De apostrophae apvd Romanorvm poetas vsv [microform]

11쪽

mento prosectus quaeram, quo modo reliquorum poetarum Romanorum clarissimi, praecipue dactyli corum, eandem si guram usurpaverint, qua in re non semel Graeca exempla ad illustrandum usum Omanorum adhibebo.

1. Ex rhetorum Graecorun et Romanorum profecti praeceptis multi viri docti in libris ad artem rhetoricam spectantibus scripserunt o provincia et definitione eius figuras quam tractabimus Qui tamen haec scripta maiore cum diligentia percensuerit, cognoscet rem ipsam de qua agitur munime pervenisse ad eam claritatem, quae optanda est Quod enim pertinet ad Ernosti ilexicon technologiae Graecorum o Latinorum rhetorica Lips.1795-1797 assentior is, quae proseri Monso i), illunc librum hodie non sufficere nec enim veterum loci tractundo plane exhausti sunt aut allati omnes. Diligentius scripsit de apostropha Gerardus V ossius in libro qui inscribitur commentariorum rhetoricorum sius oratoriarum institutionum libri sex ); diversae tamen species figura ibi confunduntur inter se. unde magna perturbatio fit.

Similiter res se habet in arbori libro notissimo Dio pracheals Κunst. Bori. 1885 csci 513, ΙΙ272sqq). 'ollim annus vero

in libro qui est do arte rhetorica Graecorum et Romanorum Lips. a. 188bs haudquaquam omni ex parte recte dicit de apostropha, quippe qui eam speciem figurae, in qua haec dissertatio praecipue versabitur, Omnino silentio praeterierit. Non se Lot Stra ubius )quamquam multo diligentiores suerunt in figura describenda, amon qua huc spectant, ne ipsi quidem exsecuti sunt omnia; accedit, quod Mons revocat nos ad gialae dissertationem, quae est do antiquorum rhetorum de figuris doctrina progr. gymnas Magdal.

1 Veterum Rhetorum do sententiarum figuris doctrina. Pars prior diss phil. d. ratistaviae 1869 praes p. 3.

2 CL V p. 363 sqq. 3 Cf. p. 143 500.

4 L. s. s. P. 20 sqq.

5 Do tropis et figuris, quae inveniuntur in orationibus Demosthenis et Ciceronis dias phil. Wirgeburg 1883 p. 88sqq.

- P - 1869 i); hanc vero erroribus non carere postea cognosces. In illa Frankii commentatione quam supra attuli legis t): παρενθεσις

vocatur apostropha cum poeta narratione interrupta ipse personam

quae resti vel leuentes alloquitur. Undo hanc definitionem hauserit vir doctus non addit veteres certe aliter intellexisse παρένθεσιν

inter omnes constat δ). Quae cum ita Sint, non eremur ne rem actam agamus, Si a praeceptis veterum exorsi totam hanc quaestionem do integro tractare conabimur.

2. Aptissime mea quidem sententia proficiscemur ab eo, qui provinciam apostrophae me quidem iudice opti in circumscripsit, a Quintiliano. Is enim . I 2, 38-39, postquam

dixit de nonnullis figuris sententiarum aversus quoque, inquit, a iudice sermo, qui dicitur αποστροφη, mire movet, Sive adPer SarioSinvadimus quid enim tuus ille, Tubero, in acie Pharsalia ηε sive ad invocationem aliquam convertimur: uos enim iam eoo, Albani tumuli atque luci 'β); sive ad invidiosam implorationem: o mes Porciae leuesque Semproniae 3'h sed illa quoque vocatur aversio, quae a propositu quaestione abducit audientem: Non est cum Danais Troianam excindere stentem Aulide iuravi J). quod sit e multis et variis tot ris, cum aut aliud exspectasse nos aut maius aliquid timuisse simulamus aut plus videri posse unorantibus, quale est prooemium pro Caelio.

Nomen igitur figurae cuius vis in nomine ipso posita Ataversio. Unde vero atque quo avertitur iudice ad personam aliquam aut rem, ut definitio et exempla Quintiliane docent. Atque quo uiodo fit talis aversio Quintilianus attulit primum

tria genera exemplorum, quae inter se cohaerent ita, ut perSona vel res, in quam Sermo avertitur, per apoStropham compelletur,

sive enim adrersarios invadimus, sive ad invocationem aliquam convertimur sive ad invidiosam implorationem. Idem quod hic rhetor illis paucis verbis dixit reliqui rhetores Graecorum et Romanorum ex parte verbosium circumscripserunt Sic enim legimus apud

12쪽

δε εστιν, ταν απ των δικαστων πρὁς τὀν αντίδικον ποστρέφyτὸν λογον, οἱον μηδεν - φιλονείκει, Λεπτίνου καὶ παλιν, ους απαντας et πολις ὁμοίως τῆς αυτης αξιώσασα τιμῆς θαη εν Αἰσχίνου . κινήσας γαρ τῆ δοξ τῶν παραδειγμάτων τους κουοντας, τοτε

καὶ τὸν ἀντίδικον κέκληκε. Similia habemus apud Aquil Roman.

Halm, Rhetores lat. min. p. b) ποστροφη, verSis, neceSSaria plerumque stura, ubi quae ad alios dicta volumus, ad alios dicere videmur. Sic plerumque convertimus orationem in rei m ab iudice, cum illa tamen, quibus adversarium alloquimur, iudici alimentur. Acutissimum exemplum in Philippicis Demosthenis, ubi quibus verbis populum Atheniensium monitum vult, ea se dicit apud Amivos et Arcadas et Messenios contionatum i). Invidiose et M. Tullius cum saepe alias, tum pro Roscio convertit orationem ad Chrysostonum ab illo loco rosta oratque te, Chrysostone, et cetera.

