C. Iulii Caesaris Commentarii. Quae in hac habeantur editione, sequens pagina demonstrabit

71쪽

Helvetii sua

oppida incendiuit. Rauraei. Tulingi.

Latobrigi Boii. Noreia. Allobroges, Rhodanus. 'nera

DE BELLO GALLI comortuus est:nes abest susticio, ut Heluetj arbitrantor,

quin ipse sibi mortem consciverit. Post eius mortem Mihilo minus Helvetii ii,quod constituerant,facere commmtur,ut e finibus suis exeant. Vbi iam se ad eam rem par 'tos esse arbitrati sunt,oppida sua omnia numero ad duoα decim, uicos ad qMadri gentos, reliqua priuam aedificia incendunt, stimentum omne, praeterquam quod feci portaturi erant,comburui ut domum reditionis spe subistiis,paratiores ad omnia pericula subeunda essent:trium

mensium molita cibaria biquens domo efrre iubent. Persuadent Rauracis, er Tulingis, er Latobrigis 'blimis,uti eodem in conflio, oppidis suis, uici s exustis una cum bis proficiscantur. Boioss, qui trans Rhenum

incoluerant, er in agrum Noricum transierant, N

reiam, oppugnarant, receptos ad se socios Abi ascia

scunt. Erant omnino itinera duo, quibus itineribus dotimo exire possent. unum per Sequanos,angusti ,er dis felle inter montem Iuram, er flumen Bodanum, vix quisnguli carri ducerentur:mons autem alti mus λα pendebat,ut facile perpauci prohibere possent. Alteri rumper prouinciam nostram multo facilius, atque ex peditius, propterea quod inter Anes Helvetiorι ,σAllobrogum, qui nuper populo RO.pacati erant, Rhois danus fluit, is nonnullis locis uado transtur . Exuerimum oppidum Allobrogom est, proximum, Helvetiorum finibus Geneua: ex eo oppido pons ad Helvetios pertinet. Allobrogibu3 sese uel persuasuros, quod nonis dum bono, animo in populum Ro. uiderentur, existiam bant: uel tu coacturos, sit persuos sines ire patcret tur

72쪽

dies erat Pisone, Aulo Ga bino consulibus. O ri cum id nunciatium esset, eos per Caesar in Gai prouinciam nostrum iter facere conari, maturat ab urbe Ozproficisci, quiri maximis itineribus potes in Galliam ulteriorem contendit, er ad Geneuam peruenit: prouis- iciae toti quam maximim potest militum numerim impetarat. Erat omnico in Gallia ulteriore legio una: pontem, qui erat ad Geneum, iubet rescindi. Vbi de eius aduenis tu Helvetii certiores facti sunt, legatos ad eum mittunt nobilis imos ciuitatis: cuiu3 legationis Ni rim, Cr ve Numesiis. rodoctius principem locis obtinebant, qui dicerent bi velodoctius esse in animo, fine ullo malesicio iter per prouinciam mcere, propterea quod iter haberent nullum aliud: rogaure, ut eiu3 uoluntate id sibi facere liceat. caesariquod me amoria tenebat Luciton castium consulem occisum, exeracitios eius ab Heluetq; pulsi , er sub iugum missum,

concedendum non putabat: neque homines inimico antimo data facultate per prouinciam itineris faciundi temperaturos ab iniuria, s maleficio existimabat: tamen, ut statium intercedere posset dum milites,quos imper verat,couenirent,legatis restodit, diem se ad deliberanis dum se plurim: si quid uellent, ad Idus Aprilis reueristerentur . Interea ea legione, quam secum bobebat, mis Lita, ruta litibusq; , qui ex prouiucia conuenerant a lacu Lemaa nus. .

no, qui in 'umen Rhodanum influit, ad montem Iurain, q/i si ita sequanorum ab Helvetijs diuidit, miti lia passιam decemnossem, murum in altitudinem pedum

73쪽

σ ' DE BELLO GALLI cosexaecim, ossim, perducit. Eo opere perficto,praesiti distonit, castella communit, quo fuci ' se inuito trio

sire conarentur,prohiberi posent. ies, stituerat cum legatis, uenit, er legati ad eum reuerterarunt,negat se more, er exemplo populi Rom posse iteruili per prouincia dare: er,si uim facere conentur, proαhibiturin ostendit. Helvetij easte deiecti, nauibus iunis ctis, tibus, copluribusfactis, alijsuadis Rhodani,qua minima altitudo fluminis erat, nonnunquam interdiu, sepius noctu,si perrumpere possent,conati , operis murinitione, σ militum concursu, er telis repulsi, hoc cois tu destiterunt. Relinquebatur una per Sequanos via, qua Sequanis inuitis propter angustias ire non poterant.

