Notitia compilationis digestorum nouissimorum ex omnibus decisionibus tribunalium totius orbis, que huccusque extant impressae, a Doctore Marta expeditae

21쪽

nam ex oualitate temporis, praesertim diuturnitate leges ipse, ut plurimum temperantur, quae peccatorum nutritiuae sunt, iure canonico abrogantur. Quamobrem noua haec Digestorum Compilatio, ad usum nostri fori hominumq; utilitatem magis, Ac proprius pertinere, nemini videri no debet. In omni causa iudiciali status, siue constiturio in primis specta da est, quae ex prima causarum conflictione nascitur, in qua controuersia vertitur, haec autem super iure abrogato comprobari noli conuenit, Quae vero ex Doctorum opinionibus nudatur, etiam consuetudine illius loci,ubi iudicari consueuit, dirimi debet. Insulsa igitur eorum senteria iudicanda est, qui nimis propere cςteros iurisprudentiς librosustulatu iri

arbitrantur, Romano iure duntaxat relicto, GuyΟm

nes controuersias dirimi posse putant, Nam nluliani teporibus non posse omnes articulos sigillatim aut legiDus, auissenatusconsultis comprehediscriptu est,&Iustinianus ipse inter tu plura esse negotia, quam Vocabula astfirmauit, Interdum si quod melius disponendu esset, ad NouisIimam Compilationem remisit,

his temporibus quam plurinia sint diuersa negotia ullus non ignorat, quae neq; ex illis legibus diffiniri possunt, atq; ex vigintimille iurisprudeliae libris,qui passim circu uoluuntur,vix casus certa resolutio inueniri

pot,equidem cum iuris prudentia sit ars boni,&cqui, censuram requirens grauem, minimeq; impedita statim atq; miscetur argutiς, ωanirnus huc,illucq sintsi verba

22쪽

verba trahedo distrahitur, tum certe velut vinum in Risa lympha, naturam suam amittit adeoq; vertitur in pestem reipublicar . .: E Antiquae leges graui Verta melegantia ple sunt, ' cinia tu lacinus sermo apud omnes vulgaris erat, sed hodie nouis negotijs recentioru usus noua vocabula inuenire, nam penes arbitrium est vis, torma loquedu inimo credendum est ipsum M.Tullium,si ho-

ei eram temporibus iuris ciuilis interpretandimunus labirer, non sc loquuturu,ut orationes suas, atq; alia monumen talltcris triadauit, tum quod ornari resipisse Vetat,contenta4oceri, tum quὁd compilatoris ossicium est, quae diffficilia,&inuo uata iant, explicata, mplana facere,non auteminsolitis vocibus;arq; Noc bulis obscurare. Pro eranti luonam, elatantiam re centiores spernendi non sunt, quae nostro seculo naturalis no eli,4 quasi Lacedcrrionum more reprobata,

Im3 itia inter antiqum,ut apud Pomponium Eriptuest, Trebatium fuisse in iure petitiorem Casellio, istuveris Trebatio eloquentiore:ideo Cascliij scripta non repetiri:Itaq; haeae noua compilatio ab illa antiqua in sermonis legatia valde differt, quod haec periritiosa verborum subtilitatem si mala, quae in iudicijs, graui fortunae capitisq; discrimino iudicanda sunt, accurato potius, quam ornato dicendi genore, explicata

Triboniano,&alijs opilatoribus notet imputatur quod nimis breuiter nimis' obscure leges illas cpmpilaverint, obtrucatoq; samone, unde intestinauum dicioni, B varie-

23쪽

varietatem oriri opas filii, cinnumeris doca orum commentarus legum cadorem obscurari: Item quod libros omnes unde compilatio facta ruit,aesinimano

Caesare concretetrari obtinuerint, ut eorumerrores,

non apparerenr,atque ex originalibus corrigi potuissent sed istae notae Nouissimorum Compilatimnem cautam reddere, nam capita ipsa pluribus rationibus fundata sunt,& si quid erroris continebunt,facilius ex ipsis originalibus emendari pisterunt;PTaeserim tim hac tempestate, in qua censore mulio pluresis

quam scriptores existunt a iExcusatione autem digna est, quoniam compila tores illi primi propter Caesaris authoritati in pluries regulas constituebant, quam casus singularcs ordia nabant sed Noua ideo post multa temporu curricula authoritatem sperat,quoniam plurimis rationibus quidem certissimis caluum resolutioned planat ἐCompilatores illi improbansur, quod non Omma suis quibusque sedibus collocarunt, sed sub quibus dam titulis materias nullatenus ad illos pertinentes inuoluerunt,ita ut rerum non bene ordinatarum difficilius memoriam habere possimus Sed Noua singula capita sub singulari titulo collocat, ita ut aperto libro euidenter casus quaesita decisio inueniantur. Ab anno II 8'. quo compilatio coepta est, sermo perliteras cum pluribus in Europa sapientibus habitus est,ri post multa placuit, ut labores septennij, qui in collocassis iuxta ordinem Titulorum Tribnniani decisionibus,

