장음표시 사용
341쪽
Dilatoris veru sunt , quae different. non perimunt litem , & ad: tempus opponi possunt, quarum aliae sunt deelinatoriae Iudicii,
aliae non declinator . Declinatoriae sunt exceptio incompeten.
tiae , seu suspicionis Iudicis , ineptitudinis libelli dec. Non deeli toris sunt exceptio pacti de non petendo ad tempus, exceptio quod non dum venerit conditio, de similes . ira autem disserentia inter peremptorias , & dilatorias, quia peremptoriae semper opponi possunt, etiam post litem contestatam ante conclusionem in causa. De dilatoriis veru distinguitur; nam decii totis debent opponi, & mbari ante litem contestatam L D. C. hoe eod. titi dilatoriae vero simplices , & non deci inatoriae debent opponi ante Ilieni contestatam, sed probari possunt etiam
post litis contestationem . a Dantur etiam quaedam exceptiones , quae anomalae dicuntur, idest irregulares; procedunt enim contra regulas communes exceptionum v.g. est regula quod excipiens debet probare suam exceptionem Glossi is ι. frustra C. de probasiam in is . exigetur. Sicut actor tenetur probare suam intentionem ι. actor C. eod. tit. de proba.tioni. Vnde quando contra exceptionem debet probare actor , illa exceptio dicitur anomala, prout est exceptio non numeratae pecu niae opposita intra biennium , quia tenetur probare a r se num rari, ut diximus supti in tit. de luseraν. oblevi. Similiter est alia re gula , quod exceptio dilatoria debet opponi ante litem contesta
tam ; unde quando potest opponi post litis contestationem, dicitur
irregularis, prout est exceptio excommunicationis , exceptio nullistatis matrimonii, M similes. Datur etiam alia exceptio dilatoria , quae est ex persona, & pro curatoria nuncupatur, di datur aduersus procuratorem , qui non habet. mandatum procurae L lices, Mi Bart. C. de ρm rati di etiam contra eos, qui fungi non possunt procuratoris ossicio, prout est miles L militem C. eod. tu. de procurat. Item potest opponi haec exceptio ratione causae, ut iactimiae publici Iudicii, in quo nemo potest esse procurator, sed reus debet se constituere , ne Iudicium reddatur elusorium l. penult. S. ad crimen j. de publie. Iudici ut aliis diximus o
Olim opponebatur exceptio contra procuratores pmpter insa miam vel ipsius constituentis , vel ipsius procuratoris. Sed hoc nouest amplius in via, cum hodie infimis possit esse procurator, nisi
342쪽
ageret eoram PrineIpe , Ee nisi esset infamis infamla iuris, in per
sente iam capitalem. Hoe autem intelligitur, si sit procurator Lateorum e secus si Ecclesiasticorum , qui debent habere procuravit res bonae famae , de boni nominis , secundum distinctionem, quam assert Aretin. Eie, quem proponite vobis pro exemplari in hac materia exceptionum, ab ipso egregie pertractata .
REplieationes dantur actoribus ad repellendas reorum exceptiones; replicatio enim est exceptionis exclusio, sicuti dupli Catio , replicationis exclusio, triplicatis, duplicationis exclusio. dc sic deinceps , ut exemplificatur in textu . Replicatio duplex est, dilatoria,& peremptoria. Prima est , quae differt, non perimit negotium . Secunda est, quae perimit ne gotium in totum . e. e. Duo secerunt transactionem , ad quam .al ter ipsorum dolo alterius fuit inductus . Agit alter ex primaeus obligatione r opponit alter exceptionem transactionis et replicae
agens se fuisse inductum ad ipsam transactionem per dolum; di ita exceptio transactionis per hane replicationem doli, probato dolo in totum perimitur;ideoque sieuti se habet exceptio adactionem et ita se habet replicatio ad exeeptionem dce. ut dicunt DD. He. g. Exceptiones
Dieitur in text. quod Exceptio quae datur reo prIncipali . datur etiam fideiussori, sic de rejicatione, quae competit, de dinplicatione &c. Sed aliquando datur exeeptio principali , non tamen fideiussori , ut est exceptio cessionis bonorum, quia ad hoc assumuntur fideiussores, ut si principales non sint soluendo, ipsi soluant. Itemezceptio nou numeratae pecuniae competit principali , non autem fideiussori. Sed poterit principalis ipse petere admitti ad causam pro suo interesse, de admissius poterit opponere suam exceptionem ad excludendum agentem contra fideiussorem , sicut in illa exceptione , quae competit marito , ut non teneatur ultra quam facere Possit; si enim uxor agat contra fideiussorem mariti, quamuis fideiussori non competae illa exceptio, tamen maritus ipse ad cau'
343쪽
sana admissus potest illam opponere contra uxorem agentem contra fideiussorem; alioquin nihil prodesset marito illa exeeptio, ex quo fideiussor conuentus ab uxore , posset conuenire maritum a , qui promisit eum releuare indemnem, di maritus contra fideiussorem non potest opponere exceptionem , quod non teneatur vltra quam facere possit. Σ - - Sic e contra sunt quaedam exceptiones, quae dantur fideiussor,hus , non tamen dantur principali debitori, ut est exceptio non excussionis principalis debitoris . Sic exceptio cedendorum I uarium , &actionum L Modestinas F. de solution. Et diximus supra intit. de fideiussor. s. si plures. 'Exceptiones autem, quae competunt solum principalibus, dicuntur personales : quae vero competunt solum fideius oribus dicuntur reales , ut notatur in l. a' 1 de ea cestionib. Et idem intellis gitur de replicationibus , duplicationibus dic.
