De iuris sacri interpretibus Atticis, pars prior [microform] : dissertatio inauguralis ...

21쪽

De iuris aeri interpretibus Atticis

phicis, nullumque habemus testim0nium, quod unum h0c munere functum esse putare n0 Vetet.

Quid 0rro de tempore, per quod munere functi sint, statuendum est Interpretem a p0pulo δια βίου electum esse titulus theatri Bacchici aperte dicit: ἐζ m iri ἐζ

etiam πυθόχρL στον per Vitae suae tempus ab polline esse designatum pr0pter magnam inter utrumque similitudinem Statim suspicari p0ssumus. Et re Vera ret θοχρ imo ἐξ V Wὶν Φαideo θάττύλου tit. I 1 reperimus et gathocle et Argeo arch0nte stit. 1, 2), qu0rum alter decem fere post alterum anni Summo munere functus est. Non dubia res est imperatorum temporibus V. it. I ), ubi in utr0que munere e0Sdem Semper reperimu vir0S. Itaque hac quoque in re Atticam consuetudinem cum Platonis praescript c0nsentire videmus, qui cum Sacerdote in annum creand0S SSe cenSeat, interpretes ὁια μου munere fungi permittit. Haec Sunt, quae de exteriore utriusque interpretum muneris institutione comperimus qua e re elucet quam similes vel in his inter se fuerint et interpres ab Apolline designatus et interpres a p0pulo electus. Sed ad perficiendam quaesti0nem Summum restat, ut perquiramus, quae illorum iuris sacri interpretum singula fuerint officia. E certis gentibus omnes tres interpretes desumptos esse vidimus quam ob rem etiam ius, quod interpretantur, primum fuisse ius genti c0gn0ScemuS, atque si ius illud a tota civitate observatur, factum h0 est auctoritate gentis magisque religionis, in qua gens illa maxime

Eupatridarum gentem eiusque interpretes in pollinis maxime cultu officia praestitisse dictum iam est. Sed si ad singula spectamus, difficile hic est utriusque Eupatridarum

interpretis officia accuratius seiungere. Atque tamen cum ipsa exteri0re muneris larma cognatissimi sint, valde desideramus quid e0s Secernat et qualis utriusque provincia sit certi0res fieri. Saepius autem ξπητα c0mmemorantur Sine accuratiore nomine, ut X 0rum factis, ad qu0d interpretum

genus pertineant, c0ncludendum nobis sit. Atque his in quaesti0nibus hoc qu0que animadVertendum St, qu0d, ut Saepe iam diximus, titulorum testim0nia, quae πυθοχρηστους et Iris του ὁ μου καθεσται ιενους interpretes fuisse testantur, R0manam aetatem non antecedunt, ut dubitari possit, utrum titulorum illorum interpretes et illi, qui a script0ribus maxime priorum Saecul0rum commem0rantur, coniungendi sint an diversi ab illis sint privati interpreteS. Ut ab illis incipiamus, qui ex Eupatridarum gentea popul sunt electi, de e0rum metis s0lum habemus Timaei testimonium, qui eis una cum Eumolpidarum interpretibus patriarum legum interpretationem adscribit. Et σπειρια upatridarum exstitisse testatur n0bis Athenaeus

I 410 a: Παρεθετο aDeta καὶ ωροθεος φύσουν a D οἶς των Ei πατριδων' πατρέοις τύδε γεγρύφθαι περὶ τῆς των πων καθύρσεως Athenaeus igitur haec verba e 0rothei scripto sumpsit, quo Eupatridarum πύτρια 0mmem0rata erant. Simul his ex verbis comperimus harum legum partem c0ntinuisse περι τῆς των ετων καθύρσεως leges Plura certa testim0nia de h0rum interpretum metis non habemus has igitur patrias leges e0s interpretatos esse Statuendum St.

Ut de Eum0lpidarum interpretibus nihil aliud traditur nisi quod πειρια explicaverunt, ita et Eupatridarum hi quidem

interpretes hoc munere functi Sunt. Quorum πύτρια e parte quidem de expiatione et lustratione egiSSe audimuS. Sed difficilior res fit, eum πυθοχρx στους qu0que taleS lustrati0nes et expiationes perfecisse certum habeamus Timaei testimonium: πυθοχρηστοι Iς ιελει καθαιρει τους γε τινι ἐνισχεθέντας. Cuius testim0nium e minus neglegendum St, cum id non e lat0ne s0l Timaeus haurire potuerit, qui

Nam quod . uelle iam e0gnovit Eumen. p. 162 scribendum

esse υπατριδῶν pro tradit θυγατριδῶν, certam esse emendationem arbitror. Iam Casaubonus Θυατειο νων et Adam Θυργωνιδῶν coniecerunt;

L0beck, glaoph. p. 186 multo melius Φυτα ιῶν, quae c0niectura Vel hanc ob rem magis arridet quod et Phytalidarum gentis erat Supplice expiare Seh6mann-Lipsius Griech Alt. II ε 368 et oesse Att. Gen. p. 248). Sed palaeographicis ex legibus mihi quoque verisimilius videtur TAPPI DNex THAPPIUs2 ortum esse v. Chr. Petergen Philol. suppL I 1860 163).