Ex his orbis discimus fictioncm vel figurandi vim, ut Stra ubi iverbis utar, in eo consistere, quod ratio, quamquam averti videtur, tamen in eos intenditur, quorum docendorum Vel commovendorum causa habetur. Similiter Martianus Capella exempla non addens ἀποστροφή, inquit, est in aliquem districta conversio, frequens apud Ciceronem ac nobilis Dura. Hoc est, cum in aliquem sic convertimus actionem, ut eae ea iudices doceamus cs apud

Halmium p. 478). Sine dubio hic asserendus est Phoebam monis locus, qui invenitur apud Spengel. III p. 49 sq. ἀποστροφηδὲ προσρ που στὶ μετάβασις λογου πρὁ προσωπον, ω προτερονου διαλεγομεθα, 3 ινα δικαζομενος καὶ πρὸς τὸν αρχοντα γωντ πραγμα στραφα πρὸς τὸν ἀντίδικον καὶ ρωτήσω, ου ἀληθῆ ταυτα α λεγω; Zialae sententiam, qui putat' Phoebam monem hic circumscripsisse apostrophae Speciem, de qua OStea

tractabimus δ), minime probare possum. Altero loco, qui legitur apud Spengel. III p. 54, Phoebam mon figuram eisdem sere verbis dosinit addens autem exemplum, ubi eis verbis, quae ad magistrum diriguntur, obliquo eius discipuli castigantur. Ad idem

spectat Area quoque, qui apud Si em gae l. III p. 23 sqq.): ἀπο-

ἀκουειν 'Ολυνθίους, ε τις τι λέγοι κατα Φιλίππου κατ' ἐκείνους τους χρόνους, Οὐ Ἀνθεμουντα μὲν αυτοι η νέει .... 2 Cf. l. a. S. P. 26.

3 Cs. p. 10sqq. huius dissertationis.

στροφη δ' ἔστιν, inquit, οταν προσωπον τερον ἀνθ ετέρου αἰτιώμεθα, ητο πραυνειν, Ἀποτρυνειν θέλοντες, ως ὁ ποιητής χτρείδη νυν δη σε ἄναξ ἐθελουσιν χαιοι πασιν λέγχιστον θεμεναι μερόπεσσι βροτοῖσιν. ουδέ τι κτελέουσιν πόσχεσιν, ἔγνπερ πέσταν ).επεὶ γὰρ ἀποτομον ὴν ἐγειν - χχαιοί, πιδικοι Ἀστε, πρὸς τον βασιλέα υκ ἐθέλοντες ἐκτελεῖν αυτρο τὰς ποσχέσεις, μετεσχημάτισετὀν λογον πρὁ χυτὸν τὸν γαμέμνονα Recte monet mons e

l. s. s. p. ly Berodiano videri Aloxandri notam auisse

definitionem it exempla, cum eadem rationes describat figuram eodemque utatur exemplo os apud Spengel. II p. 26). Summo iuro rhetores, quos postrem dixi, addentes illud Homeri exemplum egressi sunt e finibus sermonis forensis, cum enim inter Omne conStet rationem elocutionis Ornandae per primos rhetores a poetis repetitam esses' apparet apostrophae quoque vim ampliorem fuisse meque in causis dantum fori eam adhibitam esse. Atque si poetas ab hac parte percenSemus, permagnum numerum talium apostropharum invenimus Huc cadunt omnes illae invocationes deorum et musarum velut Verg. Aen. 7 Musa, mihi

cauSa memora . . . convertitur enim Sermo aut potius narratio a

iudice, h. e. ab eo, ad quem sermo habetur, hic igitur ab eis, qui narrationem poetae audiunt vel legunt, ad invocationem muSae. Deinde asserendi sunt loci, ubi praecepta quaedam vel hortationes ad perSonam aliquam sive rem cum aversione diriguntur velut Ovid. Fast. I 557: Dum tamen haec flent, viduae cessate puellae laut x Pont. ΙΙ , t Linoua, sile aut Catuli. XXVI 5 cs. d. quam secit Baehrens)s A vos, quo lubet hinc abite, lymphae,

Vini pernicies, et ad severos Mistrate Non obliviscar porro talium exemplorum, quae continent exclamationem, scilicet in quantum habent aversionem. Nam ut recte monet Mon Se cf. l. S. S. P. 44),eaeclamando non necessario quis compellatur, sed hanc quoque ea- clamationem habeo: o quantopere mutantur tempora ubi nec aversio a iudice, nec omnino compellare aliquem contendi potest oratorem.

Verte autem quaeso oculos mecum ad Versum. quem legis Fast. Ovid. Ι 87 Salve, laeta dies . . . aut Tibull. III 4, 6l: A crudele

I CL Il. II 28 sqq.

2 Conseratur uoli ho Idus, do paromoeoseos adlitterationis apud veterea Romanorum poetas usu diss. Phil. Lips. 1883 prael. p. 5sq.

13쪽

stenus nec dum femina nomen. Hae exclamationes sunt apo- Strophae sermo enim, ut illis Quintilianeis utar, convertisur ad ιnvocationem aliquam et invidiosam implorationem. Sed illa quoque vocatur aversio, sic legimus illo Quintiliani loco, quae a proposita quaestione abducit audientem. Qua cum postropha non coniunctum St, quod erSona aliqua vel res Oni pellatur. Iuc cadit

sine dubio, quod lex loco, quem Supra cognovimus Spengel. II p. 23 sq. addit haec: γίνεται δε Ἀποστροφη καὶ τα αλλων

γεγονοτα βουλομενος διαβαλλειν διαβάλλει τα περὶ Ιφικρατην,

μάλιστα ελθειν εἰς χθραν, καὶ τι προς τουτω συμβῆναι, Τισίαντον ἀδελφον τὸν 'Iφικρατους ἀντιχορηγῆσαι ψ ιοκλει' ἀλλ ομως πολλους χων φικράτης ' καὶ τὰ ξῆς, ου εβάδιζεν επὶ

τὰς των Isi'σοχOων οἰκίας νυκτωρ, ουδὲ κατερρηγνυ τὰ κατεσκευασμενα μάτια ἐς την εορτην ' καὶ τὰ ξῆς Hic porro asserendus est Longinus, qui hoc esse exemplum apostrophae dicit: ουκεστιν, πως ημαρτετε, μὰ τους εν Μαραθωνι προκινδυνευσαν

