Ioan. Ferrarii Montani Ad titulum Pandectarum de reg. iuris commentarius integer

461쪽

so IO. FER R. MONT COMM. atq; aliarum rerum, quibus adsequi aliquid, posses ribusq; ein

torquere datur,ne quod alterius iit,quisquam habeat. Interpretes iuris ciuilis coniunitam illam orationem cum aDterius detrimeto & iniuria disiunctive accipiunt,argumeto cap. locupletari ut si alterutro modo quis locupletaretur siue cum ab terius iniuria,sive detrimento aequii sit it Iud melli iniquum a tem retineri. Cum indisiunctivis orationibus sufficiat alterum duntaxat subsistere.l. in pupillus. s. disiunctivo. ff.de condit.& demonst.l.si ita stipulat .Et ibidem Alexande Ede uerbo- Detrimentum rum obligatio. Sed non uidetur certa ratione niti, cum nullum per iniuriam. sit detrimentia quin per iniuriam,& rursus nulla iniuria quae non detrimetosa habeatur, ideo non uidetur damnum esse quod sua culpa sentit,cum ibi iniuria defit. Quare non uidetur consistere quod Dynus de eo respondet,qui exceptionem non opponit,ut pecuniae non numeratae,quasi alter cum eius iactura quidem l cupletaretur , non autem iniuria, cum id legis autoritate posset

retinere: quando damnum non censemus quod iure concede

te committitur, id quod superius late deductum est.

aes iudicata pro ueritate accipitur.

REM iudicatam Herenni Modestinus uocat quae senem controuersiarum pronuntiatione iudicis accepit, quod uel condenatione,uel ab lutione contingit.Eam proprie dicimus, quando neq; per appellationem amplius potest impediri,aut si spendi,neq; alia ex causa restaurari.glosi .inc.non solum .deayPell.in v .Bart inrubr. C.de re iudic.&Iason in l. .sside re iudi. quamuis Accursius in cadem lege hane sentetiam ex cofesso impugnet, subtilius hercle, quam uerius. Licet enim sententia sit etiam dum possit appellari , tamen rem iudicatam non dicimus, quae tune demum prouocatione interposita etiam erit, si cotrouersia maioris iudicis pronunciatione finem acceperit. Ires iudieata Et haec res iudicata ueritatis loco nobis habctur,eiq; standum pro ueritate. erit, ob perpetuam illam firmitatem qua nititur, ne nullus sit litium finis,stas enim possetar,uel qui rei loco est,nunquam sibi

relinqueretur,& perinde atque Ixionis rotae adligatus esset,pe petuo uexaretur. Et usq; adeo rem iudicatam pro ueritate habemus ut etiam acta illa in publicum monumentu redacta,quae uel

rem iudicatam ostendunt,uel quod per iudice quod ad officium eius pertinet, factum prae se serunt,firma esse debeant, & pubib

462쪽

eam fidem habere, eatenus ut etiam successor hidicis, ex eis pro- ει successo, iuriuntiare possit.l.j .l. res iudicatae.& l. s.C.de re iudi. Lmortuo. F. dicis ex actis de iudic.& l .properandum. ς .illo. C. de iudic.c.cum inter.ex .de pronuntiat. re iudie.& tractat Bart.in Lingenuum. Tde sta homi .ubi eadem regula Vlpianus utitur ad hoc quod si in causa status iudex pronuntiasset ingenuum,quem postea costat fuisse libertinum propter sententiam,ingenui statum retinebit: cum res iudicata pro ueritate sit accipienda. Item qui, ut decem ex empto debita soluat,est damnatus induciam petit ad solutione faciendam .Deinde obiicit pactum de non petendo, quaesitum est,st ne audiendus. ct quia dilationem petendo sententiis acquievisse intelligitur, quae ob id in rem iudicatam transiuit, nimis tarde exceptionem praetexit,cum &instrimenta recens producta rerum iudicatara, Ins me a re unde ius esse coepit autoritatem instaurare,aut couellere, exem cens producta. plo sit graue .l .sub specie.&Lad solutionem. C. de re iudic. Quae omnia ad regulam iuris pertinent,extra quam sunt ubi sentetia retractata uel ipso iure non eosistente, res iudicata non est,ut quae non habetur pro ueritate. iuxta l.ij .C. quado prouoc. non est neces. C. si ex falsinstr.allis per interpretem citatis locis. Quod idem probamus si renunciatione sentetia cessarit & inter partes uiribus destituta sit.l.iuri entium. I. si paciscar. Tde pa-ciis quod & tacite fieri posse Decius adnotauit,in eo qui patitur quem conqueri de sentetiae iniquitate. Probato enim sentetiam Inissi ei esse iniquam, iudici autoritas est iam reuocare, dc secundum ius tiam quari in denuo proniatiare non obstante quod sentetia illa prior transi iudex retractaerit in rem iudicatam,cum & re iudicata iustitia superior esse debeat. Apud Innoc. in c.cum dilecta.de rescript.c.cum Bertoldus. . et de re iudic.Alexan. in Liudex postquam. Tde re iudic.& consit. lxxvij .Abb.c. quoniam.de proba.& Roma. consid.clxxiiij.