22쪽

De iuris sacri interpretibus Attidis

grto χρ cnc0ν 0mine n0 utitur. Itaque difficile est secernere πυθοχρν στου et alterius Eupatridarum interpretis officia, si πιθοχρL στ υν expiandi et lustrandi summum fuisse officium traditur itemque alterius interpretis, interpretari or πίτρια, qu0rum partem lustrati0ne fuiSSe comperimuS Sed mirum n0n est utrumque interpretem hoc in mei0 convenire. Nam utrumque ex Eupatridarum gente SSe Scimus, cuius gentis πατρια de lustrati0nibus fuisse Athenaeus tradit. Utrumque praeterea in Ap0llinis sacri VerSatum esse e0gn0vimus. Ap0llinis autem in cultu rium esse hunc expiati0nis et lustrati0nis morem ibique Eupatridarum interpretum riginem p0nendam Sse Supra iam dem0n Stravimus. Sed easdem bcausas e lantibus qui nobis adhuc fluunt, discernere n0n 08-

sumus qua in re disterant utriusque interpretis fficia. Atque dubitari p0tius p0test, num mnino tanta sint inter se disterentia, ut 0n collegium du0rum interpretum e08 fuisse credendum sit, qui una eademque officia praestiterint. Et habemus testimonia, quibus hane sententiam e0nfirmari postea videbimus. Quanam rem fere ubique in dubi relinquam, utrum πυθόχρηστος an alter Eupatridarum interpres intellegendus sit, nisi malumus alteri ex his mai0rem tribuere auct0ritatem LSi de singulis lustrati0num m0dis quaerimus, optime adiuvamur eis, quae Plat in legibus de interpretum metis praescribit. Nam Plat0nis interpretes nullos nisi Eupatridarum interpretes intellegi posse supra demonstratum est. Sed Plat0 et ipse utriusque interpretis officia accurate non Secernit, ut

eius testim0ni c0mmunia esse utriusque munera c0nfirmetur.

Atque etiamsi id qu0d lat de interpretum metis in civitate sua faciendis dicit ad vere Attic0s interpretes deferrip0SSe persuasum habeo, tamen non bliviscendum est interpretum munus apud Plat0nem paulo esSe amplificatum atque elatum, cum S0li apud eum ius aerum interpretentur atque

Talem Wilamowitzius quidem sententiam profert, si dicit Aristoteles . Athen Berol. 1893 I p. 280ὶ Die 0ntifices thens in die egeten insbesondere die Megeten LEυπατοιδῶν de in die eumolpidischen fallen hier sieher fori di pythischen habent ei de direhte Cerkeh mitdem Gotte Rege icar, eni bedeutet.

in civitate n0va 0nstituenda quasi sint legum sacrarum invent0res. Ita legg. 759 C περι α θεια πύντα interpretes adhibend0s esse p0scit. Sed etiamsi lat in universum interpretum su0rum munus amplificaVerit, qu0 de singulis e0rum officiis dicit, h0 c0nfirmari saepius aliis testim0niis p0test ' Quarum lustrationum m0dum rati0nemque artem SSe, ellius non omnes periti sint, optime fortasse dem0nstratur ea re, qu0d Athenienses ip80S, cum Cylonis c0mites intersecissent, ad se expiand0s Epimenidem Creta arcessivisse narratur, qui peritissimus huius rei tum putabatur'. Atque expiati0num et lustrati0num praecepta ipsa nonnulla habemus, e quibus quantum ad Singula Spectent bene elucet. Ut Athen. I 410 a b Clidemus in exegetie libro περ εναγισμων haec praescribit:

Ut a rerum lustrali 0 ne incipiam, Plat legg. VIII

84, praeseribit, si aquae venenatae sint, Secundum interpretum praecepta ea esse luStrandaS: Καθη ρύτυ τας προας

Η0 Anticlidis qu0que spectat D. 15, qu0 ex eius exegetic0 sumptum de aedium lustrati0ne verba facit 'Oξυθυε ια τα

Interpretes in tali rerum lustrati0ne adhibit0s esse ipsi tituli n0bis e0nfirmant. Ita E p. ρχ. 188 p. 16 in titul0

in arce invent haec leguntur . 10sqq. 'Eπεὶ ὁ πύτριον

adn. 4 de hac re aliter iudicare videtur. Aristot in then rep. 1. mane fabulam esse dem0nstrat 0epiternit Gen. p. 140 Sq. Muesser, r. eripi de rebus lex M. p. 150.