Priusquam huius paragraphi finem lacio, ne quos mittam locos quibus mentio fit figurae assero uno nynium quendam

cum vero definitiones eorum amplissimis in finibu versentur exempla eorum partini corrupta Sint parti in nihil praebeant, quod a praeceptis reliquorum rhetorum ante ullatis discedat, do his

nihil addendum esse mihi videtur. 3. Intendamus igitur animos ad alterum locum Quintiliani, ubi item verba fiunt de apostropha; Ι 3, 23 enim rhetor, postquam egit de figuris quibusdam grammaticis, addit illa

quoque eae eodem foenere possunt videri, atque primum asser interpositionem vel interclusionem, quod Graeci παρενθεσιν, παρεμπτωσιν vocant, tum Vero alterum, inquit, quod est eius sturae sententiarum, quae ἀποστροφη dicitur, simile, sed non sensum mutat verum formam eloquendi Decios, Marios maynosque Camillos, Scipiadas duros bello et te mainime caeSar.

Acutius adhuc in Polydoro Fas omne abrumpit, Polydorum obtruncat et auro Vi potitur uid non mortalia pectora costis Auri sacra fames 'Hoc qui tam parva momenta nominibus discreverunt μετάβασιν vocant, quam et aliter fleri putant quid loquor aut ubi sum coniunxit autem παρενθεσιν et ἀποστροφην Verstilius illo loco: Haud procul inde citae Mettum in diversu quadrissae Distulerunt, at tu dictis, Albane, maneres l)Raptabatque viri mendacis viscera Tullus. Similia sunt haec exempla sine dubio apOStropharum, quaSpriore paragrapho cognovimus, et illarum quidem, ubi cum figura coniunctum erat, quod perSOnae vel res compellabantur; etenim hic quoque invocantur aliqua persona vel res per VerSionem.

Tamen, qui haec et illa exempla maior diligentia curaque comparaverit, cognoscet Magnum discrimen inter ea extaro. Illic enim officiebatur vel quidem simulabatur per apostropham colloquium, die Form dramatischer Unterhaltvng, ut it g schius in commentatione, quae est: Die Apostropho in Ilias und Odysseo os Philolog. XVI p. 15 Ih dixit, illae apostrophaae spectabantur in sententii. vox sententia hic idem significat quod Germanice

Verbo SatZ exprimere solemus), unde rectissime a rhetoribus innumero figurarum quas vocamus sententiarum ponebantur. aliter res se habet in apostrophis, quas hac para grapho cognoVimuS. Sententia per figuram hic non mutatur. colloquium non efficitur, sed narratio continuatur haec aversio sit in medio narrationis tenore per en allagen casus vel personae inexspectatam. quae habet etiam, ut Quintiliani verbis utar IX 3, 27), similitudinem vitii, quia tamquam peccatur in Ordinem rectum atque institutum verborum. viae apostrophae Spectantur igitur in singulis verbis, qua de causa inter figuras quae vocantur verborum ponendae Sint Atqui nemo nescit figuras verborum esses duorum aenerum, rhetorici et grammatici Species apo- Strophae autem, quam modo tractamus, Secundum Quintilianum

est inter figuras grammaticas, quae SenSum non mutant, verum tantum formam eloquendi.

Praeter Quintilianum alii 'uoque rhetores de hac specie,

quam modo cognovimus, verba secerunt; sic enim Herodianus

14쪽

quit, ποιει την καλουμενον ἀποστροφην, οἷον τὁ δ' ἀπαμειβομενος προσεφης II ατροκλεις ἱππευ Τ)καί, ενθα κε τοι Μενέλαε φάνη βιοτοῖο τελευτη ).

Apud Iul. Rusinianum Hal m. p. 54 legis: μετάστασις est

vel μετάβασις, cum a loquentis persona a i personam aliam transitum facimus, ratione aliqua vel adfectu, ut Λon haec Euandro de te promissa parenti Discedens dederam:

Deinde Et nunc ille quidem spe multum captus inani Fors et vota facit . . . Deinde Infelix, funus nati crudele videbis. Hi nostri reditus exspectatique triumphi 'IIaec mea mustria des At non, Euandre, pudendis Vulneribus pulsum vicies. Haec stura dicitur variatio aut transiluS IrOστροφη St, cum sermo a recto et instituto ordine in dioersum ac contrarium vertitur, ut: Scipiadas duros bello et te, maxime Caesar.es impulerit ferro .... Latine conversio dicitur. Inter meιastasin et apostrophen hoc inter-eSt, quod melastasi personarum multiplicata variatio est et ab ulla ad aliam, deinde rursus ad aliam et deinceps radatione transitur ut in apostrophe commutatio est personae fere unius Rufinianus vocat igitur Speciem quandam huius apoStrophae μετάβασιν. Rutilius Lupus videtur omnino hanc apoStropham nominaSSe μετάβασιν, cum dicit: Unum oenus μεταβασεως est eius modi , cum ab ea sententia, quam proposuimus, convertimus ad aliquam personam aut rem et tamquam praesentem appellamus. Recte mea quidem sententia

Dgialas dicit. Quintilianum ad haec omnia respicientem illud addidisse hoc, qui tum parva momenta nominibus discreverunt, μεταβασιν vocant. Atqui constat reliquos rhetores aliam habuisse

- 13 uετάστασιν Vel μετάβασιν, nempe eam. quae fit, cum culpam alicuius rei a nobis in alium conserimus' i itaque nominabimus una cum Quintiliano hanc quoque aversionem, quam modo cognovimus. Summi iuro apostropham Quod recte fieri confirmatur eo. quod commentatores antiqui exempla, quae huius generis sunt, eodem nomine apostropha significant os in dorsi i

saepius haec est apostropha vel προσφωνησις cf. ad Aen. II 408;.139 302 791; ΙΠ); cum vero reliqui rhetores προσφώνησιν aliter xplicent ), hoc quoque nomen reiciendum est. Inter definitiones modo allatas summi momenti mihi videtur osso Rufiniani. qui figuram oriri ratione Gliqua vel adfectu addit Quem si sequimur, 'postropha non est ponenda inter figuras grammaticas, sed inter illud acrius oenus, quod non tantum in ratione positum est loquendi sed ipsis sensibus sum oratiam tum istium istres accommodat δ) quod significatur rhetoricum. Haec controversia, quae est inter Quintilianum et Rufinia num quo modo potes diiudicari 2 - Videamus primum quidem,

quid alii viri docti do hac o iudicaverint. In scholiis codicis Vonoti B in Iliadem scriptis legimus ad versum II 78 additum ): Πάτροκλε I x ἀποστροφη σημαίνει τὸν συναχθόμενον. σοὶ γαρ,

