Praecepta medico-practica in usum chirurgorum castrensium & ruralium ditionum Austriacarum

371쪽

Ille morbus Dysenteria appellatur, in quo aeger non solum frequentem alvum deponit , sed etiam a vehementi simul continuo & admudum dolorifico colico dolore excruciatur. Si alvus simul cruenta sit,

DYsENTERIA CRUENTA nominatur.

Omuis Diarrhaea nimis longa ili vehemens facili negotio in dysenteriam Lbire

potest. Bilis acris accumulata , mala nutritio , panis non bene fermentatuS CorruptUS, eX farina corrupta Eut putrescente paratus secati, semiputrida aut animalium aegrotantium aut morbo exstinctorum , aut putrida caro, aqua vermibus , insectis scatens, aerim purus, putridus, humidus simul & calidus, Verbo , omnes Diarrhaeae causae pessimam& malignam dysenteriam causare Valent. Non raro dysenteria epidemica & contagiosa est & saepe multos intra breve temporis spatium trucidat. Dysenteria semper periculosior diarrhaea merito habetur.

372쪽

Si causae dysenteriae in primis viis in materie acri & corrupta haereant, saepe cura dissicilis non est. Quod si vero acrimonia ipsum jam inquinavit sanguinem , eumque acrem reddidit & dissolutum, aut si dysenteria ex humoribus per alium morbum aut quacunque ratione corruptiS aut per contagium eXorta sit, longe semper periculosior pertinacior & non rato etiam incurabilis est. Utenim si evorta dysenteria adeo jam debilitati sunt aegri, ut vires vitae amplius operari non possint, aut dum humores jam ita corrupti diffoluti sunt, ut nullo amplius remedio corrigi queant, semper mors inevitabilis sequetur. Si a sanguine corrupto originem trahar, omnis indicatio eo directa sit, oportet, ut humoreS per remedia idonea corrigantur& vires aegri admodum debiles erigantur. Dysenteria obnoxii statim a consortio aliorum sanorum & aegrorum dimovendi sunt, hi enim ut plurimum aerem in cubilibus &noso com iis ita inficiunt & impurum reddunt , ut caeteri etiam ibidem degentes aut morbo eodem aut febri maligna putrida

iuva

373쪽

invadantur Neque alii iisdem sellis perforatis aut matulis utantur, in quibus dysenterici sua deposuerunt eXerementa. In hoc morbo maxima cura adhibenda

est, ut aer continuo renovetur, recenS habeatur & purus, permultum enim ad sanitatem recuperandam contribuit.

Statim in principio causte dysenterila sedule examinandae sunt. Dein videri debet, an dysenteria nunc inchoet, aut longiori Jam tempore decurrat y An in principio suo febrim comitem habuerit , nec ne η Non minus, an statim in origine sua vehemens debilitans & periculosa fuerit g Aut, an sufficienti adhuc virium robore aeger gaudeat rDemum an maligna adsint symptomata 8 Si sine febre sine magna virium amissio ne a causis prius adductis originem habeat, mox in principio tempore matutino emeticum sub Mo. r. vel a. vespertino autem remedium sub Mo. 3. administrandum est. Altero die malo nondum imminuto, aegro viribus adhuc polente haud aliter ac primo die agendum.

374쪽

Si vero secundo iam die multum virium a1nisisset aeger, priorum remediorum loco illud sub N o. . dare convenit, nausea interim perstante, neque imminuto dolore capitis abdominis, multum adhuc fortente silvo tertio die pulverem sub Ni O. I. aut a vesperi vero remedium bub MO. I. repete

Nihil enim magis prodest, quam statim

in initio per emeticu in aut lene Purga Sacrimoniam de corpore eliminare , alias saepe etiam benigna dysenteria in malignam

vertitur.

Plerumque observantur remedia haec sub Mo. r. I. CXhibita aegrum admodum parum debilitare, quin potius in principio morbi data levare. Si igitur tali medela morbi causa minuatur, usuvenuini remedia sub Mo. . J. 6. . ut sic acrimoniae fortasse adhuc latitantes reliquiae involvantur , colicusque dolor i intestinorum irritatio leniatur. Si malum remittat, alvus rarior, minUI Retens sit & naturalis , solum prius recensiris remediis continuandum est.

375쪽

3 ISi vero dysenteria mitior non evadat &aeger adhuc de continua flatu lentia, eructatione, nausea conqueratur, signum est saburram hisce remediis non cedere. Quare hoc in casti adhucdum omni tertio die mane pulvis sub Mo. .f. Vespere vero semper illud sub Mo. a. aut Nro. 9. Propinari debet , reliquis autem diebus antedi Ela remedia in usum trahere OPortet.

Si nulla amplius signa adsint quidquam

heterogenei aut corrupti in primis latitare viis, malum tamen non cesset, leniter adstringentibus sub Mo. io. S O. uti licebit. In genere stiptica remedia tamdiu viranda sunt, donec omnis acrimonia radicitus evulsa sit , secus hostis pessimum morbum

generaturus includetur.

Si tamen dysenteria nimis vehemens foret & debilitans, eχ prius laudatis remediis nullum solamen obtineretur, in hoc casu stiptica negligenda non sunt, sympto matibus vero cum quadam constantia imminutis iterum hisce valedicendum & per leniora antea dicta remedia cura terminanda

eris.

