장음표시 사용
251쪽
V i factum uidetur id esse, quod de re quis cum g μ' η'
VIM Paulus in l.ii .Fde eo quod metus causa gestum .ma' toris rei impetum esse scribit, qui repelli non potest, ea ne commmitteretur actiones introductas M. Tullius in. 3.de Legi .scribit, in quibus primum & maximii uim abesse oportebat,nihil enim exitio suis ciuitatibus, nihil tam contrarium iuri & legibus, nihil minus ciuile est,& humanum,quam composita & constituta republica quicquam agi per vim. Sed ne diutius hau eas in eo,
quod uisetium ne ne uideri possit: Q . Mutius autore Vlpia. is ' Vi factuum uideri scripsit, si quis contra quam prohiberetur se
cerit. in l. i. g. quid sit.ff. quod ui,aut clam. Vbi non possum satis Contra quam. mirari ineptias glossematarii, dummodo contra quam, aut pro contra prohibitipnem,aut pro secit ut non prohiberetur insulsissimὸ accipit, non aduertens iureconsultum eleganti uerbo uoluisse exprimere,eum qui contempta prohibitione aliquid fecit, ui fecisse uideri, non admodum a Cicerone alienum, qui eadem contra cis prope significatione contra ari: ,usurpat nimirum tertio in Camtilinam libro sic ait Idemq; iusserunt aruspices intelligens simulachrum Ioui facere maius,& in excelsum collocare, & contra atque ante fuerat ad orientem conuertere. Sed omissis illis minutiis,ad rem serio agendam pargamus. Quisquis igitur arbores meas succiderit,aut salictum me pro Interdictum hibente posuerit,interdicto quod ui tenetur, atq; ad restitutio- quod ui. nem compelletur.Similiter qui in solo meo contra quam prolibberetur aliquid fecerit,huic interdicto est obnoxius, uim siquidem fecisse uidetur eo quod fecit, cum illud facere prohiberetur.l.si alius. I. notauimus. &l. i. g. hoc interdictum.F. quod ui
Neq; existimes ad hoc ut interdicto sit locus oportere quem Prohibere quispiam per semetipsum prohiberi, cum dc qui per seruum suum, dicatur. uel procuratorem id fecerit, rectὸ uidetur prohibuisse. Sed & siquis uel minimi lapilli iactu prohibitus perseuerauerit facere, aut per uim molitus sit,ne prohiberi possit, cum sciret se prohibitum iri,uina sucisse uidetur. Quae omnia huc spectaui, ut co
252쪽
gnoscamuς,si quando uim comin:sisse quis dici debeat ut ad restitutionem ex edicto teneatur, ut fusius est apud Iasonem tui. si quando. C.unde ui. S: in c.ad audientiam. extra quod metus caula ubi diit erit Abbas.
Clam quod quisco, cum controuersiam ha
rei habitu rumue se putare iaci CP R. O IN DE quod clam factum dicitur, ad interdictam
pertinet,& restitutioni facit locum ubi ne similiter dubites claui clum fac e. seri quid dicatur respondet Vlpianus: Cla facere uideri ut Casisius scribit eum qui celauit aduersarium .neq; ei dc nunclauit, si modo timuit eius cotroucinam aut liniere dcbuit. Et ne melio-r1s conditionis suit stulti atq; bardi homines, quam periti , se Diuq clain facere eum ait, qui etiam existimare debeat sibi eoire uersiam futuram. Item qui aliter fecit, quam denunciauit, alit qui decepto eo secit, ad quem pertinebat non fori, uel consulto tunc aduersario, cum eum scit non posse prohibere.l. prohibere. g. clam tacere. l.Seruius.& l .aut qui aliter. ff. quod vi aut clam .refert Iason in i clam possidere.s se acquir.possirμtς- irini Igitur qui in uicini puteum aliquid effuderit , & hoc facto V2ς aquam corruperit,aut quid operis hi eo purco fecerit, quia por tio agri aqua uiua cile uidetur, interdicto , quod vi aut clam, obligatur l. is qui in puteum. T. quod ui. Item si mihi concesi ris ut ex fundo arbores caedam deinde alius eas ut aut clam caeciderit interdictum hoc mihi competet, cum illud mea intersit, praesertim si a te emerim,uel alio contracta ut caedere mihi lic ret, lim consecutus. l. leniq;.g.unde. T. quod ui. Idem respondo is si per familiam alicuius id sit factum,atq; ha, ne per adite sariuna, quem id celauit, prohiberetur: alias sibi controuersiam
forE haud dubitan sub hoe tamen discrimine , si quis prohibuetus sit ita quid facere, aut non prolabitus fecit, illud ui, hoe autem clam factum uideri.