23쪽

δ'επὶ τους ὁπλεδεας στρατηγὸν MVτροδωρον ἔνωνος eqS. S0untRS, qui titulum edidit, inter P0mpeium et Hadrianum eum incisum esse dicit. In ea quae ad 0stram rem spectat parte h0 c0ntineri videtur sacellum qu0ddam venditum erat, ut priVatis usui esset atque m0riebantur et nascebantur ibi homines.

in perdita parte tituli de p0ena eorum, qui hoc sacrilegium c0mmisissent, decretum esse videtur. Tum autem sacellum ipsum ut in pristinam integritatem restitueretur, lustratio interpreti mandata est. Atque quaestio hic occurrit, qui Sit ille interpres Accuratius n0men deest. Neque in lacuna novem litterarum id p0situm esse credo. Nam Verbum deSideratur fortasse καθαιρειν), 0 autem n0men proprium, de quo quispiam c0gitare p08Sit Spectans ad sequentia στρατr ὸν - τρ0dωρον Hic publicus certe est interpres; nam de causa publica consulitur. 0lum interpretis officium restat, ut inde accuratius eius munus definiatur. Atque si hanc lustrationem cum latonis praescripto comparaverimus, πυθοχρηστον et alterum Eupatridarum gentis interpretem intellegendum esse

statuemus.

Ad eandem sacrae cuiusdam rei lustrati0nem pertinet titulus I II suppl. p. 62 n. 198 c eundem v apud C. Ditten-berge SI- 136, nunc apud L. Ziehen, Leges r. aerae n. 32). praeseripi huius decreti c0mperimus pr0pter bellum Amphil0chicum feliciter perductum Athenienses statuam Vict0riae dedicasse' H0 monumentum, qu0d 0st aestatem anni 25

dedicaverant thenienses, p0st medium Saeculum quartum reficiendum curaVerunt, cum laesum esSet temp0re longo. Inter ann0.350-320 0eliter n0strum titulum incisum esse Statuit. Ii qui a p0pul ad 0 creati erant, p0Si pus persectum Senatum adierunt, ut quid p0rro faciendum esset constitueret. Ad

Cum ibi Cercyraei quoque commemorentur, quaeritur, num Cercyrae orum optimates ex insula sua expulsi bello illi interfuerint hae de re V. . oehler, Herm. XXVI 1891 4b, qui primus titulum edidit, et

De iuris sacri interpretibus Atticis

δουναι . . . ναυσκομενων .... Decretum igitur praesertim

hoc est, ut deae Sacrificium offerretur. Nam si aliquid mutatum erat in aedibus aut aliis rebus consecratis, ne animus dei offenderetur, sacrificium ei offerri s0lebat DittenbergerSIS 136). Atque hac de re interpretem c0BSuluerunt, qui ad eam reconciliandam sacrificium illud praescripsit. Hic qu0que interpre accuratius n0 Significatur; sed eum e publicis unum esse mihi res in publie c0nsili tractata probare videtur. Quis hic sit, hac de quaesti0ne idem dicendum est qu0 in titulo modo laudat0. Has ad rerum lustrati0ne denique Spectat, quod The0phrastus char. 16 de superstiti0so dicit: a εαν μυς θυλακον ὰλφιτηρὸν δια χοῦ Γ πρὸς τὸν ξηγητχὶν λθων ρωταν τι χρὴ

Verbis tetrorραπεὶς κλωσθαι superstiti0sum illum lustrandi offerre sacrificium aperte dicitur. Res ipsa in maius aucta est, ut eo magis illius Superstitio c0gn0sceretur. Atque

ers seine Potnte, tenn man sicli oratelli, das de δεισιδαέsιων nichi tu inem priraten Megeten gehi, sondern in Mitylie dernaatliehen rei regeten ollegien rit seine Bagatelle bellistis Sed illum virum d0ctum sequi n0n 0ssum, Si hunc SSe interpretem ex Eumolpidarum gente statuit. Nam ab Eumolpidarum interpretibus talia lustrationis munera SuSeepta SSe non traditur, cum duo ali0s interpretes eis functos esse pluribus audiamus testimoniis Articulus hic positus est, quia certum genus script0 in animo habuerat. Sed utrum πυθοχρηστος sit an alter Eupatridarum interpres, h0 qu0que l000 vix discerni poteSt. De hominum expiatione haec reperimus in lat0nis

ρεστrριον vocatur, ab ἀρεσκεσθαι derivatum, quod idem est atque

24쪽

De iuris sacri interpretibus Atticis

legibus praecepta. Ι 865 C: Si quis servum alterius invitus interfecerit, καθαριι0i ὁ χρησασθαι . . . τουτων ὁ ἐξηγητας εἶ, αι κυρίους Diti ὁ θεος ιν IX T1 C: Si 0nsuli quis alium necaverit, ex certa rati0ne ulciscendus est; ἐνες εἰσὶ,