Iis cum sua sponte persuadere non possent, legatos ad

Dumnorim, Dumnorigem Heduum mittunt, ut eo deprecatore a S

βηρο-i impetrarent. Dumnorix gratia, er i rgitio* i ne apud Sequanos plurimum poterat, er Helvetiis erat amicns, quod ex ea ciuirite Orgetorigis filium in matri, monium duxerat: er cupiditate regni adductus, nouis

rebus studebat :er ham plurimu ciuitates seo sibi bene: scio habere obstrictu uolebat. itaque rem suscipit, Cr a Sequanis impetrat, ut per Messios , Helvetios ire pa, tiήntur, obfides uti inter sese dent, perficit: Sequarini, ne itinere Helvetios prohibeant: Heluetij, ut sene , , malescio, or iniuria transeant. caesari renuntiatur, Θ Heluetijs esse is animo per agrum sequanorAm , er

Heduorum iter in sanctonum sines facere, qui non IouTolosates. ge a Tolositium finibus absunt, quae riuitis est in pro,

hincia. id β βρret, intelligeba magno cum prouincia

' . periculo

74쪽

haberet. ob eas caensis ci munitioni, quam fecerat, Labienum legatum praefecit, ipse is Italiam magnis iti neribus contendit, duasque ibi legiones conscribit: er irris, quie circum Aquil iam Demabant, ex habernis educit,'qua proximum erat iter per Alpeis musteariorem Galliam, cum his quinque legionibu3 ire conis tendit. Ibi centrones, eT Garocessi, e T calorigesto, Centronem insuperioribus occupatis, itinere ςxercitum prohibe Cisu istis. re conantur: compluribuη his praelijs pussis, ab Qcello, Oe num. quod est citerioris prouincis extremum, in fises Vo Iubbitiferi contiorum usterioris prouincis, die septino peruenit Sebusaeu. inde iis Allobrogum ynes, ab Allobrogibus in Sebus nos exercitum ducit. Hi sunt extro prouinciam trans Rhodanum primi. Helvetii iam per angustias, er 'es Sequanorum suas copia3 traduxerant, er iis Heduor 'es peruenerant,eorums agros populabantur. Heduc

in se, sua, ab his destndere non pollent, legatos ad

caesarem mittunt rogatum auxilium in se omni tem, pere de populo Romano meritos ripe, ut pene instectu exercitus nostri, agri uastari, liberi eorum in emitutem abduci, oppida expugnari non debuerint. kod in limpore, quo Hedui, Ambarri quoque necessaα Ambarri, rq, er consanguines Heduorum casarem certiorem fuisci int, sese depopuatis agris non facile ab oppidis uis hostium prohibere. licin Allobroges, qui trans Rhodi danum uicos , posse teness habebant, fuga se ad Cc. fugiunt,

sarem rccipigni, er demonstrant sibi praeter agri sol

75쪽

a DE BELLO GALLI co bini nihil reliqui. Qiseus rebus adductvi caesar non expectandi sibi statuit, dim omnibus fortunis socio,

ruini cosmptu, is sanctones Helvetij peruenirent. Fluisse . men ni Arar, quod perfnes Fleduori , Cr Sequanοα-rum in Rhodanu influit incredibili lenitate:ita ut oculis, in utram partem fluat, iudicari non posit. Id Heluet ratibus, ac lintribrus iunctis transbant . Vbi per exploαratores caesar certior factus est,treis iam copiaru paratris Helvetios id flumen tras duxi', quartam uero paratem circa flumen Ararim reliqua esse: de tertia uigilia Helvetiorem eum legionibus tribus e castris prostctus,ad eam partem peruenit,quae nondum flumen transcrat. Eos impedito , er inopinanteis aggrefm, magnam partam eorum cotiscidit: reliqui sese fugae mandarunt, atque in proximas Tiguilaus stivas abdiderunta Is pagus appellatur Tigurinus. Pu omnis ciuitas Helvetia in quatuor pagos diuisae, . Hic pagus unus cum domo exisset, patrum nia, . varum memoria L. cassium cossulem intcscerat, er rius exercitum sub iugum miserat . Ita fue case svr- confisio deoruata ortui , quae pars ciuitatis Hetae, o insignem calamitatem popul 'Metano iistulerat

ceps poenis persoluit a in re caesar non solam

publicas, sed etiam priuatis iniurias ultus est, quod rius soceri L. Pisonis auum L. Pisonem legatum Tiguriri. eoae praelio, quo cassum, interfecerant. Hoc praelio fructo reliquas copias Helvetiorum ut cosequi posset, ponis

PGinme. tem in Arare faciendum curat: atque iri exercitum traducit. Helvetii repentino eius aduentu commoti, cum id,' quod in diebu3 xx. aegerrime coniecerant, ut fumientrans