φησίν, ω Πάτροκλε τορ ουτως - χχῶλεως ἀγαπωμενι τετο πανεἰς σωτηρίαν τῶ ν Ελλήνων πραγματευσαμενc τω Νεστορος φιλοπόνως Ἀνασχομενω - φιλοστόργως Eυρυπυλον ασαμενι', τωυπερ Ἐλλήνων δακρυσαντι, τω ὁ σκληρως διακειμενον Αχιλλεα πείσαντι τω κατὰ τῆς σεαυτου ψυχης την 'lξοδον κατορθώσαντι, βίου τελος φθη ταυτα πάντα 'νεστιν Ἀπαναφεροντας επι τηνἀποστροφην τὼ - αυτ περιπαθες σκοπεῖν. Commotus igitur sorto artrocli vidotur poeta incidisse in maerorem luctumque atque interposuit versibus hos affectus eo, quod aversionem in hunc virum fecit sic, h. e. ex affectu, explicat commentator figu

ram it roliquis locis. quibus cille verba Iacit He 'postropha

1 Vid. u. 16, 20.2 Vid. n. 7, 104.3 L. s. s. P. 26.1 Do hac o vide quae dixit M om me l. s. s. P. 22.2 Cs Vothmann. l. s. s. P. 346.3 Cl. Quintil. IX 3, 28. M s. in dors Tom. IV.

15쪽

locos supra p. 13 numeravi), similom interpretationsem invenies. Eustathius in commontario ad Odyssoam et Iliaden scripto annotat Odyssoa vorsu qui est ξ 55 πιτι εὐγλιαδι μεν ο γηρος

πολλαῖς χρῆται ποστροφαις επὶ προσωπον αξίων λογου, οἷον ουδὲ σεθεν Μενελαε θεοὶ λάθοντο, καί, τον δε προσεφης Ιατρο κλεις ιππευ, καὶ τερα δε ομοια εν δε λυδυσσεία επὶ μονου Eυμαίου σχηματίζει ουτως ὁ ποιητής, φιλων τῆς ευνοίας τὸν δουλον καὶ του εἰς πολλα χρησιμευειν ενταυπα τῆ ποιησει Simili

modo dicit illo locis, qui sunt Iliad. 1 127 365, ita ut

secundum huius quoque explicationes haec apostropha in numero figurarum rhetoricarum verborum ponenda sit. - Atqui inveniuntur, qui censeant figuram non semper ita explicari posse, quod

quidam loci non sint eius modi, ut poeta ex assectu in figuram coactus esset. Sic enim Lisse gangi usi ot Nitetschius )metricam rationem in talibus apostrophis iudicandis respiciendam esse putabant; secuti sunt illos meis-Hontgius addentes in commentario ad Homeri Odysseam scripto' versui, qui est ξ 5:aus alle dissen etspielen rhelit, das an dis Stelle des gemitt- lichen Grundes, is er ei Eumatos und Patrohlos in ah rhoit bostsh und schon on de Scholiasten uo 78 hervorgehoben Wird, gugleic auch das edurmis de Verses utreten ist. Haud raro ab aliis quoquo viris doctis similiter iudicatum est de quibusdam locis, ubi illa postrophae species extat; conser Oct ne,

B Ud, arra, de sermon dactylicorum Latinorum quaestiones Catullus et Ovidius quibus rationibus linguant metro accommodaverint Archi surdat Lexillographio und Grammati Bd XIX Fasc. Lot 4)Ρ. 568. - Ordenus in commentario ad Aeneidos librum sextum scripto explicat nonnullas talium apostropharum partim sex interiore partim ex mere metrica vel sormali ratione consor, quod addidit versibus 8 et 30). - o id norus in commentario ad Aeneidos libros primum et secundum scripto verba facit de apostropha, quae legitur Aen. II 6, quam non dubitat ab assectu poetae repetere.

o nonnullis soloctis Oxomplis do illa ro, do universo figurae usu iudicari non posse. Itaque, ut in hanc rem altius penetremus, optimum puto perscrutari carmina duorum poetarum quorum USUS figurae et requentissimus et maximo conspicuus est, vidi et Vergili, atquo ex his omnia vel certe plurima exempla Colligere. Sic enim lacilius domonstrari poterit, qua ratione permoti illi poetae hanc apostropha speciem adhibuerint.

CAPUT II.

4. Notabilos exstant vorsus qui sunt Aen. IV 408 sqq. 3:

netis tibi uni Dido, cernenti talia SenSuS, 9uosre dabas emitus, cum litora fervere late Prospiceres arce e summa totumque videres Misceri ante oculos tantis clamoribus aequori

His enim in versibus figura, de qua tractabimuS, Optime cernitur in medio narrationis tenore per Enallagen casus pro dativo logitur vocativus convortitur formo ad Didonem. Qua de causa autem poeta troavit hanc sormam dicondi Agitur dosorio Didonis, infelicis mulieris, qua summo amor incensa matorem discessurum videt. via in misora condicione Didonis autem sino dubio causa apostropha est posita Quem non capiat misericordia. qui audit do tanta sollicitudine, do tam acerbo doloro. Vergilius quoque in his robus advorsis narrandis incidit in illum assectum: ex quo commotus vertit so poeta in Didonem atque intorponit sic versibus suum associum. ii autem, qui hos versus legunt vel audiunt. per inexspectatam AEnallagem casus diutius accuratiusque animos ad illam personam advertere coguntur, simili modo excitantur, eodem assectu afficiuntur atque poeta Ut paucis comprehendam illam in postropham ex affectu poeta profluxisse apparet atque figura adscita est eliciter et pulcherrime, cum Iqui versus legunt vel audiunt simul excitentur Sic videtur iam1 In asserendis locis usitavi has oditiones: . Vergili aronis opera. Rec. O. Ribboch, d. II Lipa Teubn. Ovidius Naso Rec. . Me rhel, Ed. II cur. R. Ehwald Lips. Teubn. .