Apud eundem autem lat0nem aliam reperimus interpretum menti0nem, ques l000 et ips de nec agitur. Est initi Euthyphronis 4 C), ubi S0crates et uthyphr conveniunt ante tribunal regis, uterque rei iudicialis causa, 0- crates quia accusatus est a Melet0, uthyphro ut ipse accuset

patrem Suum, σιον h0 esse ratus Hae e Socratem comm0- veri, ut de pietate Verba faciat, notum St. Sed cauSa, quae ad nostram quaestionem spectat, ita se habet a S0crate inter-r0gatus, utrum pater eius ψότριον an kκεio interfecerit, Euthyphi 0 0 nihil differre resp0ndet. Do γαρ o sua'ια

Verba accuratius inspicientibus n0bis primum quaerendum est, quid sit illud, de quo pater interpretem c0nsulere Vult. C0nexus sententiarum indicare Videtur patrem ex interprete quaerere V0lutSSe, qu0m0d puniendus esset servus. Sed h0c minus cum iure Sacr0 0haereret Verisimilius est patrem interr0gasse de expiati0ne interfect0ris ipsius atque t0tius familiae, et tum demum de p0enae qu0que m0d0. Sed quis interpres intellegendus est Primum de privat interprete e0gitari n0 908Se puto; nam cauSa est graViSSima, cum pater Nax ex insula Athenas nuntium mittat atque illius resp0nsum ita desideret, ut sine interpretis iussu nihil faciat. Tum h0cqu0que, qu0 πευούιιενον του ξ γ του dictum est, mihi m0nstrare videtur privatum ullum interpretem intellegi n0n 0sse; tum p0tius dictum esset J Vrsso τινος. At qui Π0Str0rum public0rum interpretum hic est Si lat0nem ipsum simillimam in legibus commemorare necem meminerimus, Si praeterest hunc qu0que l0cum de expiati0ne esse deliberaverimus, dubium n0 8SSe cred0. quin πυθόχρν o Vel alter Eupatridarum interpres intellegendus sit. Sed quare lat hic t0tum eius n0men n0 addit Inde Drtasse c0ncludendum est n0 nisi unum interpretem tum fuisse Mihi n0men accuratum missum esse Videtur, quia qui legebat haec Verba n0 ign0rabat, de quo interprete e0gitandum esset. Tum Si rυθοχρηστου et alterius Eupatridarum interpretis hoc officium fuisse arbitramur, Plato innin n0n 0tuit quidquam addere. His in rebus interpretes maxime ea de causa adhibentur, ut caerim0nias commonstrent, quibus et re et h0mines X-pientur. Eiusdem autem m0menti caerim0niae Sunt in sepeliendi ritu nam et iis, qui m0rtuum aliquem tetigerunt, 0pus est lustrati0nes Quam b rem in his qu0que Plato legg. XII 58 D interpretibus singula ordinanda SSe prae- Scribit Περὶ τελευτrisai ra df, is τις αρρην is τις θῆλυς

φρύ ειν Huc id quoque spectat, qu0d Suidas de interpretibus dicit in alterius definiti0nis fine: Iriri τῆς ἰθέως ὁ ζ γουμεν0ς

25쪽

έξ γουιτ τοὶς εομενοις. Quam definiti0nem ex Harp0- crationis exic sumpsit, qui lantes qu0que uos addit, atque ut in lexic ad oratores c0nscripto rat0res 80lum testes

Qu0s libr0s40die qu0que habemus. Ad ill0s nunc transeamus

Isaei in orati0ne VIII περ του Κιρωνος κλr eo c0n Scripta agitur m0rtui Cir0nis heredum causa, quorum uterque hereditandi ius sibi findicat. Atque p0st 0rtem Cir0nis fratris filius funus parat neque a nep0te e filia pecuniam ad sepulturam accipit, ut ipse Videatur funus paraViSSe nep0ten0 adiuvante. Sed ille nihil0minus avum sepeliendum curat,

Nep0s igitur interpretem adit, ut sciat quid sibi faciendum

sit ad avi funus parandum. Haec ad ius sacrum pertinebant, et interpres ei respondet τα νατα qu0que ei offerenda esse h. S. Sacrificia, quae n0n post mortem die offerri s0lebant' Simul ex illa Isae narratione c0 0Scimus, quantum iu Sacrum cum iure pr0fano cohaereat. Nam ea Sententia nep0Sinterpretem consuluit, ut eius resp0ns nisus postea ante iudices se defendere p0sset Sed iterum quaerendum est, quiS

, alia sacrificia quae ad sepulcrum offerebantur, praeter τὰ νατα etiam τοίτα novimus V. Isaeuis ipsum II 37, ad ἔδαμ α τ ἐγω αυτον καὶ τὰ τρίτα καὶ τὰ νατα ποίη σα.