76쪽

LIBER L s 'istin arent, irin uno die striRe inelligerent, legatos ad eum mittunt: cuius legationis Divico princeps fuit, qui bero castiano dux Helvetiori ferat. Is ita c- ω, cist vire est: Si pacem populus Romanus cum Heluetjs μου rceret, hi eam partem ituros, atque ibi futuros Heluta 'tios, ubi eos caesar constituisset,atque esse uoluisset. Sisibero persequi perseueraret, reminisceretur σ veteris incorinodi populi Romani, Cr pristinae uirtutis uelatatior . Odi prouiso unum pagrum adortus εsset,

cum hi, qui flumen transissint, suis auxilium ferre non

posὴ nt, ne ob eam rem aut suae magnopere uirtuti triabueret,aut ipsos deliceret.Se ita a patribus,malaribus sua didicisse,ut magis uirtute, quam dolo contenderent, cui infidi s niterentur. Quare ne committeret, ut is Ioa cus,ubi constitissent, ex calamitate populi Rom. er maternetione exercitus nesne caperet, aut memoria prodearet. His caesar ita respondit, Eo sibi minus dubitationis Caesitis reis dari, quod ras res,qu s legati Helvetii commemorassenelao

memoria teneret: is eo grauiusferre, quo minus meriato populi Ro odi fet: qui si alicuim iniuriae fibi caescius fuisse non Aisse disti ite cauere: sed eo decept m,

quod nes comissumase intelligeret,quare sita ret,nes Ine causa timendum putaret. Quod δε ueteris columelia obliuisci uellet; nam etiam recentium iniuriarim, quod aeo inuito iter per prouisiciam per uim tintassetit: quod Heduos, quod Ambarros, quod Allobroges vexasse vir, memoria deponere posset s QAod sua uictoria tam insori lenter gloriar tur, quodi se tandiu impune tulisse ignis 'iuriu admirarentur, eodem pertulere. Confuse en

77쪽

. a. DE BELLO GALLI coae eos immortales,qub grauius bonisur excommuisti . . O . ne rerum doleant,quos pro scelere eorum iacisci uelint, his secundiores interdum res, er diuturniorem hnpunita talem concedere. cum ea iαβα: tamen si obsides ab his '' Ibi dentur,utiea,quae polliceantur , ficturos intelligat,

erctileduis de iniurijs,quas ipfs, focijs, eorum mi ierint:item si A llobrogibus satisfaciant, sese cum his paa

cem essefacturum. Divico restondituri Helvetios a maritoribws suis instilutos e cuti obsides accipere, non dari re consueuerinfrius rei populum Rom. Fetestem . Hoc responso dato, disces it. Postero die castra ex eo loco mouent.Idem caesurfacit,quicituras omnem ad num rura quatuor millium, quem ex omni prouiancia, ct He B estu p- duis, atque eorum socijs coactu habebat, prσmittit,qisi uideant, quas tu parteis hoste.r faciant. Qiuc pidius noulymum agmen instrui, alieno loco cinequitatu Helvetiorum praelium committunt, er pauci

nostris cadunt. o praelio sublati Helveth, qu)d quinetis equitibus tantam multitudinem equitum proopul Tant, audacim subsistere, nolinuriam ex nouistit liet me, praelio nostros lacepere coeperunt. Caesar DA a praelio continebat, ac satis habebat in praesentia, hostem rapinis, populationibu3j prohibere . ita dies

circiter X v. iter fecerunt, uti inter nouisimum horipium agmen, er nostrum primum non amplius quinis,' aut senis millibus pusuum mereset. Interim quotidie caesar Heduos stamentum, quod Uent publice pollia G ura sub Se citi, flagitare. Nam propter stigora, quod si di si bSeptentrionibis sit ante diam est, pom est,non modo puram

78쪽

mendi in atris matura non erunt, sed ne pabuli quia satis magna copia suppetebat . Eo autem 'umento,

od flumine Arare nauibus subvexerat, propterea mis uti poterat,qubd iter ab Arare IIcluetj auerterate,4 quibus discedere nolebat . Diem ex die ducere Hedui, orri, comportari, adesse dicere . Vbist diutius duci nitellexit caesar, er diem instare, quo die stumentum militibus metiri oporteret, conuocatis eorum principia ahM, quorum magnam copiam in castris habebat, in his