16쪽

Servius iudicasse annotans illi versui totum hoc magna prosphonesti dictum est plus erum est in re, quam in verbis quamvis enim totum dictum non sit, tamen et costitatur et capitur ab auditore: haec est enim mayna emphasis, quae perpetuam personam conplectitur.

Simili modo optimo explicabitur apostropha, quam legimus Aen. VII 59 sq. ubi Vergilius morte Umbronis, viri fortissimi, quem nemus Anstitiae, vitrea Fucinus unda liquid lacus fleverunt, mihi quidem videtur iusto iuro in lacrimas raptatus Lege porro Versus, qui sunt et X 44 sq. quibus narratur de morte Orphei, quem

maestae volucres, turba ferarum, ristidi silices, carmina saepe secutae

severunt silpae, aut Met XII 68, ubi sermo vertitur in Protesilaum qui primus fataliter Hectore hasta cadit iam concedes omnes hos locos eiusmodi esse, ut poetas in maiorem animi affectum incidere potuerint, unde apostrophae profluxerunt. Reliqua exempla, ubi figura illa similiter optime intellegitur ex poetarum luctu vel

misericordia, quae efficiuntur sive morte alicuius sive rebus quibusdam adversis, satis habe enumerasse, cum Omnia explicare longum ac supervacaneum mihi quidem videatur; quae inveniun

649 sqq. X 69 sq. 31 sqq. Art. amat. II 49 sq. Fast. v 528. Cum ex postrophis adhuc allatis illi tristos associus leti

eluxerint, vertit se poeta ira et indignation inflammatus in versu, qui estis en IV 412, in Amorem deum: Improbe Amor, quid non mortalia pectora cisis Adiectivo improbe dilucido demonstratur, ex quali animi motu apostropha profluxerit. Eadem indignatio poetae subest apostrophis, quae inveniuntur Art. amat. III 459, ubi compellatur Demophoon, heres Thesei criminis, qui Phyllidem mala fide fefellit, et Amor. Ι 8, II 3, ubi poeta alloquitur per aversionem lenam his verbis: Di tibi dent nullosque

Lares inopemque senectam Et lonyas hiemes perpetuamque sitim.

Irrisio si ludibrium videtur mihi landamentum apostropharum, quas legimus Fastor. II II, ubi sermo vertitur in arquinium, qui Lucretiam corrupit ), vel ast V 59 sqq. ubi sic

extat:

id tibi nunc solitae mitti post tersta vittae, Ouid loca, quid rapidi profuit usus equi, Purthe refers aquilas, victos quoque porristis arcus: Pionora iam nostri nulla pudoris habes vel et I 20, quibus versibus poeta compellat horrificum custodem Iunonium: me, iaces, quodque in tot lumina lumen habebas,

stinctum est, centumque oculo no occupat una.

Verto iam oculos ad versus, qui sunt Aen. X 315 sq.: Inde Lichan ferit, exsectum iam matre perempta

D tibi, Phoebe, Sacrum . . . .:

Omnes qui secto matris ventre procreantur, addit Servius, ideo sunt Apollini consecrati. quia deus est medicinae, per quam lucem

sortiuntur haec tanta auctoritas it dignitas Moi videtur mihi poetam raptasso in venerationem ac pietatum laudos gratesque insitam sunt huic 'postrophao atque Rui iure aeVocat Nor denus in commentario nos ab loco i), qui est similis huius, de quo tractamus. ad illa pigrammata, quae in donariis inscribebantur σοὶ . . . Φοῖβε . . . δωρα ταδε κρεμαται a. . V s ). Eadem oligio oorum suhosso mihi quidem videtur cum in-Vocantur per aversionem Bacchus Goorg. ΙΙ vel astita Pales et memorandus pastor ab Amphryso et Lycaeus Georg. II I vel clitumnus, fluvialis deus Georg. I 146 vel puellae uides Ecl. 9l10) vidi carmina talium lxemplorum magnum numerum praebent, qua de causa a simpliciter enumerare mihi liceat:

Non semel procreatur apostropha ex eodem assectu Venerationis, quae pertino ad homines quosdam. Sic enim ille motus animi poetas essectus videtur auctoritate domus regiae, cum Aeneid. V 564 formo convertitur in Politen, unum natorum Priami

cs. e. II 5223, quamquam concedo hunc locum ortasse melius inseri illis sexemplis, in quibus apostropha ex dolore luctuque poetae explicanda est verisimilo nim mihi videtur orgilio in animo id suisse, quam miserabili modo olitos a Pyrrho trucidatus sit.

I Os p. 13 huius dissert. 2 Quid, letor, gaudes 8 hae te victoria perdet Heu quanto reonis

no stetit una tuis. I Specto adissersum 8, de quo postea tractabo es. p. 31 .

