Rerum Frisicarum historiae libri 10. Ad illustrem ac generosum dominum D. Ennonem, ... Autore Vbbone Emmio Frisio Grethano

21쪽

R E n. F R et s. H I S T. iandis in Danos υ secundum Oceanum quitari mnmam imiercimbrica Chersonesum 9 Sc dinaumm se Iundit, per L. haud minus uiuaros Germanica porrigitur:latitudine varia ea n qua

quo ambigui iuris pleriquecensenis demas,excede re. cuimper medium veriscem ducim paralle- in EI II. grad. cum dimidio ab aequatore distat. rLitus vero hoc νniuersum,per quodpe sea exie, ait, ab occasu in ortum incerim, atque interim in Septentrionem nonnihil st artolles inuosum eisuminibus marty, astuarpys, Hevo, Lauica, e mast, iusiario, Iada, Phurgi, Albi, Elisa afrequenter intercijum est, qui Frisii plerunque asemulcem

diriviuntur, inplures velut populos, ac diuersa nomina μraque diuisi. Infula etiam eontinuo ordina ab extrema Hollandia orasumpto initio ad nsu regis usque ostia,no ne magno natura beneficio,v Iut villii aliquod littori praetexunturi, quas inter stipsum litus vadosa plerunque uaria, aurietiam profundi maris sinus inter iacent. Deinde post AI sim altera arque tertia insula sinuenti ora obycum-rur.Tota regio plana s aperta est,s luis infrequens,

atque in uniuersumsere humilis: limosia, qua litto ribusproxima; arenosa aut νωνι, introrsum' vergens. Ubi limus tenet adeo depressa est, ut multis locis aqua modi astu affluentest humilioriqu-bi pari cum aqua supersicie, nonus uam etiamΡu- . ita altiore. Itaque graui impendio ct labore exci-

22쪽

L 1 3 E R P R I M v s. 1 3 tutis in ora permagnue terra aggeribus,velut vallo quodamst cingere ac mun ire confra in sumin maris spuminum cogitur. csic quidem aftactibus satis ruta, a b inundationibus immunis.er Namineanus,qui magnos estus illis locis ciet, cum a Septentrione aut coro tempe tibus mouetur, tariis Num ι saepe intumescit ut ingentis molis an res illos Duod cressivissi6 interdum perrum ροι, interdum etiam transcendat, lates impetu deorsum ruentis aqua disiciat, alfi omnem regionem illam pascuam breui momento nauigabilem es Dat, magna plerunque cum hominum 2 pecudum parricis. Quodcumsit, se oppida, atque viri, qui editioribus tumulis,dubium an humano opere hanc. ob causam congestis, Uti sunt, ct si qua prater loca celsora a planitie a surgunt, ex aquis instilariι

more eminere videtur.Ingens Fane malu quo luxuriantem eius ora felicitatem cohercere diuino numini complacuit. Qiosi carere intersalicissimas terrarum Europe haec , a numerari merito postr. Etenim tam pingui argilla, qua inuectum a maritimuiesse b multas rationes credere cogimur,totus ager obdu tus est,ut nihileo vela pascua vel ad me te positi haberi huberius ac sume quoddam terra dici queat. Et qua passuus quidem est, non ubere tantum copiagrame,trifolis multo mixtam,prota cit,sed wrtute uia praeregionibus alijs adfarii oda pecora,auena vel ordei instar, praecipua acsingulari. Hinc alix ille est copiosivi armentorumpro . A i

23쪽

uentus, illa ingentia ct obesa Iuxuriantium boum corpora , quae ut a mn attonispectantibussunt, ita non Frisiam modo opima st delicata caruepassu sedregiones etiam vicinas: Hincsoboler illa gense

plent,sed per maiorem etiam Europa partem in honore sunt, usumque 2 voluptatem principi a vi ris prestant: Hinc las iis ineredibilis illa abun dantia, quo bis quotidie vaccarum ingentia disten - duntur Obera, illa butyri ct casti inde confecti vis,

qua expleta viciniam loginquas eram regiones ex portatur. Hinc et auiumfecundigreges, quibus ca- . terarum Vermania regionum eiusdem generis ρο-

is es ne ιomparari quidem possunt. ranc pra- stans virtute s Jecie illud mel α νον, quod virg3neum vocant, ex trifol3 fore collectum quodnveLI EAttico non impar esse, ct saccarumamulari via

desar: tanti eandisis, ac spisiitudinis, .viriumque est. Nec virentis modo graminis ea vis est,qua dixi, , sed resectietiam i in fanum Fccati cui tam pollenν

mirim, ac tenax succin inest, ut cum in cumulum

magnum componituri nisi probe adpotem arefactum fuerit, seu te vi,ct caloreinsitoardescat, ct incendium excutet 'Iam vero qua parte aratur ager i dem, seritur, tanto cum fenore reddit quod accepit,ut mediocribub annis impleat plerunquestem auari agricolafelicibus,etia vesuperet. Unde extitit illa tollim regionis pulchritudo, st nitor, qui exteris omnibu3 admirationi est. Tot enim op - ὰ σν

24쪽

dis, castellii, sero, vicis, pulcherrimis templis millis, ager totus obisse 'vi multum locis unam

aliquam magnam sit iliarem re cernere arbitrere.