Qua ex arta iuris sacri eum iure profano apud Graec08 0 atione fortasse intellegendae sunt Vocis ἐξηγητr explicationes, quas apud Suidam et ali0 lexieograph0s reperimus. Ita Suidas in priore vocis definiti0ne

De iuris aeri interpretibus Atticis

sit hic interpres Privatum eum esse mihi refutare videturres ipSa, praeSertim cum eius reSp0nsum ante iudices testim0nii l0co proferatur. Atque cum Singularis numerus cum articulo positus sit de singulari c0llectivo c0gitari non p0test), πυθο- χρηστον vel alterum Eupatridarum exegetam hic intellegendum esse censeo, Si simillimum latonis in legibus testimonium

ti0nem n0 addiderit, hic idem statuendum est qu0d in u- thyphr0nis loc0. Ad haec interpretum in sepeliendo officia etiam alterius oratoris locus pertinet, Demosthenis quae dicitur in rati0ne VII 68 69' Res haec est Euergus frater The0phemi, cui is, qui in n0stra orati0ne in iudicium V0cat, multam ex priore causa debebat, et Mnesibulus affinis eius pro The0phem multae recipiendae causa ingreSSi aedes accusantis extulerunt, quidquid instrumenti fuit reliquum in aedibus. Atque nutricem, mulierem adm0dum Senem, quae in d0mini aedibus habitabat,

ita verberaverunt, ut non multum abeSSet, quin moreretur.

Is qui orati0nem habet, ab itinere reversus The0phem denuntiat, ut curetur anus et medicus adducatur; qu0d cum illi recusavissent, ipse medicum arceSSiVit, qui curaret eam aegr0tantem. Sexto autem die p0stquam isti in aedes ingressi sunt,

Quam orationem non a Demosthene ipso factam et habitam esse viri docti hodie consentiunt. . Se hae fer Demosth. . . et III in Lips.1858 Bel o p. 19 hae dieit Danuber, das Demosth die Rede nichiversassi habe, in fas alte Gelehrten o H. Wolf an inis. Ipse eam ab Apollodoro confectam esse putat. V. etiam r. Blasi In Beretiamst. III 1' Lips. 1893 p. 546. Itaque Dem0stheniet certe temporis testimonium nos hie habere veri simile est.

26쪽

v eQ0co primum optime omnium cogn0SeimVS, qu0- modo interpretes ius sacrum interpretati sint, quanta dignitate, ut magistratuum est, c0nsulenti resp0nderint. Atque apparet 0s accurate discernere inter interpretati0nem ipsam et c0nsilium ποτερον ξηγr σέωνται δε και συμβουλευσουσιν). Cum interpretati solum ad ius sacrum pertineat, consilia ad ius profanum Spectare elucet. Itaque interpretati est de sepulturae caerim0niis: Suadent ei interpretes primum, ut efferendae mulier hastam praeferat. Nam iis qui vi interfecti erant, hastam praeferre Veteres 80lebant, ut h0 signum esset ulti0nis' Deinde praescribunt, ut ad sepulcrum proclamando dicat, si quis mulieri sit c0gnatus, denique ut sepulcrum ad triduum custodiat. Ab hac iuris sacri interpretatione aperte secernuntur, quae consilia Sunt interpretum. Haec c0nsilia maxime ad causam ipsam agendam pertinent: persuadent ei, ne huius criminis illos accuset, cum secundum leges hoc ei permissum n0 sit neque testes ei sint, qui eum adiuvent. Sed h0 qu0que videmus fidem, quam interpretum c0nsiliis habet, n0 tantam esse; nam prius quam e0rum consilia sequitur, amic0s 0nsulit g 1 ἐβουλευομζν μετα των φίλων δ τι χρή ιι ποιεἶν). Sed iterum quaerendum est, qui sint hi interpretes, qui

x v. oli. VIII 65 et Pauly-WissoWa malene. s. v. Bestatiun Mau)III p. 337, lin. 23.

De iuris acri interpretibus Atticis

h0c 0l apud Scriptores loco in plurali numero reperiuntur N0n unum solum fuisse verba certe testantur. Si πυθοχρηστους aliosque interpretes c0llegium fuisse crederemus, quod olim putaverunt Viri 0cti, pluralis facile explicari p0sset. Sed verisimilius unum generis cuiusque interpretem fuisse supra demonstravimus. Quam ob rem mihi plurali 0ptime ita explicari videtur, ut du0s ill0s interpretes hic dici assumamus, qui maxime inter se c0gnati sunt, gentis Eupatridarum πυθοχρληστον et a p0pulo electum interpretem. Nam Eumolpidarum interpres hic locum n0 habet, cum eum qu0que de

sepulturae caerim0niis interpretatum esse nusquam tradatur. De πυθοχρηστο autem e Plat0ne 0 Scimus, atque e eiS,

quae hac de re dicta iam sunt, etiam ad alterum Eupatridarum interpretem bene deferri p0test. Sed ex Dem0sthenis verbis plura c0lligere licet. Si ἰλθον ως τους β γ τας dicip0teSt, eorum officia re veran0 diversa fuisse inde sequitur, aut certe e0S 0llegium fecisse, ut nihil interesset,

utrum eorum homines adirent. N0 in sepeliend 80lum, sed in aliis qu0que rebus aeris interpretes caerim0nia c0mm0nStrare reperiemus, ita ut e0 O 'nino caerimonias, quae ad rem Sacram pertinent, interpretat0s esse coneludi 08sit. Nam hae qu0que caerimoniae, etiamsi plurimae earum cum lustrati0ne c0haerere n0nvidentur, ex hac lustrandi rati0Π 0rtae sunt'.