Quae in testamento ita scripta sunt, ut intelligi non possint, perinde sunt, ac si scripta non essent.
L O C V S apertus est, ad hoc scitu dignus, ut percipia
mus quatenus quae in testi menti tabuli; habentur, ueniant collocanda .Sane cum testamentorum usus ad hoc sit comparatus. ut destinctorum uoluntates nobis innotescant, necessarii Mn est
ex scripto id nobis palam sat,ita composito, uti intelligi quodammodo
253쪽
Iammodo queat.Quapropter si in testamento quid fuerit scri εχ tabaz uo-ptum,quod intelligi non potest,perinde habetur, atq; si scriptu luistis, d fusti
non esset Est etia in l.quae in test.T.de iis quae pro no scrip .hab. eoonoscitur. sie ubi pater & filius cognomines,Titii uocantur, atq; in tz coonomines.stamento Titius est tutor datus,si non apparet,quem dare se te- 'stator senserit,neuter tutor erit. Constat certE alterum tutorem datum, sed uter is sit non intelligituriquo sit,ut ius non desciat. sed probatio quare tutelae ex testamento non erit locus, di perinde habetur,atq; si in tabulis non sit scriptus tutor.l.duo luntri i-tii. ff.de tostamen. tutet. Idem respondemus in iis quae sunt perteiaatorem etiam inconsulto deleta, cancellata, aut inducta, ita ut legi non positiat, sed hoc demum, si ante consummationem testamenti id sit factum.Quod si consulto, hoe est uolente testato Conspito in tare,quid sit deletum Sc in dumi tametsi adhue legi possit adeoq; talu risit intelligi, pro nihilo habetur,cum irritum id uoluiste testatorem accipiamus,quare perinde est acti non fuisset scriptum l. . Tde iis quae in testamen. delentur. &l. si quis de pluribus.1Lde reb.
Ad hane rem patrocinabituril. proxime .sfide iis quae in te stamen. perpetuo ob oculos habenda,ubi quidam haeredum sabtein nomina induxit,reliquis fatuis manentibus, puta seruis manumissioni destinatis,& legatorum nominibus. Et quia ea dumtaxat irrita uoluisse ipsuin, humanior sententia conuincit, quaesulit inducta, manuinissiones simul δc legata salua erunt, di soli haeredes in tabulis desiderantur, ut quorum nomina sunt inducta, haud secus atq; si non essent scripti ,habentur.
Nec paciscendo, nec legem dicendo, nec stipi lando,quisquam alteri cauere potest.
C A V E R E apud iureconsultum cuiusinam signiscatio- D phlando sinis habeatur,satis est antehac indicasse:cumq; sic cauendo qui' qui, aequirit. spiam sibi acquirat,ad hoc locum nostri reserunt , quasi in obligationibus quae inductae sunt, ut unusquisq; sibi acquirat quod sua interest: caeterum ut alii detur, nihil interest eius, cum qui se ' quam stipulando alteri acquirere non positi,& hoc iuxta l. stipalatio ista. I. alteri. isde uerb. obl.ubi Iason hane regulam quam latissimh tractat,quod idem Socinus in de fallentiis agit. listini. ut inter absentes.C. de inuti l .stip.& θ alteri stipulari. Instit.de inutil. stipui. Fal it in eo qui sanguine ιst coniunctus apud Bart. in adducta l. stipulatio.& Bal. in c. si uasa. u.priu.