Atque hanc eius felicitatem multum adaugetportuum, quibu tota ρω plera est, importanis sex' portandis rebub per diuersas regiones insignis comomoditas: quorum nonnulli tales sinni ut inter nobi

ι mos Europa ,s, tum stines censeri pollunt.

Deinde rauis adeo 'equentibos qui lintrium ac minorμm nauigiorum capaces sunt, non ille serum tractud utaratis, de quo iam agimuι ,sed uniuersa sera Frisiadistiquitur, ut pauci omnino reperiatur regi, qui his non auuantur . sies licet aquis δε- ducendis institutiprimum sint nam omnes per ductu quosdam aut nates magnos in aggeribus defosses , quibus gemma valva ita coaptatae sunt, ut cum astus recessu maris ex siu agrispontes a Vriant clauiantque, quiaque ex acipiti aquarume xu cataractas liceat appellare, in flumina aut sumst exoneranιὰ tamen ad commodisimul astant incolis, ut per eos ad oppida, adportus,adpa go nauigare, suaquesine maiora sumptu est mola 'a quo uu deportare p6Ant. Sed corripit, τι di

xi,s castigat nimiamf. cisasem ora huius, λι- auiexundantis incommodum: coistra quod compa rati sunt, quas designaui , arae s. Luomm -- gna pars continuis trabibuo corosisi ront u ianio sunt, pars alga marina in Dini,parasti mine aut arundine,domorum instar, anniuersariosum

25쪽

sunt , Ied ut sarti lectistru tur, maiorabm etiam quam credipotest, impendiνι agricolas quotannis o nenaist. Alsi quando, ceu era interdum solet, ma re ausuperarit aggeres, antperruperit, aestate pra- pertim,antprimo autumno, rum vero tantum hinc detrimentumsequitur,ut omnis illa Frbiasaucitas Amuleuerri videatur. Nam armenta, greges, me

Iem, S quicquid in vanuis deprehendit, uno vetargurgite absorptuma,fert Quin etiamfalsugine pua ita terram inficit, mi Hiantem quoMummvnum atque alterum sterilitas prorogetur, donec largiore ιandemptauia auι mue superata Ois salis fuerit .me raro accissit,ut multa mortalism millia cum domibus toti siue vicis absorpta perierint. Documentosunt Scitarim, Flevus, Iada, magni nunc marissimu , ubi prius oppida pagi,villa, cuiatissim mepra afuerant. Verumsic quoque,quasi 'instauratis viribus, ad υbertatem maiorem, altero aut tertiopseluuionem anno, terra natura coiani ritur. Lumus enim quem mare infusium inuehit,

salsedioerim per pluuias aquas diluta, pro stercore

aut nouellatione est. Atque has quidem eluuiones prope quot trianas priscis seculis sesse, nolis dum contra asim aggere structo, cum i ac familias quisque viueret publicissi aut nulla aut exi- Ma cum ebet, atque aggerum ratis in communσ

26쪽

λ I B E R P R I Μ V s. νnon haberetur, quod serrimos indigenas fecit, his

bere, non lacte ali, visinitimos, nec cum feris quide dimicare.omui procul abacto frutice,vlva o palu-sri iunco Funes nectunt ad pratexenda piscιbius re tia, captumque manibuslutum ventis magis quam solesiccantes, terra cibos et rigentia Aptistrione υμ Aera sua urunt. Totus rinni si ex ire restruato

scrobibus in vestibulo domus. Et eae gentes certe vincantur hodie populo RWnseruirese dicunt. Ita est profecto: msit, fortuna parcit in pana Urc. Que

locum Plin, cum expendo diligentius,antiquisiima

illam patria nostra facile ac statu sedere mihi vide ori multas intelligere,de quiλquari sapesolet:Pra cipuampopuli Frisici partem arenosa st palustria,

27쪽

g R A R. p R et s. H I s τ palustria,quae pauliι a litore assu sit,isca habitasse: mox Frisia potiorem tum parte suis litora extrema,qua iam cultissima melio ma sunt,neglecta,

incultaque,acmiffera plebi, quam nece μω ac inopia eo expulerat, inses iacuis: aggeres arcendo aestui marinofuse nullos' quoties vespaulum intumest rei mare,in agrosexundas: emadum polim,quam eampas isticisisse: ais ea nec itate excitari captos habitatam istos , quos videmud etiam hodie, tu mulos ad experimet ut minius at altissimi Um: Dein paulatim limo inuecto ob Uduas eluuiones, quemadmota etia nunc id sieri videmu3 iam nonnihil urrexisse, Iovis altioribm germen extulisse, ais ex vado agrorii Decirinduis. fu quod guba

pinguisfaciιditatesiuam probaret,pluresadcolendu .ae habitandis cupide eo cometras, ctiam no tumutis ratumsed colles quoserexis , in qui oppida, Ocissunt extructi: aggeres etia comuni opera,qu locunqbprimiι, deinde et maiores astui obiecisse:agristotῶι aut sicendis armetisgregibus1 occupase, aut

aratro excoluisse. Derighoc modo ex informi etv

dose sitore pulcherrimis hunc etfabcsi si ursi extitis.Seque lib.deinde seculis,prout aut tempestates fuerarant ciuili ι disiiqi neglecti,aut hostili quos

