaturae militibus completas. quia i ad DFrrhachiu naves longuhabebat,mittit: π quid a quos feri uelit, praecipit. Ad munitiones caesar Lentula Marcellinin quaestorem cum legione nona postin habebat: huic,quod ualetudio' Fulusu, Po, ne mulin comoda utebatur, Fuluit Postharaim actu huius. torem summiserat. Erat eo loco 'ssa pedum x v. er ua lus contra hostem in altitudinem pedum x. tantundem, eius uasti agger in latitudinem patebat: ab eo intermis' statio pedum sexcentorum, alter conuersus in conariam partem erat uallus,humiliore paulo munitione. Hoc enita superioribuη di bin timens Caesar, ne nauibus nomή ciriscumvenirentur, duplicem eo loco fecerat ua Mut, fam. cipiti praelio dimicaretur phyri resisti, sed operum misgnitudo,Cr comens omnium dierum labor, quod millia passuum in circuitu κ v D i munitiones erat complexus, . perficiendi spatium non dabat. Itaque eotra mare transuersum uallum, qui has duas munitiones eonti veret, nondum perfecerat: quae res nota erat Pompeio, delata per Astobroges perfugas, magnumsti nostris attulit linis

commodum. Nam, ut ad mare nostrae cohortes nonae lam

onis excubuerant, accessere subit Θ prima lace Pompeisiani exercitus, novins eoru aduentu3 extitit, finias natauibus circumvecti milites in interiorem uallam tela iaci,

b't,ββὶs aggere complcbantur, Cr legionarii, interirioris munitioni estnsores scalis admotis, tormentis cuitas' generis,lelus terrebant, magna multitudo sari. gittariorum ab utras parte circun undebatur. Multum

autem ab ictu lapidum , quod L in no ris erat telum, umi

439쪽

II I. τ. u mea tegmenti galeis impositi defendebant. Itaque eum Oanibus rebuε nostri premerentur, atque aegre resiasterent animadversm est ultim munitionis, quod supra demonstratum est,ais inter duos uados, qua perstctura

opus non erat,per mare navibuε expositis, is aduersos nostros,mpetum fecerunt,atis ex utras munitione deaiectos,terga uertere coegerunt. Hoc tumultu nunciato,

Marcellimus cohortes sub dio nostris laborantibus summittit:que ex castris Agientes conspicatae,nes illos suo aduentu eonfrmare potuerunt,nes ipse hostium impratum tulerat.Itas quodcuns addebatur substis,id eoris

ruptum timore fugientium,terror m,er periculum auagebat. Ηommum enim multitudine receptuε mpediebatitur.In eo praeho,c in graui uulnere esset asectus aquiliis fer, cir uiribus desceret,costicatus equites nostros, Hanc' ego, inquit, er uiuus multos per annos magna diligentia defendi, er nunc moriens eadem side caesari restituo:n lite obsecro comittere,quod ante in exercitu caesaris no accidit, ut rei militaris dedecus admittatur, meolum bad eum referte. Hoc casu aquila coservatur,omnibus prime cohortis centurionibuη interstetis,praeιer principe

priorem. lams Pompeiani magna caede nostrorMeam is Marcelligni appropinquabant non mediocri terrore te toreliquis cohortibuszer M. Antorum,qui proximu lorieu tenebat prodioru,eare nuciata, cu cohortibus xitidescendens ex loco superiore cernebatur,cuius aduentus

Pompeianos c5 prefit, nostrosq; firmauit,ut se ex mari, moimore colliger ni. Nis multo post c sur Agnisca,tione per cincta jrio facta,ut erat superioris icmporis Q consue

440쪽

as. DE BELLO cIVILI eonsuetudo,deductis quibusJacobortibus ex

eodem uenit. i cognito detrimento,cum animadueratisset Pompeiu extra manitiones egres , castra secunad mare, ut libere pabulari posscsinec minius aditu na, uibuε habere,commutata ratione belli,quonia propositu non tenuerat iuxta Pompeiu m ire i aequa per stamunitione animadversm est a speculatoribus caesariscobortes quasda,quod instar legionis uideretur,esse post Diu er m uetera castra duci castrorum biectius erat. Superioribus diebus, cum se nona legio caesaris obiecisa set Pompeianis copijs,ais opera,ut demostrauimus,cisaci in atra,castra eo loco posivit. Haec diluam quod contingebant,nes longius amari pactibuε cccc . abuerant: post mutato colitio quibusda de causis, caesar paralb ustra eu locu castra transtuli paucis, intermisis dirabus haec eade Popeius occupauerat:σ quod eo loco plua

res erat legiones habiturus relicto interiore uallo,mai rem adiecerant munitione. Ita minora castita inclusa nimioribus,castelli vis arcis locin obtinebant. Item ab anagula eastrorum sinistro munitionem ad Agmen perduxtara circiter passus cccc. quo liberius,ac ne periculo milites aquarentur. sed is quos murito consilio quibus

dam de caussiquas commemorari necesse non es eoi co excessima ita complures dies manserant cam muniationes quide integrae omnes erant,eo signo legionis illato peculatores caesarι renuntiarunt,hoc idem uisum exsuperioribus quibus iam caste A cofirmaueruntiis Iocus aberat a nouis Pompeij castris circiter pas A D. Hanc Itagiones eram serpe opprimere possiσ cupie's eius