장음표시 사용
11쪽
turae parum aequos chirurgus foret,qui du sanguine diro
re corra pi,er νωκκίνωμα τὸ κρυπνρ parame uidet, die tam non constituere uenam non incideret res quicquam tentaret,quo futuro mala ocurreretur:sed Uctabudus fle--e donec membrum radicato apostemate infictum, ferro red imi ,σ corpus quasi mutilum relinqui necessariam esset. Quapropter minus inutiliter eum mere arbitror, quis os non modo legibus ceu iugo aliquo edomare, sed et ii optima uitae ratioe instituere, erile ad societate illἀriuile incitare fit conatus.Qga rem ad coponenda ciuitate magnopere prolura is certe ignora qui in Rep.ne Equus uersatus. Vera cum iuris prudentia eam partem propesola tracte quae ad iudiciaria, negocioraras eiu si summam pertinet, er tame morum disciplinam adeo non abhorrea quia ipsum quasi ante cognitam etiam desideretinnnitendum erit,eam ei qui rebus gubernandis prascitur,suo ciuitas quam optime componatur, tum iuris interpreti,qui per multam rerum cognitionem citius adhoe pervenirepotest,ut eompertum habeat, in quibus uulo peccetur,ubinum locoru Aleus sit malamula potius emolliendum,quam sibi ipsi in totius corporis detrimentum relinquendum.Htamen quod ex philosophi agunt ed in umbra sedentarias opera anto non qui in Ilam,quo rem diffusius er ad disserendi confiuetudine magis relatam dia scutiunt,er quasi inuoluunt.Necob verit Iegu illa multiatudo ars difficultas,ut quam honestu uiri institutu Acilem amputare CT uincerepoterit. Quandoquidem ingenia hominis,quod perpetuo quemlim est, Cr proprijs rebus minus contentura,scit ut sanctionum illarum tot m i des habere cogamur,quibu3humanae insolantiae ex tec
nis cotidie quaesitis egitime obvietur, Er Anicuique q d
12쪽
sum est recte cotingat it c innumera hominum negocia
Cr cogitur,leges quos innumerus peperisse uideri debeant. Perinde ex medicor u turba, diuersitate morboru aiseopia haud disculter iudicamus. Quare illis no assentior, qui Ieges Cr modicas, er cuiuis uelati digitos suos cogni- eis posse feri co tendunt,ne id quis obseruare astringatur, quod aut m nus expositu fit, aut per uitam unius hominis, quamuis longam,vix comparabile. Domi sane atq; inurparietes haud difficile fuerit huiuRodi Rempu. imaginari,quae ut paucisimi decretis gubernari, ita er cogitationibus illis restondere posit.Sed ubi in publicum isti prodierint,m humani ingeni ae lationem, studiorum atq; contentionis progresbum,paululum,Cr quasi pertransem nam sexerint,non dubito quin Cr istas tot legil sanctiones,tot commentariorum plausti a ad compescendum desideria hominum toties uariantia, necdum sufficere 'tim ni pronunciaturi.Permarint mihi itas illi, quaeso, leges pro rerum exigent lapau K esse non posse, proinde ob uarietatem illam atq; aemudationis studiu intricatu, Cr quaed interpretantis praesidio cuiuis no sint apertae. Quare eu iuris dis ipsina primas habeat inter eas quae in publicumombu usum sunt expositae, ut quae urbes collocare do-eet,hominem hominias ocia bonos promouet, improbos coercet,eτ unicuis quod suum est tribuit, non pesime de Rep.meritum puto,qui eam sedulitate ua,atq; opera qualiquali iuuare 2 conatus, quod cum prudentia er confisi
dexteritate fieri cosmi:qua tu Ficine tantu potes,ut non modo per Germaniam ipsam,uer etiam per uniuersum Imperi j orbem clarua habeam:tum etiam scripto,er legitimis enarrari modis.Quod quam laboriosum er periculis sit plenus ciunt uitilitigatores Ger bonarum litera
13쪽
rum contemptores,quibus nulla opera tum crassida οἱ fur,quinfinistre eam collocet,qui nullius laborem, nullius uigilias iuuandis aliorum studi s impensas boni consulunt. Qui cum ipsi prodesse aut non posint,aut ric recusent, alijs quos ne id merent,impedimcnto non illibenter esse uelint.Ex quorum numero utinum non sint scioli illi, qui nullim eruditionis existimatione ductiolam perbonar adornationem ob oculos habent er sulpiciunt,folu diplomata quibus unices apiunt,orbique Acum Acientes sibi a
blandiuntur, nobis occinu quati uero ignoremκs, non se mel etiam ex eo Dinna io quod antiquitate sua laborat, immo ex Italia ipsi omnis eruditionis Cr parente Cr delicio,plerosq; stlcndidis titulis oneratos prod se,qui animo hebetudine uis pudore bi ipsis distliccre pristiat. Quod Cr Neapolitana schola quondam aduertes, eos qui agnitae fuaeprosti Oni secundum inflignia recepti satisflcere non