Commemorantur a Platone legg. VIII i5a ea interpretum officia, quae pertinent ad nuptiarum solemnia, de quibus

τρίους γίγνεσθαι. Et quantum in ipsis nuptiis in antiquitate

qu0que caerimoniae aluerint, omnibus Otum St.

Si 0rro quid in lat0nis legibus de interpretum officiis

Idem Harpocratio animadvertit, si de Demosthene dicit Πληθυιπικῶς

27쪽

tradatur, perquirimus, primum afferendus est l0eus VIII 828 B, ubi statuitur interpretes cum sacerdotibus et aliis rei saerae ministris de sacris anni diebus interrogandos Sse. Atque fastorum sacr0rum c0gnitionem partem Sse muneri interpretum mirum non est. Si totius iuris acri e0s esse interpretes c0nstat. Aliud huius rei testim0nium h00 SSe 0test, qu0 a Script0ribus, qu0s exegeta fuisse Verisimile est, tales scripti sunt libri, quibus haec materia tractata videtur. Ita hil0G0rum' περὶ μερων librum Scripsisse traditur, atque eiusdem et Habr0nis στερὶ ἐορτον liber c0mmemoratur. Cum fastis autem sacris arte c0niuncta est c0gniti caeri-m0niarum, quae in singulis anni diebus observandae Sint. Inter muta in Sacrificii rite offerendis interpretes c0nsult0s fuisse c0nsentaneum est. Hoc qu0que e dem0nStratur, quod in libr0rum exegetic0rum fragmentis Saepius de Sacrifici0rum rati0ne disseritur. V. Anticlidis D. 17 Mueller D. Script de rebus Alex M. p. 150), ubi rροκωνι sacrificia quibus e rebus c0mp0Sita sint dicitur. V. eiusdem D. 20, ubi λευ-

ρ0θντες, placentae genuS, commemorantur R.

Interpretes ut eaerimoniarum peritissimi in aliisqu0que rebus n0bis occurrunt. Ita si simulastrum aliqu0 de0rumc0llocandum est, interpretis opus est c0nsili0. Qu0 testatur Athenaeus, qui ex Anticlidis exegetic libro tale praeceptum affert de I0vis Ctesii simulacris c0nsecrandis X 473). In omnibus lausis adhuc inllatis Eupatridarum inter-

r. v. uellerum H I 384. y v. Steph. ByZ. . V. Bάτη. Interpretes imprimis sacrificia rite offerenda curasse alterius quoque civitatis testim0nio probatur. Exegetae enim, quos Olympiae reperimus, eodem munere iungi videntur. Pausanias de eis dicit V 15, ): εκε δὲ

testim0nium 0ptime confirmatur titulis nonnullis Olympiae repertis Olympiades r. . Curtius et F. die V Berol. 1896 tit. 9 61 62 eqs. . Ibi item inter eos, quibus sacrificia mandata sunt, exegetae n0minantur prioribus quidem temporibus, eum tempore posteriore in titulis inveniamus pro ξζγζτης formam περιηγητνοῦς tit. 27, 9 83, 2 110 12 120 10), quam ad rem Ditten-berge adnotat adn0t ad tit. 9, p. 14 I): Fereintelle, cohi dure denpopularen praehgebrauch verantasste achicissighei is es, reenn fur densons uberali estgehallenen ite εξηγητῆς ierina πεοιζyrret geschrieben is

De iuris aeri interpretibus Attieis

pretes re Vera tu Sacrum interpretantur; nam aut de lustrationibus et expiati0nibus aut de caerim0niis res erat. 'unc n0nnulla asserenda sunt, quae cum iuris sacri interpretati0ne minus arte cohaerent atque tamen ad h0rum interpretum officium pertinere videntur. atque primum quidem perquirendum est, qui intercedat conexus inter eos et ephebos Atti-c0s Habemus enim titul0s epheborum, ubi et interpretes reperiuntur. Iit. Ira supra p. 4 est catal0gus epheborum, qui pythaidem Delph0s duxerunt ἀγαγόντες τὴν Πυθαida)archonte Athenis i0nysi μετα Λακισκον sca. 128 a Chr.). Atque inter magistratus qui primi nominantur, cum duces epheb0rum fuerint Vel certe e0rum munera ad epheb0s pertinuerint, reperitur etiam πυθοχρ/ησιος ξηγητης Ophelas abr0nis filius m χρηστον interpretem hi s0lum n0minari mirum 110 est, eum in legati0ne ad pollinem Pythicum mittenda is prae omnibus locum habeat. At quid est, qu0 πυθόχρηστον cum ephebis c0niungat 3 Hac de re certi nihil dici 40test, cum testimonia n0bis desint; sed qu0 Coli suspicatur, valde placet interpreti huic mandatum fuisse, ut 0mpa Sacra et sacrificia ab ephebis rite perficienda curaret C0li l. s. p. 78). Sed in aliis qu0que epheborum titulis interpretes reperiuntur. attuli IVI p. 11 sunt h0n0rum decreta, quibus ephebi collaudantur propter e0rum in p0mpis sacris curam et diligen

sed omnes inter se sunt simillimi atque eiusdem fere aetatis Ibi in initi h0 legitur Ere M Jεio ἁρχον τος' ... πειδη ἱ

