Ioannis Ferrarii Montani Ad titulum Pandectarum, de regulis iuris, integer commentarius. Vna cum integra castigatione oculis lynceis reuisa

91쪽

AD REGULAS IURIS. sROMANI antiquitus templa deorum per gradus astendedo ingrediebatur,unis saltem habui e fruntur

templu,in consit honore,qui deus collarin Ethnichs ha Consi templλbitus Lin circo maximo iuxta Herculss aedem collocatatu,in quod descedebaturi.inditates nimirum, inter consulmidu debere se quenquam demitere,atq; in ambiguo recte suadente audire. Sic in praesentia qui in rebus parumanipsus co utitur, nisi Vlpianu restondente audiat,cos iiij meliores haud compos erit. Oportet igitur in rebus

pron M,aliusve debitιs, siue sit ex causa test eti, siue

contractus,quae diuerse modo quatituta,modo bonitatis, vel bH aequipolitentia habentur, no de eo quod maxim

sed quod nuntiniam luerit in obscuro restonderi. . Igitur qui decem,aut quinq; dare promittit, si q*iη Π lib.,itui. que dederit, liberatur. Aeque si inter calen. ianuarias aut Februarius dare stondes,perinde est,atque si calenod;s Februariss duri stipulatus fuerim. In summis enimsim 'iper quod minus est stonderi uidetur,eν qui tardius solauit, minin soluit. l. si ita lipulatus luero. Cr Linterstipuislantem. 6.si stipulante me. f. de uerbo.signisc. Proinde sint i ex causa testimenti indictincte legati sint, receptu

est,in obscuro eos deberi,qui exiguiores sunt. ιm ι s.f. de Iega. iij. Rursus qui duos fundos legauit, r alterv d Ex duplici l ri subieci alterum ademptu m esse,nec datu in uideri cel. με,Cr Marcelim restondent. In eo autem quod non apα paret uter sit mugin ademptus, Papinianus li. decimonoano ait,exiguium esse praejtantam. Autor Vlpianus in l.si ita sit ascript . f. de lega. l. . Potens ipse nasse exemplorum comportare, ad quae

. omnia

92쪽

Obscurum Glossematarii ineptiae.

omnia ut semel restondeas,hoc quasi copendium Vlpi nim tibi ob oculos ponit. In obscuras, quod minimu e staquendum,quod si in promptu habere atq; perpetuo obra seruare no desinus,haud tibi cotinget,quod magni etiam nominta prudelibus uirta, qui in huiusmodi rebus sine discrimine oblatis de eo quod maxima esset restondere non sunt ueriti,quemadmodu in legato quo Titia uxor tantillum parte habere lina ect, quantula unus ex haeredibus, aequales autem partes boedum non essent. CL. Mutius, Cr c. Aquilius Gallus putabat maximam parte uxori leagatam esse: quasii sub maiori parte minor quos comprohendatur. Ostilius autem minima, quia ciu haeres dare dramnatus sit,in potulae eius esset,quam partem daret. Cui sententiae Cr Labeo subscribit,Cr pasim recepta est, iuαxta l. qui concubinum. . cum ita legatum.f. de lega. iij. Vbi operaepretium fuerit inuentare quaenam Iurem consulto obscura dicuntur, ea nimirum de quibus neque inter agendum conuenit,tiel a finali, neq; ex regionis more subinde frequentato costire poterit. Veluti meditamnum tritici quil dare pollicitus est, quia eo loci meditamnorum alia atq; alia mensura est quemadmodum crGraecis modo Atticum, modo comnem medimnum usurpatii autores stribut) si minorem medimni mensiura deriderit,liberatur siquidem de certa mensura no est actum, neq; hoc frequentatum, ut triticum maiori mensura penis datur. Quamobrem,ne suae Iiberalitati ipse modum praeristituere prohiberi uideatur, quod minimum est sequi pomten. EB in c. Ex parte,adlinem. extra de censib.