2 Falso legitur apud Norde num A. . V .

17쪽

mortis durae casu atque optimis factis Mezenti et do memorando Lauso verba fiunt. Certo subest venerati et pieta nΡΟ- Strophae, quam praebent primi versus libri septimi Aeneidos, ubi legimus: u quoque litoribus nostris, Aeneia nutriae, Aeternam morienS famam, Caieta, dedisti Et nunc servat honos sedem tuus ossaque nomen Hesperia in una, siqua est ea loria, tonat. Quibusdam locis oritur veneratio ex fortitudine, felicibus armis instoniumvirorum ita commode iudicabis de apostrophis, qua inveniuntur

Neque Ovidiana exempla eiusdem generis desunt, sive agitur de viris aut summo genere natis aut virtutibus quibusdam vel

amat. ΙΙ 279 Amor. II 0 41); sive illo assectus efficitur commemoratis pulchris seminis aut pueris os uot VII 44 X 543; Art. amat. ΙΙΙ 251 5 19 λ)), sive dicitur de cive Romano, ut poetam subeat tamquam admiratio suae gentis cs et XV 654; Fast. IV Il 9). Obstupefactus vel quasi attonitus poeta optime significatur per apostropham quam legimus in versu qui est Georg. III 277,

quo loco furor insignis et praeceps suga quarum primo Vere describitur lege quaeso versus iam cognosces, quanto in assectu poeta versatus sit, atque concedes ex illo aversionem in eurum factam perbene intellegi posse. Similiter pendent a stupore et admirations poetae versus, quos invenis ot ΙΙ 17 sq. Te quoque turbatum memorant fustisse, Boote, 9uamvis tardus eras et te tua plaustra tenebant. 5. Omnibus exemplis hac paragrapho allatis hoc orat commune, quod apostropha inveniebatur talibus locis, ubi posita ipse narravit. Atqui inducuntur a poetis dei vel homines narrantes; e quarum personarum assectu aliquo apostropham saepius intellegendam esse liceat mihi exemplis demonstraro. Sic enim explico aversionem, quam habemus en Ι 429 Aeneas memoria mortis Panthi, quem labentem nec pietas nec Apollinis infula texit, raptatur quasi in lacrimas. quo ex assectu vertat sermonem ad

1 Ex hoc loco elucet simul indignatio Oetae.

130 atque haec mea sententia confirmatur optime eo, quod poeta ipse addidit per parenthesim manuque simul veluti lacrimantia tersit Lumina.

Roligio si lucos, cum Aeneas Aeneid. III 371 sermonem vortit ad hostium aut Anchisos on. Ι 870 ad superos aut Modo Metam. VI 20 ad Lunam, amor pieta Sque, cum Aeneas in versu, qui est e. II 664, compellat matrem almam aut alio loco, qui est e. Ι 8 Iulum. Nemo porro contBndet apostropham, quam Nisi filia in versu, qui invenitur et VII 64, sacit in Minoem, profluxisse ex amore virginis timentis ac Veritae, ne quis imprudens pectora mali viri tuneraret Simili modo allocutio Annae in versu, quem legimus eroid. VI I91, optime intellegitur ex amore Didonis sororis. Memoria eius autem, qui oripuerat uandro carissimum, quod habebat, in animo patris scilico nihil aliud offici potos nisi odium et ira, unde oritur

Ae XI 17 haec aversio Pu quoque nunc stares immanis truncus in armis, Esset par aetas et idem si robur ab annis, urne. 6. In exemplis, quae adhuc tractavi, compellabantur semper persona quaedam, Vel Superi vel mortales quibus statim asseram nonnulla eius modi, ubi Aermo vertitur ad nomina quaedam abstracta, quae tamen a poeta quasi personas habita

esse apparet Sic enim legimus e ΙΙΙ 56 sq. 9uid non mortalia pectora costis, Auri sacra fames Hac in apostropha iudicanda Quintilianum, qui loco supra dicto cf. p. II hoc ipsum

exemplum asserens in enallage personae cognoscit nihil nisi grammaticam figuram, qua sensus non mutatur, sed tantum forma eloquendi erravisse mihi quidem constat. Hoc enim vergu redigitur in memoriam nostram ille, qui tractatus est . 16, h. e. e. IV 412 mprobe Amor, quid non mortalia pectora costis Ut ver supra laci, hanc quoque apostropham sine ulla dubitatione explico ex indignatione. Atque nemo contendet lacinore Polymestoris, qui Polydorum auro potiendi causa obtruncavit animum Aenea iusto iuro affici posse odio, indignatione, ira in auri sacram famem vel ex hoc adiectivo sacer cognoscitur, quali in assectu Aeneas versatus sit. Simili modo orta est apostropha Vergiliana, qua logitur Ecl. IX vinia fers, aetas, animum quoque et Ovidiana, quam invenis et XIII 17 Uuo me servas, annosa

18쪽

contra te sollers, hominum natura fuisti Et nimium damnis instentosa tuis

DT. Porro inveniuntur huius modi exempla, ubi ex assectu aliquo apostropha fit in bestias quRsdam. Quid nonne concedendum est corvum loquacem, indicem inexorabilem, qui pulchram Larissaeam Coronida prodidit, aptissimum esse ad indignationom excitandam Quodsi vidius in versibus quos legis Met ΙΙ434 sq. apostropham adhibuit, hanc optime intellegimus ex

illo affectu idem elucet ex apostropha ad accipitrem, quam habemus Τrist. VI, 76, qui avis rapax nouibus suis columbam sauciare olet. misericordia autem proficiscitur, quod legimus Fast. I 44l, ubi agitur de avibus, solaciis ruris, de hoc innocuo enere, quod tam saepe caedatur. ales bestiarum invocationes apud Ver gilium non inVeni. 8. Deniquo extant eiusmodi loci, quibus sermo vertitur ad res quasdam in animas, ut versu qui est As II 56 Troiaque nunc staret, P Uamique arae alta maneres. Servii sententia qua declaratur Vergilium ad usurpandam hanc postropham eo commotum osse, ut evitaret syllabas similiter desinentes, quae efficiuntur sormis mulieret et staret, iam a Veidner in commentario supra dicto reiecta est; multis enim locis idem, quo Servius offenditur, invenimus: s. o. II 549 relatarum . . . antemnarum); Aen. VIII 4 denis . . . annis); o. XL872 instantis . . . ferentis); Georg. I 226 vanis . . . venis), ut alia mittam. Audiamus Vero, quid iudicet oidnorus Es is dio relistio loci, Wolcho die Apo- Atrophe verantasste. Die arae Ariami, Pergama de Pergamos, War geWisSermassen dio sedes imperii sacrata. Um nun diesoli siligo Urstatio vo de Stad solbs et unierscheiden datior derWe hsel staret . . . maneres. Froilic War geWis auch die ennungdes Priamus, dis Erinnerun an de altehrWurdige Konig, dermit seine Bur stand und fiet, nichi lino Einfluss. Cui Ne id neri explicationi omnes assentiemur quin enim tales sacri loci sint apti, quibus animus vehementissime commoveatur, nemo dubitabit, atque haec quoquo inanimatae rei adlocutio perbene intollegitur ex eadem interiore ratione, quam supra cognovimus, ubi sermo vertebatur ad animalia quaedam. Similiter elucet reverentia

mando.