LEX CC IX. PAVLVS.

NO n potest uideri desiisse habere, qui nunquam

habuit.

V V L G O id uerbi circunfertur priuationem praesupponere habitum, quasi nemo queat dici rem amisisse, quam numquam habuit quod & impraesentiarum non male quadrat.Porro qui rem non habuit regulari iure, non uidetur desiisse eam habere id tamen quod per se elumbe est & satis languidum,nisi in Privario pρ.

usum aliquem perducatur. Finge itaq; praedii usumfructu Titio spponis babi. legatum esse,& si ad eum pertinere desiisset, Pamphili sore. T, tum.

tius

463쪽

tius uiuo testatore decessit, non est quod Pamphilus legati sat capax. Idc erit si serui usi fructus cui suerit legatus,& si ad eum

pertinere desiisset seruo libertas data est, eo enim cui legatu est relictum, dum in humanis esset testator, defuncto, seruus libertatem non consequetur, cum usu fiuctus serui apud legatarium nunquam fuisset unde oec apud eum desisse uidetur,& condi . tioni fieret locus, quod & tunc procedit quado legatarius etiam uiuus legati capax esse non potest propter sentcntiam, uel aliam legitimam causam. Non enim, ut Paulus inquit uidetur desiisse quod nec incepit.l.Titio usustrumas. T de condi.& demonstr. Proinde si quis legatum xx. sestertiorum reliquisset, ubi proximus eius haeres sine suis haeredibus decessisset, & foeminam hae-b redem habet, qua sine liberis defuncta. legatum non potest exi- fmin. Fos gi, quamuis suos haeredes non reliquisset. Hoc enim non potuit I edes, w hm de inere habere, quod nunquam habuit, foemina enim propter bebare. capitis diminutionem suos haeredes no habet, quare nec eos d sinit habere. l. nulla. Tile suis & leg. haereae licet postea Senatuse consulto Orficiano sit factum ut sceminae tam filios, quam filias legitimos haeredeς habere debeant.l. i. s. capitis diminutio. Eadsenatuscons. Orfie:& β.1 Aendum Anstit. de Orficia. Intelligimus autem regulam,si quis dolo malo non secit quominus haberet, tunc enim perinde est atque si desiisset habere, uti est qui dolo malo haereditatem adire posthabuit, aut seruitutcm acquirere dolo neglexit, non minus siquidem actionem sustinebit, quam si dolo desii siet possidere, aut habere. li. g.sanae quaestionis suit. F. si quisomis.cau. testa .l. non solum.& l.si autem. .sed & B.Ede rei uendie.

SEruitutena mortalitati serὰ comparamus.

MORTALIT A TEM eam uitae necessitatem dicimus qua fatum atque mortem quotidie expectare cogimur. Est apud Suetonium Tranquillu in Claudio Caesare his uerbis: Et in ultima cognitione pro tribunali accessisse se ad finem mortalitatis, quanquam abominantibus, qui audiebanclemel atque

iterum pronuntiauit. Ita reconsultus pro morte uidetur accipere,

teste etiam eodem in i .interdicit.Tdecond.& demonst. ubi ait, Quia seruitus morti adsimilatur. Nam ad seruitutem quod atti-- ' net, nullum locum in ciuitate habet, per quem aliquis iuris usus elle possit,cuius intuitu ceu noli esset in rerum natura, existimatur,