IVdieia non solum instruuntur per actiones , sed etiam per interdicta i di ideo benὰ ponitur praesens tita i , Interdicta autem , quae actiones etiam lato sumpto vocabulo 1 pellantur, fuerunt quaedam verba praecipientia , vel prohibentia aliqnid fieri, vel non fieri a Praetore concepta cum certa quadalnsolemnitate, inter duos contendentes proposita , praesertim quan do de possessione , vel quasi possessione disceptabatur, ut dicitur Eic in prisc. Nam sicut olim circa actiones intentandas certae inslemnitates introductae erant, quippe quae cum certa sormula ve=horum erant proponendae , ad eout si quis cadebat a sullaba , eaderet a tota causa: ita interdicta, qtiae a Praetoribus proponeban tur , erant cum certa solemnitate seruanda, sed quemadmodum nimis curiosa illa solemnitas verborum hodie tam in , actionibus ciuilibus, quam Praetorijs sublata est,υιotitit. C. de formul. ι- petra Domb. ita quoqne soleninis illa verborum conceptio in interdicti s proponendis recessit ab usu , & hodie interdicta propctnu tur abique ulla solemnitate , di sufficit pro illis actiones in factum Pro ponere f. sim inst. hoe eod. tiι. v.P si Titius aedificat in aliqua via
publica , suilicit dicere in libello, quod Titius aedificat in tali via pu blica, ideo Praetor ipsum prohibeat di
344쪽
Interdicta differunt ab edictis Praetorum , tanquam genus a spe. ciet interdicta enim sunt edictorum species, quafi de nunciationes, vel prohibitiones inter duos controuertentes obiter dictae. Ita Myssinger He num . . Ainterdictorum autem quadam respiciunt religionem: & quaedam Ius humanum ..
Respicientia religionem sunt interdictum de mortuo inserendo, de sepulchro aedificando ,& interdictum ne quid in loco sacro fiat. Respicientia vero ius humanum quaedam respiciunt utilitatem publicam , & quaedam priuatam. Quae respiciunt utilitatem publieam sunt, ne quid in loco m. blico, ne quid in flumine publico , de via publica reficienda , n quis via , seu ut iter agere per viam publicam liceat, de ripa munienda, de fluminibus, ut in flumine publico nauigare liceat, doloco publico fruendo. Quae respiciunt priuatam utilitatem sunt interdictum de arbori
bus caedendis r de arboribus coercendis, seu colloeandis , aut sublucandis: de aqua pluuia arcenda i de aqua quotidiana , & aestiuarde aqua ex castello i de riuis: de fonter de eloachis : de precario rde glande legenda: de operis noui nunciatione: de remissionibus, ve liceat aedificare illi, cui denunciatum est ne aedificet:de migranis do r de superficiebus: de itinere, actuque priuato : quod vi, autelam r Salvianum rivii possidetis' utrobi : unde vi, & de vi, & vi armata r de libero homine exibendor de liberis exhibendis et de ta- mulis exhibendist quorum bonorum: quorum legatorum et ne vis fiat ei, qui in possessionem nullus est : interdictum noxa le : & i terdictum fraudatorium. In libris autem Digestorum de his omnibus interdictis habentur tituli speciales, quorum explicationem copiosam inuenietis in Lexieon iuris , in verbo Inurdictum .