Apud Ovidium religio loci optime affertur causa postmphae, quam habemus ast Ι 874 e bello te quoque cepit, Eryx, vel ast Ι 859 sqq. ubi Roma urbs invocatur an vertamuS vitio civi Romano, qui loquitur de patria, quod orationem admovet ad sensus motusque animorum inflammandos Eudem veneratio Subest porro apostrophae, cum Hercules et I 18 sqq. cum aversione dicit:

Vosne, manus, validi pressistis cornua tauri 'Vestrum opus Elis habet, vestrum Stymphalides undae, Partheniumque nemus vestra virtute relatus Thermodontiaco caelatus balteus auro, Pomaque ab insomni non ιstodita dracone 'Quasi ilamor admirantis poetam autem dici possunt versus, quos legimus et XIV 794 Sq.: et Alpino modo quae certare istori Audebatis aquae, non ceditis ionibus ipsis. Indignatiolandamentum videtur apostropharum, quae leguntur Fast. I 749: Postmodo victa cades, melioribus, Ardea, restas, Improba, quae nostros costis abesse viros et Amor. II 2, 27 Sq. Invida vestis eras, quae tam bona crura tessebas, suoque massis spectes, invida vestis eras. Hoc igitur commentationis capite collegisse mihi videor exempla, ubi apostropham ex mere interiore ratione. h. e. X flectu profluxisse apparet Itaque omnes adhuc allatae apostrophae non possunt inseri figuris grammaticis quas vocamus, Sed potius rhetoricis h. e. illi acrior oeneri, quod non tantum in ratione positum est loquendi, sed ipsis sensibus cum stratiam tum etiam vires accommodat Nusquam enallage casus vel perSonae quamquam Ierhanc formam eloquendi peccabatur in ordinem narrationis rectum et institutum, praebebat nobis aliquidissensionis, sed ea erat nobis iucunda similiter atque in cibit interim icor ipse jucundus aest

Quintil. IX 3, 27).

9. Iam vero oculos verte mecum ad Versus, qui uni Aen. V 30 Sq. . . . tu quoque maynam Partem opere in tanto, sineret dolor, Icare, haberes. Nor denus in commentario annotat haec:

Das thos disse Verso sithiten schon die antiken Leger, i die

19쪽

pham illo modo, quem adhuc cognovimus, atque eum hoc seciSS Suo iure nemo negabit Omnes enim scimus sortem Icari infelicem et adulescente commemorat poetam civ maerorem dolorem incidisse atque ex hoc affectu apostropham adscivisse veriSimile

videtur Sed accedit aliud hoc loco lac enim, quaeso, Vergilium enallagen personae non adhibuisse; dum dicendum uiti Icarus quoque magnam partem in tanto opere haberet. Sineret dolor. Quae verba quomodo aedigi potuerunt in metrum horoicum Iali autem difficultate poeta Romanorum Omnino obstrictos fuisse inter omnes constat. velut si se in libro, qui

ilire Hiirte mache sie eni gur POeSie eeignet, aber man muSSesio bullandulii te Statii de aus de Ambos geSchmeidi Werde; Mitho und Arbuit mi isse an lir id meta Praecipue autem VerSabantur in angustiis poetae in metro heroico . praeter alios viros doctos nuper tractavit perbener de hac re Bed nara in

commentatione, quam Supra attuli. Nullae voces abhorrent planea versu dactylic velut eae, quae continent reticum h. e. - -). Iam respice quaeSo ad illa verba quae antae attuli. nominativus Icarus, nisi OSitus ante vocalem Semper praebet Speciem cretici.

Quae tanta dissicultas, quae per nassagen casu vocativus care metro aptissimus est commode evitata eSt. Accedit aliud poeta, qui proprium versus heroici naturum servare volebat, id studere debebat, ut in quinto pede merus dactylus - οὐ poneretur; Spondeus hoc loco semper ponitur tantum de certa aliqua causa. In pentametro

etiam poscebatur dactylus et in quarto et in quinto pede Quodsi

lio libello ceIisurum Scripsit.

Versum, quem modo tractamus, percensebis, concedes per vocativum Icare, h. e. per apoStropham adhibitam simul quoque commode procreatum Sse illum merum dactylum in quinto pede exametri neceSsarium. Itaque de hoc versu sic iudico sine dubio locus os eius modi, ut Vergilius incidere potuerit in affectum, cuius significandi gratia uteretur apostropha constat vero per hanc figuram simul difficultates quasdam metricas vitatas aut levatas

Hoc capite igitur colligam illius similia exempla, ubi in figura

explicanda respiciendae sunt et interior ratio et metrica. Atque primum quidem tractabo de locis, quibus per apostropham evitabantur orniae praebentes speciem cretici i). Ordiamur ab Aon. ΙΙ. 538 sq. nec tua te, Graium fortissime