254쪽
Sed ubi regulam altius considerare, atq; ut est depingere eam suo colore uoluerimus, generalior apparebit quam ut unam solam rem complecti uideri debeat, quandoquidem nec paciscendo alteri quis cauere potest: nam si pactus sim ne a Titio peta tur , non proderit Titio, cum pactum hoc sit personale, quod personam paciscentem non transilit,ncque eius est naturar,ut ex postfacto confirmara possitmon enim tra ibi tcporis coualescet,
quod initio non costitit l .si tibi dece. q. si pacita, sim .ls.de paci. Proinde pacti conuenti natura est ut lesem cotractui dicat, Zegem dicendo praesertim in bonae fidei iudiciis, puta ex l.Titio agrum emo, &statim fit pactio ut agrum illum l .Titius aliquot annis pro creta pecunia coductiun sibi habeat id quod obtinet si pactum ex interuallo non subsequatur l. iuri elati a. s. quinimo. F. de pacti . Sed ubi inter alios de contra tu conuenit, non est quod alter logem contra fui pactione dando alteri queat cauere, ctiam si ex continenti id fecerit,iae ex nudo pacto actio nascatur,cui ius cis uile refragatur cum contractus ille bona fide atque consensu ab aliis celebratus, alterius pacto non queat actionis legcm recipere. Ex quibus utique regulae scopum tenes, quomodo nec paciscendo, nec legem dicendo, nec stipulando quisquam alteri cauere aut patrocinari possit, cum istiusmodi conuentiones sint comparatae, ut sibi quis saltem acquirat,non alteri
Non debet alteri per alterum iniqua condiatio inferri.
V V M sic hominis natura generata sit inquit Cicer. in quinto de sinibus ut habeat quoddam innatum quasi ciuile atq;
populare,quod Graeci zrra ilico uocant, quicquid aget quaeque vita. uirtus, id a communitate,& ca quam posui charitate ac societate humana non abhorrebit,uiciisrinq; iustitia & ipsa se scindet usu in caeteras uirtutes quam & animi affectionem dicimuς hoc est, aequitatem & constantem uoluntatem suum cuique tribuentem, cuius partes sunt non uiolare homines:unde ius illud ciuile pro- manat,quo sublato apud eundem pro A.Cecinna nihil est,quare exploratum cuiquam possit esse quid suum, quid alienum sit, aut nillil est quod aequabile inter omnes, atque unum omnibus esse possit. Et hoc uidetur esse, cuius illud Graecum monet, νόμωτα πίζα γίγνε , ηπι κΓ o. quasi nihil sit, quod non & fieri S discerni lege possit. In huno facit ut Pis βά Fiat.
255쪽
In huiusmodi autem societate parum ciuile esset, suis negotiis ita quempiam praeesse, ut alteri desit: nam hoc iniuriae magis quam iuri responderet, quam ab humana & composita uitatam longe ab eme decet, ut quae longissime, in qua honeste iubemur uiuere, alterum non laedere, & ius suum unicuique tribu re : quocirca & recth,& - Ioer Iureconsultus monet,non debere alteri per alterum iniquam conditionem inferri: quod tuneo fit, si quis alterius conditionem deteriorem facere praesumpserit, cum potius meliorem ipsam reddere sit per imum.l .seruus & l filius. C. de pact. l.si debitor.F.de pati est in c.cum sacerdotis.&ibi perinsignis glossi super uerbo, nulli nocere. extra de potat. ct tractabimus in t .meliorJ. de regii. iur. aemadmodum si uel aerimpia. procuratoris uel coloni dolo malo,aut desidia alius in possessi nem fundi mei irrepserit, mihi baud praeiudicat, ne ex alterius malignitate inquit Iustinianus alteri damnum emergat. l .ex liberis C. de acquir.& ret.possessi Item facta diuisione inter cohaeredes absenti non derogatur quin suam portionem in omnibus rebus communibus & retinere, & fructus arbitrio familia: erciscundae percipere queat. l. cohaeredib.l non est ambiguum. familiae erciscudae.& l. i.C.res inter al. Item qui alienando rem,
alium nobis aduersarium suo loco substituerit, idq; data opera,
ut iudicium mutet, aut alterius prouinciae, aut potentiorem nobis obtrudat litigatorem tanti nobis in famini actione tenetur, quanti nostra interest alium nos aduersarium non habuisse: id liquidem Proconsul agit, ne cuius deterior causa fiat ex alienonaou.j.ss. de alien .iud. mut. causa facta. Postremo qui in uicini agrum uiam publicam ducere suerit ausus, atq; ita conditionem eius facere iniquiorem, actioni, quam uiae reiectae uocant, pro- OCIM uia νε
pterea subiacebit, in id quanti interest uicini uiam illam per a- iectae. grum suum non esse factim. si in agrum .isde uia pub.Tractat Rofridus in de actione uiae reiectar.& Cepolia in de seruit.rust.