S. Summa autem diuise o. Proposita generali diuisione Interdictorum deueniamus ad pri. mam principalem diuisionem , quam tradit Imperator; ait enim quod interdictorum quaedam sunt prohibitoria, quadam restitutoria, & quaedam exhibitoria. Prohibitoria rem fieri vetant, vi est interdictum , ne vis fiat ei. qui in possessionem missus est. Sie etiam interdictum de mortuo inserendo, quod datur ei, qui habet ius inserendi mortuum in ali. quem locum contra eum , qui impedit ne inseratur LI. Is de morti
345쪽
Restitutoria rem restitui iubent, ut est interdictum unde vi, quod Intentatur ab eo, qui per vim de possessione rei immobilis deiectus est , ad recuperandam possessionem . una cum rebus mobilibus ablatis L I. 1. de vi, σ is armas. de similia . . Exhibitoria rem exhiberi mandant. ut est interdictum de libero homine exibendo, de liberis exibendis, de tabulis exhibendis.
Alia est diuisio interdictorum cirra iudicium possessorium, pr polita ine ab Imperatore , quod quaedam sent interdicta adipiscendae possessionis , quaedam retinendae , de quaedam recuperandae . Dixi circa Iudicium possessorium , quoniam est aliua Iudicium , quod dicitur petitorium. Pro qua re intelligenda. Sciendum est, duplex dari Iudicium, alterum , quod propriet eis, seu petitorium dicitur, alterum, quod possessionis , seu pose sessorium appellatur α pastoralis, de caus ροδή. proprier. & n eatur post tex. in L naturaliter fi, nihil eommune is de aequin possessIudicium petitorium, seu proprietatis dicitur, quando agitur ad rem iure dominii, vel quasi dominii, quia actor in libello petit declarari, fundum usi. quem Titius iam possidet ad se spectare, de
Pertinere , & reum conuentum condemnari ad restitutionem illiinus . Et in summa ubi est quaestio de iure, vel dominio rei, ibi est iudicium petitorium. Iudicium possessorium , seu possessionis dicitur, quando agitur soIum ad possessionem rei, & sic ubi de nuda possessione est eon.
tentio , ibi est iudicium possessorium . - . Melius autem est intentare possessorium , quam petitorium L is, qui destinauit st . de rei vendicati tum quia in peditorio , est probandum dominium, quod est dissicilis probationis, cum non possit probari, nisi doceatur de titulo acquisitionis, quod in antiquis praecipue est valde demcile. Hoc autem non requiritur in possessorio , in quo lassicit probare possessionem, quod est facilioris probationis ; per quemcumque enim actum possessorium probari potest et tum quia sententia lata in possessorio habet exequutionem paratam, & non impeditur per appellationem, quod non contingit in petitorio , in quo sententia lata suspenditur per appellationem . Bart. in l. a. F. de appellat. recipiend. o in L R. F. de appellat. Corasius in L nataraliter s. nihil commune f. de acquiri posseFnum. 3ο.s .Adia
346쪽
Triplex autem est Iudicium possessorium, stilleet adipistendar
retinendae , & recuperandae possessionis , ut diximus. Interdictum adipiscendae possessionis datur ei, qui non habet possessionem, ut illam aequirat, prout eontingit in Saluiano inte dicto, de quo diximus supri de actionis. in M. Item Semia . Et in interdicto quorum bonorum, quod datur bonorum possessori ad acquirendam possessionem bonorum defuncti contra eum, qui possidet pro herede , vel pro possessore , ut restituat ei, cui bonorum possessio data est. Pro herede dicitur possidere i lle, qui putat se heredem esse et pro possessore vero ille dicitur possidere, qui nullo iure hereditatem totam , seu aliquam illius partem , sciens ad se non pertinere, possidet. Sunt autem plura remedia adipiscendae possessionis, quae ponit Menocch. in suo tradi. de adipisci possess. 3
I. Retinenda, v est ad g. recuperanda
Interdictiun retinendae possessionis duplex est, alterum dieituri utrobi: alterum dicitur , uti possidetis. Interdictum utrobi competit pro rebus mobilibus , quando quis turbatur in possessione rei mobilis contra turbantem . Dicitui autem utrobi, quia hae sunt verba huius interdicti: Inquit enim Praetor, utrobi is homo , de quo agitur, maiore parte anni suit, quo minus is eum ducat, vim fieri veto t. mis. β υι obi. Et i Ilvaver in , utrobi, exponitur , idest apud quem, ut μν gis s. si
Interdictum uti possidetis competit proe rebus immobilibus; id dieitur, uti possidetis , quia verba interdicti sunt ista , dum Praetorale, uti possidetis, quo milius ita possideatis, vim fieri veto t. r. J. vii possidetis.