28쪽

LIBAR P R 1.M VS. 91 curse incitat, aut arenosa vada,qua aquarur ciprocus cur promotus Sim areno variae permniat altiusselittera obissint,aut cataracta obstruu-rur veteres unutur nou ,denit promontoria undis opposta a terra procurrui, agram limo,capiet viridia ista sunt. Ars has rationes omnes experimentas tonusiquis animaduertat,co obant. O vero,qua a utore Frisia paulis recedit, ratum sa plerums regit, ut undas maris metuere non cog

rurifabulasse aut lustriseis:vbertate θ idem memorata iam parti haud parum cedens, sed itimis pleri que regionibuι calcia multum quoque superiorsationibus imprimis comoda st felix,urfrumento vicinos etiam iuuarepossit. Fodirpalustriabiti in locis terram bituminosam,latera forma, ars adSolem dinsccat, ct si reum vice in socii, ali faciendis ignibus commode utitur. Neci a stium utitur,sed magno quoque pretiovicinis, quom prater boum tercora,quod orant,nihils,vendit. At que iste prouentus, ut non ex uus 2 cerim hominibus idis est, itainexhaustu . Ea qμoque pars iurdeserta quada ericis obsita intercurrat. ita ut ursemuoppidis vicist culta est,ut vicinas regiones procul dubio anteceda . Nemora habet rariora alibi, alibi frequetiora Palustria,qua humiliasunt,aut aquis opera h mum derivatis non exhauriuntur. nisi stat.insigniterscca, peruia nullis Graisqua dium purumque quium vero haud temere unquam transmittunt uniuersum vero' aeteri

is 3 ubi

29쪽

ubi pascuus est, praternuos, quossvra dixi, adeo crebris s perplexis se aismiuorab. 6 direptus quibus pascua disterminan incoia angustu tantῶ inys, ubi res postulat, relictis, is exercitum illic ductare

dissicilesii: Equitis ibiae nullus fere esse τυ-possis:

Hyemeviatam salebrosa , ut vix expiauosnema gno labor' o molestiapateant.Ferarum noxiarum, leonum, sorum, luporum, aprarum nullum allic genus : cerasi,dame, capream nemorabud seunt qui dem ,sed numero non magna, n& valde desiderant incola , propterea quod boum σ equorum a motis magis delectentur.' Ab uni ct caprarum greges: Lepore vero uniuersm ager ab undat. Pitci-- omnis generis multasnpurarique Frisiis locu copia, quos vilex mari vicino magna vicapiunt, vel fuminibus,vel exstagnis,quamon pauca hac in regione sunt, maria ab incolis ob magnitudinem vocitata. Ex marinis pracipum ct inexhaustu prouentus est alicum, deιnde capitonum, asellorum,. congrcrum, passerum, pectivum,platesserui rhomborum soleamm,scombrorum: e cateris maxime.

frequentes sunt lupi. percae, prasei, Iuc,sci, rubelli,

tince, gobiones, deinde carpiones turi,varioli. Nec volucres variygeneris marina. rvatica, campestres

domesticaabsunt Dorumpraecipue quibusam partibus ingens s incredibilis in incis ct stagnis

multitudo: Anserum, anatum infinitus numerus, tum cicurum tum ferarum. esse isusca,mOmis,perdura,columba auones,vruallicrues, rum

stumi,

30쪽

do idonea volucres edetiam,quadelectationiseru unt, aud4 pracipue, quarnm porpetuo concentumaloreanni parte torus uersentrepit, non sine et gulara voluptate andientium. Habet sir anima

culum hac terra, maximὶ qua litori propinqua ejuvalde noxium. Sorties hssunt,qui nonnullis annis repente lata vi multiplicantur, ut verse in his vi deatur, quod de muri a Plinim Aribit,antequam editisint, rursum pragnant foetud 3nuemrs. ειν totum enim agrum is fusi, primum cu ilibu fodiendis cauantsuperficiem elud , radicesque germinis corrodunt: deinde omnia depassunt ei populav-tur: demum, quodconsumere nonpossunt, in obilia sua, velut in Dememsongerunt gramini 2 sementi pariter noxj,adeo quidem, ut anno necari ratem fer. secum trabant. Nec deest malumsi mile ex vermiculo pollicis crassitudine longo, quem cum nebulis ex aere decidere hybernis mensibus magna copiae sedleneritudinesti exilis plerique pro comperto habent. Quippe quem, um cuncta congelata sunt,etiam aperta ct lata inglacie post nebulasfrequentem inueniri, satis coli ster. Is frigoris patientsimus, ut in niue ac glaciestis diu quoque durare psit, ubi ver aduenit, nocit, cateruatim

prorepens e latibuli germen depascit, ortu solis subcestite lateis, velut fugitans inimicum teporem, radices