Tantum abest ut ineptiae glossematuris in I. ueteribus. f. de

93쪽

- AD REGULAg IURI s.f. depac. locum habere aut debeant,aut positi ubi oblascuritatem ex uerbo resultare, quod multipliciter accipi potestambiguratem uero ex oratione prodit: idq; eateis nus,ut etiam lege pro uerbo interpretari aut P. Quasi in contrahentium potettite fuerit uerbum apertius constriabere, Crno certam pactionis rationem. cum tamen con tractus ex couentione partium lege recipiant, no verbu.Lj. C. de conrod. I.si quis domum. flocuti. l.j. si conuenerit4 depo. Cr I si quis fundus' de contrahen. empl. Sane quod obscuritas ex verbo no solum proueniat. qui cona bina. cum ita,paulo ante adducta, certi fimo argumeto est. Praeterea Lita fisi. f. de iure fisic ab ipso interprete pro sentimento suo adstruendo Scitare,d nobis stis. Vbi Paulus scribi Diuersitate rerum obscurum facere Iegdae tu,quam non ex lino semper uerbo, sed pserunt ex toto orationis cotextu deprehedimus. ovem locu ad ambiguurestri interpres, licet dudum obscuri distinctione per euadstruere fuerit conatus, ut alios locos mani lares, quam ut citari debet praeterea. Quibus apparet obscuaerii Iuriscosiusto no ex unius uerbi incerta significatione dicista magis ex eo quod de mete cotrahentiu,aut eiuε, cuium negocio tractatur,tio costit. Id quod ex verbi natura munistititur,qua ea de qbus aliquid exprimedu desideratur,intelligimus,unde obscura et quin latetia babetur. Ambiguum autem magis ex uerbo, quod in utrans parte accipi potest, resiurgit:unde cr controuersia prosiciscitur,quae lacum ex ambiguo constituit apud cie. in I. ad Herenniu. Testitur etiam Asconinus Pedianus in J. Vminarum,ubi praerogatiua, uerbum duo significare 77

Ambiguum,

94쪽

asperit,dis ad δε λαγ ar,stu ambiguaem,qua duas res segniscamus,reyri. Tametsi Diodorus ille cui crono coae Nullam uectu gnomentu fuit,esserat apud Gelliu in xj.cotra chrs o h ῖμμ philosophum,qui omne uerbiam ambiguum naigra esse uolebat,nussu uerba in ambiguum esse, quasi natura ambigui sit uerbi,ut qui diceret, duo vel plura diceret.

Quamobre Cr Iureconsultus,cui summus circa uerboruproprietatem labor est,apud Fabiu Qvintilianum lib.v. c.xiiij. in l. ut m autem.f.de peti. haered. Cr l. nepos. non qui.s de uerbo gnificiambiguum uerbis attribuit., Quod cum Cr ipsie interpres animaduertisbet,ne hoc suusentimetum ex diametro cum iure scripto pugnare videis ri posset, subiecit,pronus e tamen alteru pro altero reviripi, id est, obscurum interdum pro ambiguo, alii; e rem gione usurpari,quod a uero non tam abhorret. At si rigidam uerborum obseruationem tueri ueli , magis ex verabi natura ambiguum nascitur,quam obscurum, licet Crhoe apud Iureconsultaem non semel uariet. Verum ad institutu ut reuertar atis uerit tune ad obisscuri consideratione nos animum aduertere, quado nes ex eo,quod inter cotrahentes actiam, aut uerisiniae est,

neq; in regione sequentatur, moribusue introductu huisbetur,quid rei sit liquet. Na eius quod actum est, aut de quo inter partes couenit,in primio ratione habemus:pηὶ eorum, quae uerisimilia uidentur:deinde si fieri pleruns solet iuxta l.semper in stipulationibus,Cr l. in obscuru, instrius eodem tractatu. Qisoru si nihil appareat,in obriscuris uersamur,atq; ex minimo restondendum uenit. Et

hoc si expediat magis i d minimu assequi, quam obsit:

alias

95쪽

AD REGULAS IVRI s. τριilias mediocritatis ratio baberi debet,ut sic electio petiis Mediocre quatori quodimodo relinquatur. Ita homine exudrij gene qQ q hq μ ris mancipiis indinincte legato,Cafius obseruandu striis bit,ne optimus uel psimus accipiatur, ids fulseragante

D. Seueri rescripto. His enim modis nes haerede immois dice grauamus uel actorent, uel alias excellentis ingeni serum deligendo: nes legatarius uel donatarius ex deo

functi donato ue liberalitate sibi incommodauerit μα sum, quod feret, ubi erro solum, aut nullius emolumenaeti mancipi oferretur. I Iegato generaliter relicto. f. de lega. i.ι. si quis argent . Inulis modo. c. de dom

nationibusae si duobus. . censemuε. c. communia de Ieagatis. ω quod in I. qui lancem.f. de auro Cr argento legato,etiam mediae magnitudinis lancem uideri legatam Labeo scribit,non obstit. Haud enim inter obscura loc*s Lance ligasti. reseri potest, Quando paterfamilius maximum, minotirem, er minimam lances in bonis relinquens, minorem dedi legauit:modo ne in eo quis haereat,quid per minori rem lancem demonstrarit,optime restonsum est,eam lancem designari, quae mediae magnitudinis esset. In poenalibus quos causis regulae lacum esse, ut Dracius sentit,non admodum repugnarim,sed ad I. in poenarilibus causis.j. eo.id comodius tractandum restruatur,quo

singulis locis suae res obueniant, alioqui miscellaneor

more Cr confusanee exponendae.