Dissilia πιν Corale

24쪽

cisionibus,facti fuerunt, abolerenturiatque haec noua forma introduceretur, quae si experto scribenti,&d e sapientissimorum sententia attestants credem dum est dorte maiorem utilitatem afferet. Haec Nova Compilatio, Index, quem alij Repertorium vocant, appellari non meretur, quoniam Indices ex summarijs colliguntur, sed quaecunque capita sua summaria habere conuenit, Interdum plura

iuxta rationuinctae ista proufe21lagus regula, vel notabile dictum colligitur . Nunquid cretum Gratiam si i 1quo um Patrasi colligit, suisque sedibus ordinauit, index dici debet

Caeteros huius generis compilatores praetermitto, quos superius enarrauimus, serumque Compilationes non indices, siue R ertytimeque ab ipsis, neque a successoribus appal Asini. Denique differunt, quohiam illius compilationis legum capita nouem mille, sexagitu quatuor, tribus tomis distincta sunt, quorum multa tanquam ad peccatum inducentia, atqueexdcfectu potestatis de Ecclesiasticis disponentia iure canonico abrogata sunt sed ista triginta mille capita in sextomis completa existunt, quorum nulli obij ci potest, quὁd non a praeceptis diuinis originem trahat, illorum principij non subsistat sub-

25쪽

De Praeceptis Diuitis: Ilaifus artus

quorum interpretatione o tam Bendit, nullam se ' '

27쪽

Acta Cautio Adiudicatio Citatio

. Citatus

Commissio

artus

Administrator AdvocatUS Alimenta

Appellatio Appellans

Appellatus , Compulsoria Apostoli Appellationum Coiiuluit caulae uesctionfessio Continentia Arrestum Arbiter Arbitrium iudicis Articuli Amessor

Contumacia Contumax

Copia

28쪽

Interdictum Intimatio 1 cl.

Copia Creditor Cumulatio o Oisci. , I InuentarNRh:ι tetulatim Debitor ii'. Iudex otiiosio

Declaratio Decretum Delegatus Delatio Iditio sistimatio. stimatores Examen Exceptio Executio a quoad quem Iudicium

uisuqIuramentum utroliasqCalumniae HubqIn litem ii ii hac, lsuppletorium iri l .. Iurans rari Uului isdicti irim: In IIus offerendi QExecutoriale audum Excussio Exemplum Expensae Fatalia Feriae

Forus

Imploratis Inhibitio

Instantia intercess1

Mandatum Metus Min Idus, beta tu is

29쪽

6 , DI G EsTO VM in ordine vero singularis materia prius de iure publico,mox de priuato doctum est Publici autem, qua ad religionem,&spiritualia pertinet disputatio praemissa est ei, quae ad leges, statuta, consuetudines seuda, diem Fiscum, ac Ciuitates: Quiare in singulis trutulis, quae ad praedicta iuris publici, attinent, inpri' s dissinita sunt, ubi vero teudalis materia applicarinem potuit, ob carentiam rubricae, quae in illo tomoeoti gari non merebatur in quarta parte,quiseudo sum tiaria sedes est; in ueniri poreris idem in bene Miss invulta verum in priuatini gladisceptatione,' D dum prius depersonis,&earino priuilegijs, ali uando prius de rebus earum. actum est. ει ubi de uerunt primae partes, secundae, velaertiaepro primis

iurisprudentia igitu scompo sta in sex partibvx; quanto maiori potuit facilitate perfecta , in uno, ac viginti annis consumata, uberes gratias,omnipo- Teuti Deo.reddimus,' ut lumen certum eripertum batissimo largitus est, nostra praestitim tempestare lucrosissimo,cum peream, cmaxime plausibilem lim iiiies dignitates, opes, chentelas,&quidquid tandem cupiunt, facile obtineant Deum Omnipotentem iterum obsecro, ut nostra: Iudit frudentia: st udia bene, prospereque fortunet tar l a

30쪽

OVICQUID extra modum est,inyropriam spe

tiem degenerat, quod de discipma iuris ciuilis , exemplum Certe pςmtendum nobis ob oculos posuit stultus magister exitus: Nemo enim est,qui Romanas leges non deploret, quae tanto olim in pretio fuerunt plenae humanitatis,aequitatisq;, ab omnibus quidem sic contemni,vt ad litium distinitionem, quas inuti tes iudicentur. Olim magno se se gaudebant affici beneficio,&liberalitate, quibus tandem concedebatuit Romano iure vivere, Nunc quisque sibi populus durissimas mauultleges, quam Romanas, quasi toruRomanorum ius, aut per statuta derogatum est, aut in desuetudinem abijt, ita ut vel paucae quidem illorum leges remanserint, quae ad causarum nostri te porjs diffinitionem commode aptari valeant. Qusniam hodie omne ius, quod in controuersiam ad nostra fora deducitur, aut in statutis, vel consuetudinibus aut in canonibus ou decretalibus positum est interdu etiam ex communibus Doctoribus resolutionibus constituitur. Ex antiquis Romanorum legibus

ei cipia colligimus, regulasq; benignitatis,item il-us, quibus Plarumq; a iure scripto recedendum est.

l. nam