poterant,repetito examine, absq; viro diplomatum dii ramue Iudificationum resectu uel admittebat,uel ut ineptos doctoram numero eximebat,quasi hoc albara nonpersonatos,sed doctrina, eruditione insignes continere debeat. sed mittamus eia, υρ ανοκino, idq; Epicteti illius utrbo, ariu τ πρα*τιμ ρι V Nobis satis βerit
illud tentasse,quodsi orones ciuilis disciplinae non plane
promoverentur, eis tamen etiam non incommodaret: ubi nos haud remoratur gravisimos viros Accursim,DInu, Bdrmia,PhilippuDecium, Ioannem P nhumatq; alios iuris primarios idem iam olim praestitisse , ut quibus in haere nihil detrabimus:at sicubi lociscopum mihi recta tetigisse minus uidetur,aut carptim tragare, qxod iusto ordine fuerat prosequendaem,nostra sentetiam lectori exponi-mgher quanta per occupationes licet,integrii tractatum exponi
14쪽
eποηmm:rentis abest,ut hoenobro dissentire, quod uertatu quam in profundum sepulani esse ferunt) inquiren
dae gratia scimus,alterius existimationem eleuare in aniamum duxerimus. Maltum siquidem maioribus nostris,praesertim ijs,per quos profectam, tribuendum cssee er ipsistimus .sed non tantinm,quin ueritatis amore ab ipsorum sententia,etiam ex constfo discedere silpermissum: quando abiectiangen es et,qui in eo ιωτου repor tam con isteret,ut urgente ratione ab autoris dormitantis opinione, uel pertransuersum digitum deflectere, cum Arcesilao Solesi,
praesierum in eo promonis genere,quod ob rerum diuersiditem ansi actibus plenaem est,m citra coniecturam non sic pasim atq; omnibus comparabile: cuius siret i e pro singulari tuo iudicio quo nihil non in hac stladij parte rimaris,eT investigas,testis satis locuples esse posti: erudi-tiyimus tamen, idem ad iurisscientium quasi natus, Ioannes Valtherus VI doctor,ut utris nos,um somnia β- miliaritate coniunctus,tum olim me eius no solum monuit, verumetiam interpretes in nonnullis subinde caecutire per singulares I uris intellectus quemadmodum est, o Mφυ Ῥα πανόπhs,palam ostendit. Proinde no ignoramus yre, quibus haec commentandi ratio eam ob causam di licere poterit,quod interim glossemata aut omnino praeterimus, aut more alio m ultro citroc, uentilam non expedimus,
id quod subtilayrrisis haberetur, sed a nostro innituto, qui leges enarrandus in manu3sempsimus, alienum: cum quod hoc immensi laboris opus Dei, Cr nostrisis uiribus praeter hoc quod subrisiuis tantum horis,atq; ijsqua subfPrurinos oportebat isthaec commentati semus, valde im- parrito quia hoc scriberi genus renuosium,ta diductice rationi
15쪽
rationi non admodum restondere nobis est victa , maxia
me in ijs rebus,quibus adolescentem reipub parare, atque exemplorum compedio resia inducere oportebat. Etenim si Dcm er cognitionis prolictus,CI lcmporis ocium eiusmodi Arinae centonibus pro animi voluptate uacare pommiserit, suos autores inueniet, quibws hoc unum accepto
strae potest,ut quam Iutifime expatiari per eos liceat, ersoritibus illis necdum finitis egregie indulgere. Interim illud nos iter in publicum progressuris ostendere patia tur,quod uti sentibus deui sq; minus impeditur,ita rectius
uiatorem ad lacuam optatum perducere non desinit. Habes optime mi cancellaris,quiidnam ut eam operam
maiori promo solicitudine quum successu, ais ita par
rem, me impulit,cui cum patronum aliquem, a quo uelati in portam reciperetur, conquirerem, te inter paucos reperi uirim omnibus modis integerrimam, qui non modo hoc gmnusium bonum studiorsim nostrorum partem Crinstiurare, ex diligent me promouere non definis, v Him etiam omnes eruditos ea humanitate complecteris, ea animi dexteritate tibi concilius, ut etiamsi grauitatem, nigilantiam, prudentiam, Cr summammcm,quibas rinta, negotia Cr maximi Principis, Cr totius Reipub. Quetueris ex sustines,taceam rac una tamen benevolentias cis, ut etiam apud posteritatem tui commendatio perpetuum tibi nomen jli paritura. Quapropter non dubit mus,quin er has Iucubratiunculus pro autoritate tua quanulas plurimum destit as,tanquam sedulitatis nostrae aliquodhecimen, eo animi candore sis accepturus, quo tibi
optime de literis merito,a nobis dedicantur. Bene uale.Marpurgi calend.Septemb.