praed.c. de seruitute uiae. quaest.xxiiij. Sed quod cuius conditio per alterum deterior quandoq; red-' Princeps quo-ditur, cxtra regulam est, quemadmodu principi licet rem a posi modop it ali. sessore ablatam ei dare, qui se fortiter aduersus hostem gessit. l. cuius remali Lucius. ff. de euictio. δ l. item sic uerberatum.*.si quis. T. de rei ri dure. uend.Vbi Bartol.& Bald .rem plane cxpendunt.&Felicine. quae in ecclesiarum .doeonstit.& Iason inl.quo minus. ff.dessu.res oua apud Anges.sunt in consil cxxxix. Item punitur aliquis modo torturis, modo aliis modis, & sic iniquiorem conditionem natistise
256쪽
nansciscitur,quam antehac habuit. Sed regulam nostram m n potiis ciuilibus recte accipimus, in quibus alteri absque suo facito incommodare non est licitum. Quod uero princeps rei publicae causa facit, praeterea magistratu puniendo ne in delictis conniveamu ,& quisque impunὲ grassetur non est sine ratione, In delauiuetes quare cum regula non pugnat, quae inter priuatos statuit, & al-- aduersio. terum alterius conditionem non debere supprimere monet reliqua ad hoc pugnantiae genus attinentia est uidere apud Dyn. in c. line culpa. & c.non debet .cum suo auctatio .de reg.tur.in vj.
Emo potest mutare consilium suum in alto
rius iniuriam. N V L L A ratione seri potest,ut cui quis iniuriam facere
permittatur, adeo rit etiam Maximus Tyrius edisserat ex reconditis philosophiae penetralibus iniuriam illatam neque a probotiiro regerendam fore,tantum abest ut inferri debeat: eius contemplatione neq; consilium alicuius mutadum in praesentia d cemur,tam alienos nos esse ab huius labis colaminatibne opo tet.Vbi consilium non tantu, it aliquid faciendi uel non faciei di excogitata sit ratio,aecipi apparet,quemadmodum apud Ge. describitur in secundo libro de inuentione: sed largiori modo etiam pro omni eo quod semel quis fieri elegit: nain ut & hoe ipsam quis reuocare & ita sententiam suam in alterius detrimen tum mutare possit non est ciuile. Caeterum domus notae inconstantiae, quispiam & chamaeleonte mutabilior sit, aliudq; stan , aliud sedens,uelit eatenus tamen id perserendum quatenus alteri non incommodet: quandoquidem in ciuilibus negotiis fidem iustitiae tandamentum at q: conitantiam exigimus, quae facit ut non ita quis calculum reducere, aut institutum mutare liberum habeat, alias non inepte nobis illud Ennianti occini etiam in ciuitate audiremus: Vos ctenim iuuenes animos geritis muliebres. Habes legis nostrae promptissimam rationem, quae exemplisse palam fet: Qui negotiorum geliorem habet, eumq; impensarum,quas rebus impertiit, magna ut laborantem eo animo ab administratione avocat,nc imnensas illas resarcire cogatur,quia negotia sua administratorem eousq; est gerere passus,licet intc dicere illud non prohibeatur,tamen in gerentis detrimentum id
fieri non debet:quamobrem impensae ante prohibitionem factae iudicio
257쪽