376쪽

3 Ubi statim in principio dysenteriae comitem, se febris adjundiit , considerandum est, an pulsus plenus, durus & tensus sit

1i talis deprehenditur, vena moX seccari ι cura secundum aegri vires praesentiaque symptomata institui debet. Videndum praeterea an non in intestinis aut in alio quodam loco inflammatio observetur; quod si signa inflammationis adsint, huic mederi indicatio princeps habebitur , secus enim remedia priora semper fere nocerent. Nihilominus

methodus antiphlogistica ita adhiberi debet, ut dysenteriam non adaugeat, quin potiusquqntum possibile minuat. Igitur hoc in casu posito decocta emol

lientia, mucilaginosa NTO. I 2. I 3. I . Pr Ze scripta magna copia porrigenda erunt, quia haec non solum virtutem inflammationi adversam po1sident, sed & acres dysentericos

humores involvunt , consequenter morbi vehementiam infringiliat. Quod si vero aeger de amarore oris, de frequentiori nauseosa eructatione , de pondere in ventriculo , de magna flatulentia dc colico in abdomine colore conqueratur, si alvus male olens putrida foret aut ventri-c ulum

377쪽

eulum & intestina multa acri materie repleta esse signa manifesta docerent, priorum medicamentorum loca illa quae uero. IS. I 6. II. & I8. recensentur, eXhibenda Veniunt, ut sic primis viis leniter purgatis & evacuatis dysenter e caula minuatur & aufferatur. Dum celebratis sufficienter venae sessionibus adhibitisque remediis idoneis febris &inflammatio aut percurata aut mitior falla esst , ut exinde nil amplius timon dum sit, ad dysenteriam, siquidem vehemens ad hoc fuerit, tota cura dirigatur , oportet ; si vero moderata sit & haStenus usitata remedia ad malum penitus austerendum sussicere videantur , iis solum continuandum erit.

Si vero in dysenteriae principio pulsus quidem adsit febrilis, non tamen durus Plenus nec tensu S eXPloraretur, nec inflammationis aut plethorae particularis signa adessent, venam seccare necesse non est , sed si vires sufficientes aeger possideat eadem methodus medendi , quae in dysenteria sine febre laudabatur, hic locum habet. Attamen illa de costa & remedia, quae propter febrem praesentem indicantur , negli non

debent.

A a 3 Quod

378쪽

3 74 Quod si autem aeger jam ab initio dysenteriae admodum debilis esset , pulsusque debilis mollis parvus & tremulus aut i rdus inaequalis haberetur, malum semper omen dysenteriam malae notae Praesagiens intelligitur. Quare sedulo perpendendum, an aegri vires emetica aut Purgantia absque Vitae Periculo pares sint ferendo δ si ita illico unum remediorum sub Nro. r. a. aut saltem illud sub Nro. r. propinandum est. Horum effectu absoluto remedium pa- regoricum sub Mo. . J. 6. I. ad Vesperas vero clysma sub MO. I s. iii a o. administrandum erit, simulque Vasculum de potu theato sub MO. II. II. S II. aegrum assumere convenit ; sequenti die hisce denuo remediis continuandum est, iterumque mane ac Vespere ante diStum clysma injicere proderit. Si jam pulsus aliquo modo elevetur , vires increscant , aeger Per unam alteramve horam placidum somnum capiat, alvum non amplius ita tenuem, aquosam, faetentem &c excernat, multa facta sunt i

quamdam sanitatis restituendae spem conci pere licet.

379쪽

In hoc casu iisdem remediis procedendum est, si vero aueho jam virium robore saburram adhuc in intestinis latitare signa ostenderent, sub usu priorum semel aut bis pulverem sub Mo. exbibere necesse est, ut tali ratione cura feliciter peragatur. Si vero haec remedia ad vehementiam dysenteriae debellandam sussicientia non sint, ad moderandas adeo copiosas alvi dejectiones ea cauta manu porrigi Possitnt , quae

NTO. q. II. 24. recensentur.

Quod si autem in prinoipio jam aeger

adeo debilis inveniatur , ut nullum remedium evacuans tuto dari possit, examinandum venit, an haec debilitas ex frequentibus admodum & copiosis dejectionibus or tum ducat, aut an naturae vires a causa ma, ligna contagiosa suppressae sint In primo easu moκ remedia alvum sistentia sub Mo. it. I . a J. exhibenda sunt ut Primum vero malum notabiliter remisit, stiptica haec aut summa eum cautela aut his leniora propinanda sunt. In secundo autem casu remediis stimulantibns & roborantibus viribus naturae dejectis succurrendum est, talia Nro. 26. 27'.

380쪽

37628. 29. 3O. 3I. Videri possunt. simul ad

nucham & suras vesicantia Ponantur. Si pulsum eXinde insurgere, vireS increscere advertatur, ut Plurimum etiam dysentoria remittit, atque tunc aeger remedia assumere debet, ac si febre putrida maligna decumberet. Si vero auctis aegri viribus dysenteria non minueretur , methodo prius laudata traEfanda est. Hinc viribus non redeuntibus magnum semper vitae periculum instat. Dum ex urina turbida, male olente,

ex putrida multum foetente alvo , sanguine dissoluto permixta, aut aliis signis humores dissolutos esse & in putredinem abire colligitur , absolute ea dari debent, quae Nro. 32. 33. & 34. memorantur. Denegato his aegris per plures dies somno & tenesmo aut colico dolore sua vehementia continuante praeter Priora remedia adhuc quotidie bis aut ter guttulas decem vel quindecim de Nro. 3s. Porrigere necessum est. Hinc saepius contingit, ut symptomata remittant, aegri animo corporisque viribus