αμ κτλ Ephebi laudantur, qu0 saerificia Orebant debita in ara p0puli et omnino sacra rite faciebant una cum c0Smeta et sacerd0te40puli et Gratiarum ' et interpretibus. Inde quae

Κ0ehle in Corpore inseriptionum litterarum speciem aetatem haud nimis recentem indicare statuit, atque Medeum illum archontem anni 10 99 a Chr. fuisse nune scimus v. C. Dittenberge SIG 521). In theatri sella hic nominatur: Πρεως δ μου καὶ παρίτων καὶ μάμης.

28쪽

De iuris aeri interpretibus Atticis

officia interpretes his in sacris pompis atque sacrificiis habuerint statim apparet. Sed qui interpretes intellegendi sunt Varia ibi sacra nominantur ab ephebis celebrata atque lin. 48 ευσεβείας

Dεκα τῆς πρὸς τοῖς θεους collaudantur, ut omnes dei intellegendi sint. Quam ob rem β γ a quoque Videntur SS Omne tres

qu0s Athenis n0vimus public0s interpretes. Qui initi tituli una

c0mmem0rantur, sed in singulis Sacris faciendis singuli interpretes officia sua praestiterunt e0dem modo, quo πυθοχρ G-τους solos in pythaide egisse supra Vidimus. Nunc ea Eupatridarum interpretum munera asserenda

sunt, quibus ut proprii dei Delphici ministri fungebantur. Oraculi Delphici auct0ritate plurimas c0lonias si n0nemiSSaS, at certe sancitas fuisse constat , atque vaticiniis hoc saepe actum esse exemplis c0mprobatur. Itaque mirum non est interpretem πυθοχρν στον et ipsum his factis interesse. Et reperimus re vera talem interpretem, qui coloniae condendae Summam peram dederit Lamp0nem dico interpretem artissime cum Thuriis condendis coniunctum, de quo primum pauca Verba facere liceat Lamp0nem temp0ribus Periclis, cuius amicus fuit . magna fuisse in civitate auctoritate atque saepius publicis rebus interfuisse n0bis traditur. Ita e Thuc. V 19, 1 et 24, 1 0mperimus eum in pacem cum Lacedaemoniis a. 421 factam et paulo post in laedus cum eisdem letum iurasse, quibus duobus l0cis primus n0minatur, certe quia rei Sacrae est miniSter. Eum tum celeberrimum fuisse optime e dem0nstratur, qu0d in comoedia Attica saepius ridetur; atque ex Arist0phanisAVibus omne eum n0vimus. Sed item a Cratino ridetur et ab Eup0lide' praeterea ab Antiphane celeberrim mediae comoediae poeta fabulam cis πιυν conscriptam fuisse traditur , quam ad Vatem illum spectare, etsi einekius negat, erisimile St.

Sed quo munere Lamp0 Athenis functus est E lutarchi l0co Per. 6 e0mperimus eum vatem fuisse Periclem de

pr0digi qu0dam Lamponem ιάντιν et Anaxagoram interr0gasse atque Lamp0nem ei Vaticinatum esse eum Thucydide expulso 0mnem potentiam in se collaturum esse. Sed accuratius eius

munus indicatur in Eup0lidis fragment 297, qu0d est ex fabula

Mooουν γένος inscripta. Hic enim audit Λύμπων υξηγητης, et a grammatico additur: μύντις γαρ ἐν καὶ χρησμους ἐξηγεῖτο. Qu0d 0nfirmatur sch0li ad Arist0ph. Nub. V. 332 adscripto: Adsιπων Ο μύντις ον ξηγητri Ddλουν. Interpres igitur fuit, atque si recordamur eius in re publica auct0ritatem, dubium esse non p0teSt, quin magistratus fuerit. 0 privatu interpres. Eum qu0que cibo in prytaneo d0natum esse Scimus e scholio ad Arist0ph. v. v. 21 adscripto λυχε ε καὶ τῆς ε πρυ

p. 4 conclusit omnes h0s interpretes talis h0n0ris participes fuiSSe, quae Sententia valde arridet Cui autem interpretum generi Lamp0 attribuendus Sit, nescimus. Nam Eup0lis in versu plenum mei n0men certe addere n0n 0tuit et seli0lia, quae alteri huius rei testes Sunt, tam accurate rem nusquam indicant. Itaque ex s0lis eius factis hoc c0ncludendum n0bis est. Atque primum eum Thurios coloniam eduxisse narratur' Lamp0nem ipsum conditorem fuisse tradit Di0d. XII 10 'Acti νais . . . δε m