Admenti quod adtinet,praestrita in ratione legis PRP dxi ti ad pius causas,dote, ais ijs quae in iudicijs fiunt per

Edi,ut pro petitore sint interpretanda,apud Dinum in c. obscuris. reg.iu. in xl. Decui,Soc , vis alios pagis uidero

96쪽

IO. FER R. MONT. corinvidere est,er pro iudicio examinare. Nempe Pupinianum in I. ueteribus.f.de pactis, no pugnat, licet interpretes locum in eum partem uocarint, quido uult couentionem non satis apertam cotra eum, qui uel uedidit, uel locauit, interpretandam, cum legem non sic obscura conscribere potuisset,iuxta c. contra eum,de regulis iuris. in τj. l. Laabeo. contrab. emp. Tantum abest a genuina Iegis feratentia,umbiguum pactionem contra prostrentem intera pretandam. Ogid enim si emptor ipsum protruis er tramen venditori,atq; ei qui locavit,ipsam nocere Iureconain dubio uilio- fultum restondet. Igitur qui fundum X κ. Flarinis uenui Tiriuζφ'' clarit,et Florinius modo pluriS,modo minoris est, quid pactioim legem non satis apertam dixit, Florinos minoris aenimationis duntaxi exigere valet. d d. in I. Paulus. . de solutio.in I. i. c. de vete. numispo.lib. xj. LN u.st. Iega. iij.in L semper in stipulationibus.j. eodem. er restri Aquila,in de utilitate monetarum cap. q.

Lex X. Paulus.

Secundum naturam est,comoda cuiusmret eum sequi quem sequuntur di incomumoda. Aequisima ratione factum est,ut qui taedium alicuius rei deuorare cogitur,ab emolumeto ut eius aliquod fuecompendium non habeatur quoque alienus. Nam sicuti avis ad uolatum,ita homo ad labore nasci uulgo dicitur, quem Ili collocare debet,ut nonnihil commodare uideatae tur,udeo etiam prouerbio excipimus, qui rebus suus non

melius prospici quam ut praeter laboris taedium nihil sit

97쪽

AD REGULA s IVRI S. st inde consecuturus,porro aut hiQομ αλ, aut lis ψαι, Euxu arare. Mu inre niti dicitur. Et Irastra esset corpori manus, peu i d 'deher reliqua inebra natura coiisse, nisi eorum officio stomachus cosequeretur,quod in tota corpus ais in ipsamebra focillame diffunderet.Itas natura aequa est num utilitatem sentire, qui onus subire cogitur. cui σdiuiisna lex propemodum suffragatur, quando nosses xxv. Deutero.praecipit: Os boni trituranti non obligandum.

ονκ s. quasi ex ea re quistiam profectum nancisci debeat, ius curum habere est iussus.. Recte itaque I ureconsultus,ut ad multa uno uerbo Cr

quod dici solet semel restondeat, stcundum natura essedit, Commoda rei eum sequi debere,quem Cr incomoda. Bonifacius eius nominis xiij. c. qui fienti de reg.iunis vi. etiam e regione lacum expresst. Perinde atq; non modo commodum sentire debea qui onus sentit, uerumetiam, qui commodum sentitionus quos subire debeat. Q nibus omisis,ad nosti am legem nos reuertimur, ius praestriaptum egredi operaeprectum esse non ducimus. Igitur fista, quem Titius emit, priusqua traderetur,per arguione Emptoti eom. nonnihil accesit:quaero emptori,an uenditori,qui fundu moda obuo necdum tradidit, id commodare debeat. Et quia in emta ' μη 'ptione Cr uenditione,quae sine scriptura contrabituris'mul atq; de precio conueneri tametsi res emptori adhue non sit tradita,periculum rei uenditae stilis ad emptore pertinet:porro etiam si totus fundus aquis inutitur,ueis ditori non osciet, aequisimum fuerit cir diluuione emα

98쪽

en Io. FER R. ΜONT. conmplari accedere,quandoquidem post uenditionem per a Elam tam commodum quam incommodum,quod rei vena. ditae contigit,ud emptorem stinare debet. ι id quod