16쪽
EGULA EST, quae rem,quae est, breuiter enarrat. Non vi eae regulatus sumatur,sed ex iure,quod est,regula fiat. Per regulam igitur breuis reria narratio traditur, Sc ut ait Sa
hinus) quasi causae coniunctio est. Quae simul cum in aliquo vitiata est, perdit ossicium suum.
ΜAximam regularum iuris ciuilis utilitate esse etiam hine perspectu habemus. Quod eum memoria hominis non sie perpetua sit, ut excepta statim suggerere, atque exigentibus nobis reddere queat: uisum est Triboniano aliisq; illustribus ubris digesto iam Pandectam iure etiam earum rerum quae hactenus diffusius expositae essent,regulas quasdam,& quasi commu' Reruti, rem nes, atq; subinde commodantes locos in ordine cogere,& nobis modis ob oculos ponere. Vnde si praegustata ad quemvis casum non sic occurrerent,perinde atque ex communi quadam supellectile acciperemus,quomm maior usus silppeditaret,& quod iuris est, quodam modo ex tempore responderemus.Idem iandudum fecerut Semidius Scaevola, Sextus Pomponius,T.Caius,Domitius Vlpianus, Iulius Paulus, Aelius Martianuς, Herennius Modestinus,& Licinius Rufinus: qui omnes de regulis iuris disserentes, legitimam scientiam iuuare, atque, ut homines immodicam i, Iam ueteris iuris perplexitatem quasi compendio adsequere tur, essicere sunt conati. siquidem regularis illa Meendi ratio quanti
17쪽
ingenium humanum prae multitudine sua quod alias tam uastae, tamq; uariae scientiae desperatione naoueri solet) aut pensetus abisterrent, aut si uel sponte progredi uellet. non statim admittunαSciunt qui uel praecipiendo uel discendo aliquam operam insumpserunt.
Regula nar crum ad institutum nostrum quod pertinet: Regula mul- Agnificat. tifariam accipitur, modo enim ut aliquas cius species reseram qualium olearium dicimus, seu uas illud ulmineum,quod torc lari impositum prohibet, ne fraces cum oleo in lacum destiant. Budaeus etiam fiscum dici putat. Columella tib xij. eap. iij. uidetur discriminare,his uerbis: Deinde suspensa mola oliua frangito, camq; uel in regulas,uel in nouo fuco adiicito, subiectamq; praelo sic premito, ne uasa intorqueas, sed tantum ipsius pnaeli pondere quantulumcunq; exprimi patiariis. Eius Vlpianus qii .