464쪽

tur,& sere mortalitati coparatur,hoc est, haud secus habetiar atq; si iam morti esset exposita. Unde factu quod serui pro nullis aut -- tesam nihili hominibus in republica cesentur, uti adfatim exposuimus tifctionem noin l. in persona seruilem.& l. quod ad ius ciuile attinet. huius ti- habet. tuli. Ideoq: semus ncc tellamentum facere, nec testis este,nec iudiciu exercere,nec in uniuersum aliquid gerere potest, quod ad ciuile pertinet rationem,neq; enim ipse alium obligare,neq; ipse obligari mittitur,cuius loci simi apertiores,quam ut toties inculcari debeant.Quamuis Arist. v. Politi lib. seruos ubi locupletio res essent redditi ad publica quoq; numera admittedos cenicat. . . Caeterum quod seruitutc mortalitati fere comparat Vlpian. fit partim propter eam seruitute quam ab hostibus capti patium tur, qui reuerit postliminii iure pristinum statum recuperant,& si Ponliminium. quod testametinim secerint, lege Cornelia interim saluum remanet, lonec postliminium fuerint consecuti. l. lege Cornelia. st. detesta. 8 g. fi . Instit. quib. non est permis.fac. teliam. Partim ob ius

naturale, cuius contemplatione, seruitus non comparatur mort litati, ita omnes homines lunt aequales, semus citim alimeta ac- Seruiu alimen quirit,& defendere sese non prohibetur, quae omnia ex naturae M acquirit. beneficio derivantur. l.quod attinet. S.eo. l. semus. st de alimen.

lega) l.ut uim .F.de iusti.& iur. Proinde qilia ad obligationem quae ex delicto contrahitur, semus etiam obstringitur,& supplicium suum propterea subire cogitur. l. vix certis ex causis. st. deitulic.l.si id quod .ff. de condi demon δες. .Instit. de fideius. Eorum qui poenae dicuntur serui, Decius satis mentionem facit.

Vae ab initio inutilis fuit institutio, ex post-

facto conualescere non potest. INUTILEM didimus institutione, quam is facit qui I id instim

testameti factione non habet,uti est impubes, iurio us,prodigus, tis. seruus, & is qui apud hostes est. Ex illis cnim si quili testainento haeredem scripsisset, licet postea sit factus pubes, sanae mentis,ibber,& sibi usquequaq; restiti itus,tamenon ualebit institutio sederit inutilis. Sic qui per impuberem haeres institutus est, pubere defuncto,adlegat tracta temporis habilem factam qui primo im habilis suisset, & sic uoluntatem suam corroborasse, sed frustra. Ea enim quae ex testamento proficiscuntur ita statum euentus Testamentu exsortiuntur, si initium quidem sine uitio coeperint quare oo pro- initio resemus. derit testatore postea pubcrcm iactum, qui dum impubes esset,

instit

465쪽

institutionem fecit, eamq; inutilem, quae ex postfacto non pintest conualescere.l.omnia quae ex testamento.& est in l.quod in initio .S .eod.& c.non firmatur. de reg.tur.in vj .suffragatura.f-husfamil .s.Marcellus est.& l .in aduersa.Ede testamen.& Instit. quib. non est permis.face.testamen. plerisque locis.

SEruus reipublicae causa abesse non potest.

ABSENTIAM eius qui reipublicae causa abesset,

Nilialia. neque ei,neque alteri damnosam fore,Vlpianus supra respondit, in qua parte cum ueteres reipublicae causa nonnihil concedere,& absentes iuuare communis utilitatis causa uoluerint, ne quis eandem gratiam & seruilis conditionis hominibus dari in animum ducat, tradit Paulus seruum reipublicae causa abesse non posse,quare eius gratia neque ipsi,neque alii succurritur. Quod sic intellige, Seruus ob maleficium in ius uocatus Carinum iudi-eio sistendi causa expromissorem dedit,sed ex quo cautioni non obtemperat, adlegat seruum reipublicae causa abesse, ut se non queat repraesentare.Sed quia seruus rei publicae causa abesse non potest, fideiussor poenam iuxta Praetoris edictum luet,nec expedit id eausari quod per legem non recipitur. Ad hoc enim Paulo usus est huius regulae . in I.si quis seruum. fisi qui cautionib. iud. sisten. cav.fact.non obtemp. Accursus I. Barbirius. Ede ome.praeto. ab hac regula exciapit quasi pugnantem,sed immerito.non enim ad hanc materiam pertinet, tantum abest ut pugnare possit, quandoquidem in Farbirnus sim minit tantum Barbirii cuiusdam Philippi, qui dum seruusuus pratori fugitiuus esset, Romae praetor per errorem fuit designatus,cuius acta Vlpianus non putat improbanda. Posse tamen & seruum reipublieae causa abesse, cum utilitatis publicae gratia etiam inhabiles sint admittedi, Phillypus Decius satis