In utroque autem interdicto uterque dicit se possidere. de adouersarium non possidere, & is vincebat olim , & manutenebatur in possessione, qui m liore patre anni possederat, sed hodie is viniscit, & manu tenetur a Iudice, qui tempore litis contestatae probae se melius possedisse . Vtilius autem est prius intentare possessorium , quam petitiarium, ut supra diximus, tum propter rationes supra allatast tum
etiam quia per iudicium possessorium in dubio iudicatur pro pos sessore c. in pari de reg. iur. in 6. Praeterea quia possessor faeit se ctus
347쪽
Ous suos. Item . quia in possessorio , ex eo quia est summarii
simum iudicium, non datur appellatiq quoad effectum suspensi. uum , quamuis detur quoad eflectum deuolutiuum ; licet aliqui velint in hac momentanea actione nullam dari appellationem . Possidere autem dicitur quis non solum per se, sed etiam per alium, ut per filium, per seruum, per colonum a per inquilinum, Per depo sitarium , per commodatarium &c. Possessio autem potest retineri solo animo sine corpore, licet solo animo sine corpore acquiri non possit. Et possessio, quae ex corpor est, dicitur naturalis, quae vero in animo consistit dicitur ciuilis .: . S. Recuperanda
Interdictum recuperandae possessionis datur euilibet spoliato ;idest priuato possessione, siue per vim, siue alio modo; quia etiam Iudex, qui non seruat Iuris ordinem, dicitur spoliaro. Est autem regula, quod spoliatus in primis,& ante Omnia , per omnia ,& quoad omnia restituendus est l. se quis ad θ fundum C. ad ι. Iul. de is pubi. cam redintegranda i. qu. I. qui ca- non maxime est in usu . Haec autem regula plusqum sexaginta modis ampliatur , & plusquam sexaginta modis limitatur, ut per Anciae Matthaeis in l. naturaliteν s. mbit communes de aequin
. Hic ponitur vltima diuisio Interdictorum, stilicet quod quaedam sunt simplieia, di quaedam duplicia. Simplicia sunt illa ,
in quibus apparet quod alter ex litigantibus est actor alter vero reus. Sic etiam habetur in b I. β boe eod. titi de Interdια Duplicia sunt, quando uterque intendit esse actor, cum uterque praetendat esse possessor, ut contingit in interdicto , utrobi , uti
possidetis di c. S. Fin. Hodie in proponendis actionibus, & interdictis non est necesse seruare illas solemnitates, quae Olim seruabantur, ut dixtimus in prisc. huius titi De Diuiti co by Corale
348쪽
QVia sunt nonnulli, qui in Iudiciis temere proponunt actioones,& temerer opponunt exceptiones, quos puniri aequum est, ideo ponitur hic tit. Hac autem poena triplex est, periurii, pecuniaria, de infamiae.
g. Eem enim iusiurandam, inue ad S. sis.
cena periurii irrugatur quando quis subit falsum iuramentum calumniae; tenetur enim tam actor, quam reus, si petatur iurare de calumnia . Iurat actor quod agit non animo vexandi Edversarium in Iudicio, sed quia putat habere iustam causam , dc honum ius fouere . Et iurat reus, quod non opponit animo ve xandi aduersarium in Iudicio, sed quia putat se bona excepti ne uti ad contradigendum . Dicit autem textus He in s. Utriviue quod etiam Advocati causarum iurant de calumnia. Sed glossa dicit, quod hodie non est in usu, ut Advocati iurent, quia is Ium Procuratores tenentur iurare tam in animam Domini , quam in animam suam , si petatur r sed in animam Domini iurare non possunt, nisi habeant speciale mandatum . Iurant autem quod putant se honum ius fouere suorum Principalium , si sunt Pro. curatores actorum &iquod iustam causam se putant defendere, si sint Procuratores reorum L I .st de iuri iun pro rad. dand. Et ideo si falso de calumnia quis iurasse compertum fuerit, de petet riurio tenetur. Poena pecuniaria non est illa , iquae erat olim , scilieet decimae partis litis , quia hoc non fuit seruatum. Sed poena est quod victus victori in expensis condemnetur. Imo aliquando est, Vt condemnetur ad duplum v.g. in eo, qui negauit, ut in legatis venerabilibus Iocis , in lege Aquilia,& similibus , in. quibus negando lis crescit , ut diximus in g. omnes supra de lactionib. Poena vero infamiae habet Iocum in quibusdam casibus, quia condemnati ex quibusdam Iudicijs fiunt infames , ut surti, de bonorum raptorum ἱ iniuriarum, de dolo. Item' in action
349쪽
tutelae directa, depositi directa, mandati directa &α quam pae. nam incurrunt etiam illi, qui super his criminibus transegerunt non tamen si Dium pacti sint; in his enim relati, si permissum sit pacisci, non tamen licet transigere; pactum enim est gratuitum , transactio vero non cit gratuita. Sic dicit rex. in L et f. de transact.