Divitiaco,er Lisco, qui summo in gistratui pr er aequem Vergobretum appellant Hedui, qui creatur a Gotitiis. mus,er uitae, necisq; in suos habet potestat , grauia 'ter eos accusat, quὁd cum neque emi, neque ex agris suamiposset, tam necessurio tempore, rim propinquis hostiabus, ab his non subleuetur: praesertim cum magna ex parte,eorum precibus adductuε bellum susceperit, mutito etiam grauius,qu)d sit destitutus,queritur. Tum deis

muni Liscus oratione Caesaris adduisus, quod antea tru erat,proponit esse nonnullos, quorum autoritM apud lplebem plurinictvi ualeat, qui priuatim plus post quam ipse magistratus: hossiditiosa at s improba o istione multitudinem deterrere, ne umentum conferant, q*od praestare debeant. Si iam principatum Galliae obtia re non possent, Gallorum, quam Romanorum Impetaria praestrae,nes dubitare debeant, quin βHelvetios suis pcrauerint Romani, una chm reliqua Gallia Heduisti,

bertatem sint erepturi: ab iisdem nostra costia, ua, in castris geratur, hostibus enuntiari. Hosast coerc non posse: quinetiam quρd necessariam rem coactin caem. ntis

79쪽

DE BELLO GALLI comunciarit, intelligere sest,quatuo id cum periculo fecearii Cr ob eam eaussim quandiu potuerit, tacuisse. caesar Dumnorigis hae oratione Lisci Dumnorigem Diuitiaci fratrem desti audaci pluribus praesentibin eos res iactari nolebat, celeriter concilium dimittit. Liscum re tinet, quaerit ex solo ea, in conuentu dixerat: dicit liberius,atque audacius. Eadem secreto ab alijsquaerit: reperit esse uera psim esse Dumnorigem summa aud cia, magna apud plebem propter liberalitatem gratia,

Opidum nouarum rerum, complureis annos portoria.

uquas omnia Heduori uectigalia paruo pretio rodempta habere,propterea quod illo licente contra licere audeat nemo: his rebus er suam rem familiarem auxisther facultates ad largiendum magnκε comparasse, in gnum niserum equitatus suo sumptu semper alere, O

circum se habere: nes solum domi, sed etiam apud filiatisti ciuitates largiter posse, ais huius potentiae caussa

matrem in Biturigibus homini illic nobilissimo,ac pote tissmo collocasse: ipsum ex Helvetiis uxorem habere,s rorem ex matre, Cr propinquas si s nμ sim in alias ei uitates collocasse: fauere, er cupere Helvetiis,propter ea affinitatem: odisse etiam suo nomine caesarem,er Roma: nos, quὁd eorum aduentu potentia eius βι mminuta, crDiuitiacus frater in antiquum locum gratiae, ais hon ris si restitutus.si quid accidat Romanis,summa instem regni obtinendi per Helvetios uenire, Imperio Pop.Ro. non modo de regno, sed etiam de ea, quam habeatara

tia ἐς erare. Reperiebat etiam caesar inquirendo, quod praelium equestre aduersum, paucis ante diebus factum,

initium,

80쪽

LIBER Li sitim eua fugae factum a Dumnorige, eius equia tibvi nam equitatui, quem auxilio caesari Hedui miserirant, Dumnorix praeerat) eorum, fuga reliquum esse

equitatum perterritum. Quibus rebus cognitis, e m ad

bus bitiones certifimae res accederent , quod perfnes Sequanorum Helvetios traduxisset, quod obsides inter eos dandos curasset, quὸd ea omnia non modὸ inius suo, er ciuitatis,sed etiam inscientibus ipsisβciflet: quod a magistratu Heduorum accusaretur,satis Ube cauὴν arabitratur, quare in eum aut ipse animassuerteret, aut Gnitatem animaduertere iuberet . His omnibus rebus uni Arepugnabat , quod Diuitiaci fratris summum in popu, Dinxi tum Romanum studium,summam infe uoluntatem,egrosium Mem,iustitiam, temperantiam cognouerat. Nam ne eius supplicio Diuitiaci animum ostenderet, uerebari, tur. i priusquam quicqua conaretur, Druitiacum ad se uocari iubet,er quotidianis interpretibus remotis,perci valerium Trocillum principem Galliae prouinciae, Q.VM Trtu

simili remsuum, cui summam rerum omnium sidem bata μ λ μ bebat,cum eo colloquiturisimul commonefacit, quae ipso praesente in concilio Gallorum de Dumnorige sint diaria, Cr ostendi quae separatim quiss de eo apud se duxerit: petit,atque hortatur, ut ne eius ostensione animi uel ipse de eo caussa cognita statuat, uel ciuitatem sta, tuere iubeat . Diuitiacus multis cum lachrmis caesarem complexus, obsecrare coepit, ne quid grauius in fratrem statueretscire se issa esse uera, nec quenquam ex eo pluue, quam se doloris capere,propterea qu)d,cum ipse gratia plurinis domi, atque in reliqua Gallia, ille minimum