b1dicio negotiorum gestorum utiliter repetuntur. I. si quiqn iente . . quid enim .C.deneg.gest. Proinde ita legatum est: V nimeta quae uolet Nigidius tri liniaria id est ad triclinium pertinentia sumito, sibiq; habeto.Si is dixisset quae nam uellet, de- Semel opto- inde prius ea quam sumeret,alia se uelle indicasset, quia hoc ca- Him l P m. D res continuo simulatque dixeris eam se sit more fit legatarii.&se omnino ius regati prima optione consumpsit. Respodet Aufidius. mutari uoluntatem eam non posse in alterius iacturam. Lapud Aufidium. f. de optione legata.& simile de semo semel optato. in t .serui clectione.ffide lega. Multa tamen sunt rn quibus iiijetur aliquem posse consi- curetense multum m im mutare, atque interim uariare: nam emptor qui uel rare consitium habitationcm, uel in singulox annos decem est pollicitus, mu- Meritandae uoluntatis autoritate apud Trebatium habet, S: uicissim singulis annis uel habitationem, uel decem praestare poterit, &liberabitur. l. si seritis.I. fin. F.de actio.empl. Sed hoc in diue sis si rebus, quae nullam habent affinitatem, quod regulae non aduersatur.Item si ius emancipatus postquam paternam haereditatem repudiauit, oblata cauririne fiatribus de conferendis bo- nis beneficium bonorum possessionis exercere conicdit. quam' Dis sint qui audiendum non putant: quia benignius tamen est eum a bonis paternis, & quasi debiti , non ' prohibere, scribit Papinianus consilium mutantem,ob haereditatis fauorem, prae torem non aspernari .reliqua sunt apud Dyn .in c. mutare consilium. S c. quod semel placuit.de regulis viris.in vj. Et Philippum in praetentem locum. ν
IN totum, omnia quae animi destinatione agenda sunt, non nisi uera, α certa scientia perfici possunt.. Q y A E C V N Q V E ex animi proposito ageda sunt,
nisi scientia agentili, non absoluuntur: quandoquidem ex eo sensa aut mentis destinatione proficisci non dicitur, quod erroris nebula est circunfulum.Nam ut Iulianus scribit, non consen- ritus m comtiunt qui errant,& nihil tam contrarium est consensui,quam edi stasiri ror qui imperitiam detegit. quod non minus in cotrachia iam ratione, aliisq; rebus quae consensum arguunt,atque in obligationibus ex maleficio descendentibus obseruamus. Sie qui no suum
iudicem imprudens adiit, non uidetur forum prorogasse: qua-- propter
258쪽
guit. propter non ualebit quod apud iudicem non competente abs consensu est actum.l.si per eri orem .ff. de iurisdict.omnium πι-dicum. Item commodatum uoluntatis est magis atque o Ticii, quam necessitatis. Inuitus quis non dicitur commodasse.l. commodato. f.sicat autem. E. commodati .Similiter quod noth probat domi- tu dignum est) qui aedes suas Titio locauit posthac, conductorem suum fundum illum uendicantem per hoc repellere con tur, quia conductionis iure ipsum possidere coepit, atque alium quali dominum agnouit: sed cum locatio non sufficiat ad probandam dominii causam aduersus eum qui ignorans rem suam, ex conducto accepit, frustra reuertitur,aut dominum suum esse contra conductorem asseuerat,non enim uidetur consensisse in locationem qui sundum ad se pertinere scientiam certam non habuit. l.ad probationem.C. de locato.
In delictis quoque regulam obtineri nemo est qui ignorat.