que meminit in t .sed addes. T. locati de conducti. in haec uerba Naeratius scribit: Quod si regulis olea prematur, & praelum, ac
suculam,& regulas,tympanii, de trocleas, quibus releuatur prae lum, dominum praestare oportere. Vbi interpres regulas pro tam, biriis &suculam pro torculari accipit,utrunq ue in sulsissimh: ut cma. reliquarum vocum obliviscar: cum sucula sit tractoria illa machina, qua sensim aliquid uel eleuamus, uel demittimus, apud Vitruviii in decimo arcni tecturae libro. Proinde regula est quae recte beneq; uiuendi rationem praescribit, in ea. regula.dist.ii . quemadmodum uniuersum ius ciuile regula erit humanae uitae καθ νι ut inquit Demosthenes πασι πίθου,κει I, mr πό- r. Sic Iulianus.st. de legibus. In illi inquit quae contra rati nem iuris constituta sunt, non possumus sequi regulam iuris. Quem locum,bonc deus,quam inept) interpres accipit de exceptionibus, quibus regula lubuerti solet, cum de iure municipali magis caueat. Quandoquidem exceptiones non magis contra. rationem iuris constituuntur, atque ipsum ius regulare. - . Postremo regulam pro eo iure intelligimus, quod generaliquodam, adeoq; breui tramite ea complectitur, Quae antea spe-
elatim, &sic fusus in partibus legitimae scientiae sunt exposita: ita quod ex iure,quod est,rcgula derivetur.Fabio ad θεσω quodam modo,atque commvncs locos refertur. Eam Paulus sic describit: Regula est,quae rem, quae est,breuiter enarrat. Verbi gra tia: Pisces aquarum gemmae aut lapilli in littore maris inuenti: aues,&in uniuersum omnia animalia, quae in terra,mari,& cα- i. -. lonale
18쪽
capta fuerint,iure gentium statim illius esse incipiut.l. quaedam. Litem lapilli. ff. de rer.di. l. . s. omnia .ff. de acquiren .re.do.& σή ferar igitur bestiae. instit.de re.diuis. Hinc confestim elicimus,id naturali ratione occupanti concedere. quod in nullius bonis habetur, iuxta l. quod enim nullius est. si .de acqui .re. do. item haeres defuncti factum praestare iubetur, ut ex quo lucria capit, tin de nec cotractum eius labefactare permittitur, nisi doli mali iii simulari uelit. l .cum a matre.C. de euictio.& l filium.ff. de libe- . rali caus. Haud dissimiliter dominus institoris factum praestabit, ex quo aeque commoditatem spectat. l. i. g. de instito. actio.recte igitur Vlpianus insert: Ex qua persona quis lucrum capit, eius factum praestare debet. Id quod per singulas leges ipse colligere poteris. Ex quibusiam nunc apparet, disceptationem illam apud interpretes vanti non esse, ut negotium nobis facere debeat .Regu- Reguιι ius mola ne ius nouum constituat3cum regula solum illud ius,quod est conoliati constitutum, breuioribus modis comprehendat, enarretq;: non ut ex regula ius sumatur, sed ex iure, quod est,regula fiat. Nec id intelligas uelim, quasi regula a legiti uirtute prorsus habeatur Mliena, ut ex qua non queamus pendere, & quod iuris est, respondere: quando ex regula non secus, atque e tripode respondemus.
Sed magis est, ut ad regulae originationem id refcramus. Porro ex regula ius initiam non capit,sed ex iure costituto,regula: unde & uim mutuata est. Quemadmodum & grammaticis summae regularum & rationis obseruatio est, sed ea quae autoritate nit,
tur. Nisi enim Latini sermonis coditores sic essent locuti,frustra praecipienda ratio inculcaretur. Regula itaq; ipsum ius est, putae medio iure nata, tantum abest, ut a iure quid alienum habeat. Nam quas res ius ciuile per singulas species diducit,& prosequitur, eas regula sic d licernit, ut quaeeunque eadem censentur ra
tione uel causa, eas iplas generali atque breui narratione simul compraebendat. Vnde & nasurius Sabinus regulam quasi causae Coniunctioeoniunctionem appellat, ut sic pluribus coaptari queat. . : causa. - Qup fit ut regula illa Catoniana, de qua in tricesimotertio Pandectarum libro cognosces,& Iul. Paulus singulari libro pro- . secutus est, improprie uel ex alia causa resula dici uideatur, ut quae ipsa ius constituit, quod antea non fuitcontra regulae naturam. Qua prioris iuris breuis equidem & generalis narratio
dicitur, quemadmodum & ius pontificum, di uniuersum ius e
19쪽