poena etiam imponitur respectu citationis, quae est prima pars . Iudicii, si temere fiat; nam si filius, vel libertus vocaverit patrem , vel pat onuin in ius no a impetrata venia , punitur in quinquaginta aurris. Et qaia mentionem fecimus de citatione, est adnotandum, quod citatio est iuridiea voeatio ad Iudicis conspectum,quae fieri potest quatuor modih per nuncium, seu per litter citatorias,per praeconem,per edictu et per ipsum Iudicem. ae illa qnae per Iudicem fit, dicitur monitio is uia autem, quaei fit per nuncium, seu per litteras citatorias, est illa, qua com muniter utimur in Iudicio, ad cuiva validitatom plura nequisu tur. Primo nomen Iadicis , & Notarii. Secundo nomen , &cognomen citantis , & citati e. cum in multis is de resν Δ ia 6. Tertio causa eitationis c. p se ea, de duaemia Quartoi incus Iu dicit, de tempus comparendi Laut qui aliter L s. g. quod vi, a uam. & demum nuncii relatio, cui standum est L.ώ 'viis Dre νio in D. C. ad L Co es. do Dis. Quae relatio tribus modis fieri potest, sicut tribus rRodis citationes exequuntur , aut perio naliter , aut in m nibus domesticorum , aut domi dimissa eo pia. Marant. ur suo specia n F pari. primipali , via phira de M.
O Fficium audicis, est ministerium quoddam ad Ius, & IM
stiliam misistrandanti di quia Iudicia ciuilia instituun, 'tur non solum per actiones, ει interdicta: sed etiam per Iudi, eis ossicium , ideo ponitur praestas uti ossicium autem Iudio
350쪽
- duplex est nobile,& mercennarium . . '- Nobile est quod Iudex impartitur ex nobilitate omeli, de onusa necessitate, sed solum ex aequitate ι & datur quoties acti cessat , sed aequum est aliquid pratiari; unde si filius petat ali menta a patre , vel Monachus ab Abbate eompetit ossicium Iudicis nobile , cum inter istos non detur actio . Item pro concede udstrestitutione in integrum , pro dandis tutoribus, de curatoribus . petitur ossicium Iudicis nobile dic. Hercennarium est quod inseruit actioni intentatae , aeensati ni ,α exceptioni; quamuis pro exceptione dicatur aduersarium ossicium. Et sic Iudex recipiendo libellum , assignando terminos ad probandum , admittendo probationes , serendo sententiam , de ceteras partes Iudicii exequendo, dicitur exercere omium mercennarium. Sic habendo rationem fructuum , de expensarum, cum agitur actione mixta in diuisionibus, assignando unicuique Partem , vel rem , Ae si sit res, quae diuidi non possit, assignando muni,& eumdeni condemnando ad tantam pecuniam dandam alteri pro sua parte in alijs casibus, qui in SL huius titi enumerantur , dicitur exercere ossicium mercennarium. Cui auten
Iudex aliquid ita addixerit, statim id eius fie, ut dicitur Ne in s. D. in D.
DIctum est de priuatis IudiciIs, quae instruuntur per actio
nem , vel Per ossicium Iudicis, erat demum videndum d publicis Iudiciis, quae instruuntur per accusationem, vel Per in quisitionem , vel per denunciationem . Aecusatio fit in forma libeIli , cum loco, de tempore eommises delicti, di inseriptione ad poenam talionis L 3. F. de accusati sed ista inscriptio hodie non est in usu .
Inquisitio fit per Iudieis ossicium. De consuetudine aute Os8e ex constitutionibus Principum raro Iudices prOeedunt per ac-eusationem, sed frequentius ex ossicio per inquisitionem, nodelicta remaneaut impunita , quia quando Iudex procedit per ac cusationem tantum , non potest facere nisi quatenus vult accusator et sed si procedit ex ossicio , tunc etiam cessante accusator T t a uis