de periculo er commodo rei uenditae.I., c. eo. tit. Creum autem. Instit. de emptione Cr venditione. Proinde quod ex lactitore aut magi o natari emolamentum promiscitur,aὸ eum stectare debet,qui negorio geredo inastitorem,aut naui magilli in praeposuit,ut ex cuius contractu etiam 'obligatur1 i. f. de innitoria actione. Er Li.li de exercitoria actione. Hactenus ex Aemilio Paulo restondebimus, commoda eam sequi debere, quem cr rei incommoda sequuntur .ids secundum naturum. Lociis e contra utile fuerit, locum a contrario seri u quo 22 μ' 'ri' dammodo eum Bonimio expendere si que commoda cuiusque rei sequuntur, an Cr incommoda sequi oporterare:qua ratione fictum est,ut agnatos ad tutela onus lex xij. tabularum uocarit, propter succesionis emolumenatum,quod prae alijs obtinuerunt. g. cum Cr agnator. Institu. de lagiti. patronorum tutela. Praeterea perlaualum emptae domus, quae fine patrissensius culpa, in curitus erat custodia, incendio consumpta est, ad emptorem redundatL cum steriem. c. de pericvl. Cr commod. rei' vend. π is uendita infula. feo.tit. Eodem iure quiuiis y niam emit, quod postmodum acoris aut mutaris aliquid

apud uenditorem contraxit, olus id damni ' ei. Nam sῖ melius interim vinum fuisset redditum,aut lucellum misi

selivenditori non commodaret. Quare lit emptor como

dum recipit, ita periculum quos rei subire debet. Cuiusae

modi aequitas in socium quos contractum diffusa est.

: Inter

99쪽

AD RE GVLAs IVRI s. si I iter eos siquidem,qui societatem coierunt, de lucro ea qua lance diuidendo mitum conuenit, damni nulla Actamentione:in eo tamen quod praeterm vim est dem Observari iuris ratione coparatiam est quare perinde ais tuorem ex hac pactione ultro citros in socios partitur, ita socii & lum Cr drinna sim lucrum tune intelligatur, ubi deductu sit e Piamnum:atque e regione damnum, si omne sit deductum, iquod ad lacri causam pertinet: invadeo feri no potest, utin hoc contructus genere alter lucrum, alter uero darimnum solumodo strat. in. . illud expeditum est. Institu. de societate1si non fuerit. σ l. Mutius.f pro socio. Et regulam tunc consillare DFnus scribit, si in pari Regula quat

gat. Quemadmodrum in legato caduco quisquis utilitate spem ab onere ei adnexo subducere se non debet. Solet enim c*m gravamine ais onere suo unaquaes res tramifrri:nes strendos est, qui lucro anhelat, onus autem in re complexum detrectat. Li. . pro secundo vero ordine-c.de cadu.tollen.er ιβ sed crum. c. de furtis. Alias si persona non sit aeque Cr commodi Cr inconrodi capax, alio iure utimur, ueluti agnata haereditatis quidem pamticeps est,ex lege xij. tabulariam,tutelari tamen onere nonduatur. Institutio. de legit.tutes. Proinde negocior gestores, simul dis procuratores, alteri per compendisi rem sicuit, ipsi praeter taedia illa,nis laborum molestus, non multiam consecuturi.I. si quis negocid.f. de negoc. gestis. Er i. qui propria. procurator. f. de procuratori bus. Reliquorum alii monent.

100쪽

ε Io. FER R. MONT. COMM. Superest comitis illam nemini non trita sententis, Contrariorum quam interpres ad hunc locum refert, aut potius obtruo eadediscipi u eandem esse disciplinam. QRod in i ni uersum ita se no habet,enimuer) si ex uerbis aliud costiis terit,de alio restondensi erit. sic ex stiluto,quo soror a fratris succesione iubetur esse aliena, non stim fratri idem praescriptum est,qui sorori utis succedere non prohibetur. Quae omnia Decius copio fime scrutitur. Maiit uxoγε Sed cum manifrni iuris sit maritu onera matrimonquon inuri abse como ditate compensare, subiungit Pγrrhus stet in loco minus positin,quod nos,i in Ijicin dotem. . sin autem in saeuifimo j sol. matri. er. , . Hud quos. in Auaten. de non eligendo secvn. nub.cod. i. cent, Mulierem quae promissam dote non contulit, a marito nes fluentatam,ties alendum esse. Id quod ciuilibus modis , quibus unicuique quod siuu est elargitur, tueri poteris. A' christiano instituto tam abest,ut quod maxime, quo uxore vitae nosti .e er confortem, Cr bonam partem habemus, neq; abdicari,nisi ob fornicationem, vila ratione permittitur

Lex X I. Pomponius.

Id quod nostrum est, sine facto nostro ad alium transferri non potest. Rectifimefctis est,ut unusquises in ciuitate suas 'Ut quiset suum bires habea quapropter in x . Pandectarii libro singularis tructatus est,is acquiredo rerum dominis,ut eorum

'quae de reru diuisione pasta habetur,obliviscar. Et nisi vie opinio filat maxima iuris ciuilis pars est, atq; inges fori negocis,quo unusquisque quod suum est consequi uari

habeat.