uniuersaluuile regula uocari solet. Non tamen adeo generalem existimes, quin subuerti possit. Quamobre Fabio moris fuit, quam minime se alligare ad praecepta quae κώ λιάα uocant, id est ut sic dicamus uniuersalia uel perpetualia, raro enim reperitur hoc genus ut iasn labefactari parte aliqua & subrui possit. Ex quibus facile intelliges discrimen illud apud Philippum Decium, inter uerbum generale, &uniuersale non contemnendum, quasi hoc maioris seu ampli se ris significationis, illud uero angustioris habeatur. Nam regula licet ut plerique omnes uolunt ex uniuersali oratione eontiitui dicatur,aut ea quae uniuersalis uim habet,tamen generalem ma gis naturam obtinet: quemadmodum uniuersae iuris sanctiones quae generaliter sunt promulgatae.leg. .&l.iura. ff. de legibus που uti ossica &S.C.propter exceptiones quae a regula desciscentes, faciunt perditi ut ossicium suum perdat, utcunque eiusdem naturae aut rei sint cum iis quae sub regula comprehenduntur Id quod contra natu . ram est orationis uniuersalis.'uae omnia in uniuersum includit.. l.ij.C.de haeredi. instit.l. quod si Marui .ffide haeredi. insti.l.fi. Tile penu lega.& est gloli .in l.a procuratore.C. mandati.Qualem in iure nostro aegre admittimus, & hoe est quod Vlpianus scribit, definitionem in iure periculosam esse,cum parum sit quod non subuerti possit. Exceptiones. Subuertitur autem per exceptiones, quarum natura est alio sum tendere,& contra quam regula desinit,niti: puta, Quod in nullius bonis est, occupanti conceditur: Liber igitur homo, res sacrae,& id genus aliae occupantis erunt,quod tamen non potest esse cum istiusmodi res in bonis nostris non habeantur, ut quarum dominium neque iure naturali neque ciuili nanciscimuril. . T de rerum diuis. quare opus est, propositam regulam in huiusinodi rebus officium suum perdere. Proinde in testamentis uoluntates testatium plenius interpretamur.Secus respodet Scaeuola in dote uxori legata, quae prius eius matri suerat promissa, quam ob id haeres uxori non debeat, licet ea testantis uoluntas . . fuisse uideatur,in l.qui dotem fide dote praelega. Habes mariti uoluntatem,cui regulare ius patrocinatur, ut dos illa etiam uxori largiatur. Habes e regione Scaeuolae reiponsum contra regi iam expositum, quo dos illa non datur, id quod per omnes ferqme regulas aduertere est, quoniam contrarii loci sunt qui aliud statuunt. Quasi in hoc exceptiones sint comparatae, ut regulis patrocinentur,elas quodammodo lucem adbibeant,quo modo seriare
20쪽
ferme id ius regulare dicimus, quod exceptiones habet generali obseruationi non subiectas.
In hoc tamen oportet oculatos nos esse,ne ad quamuis regu- a reptio MIam, cuiuscunq; farinae exceptiones opponamus.Cum oporteat ei Amsit diis
Ec regulam, & exceptionem eiusdem esse rationis, ita quod era se. ceptio sit de eo quod sub regula continetur. Vnde si regula sit
de legatis, & uelim excipere de illa quae ex donato obueniunt, neutiquam quadraret. Praeterea legatum rei alienae generaliter non ualet.I.proprias.C. de legat. Obiicitur plemiiq; etiam per Sminum:Rem meam testatori debitam mihi testamento legari posse,iuxta l.apud Iulianum. g. si Titius.Tde l . . Sed parum apse,cu regula statuat de re aliena, exceptio uero sit de re mea,& hoc quia emptam Titio necdum tradidi, etia Africano teste. Quo fit, ut nec illa exceptio admodum pedem figat, cuius pam Io antὸ mentionem fecimus. De libero nomine,qui occupanti non fit,contra regulae obseruatione,tametsi pleriq; omnes commentatores interpretem secuti,id tradat.Porro si locum,Quod in nullius bonis est oecupanti conceditur, dispicere,&oculis non conniventibus penetrare uelimus, intelligitur de iis rebus, quae dominio nostro subiici poteriit, ita quod matrimonii nostri aliquando fieri sint aptae. Eam ob rem & iurecosulti locum
inter ea tractant,ubi quae res singulom fiunt,opera expendunt,& institu. de re.diuis. sub. .singulorum autem hominu .l. quaedam naturali. Lite lapilli. Teod. tit.& L . omnia. T de aequi. H. do .Liber aute homo,res sacrae,& id genus aliae,in nullius bonis esse poterut,tantum abest, ut occupanti cocedere debeant. I.quod nullius J.eo. ld. ff. de re. dicis. insti .eo.ti. g. nullius. & I. sancimus. C.de sacroseccles. l.j. s. sed eum homo.& Ls.Tde iis
qui delem. l.ex hoc.Tsi qua . paupe.D.di. Qua diligentia si per
omnes regulas discurrere quis uolet, inueniet dubio procul apud interpretes,maxime Sozinum, ea exceptionum uice qua-doq; accumulari,quae nihil minus sunt quam exceptiones, ta
tum absiant a regularii rationibus, atq; causis. Quod hine facta crediderim,quia commentatores quotquot post Aceurfium de licias suas, ad ius civile scripserunt, relicto legum contextu ad glossemata duntaxat respexeriint, ad quarii imitationem modo Sinitives ad trigidis continuationibus,modo diuitionibus,modo conandis glossemata r argumentorum atq; oppositionum uariis figuris operam naua- hexererunt,catenim,ut disperem,si ex multis unus inter commenta
dum,legis uerba uel semel expendit. Vnde tot scripturientium,