Porro ut crimen contrahatur,oportet nocendi uoluntas accedat,
usqueadeo etiam animum maleficia distinguere uulgatu est uesebum: quo si uica quae ex improuiso potius quam fraude committuntur,fato plerunt, & non noxae debeant imputari. Unde est quod homicidium casu quodam de non animi destinatione eommissum, similiter quod ineuitabili necessitate est factum, excusationem, inculpataeq; tutelae moderamen inueniat, quandoquidem sine nocendi affemi peccatum est,id quod legum seueritas non sic ulciscitur, sed errori humano potius ascribit.l. . C. ad leg.Corn.de sicar. l.respiciendum .g.f.K. de poen. dc f. pla cuit. Instit. de oblig. quae ex del.nascuntur. Ex quibus in propatulo erit quae consensu aut animi uoluntate perfici debent, scientiam eius qui obligatur desiderare, atq; eam quae sit certa:alias non potest ncri quin errori sit locus, qui cosensum adeo impedit ut qui maxime. Caeterii quod interpre-Ds totum. tes super uerbo,in totu, laborant,& modo in hanc,modo in illa sententiam torquent, susq, deq; est ferendum, saltem hoc nobis permittant id uerbi,neq; ad certa scictia,neq; ad animi destinatione,sed in totum quan in uniuersum,iureconsulio esse prolatum, perinde atq; dicere uelit,perpetuo uemm esse, ea quae animi destinatione hoc est consensit ac uoluntate seri debent,non nisi uera de certa scientia persci posse, ut iure subsistant. o M aB - Qua in re frustra est errorem allegare, si constet scientiam aue ereor ubi de interuenisse, unde mulier quam uerbis probE instructam appa- scientia eular. ret S.CNellciano renuntiasse, non auditur ignorantiam praeto
259쪽
xens nisi dilucide probet per errorem id esse factum, quo sit ut
quatinuis instrumento certa scientia quid peractum ine inser tur contrarium tamen quin demonstrari possit, ius non retragari. Est apud Bald. in l. ij.C. de rescindenda uenditio. in t .mater.C. de rei uendi c. l.sed & si quis. g.fn.F.si qius cautio. Apud Alexandrum in l. si dari. T de uerboru obliga. Et Iasonem in l. error.C.de iuris & facti ignorantia.
ACtus legitimi qui non recipiunt diem nem c
ditionem,ueluti emancipatio,acceptilatio,ha reditatis aditio,serui optio,datio tutoris, in totum Uitiantur per temporis uel conditionis adicctione. Nonnunquam tamen actus supra scripti tacitὸ r cipiunt, quae aperid comprehensa uitium afferunt.
Nam si acceptu feratur ei qui sub conditione promisi ita demum egisse aliquid acceptilatio intelli- gitur,si obligationis conditio extiterit,quod si ue
his nominatim acceptilationis comprehcndatur, nullius momcnti faciat actum. AG
minem sest agere,aliud gerere .& aliud contrahere. Sed & actus gener, te uerbum est complectens quicquid humana industria est confectu.Tullius pro Q. Ligario: Haec igitur tibi reliqua pars est de C.Caesare loquens) lue restat actus, in hoc elaborandii est, gut re:npublicam constituas,eaq; tu in primis composita,summa 'tranquillitate & otio pertritare. Suetonius rerum actu dixit, de si rem iis,qui rerum summae praesecti,omnia pro functione sua gerere solent.In Claudio sic scribit: Rerum actum diuitum antea in hybernos aestiuosq: menses, coniunxit. Item cum decurias rem actu expungeret, eum qui dissimulata uacatione, quam bene cio liberorum habebat,responderat,ut cupidum iudieadi dimi- . sit apud Herodianu : ἱι ἐν τας appellantur. Praeterea actuin pro eo dicimus, quod quis siue in publico munere, sue in priuata uita constitutus, ct dixit S fecit. Sallustius: Constituerat uti cum Catilina in agrum Fesulanu cum excrcitu uenisset,L. Bestia Tribile.concione habita de actibus Cicer. querc- .
I E R E plura significat, nimirum omnia, quae per ho- omi fieri pollunt.Iureconsulto tamen ut Labeo definit aliud
260쪽
ictu cini Sam ori Urium iurare prohibuit. sea inc omnes liuius uerbi significatus lectori cibim 3,