Cretheu, Eripuit Turno . . . . et OSte 542 sqq. Te quoque Laurentes viderunt, Aeole, campi oppetere et late terram consternere tersto. Occidis, Arstivae quem non potuere phalanstes sternere nec Priami reonorum aversor Achilles Hic tibi mortis erant metae: domus alta sub Ida, Lyrnesi domus altu, solo Laurente sepulchrum. Poetam his locis per apostropham Suum maerorem interponere

voluisse pro certo habendum mihi videtur tamen non neglegendum est sormas fortissimum et Aeolum, qua recto Sermonis Ordine exspectamus, ab eiSdem Versibus respui. Similiter ros se habet in versu, qui est Ecl. VI 47, ubi affectus poetae per adiectivum infelix sero domonstrari videtur, aut en II II sq. ubi Aeneas compellat Anchisen ita hic me pater optime, fessum egeris, heu tantis n/quiquam erepte periclis. Quo modo autem, quaeSO, inSeras illis versibus Ormas viroinem et optimus' andem rem invenimus in exemplis quibusdam Ovidianis Lege quaeS verba, quae extanta versu et XIl 393 usque ad versum 428 sacile concedes apostrophas iti versibus 9 et 2 a summo dolore poetae proficisci videri sed utroque loco circumscripta est Orma Cyllarum atqui constat Ovidium sibi proposuisse hanc legem, ut syllabis finalibus in m litteram exeuntibus eodem modo uteretur, quo longis syllabis )I Tales vorsus, ubi accedit, quod simul per enallagen casus Vel persona efficiebatur dactylus merus in quinto hexametri pede vel in quarto aut quinto pentamctri, postea colligam tortia decima paragrapho.

2 Cf. Hau p Observat crit p. 21 opuscul. I p. 96 Drahelm do arte metricamurma vol. XIV . 255 L. Muelle de re metr. p. 347.

20쪽

qui sunt et XIII 483 sqq.: Teque stemunt, vi mo, teque, modo restia coniunx, Restia dicta parens, Asiae florentis masso,

Nunc etiam praedae mala sors, quam victor Ulixes Esse suam nolle ...

Simili modo is oricordia poeta elucet ex apOStropha Iphidis uel IX Tib), virginis miserae, quam sic dicentem audimus ):9uis me manet exitus, inquit, Coonita quam nulli, quam prodistisSa, novaeque Cura tenet veneris Et postea v. 735): Vellem nulla forem . . . . Cum vero poetae dactylici aetatis Augusteas elisionem in tali sorma, quam praebet dativus Iphidi, non admittant, ovitavit Ovidius hic quoque per enallagen RSu Vocem, quae per se a metro abhorrebat. Ibid. I9l, Romed. 05, Amor. II 8 22s)illis exemplis asserenda sunt, quia, nisi apostropha adhibita esset, per iniquitatem verborum, Omnes voces incipiunt a conSOna ortae essent Ormae speciem cretici praebentes Sisyphus, Sithonis,

Phyllidis similiter habuisset sorma Sidonis in versu qui est Fast. 610 ε nullum locum. Adhuc tantum do eis exemplis tractavi, quibus in explicanda

apostropha illa metrica difficultas formarum, quae creticum continent, superata accedebat ad tuteliorem rationem misericordias et doloris Verte iam oculos ad locum, quem legimus Heroid. V 48 9uid tibi cum patria, navit Tiphy, mea Perbene explicabis hanc apostropham ita ut dicas poetae in animo suisse odium

et indignationem significare, quam habebat Hypsipyle, decepta

per Iasonem, in gubernatorem Argonautarum, qui navem ad litora Lemnia pellens causa fuerit doloris summi. Simul vero concedes formas et navitae et Tiphyi nullo modo in metrum quadraturas suisse. Porro quis neget indignationem et horrorem

poeta insita esse versibus qui leguntur et XI 2I9 sqq. Nam

tibi, saevorum saevissin/e Centaurorum, Euryte, quam vino, pectuε tam vimine visa Ardet, et ebrietas eminata libidine estnat Saevissimo Euryto autem a metro respuitur. Reliquo locos Ovidianos, ubi res similiter se habet, satis habeo enumerasse quo invenis:

3 Do hoc loco simul conser quod dicam P. 27.4 De hoc versu vide quod addam p. 30.

Met VIII 40, Art. amat. III 35 i): 254 713 sq. Remed. 355', Heroid. XVII 37 Met I 438 XV 23 sq. Exemplum, quod postremo loco attuli, ab reliquis dissert eo, quod in illis nomen aliquod

proprium vel adiectivum huic appositum, hic autem verbum, quod vocamus finitum destruunt speciem cretici continuisset, nisi apostropha adhibita esset Apud Vergilium tale Oxemplum legitur Aon VII 318sq.: Eanouine Troiano e Rutulo dotatere, imo, MBellona mane te pronuba .... Saevae Iunonis odium, quo inflammata est dea in Aeneam, quem reonis Latinis prohibere non PoteSt, transfusum videtur in Laviniam, haec viro erit causa omnium malorum suturorum. Quo ex animi Iunonis motu optimo apostropha explicabitur: tamen aespiciendum est dotatbitur in his versibus plerumque habiturum suisse speciem cretici. Multis locis accedit ratio illius motrica difficultatis vitalae ad interiorem venerationis sive deorum sive hominum. Sic Aeneid. VIII 8 sq. legitur 9uam pius Aeneas tibi enim tibi, maXuma Iuno, Mactat sacra ferens e cum grege sisti ad aram. Et adiectivo maxuma et pronomine bis dicto tibi domonstratur, quanto in animi motu poeta suerit; si vero enallage casus acta non esset, Propter dativum maxumae poeta versatus esset in angustiis. Similem rem habemus in versu, qui est Aen. VII 49 δ), ubi ultimum eriniquitatem vocum reliquarum a metro abhorret. Ex Ovidianis

exemplis huius generis unum explicabo, quod legis et VIII 731 sqq.

ubi sermo vortitur in Proteum, complexi terram maris incolam, cui in plures ius est transire muras: Nam modo te iuvenem, modo te ridere leonem: unc violentus aper, nunc, quem tetistisse timerent, Inouis eras modo te faciebant cornua taurum, Saepe lapis poteras, arbor quoque saepe videri: Interdum, faciem liquidarum imitatus aquarum, Flumen eras. Interdum undis contra ius ynis.

Quom non ducat tanta potentia in reverentiam et v ne rationem. Sed hic quoque observandum est per apostropham in versu 731 actam simul sormam Proteo vitatam esse. Reliquos

1 Accusativus Thesea ante vocalem positus praebet pessimam elisionem. 2 Et Phineos et Phinei ab hoc versu abhorrent. 3 I legis: isque parentem te. Saturne, refert, tu sanguinis .intim

auctor.