Hanc coloniam anno 444 3 conditam esse nunc e0nsentiunt Viri

docti contra Diod XII 10, qui anno 445 eam e0nditam esse tradit, rectam aetatem praebent Dion Hal. Lys. I p. 452 et Plut. vii decem r. p. 3b hae de quaestione . . usoli 1 ieeIL Gesch. III 1 Gotha 189 p. 23 adn. 3 et . apprit Thurii, diss. Berol. 189 p. 7 sqq.).

29쪽

De iuris aeri interpretibus Atticis

emittendam c0mmendare dicit Seh0lium Arist0ph. Nub. 332:

Quam ob rem Lamponem, qui p0Stea certe ξ γ της erat etiam tum h0 munere functum eSSe crediderim, quamquam negat apprii l. s. p. 23 tantum spatii intereSse ratus, ut ann0 413 Lamp0nem n0ndum illum magistratum adiisse Verisimile sit. Sed quidem us0ltio' Mentior. Si amp0nem p0stea quidem interpretem fuisse traditur, si eum huic col0niae c0ndendae Summam operam dedisSe certum est, cur n0n tum quoque eum interpreti munere functum esse putabimus Ex eadem re h0 qu0que mihi c0lligi 0sse videtur, cui interpretum generi eum attribuere debeamus. Ap0llinem Pythicum, quem in c0loniis e0ndendis Semper consultum esse c0nstat, hi qu0que vaticinium edidisse certis traditur verbis. Tum sane verisimile est Lamponem h0e oraculum interpretatum esse atque, qua erat tum auct0ritate, nihil impedit, quin ξηγητην πυθόχρηστον eum fuisse Statuamus. Atque hac de causa c0l0n0s 0mitatus esse Videtur, ut 0vae urbi leges sacras daret et interpretaretur, e0dem m0d quo lat in civitate sua interpretibus h0e metum mandat.

Sed aliud qu0que de Lamp0nis magistratu testim0nium habemus. In Eleusinio illo titulo II 6 v. supra p. 9)longum de primitiis decretum sequitur additamentum Lam-p0nis, quo p0Stquam de decreto in c0lumnis insculpend0 et coll0cando s0lita dicta sunt, Lampo r0gationem fert, ut alter Hecatombaeon mensis interealetur, deinde ut Pelargici templa a rege accurate saepiantur neVe 0Vae in eo arae sine senatus p0pulique iussu instituantur neve lapides et terra inde exp0rtentur. Denique Lamp0ni ipsi mandatur, ut de leo primitiarum legem ad senatum ferat. Haec mnia

Eup0lidis προσου γενος p0st Sphaeteriam expugnatam et ante Cleonis mortem aetum est, Κ0c I p. 333. Griech Gesch. III 1 p. 530 adn. 1, etiamsi decretum illud Eleusinium, quod Busoli testimonium affert, anni 444 non est, . supra . . Aliam autem afferam causam. Apud Diod. l. s. perspicue traditum est colon0sillos Apollinis Delphici vatieinium secum habuisse, quo locus ubi urbs Ou

ad interpretis mei optime quadrare Videmus. Sed quaeritur, cuinam interpreti haec decreta aptissima sint. Atque prim ViSu certe nemo est, quin arbitretur amp0nem ut εζx γητην ξ νιιολπιdi decreto, quod est de primitiis Eleusiniis, hanc legem addere. Sed qualis e0nexus inter h0 additamentum et decretum ipsum sit, facile n0 est intellectu, atque viri d0cti diversas iam hac de re protulerunt sententias.

Pr0pterea singula adeamus neceSSe St. Perspicuum est primum de mense intercalando praeceptum.

Mensis hic ante B0edromi0nem intercalatur ea de cauSa, ut dies primitiarum deabus sterendarum pr0 feratur, cum etiam exterae civitates primitia offerre iussae sint. Atque cum interpretum πυθοχρx στων, ut Supra diximus, 1 scium sit de fastis

sacris necessaria instituere, etiam h0 a πυθοχρὶ στου muneren0n abhorret Qu0d de Pelargie dicitur, h0 qu0que Ap0llinis Delphici iussu praecipi videtur Nam apud huc. I i, narratur initi, belli Pel0p0nnesiaci in elargies ip80. 0-minum d0micilia fuisse et ita antiquum oraculi Pythici κρο- τελευτιον, qu0d 0mines in Pelargie habitare Vetuerit, pr0rsus neglectum esse. Quam ob rem Dittenberge quoque ακρο- τελευτιον illud, quod Thucydides affert, in eo oraculo fuisse putat, qu0d huic toto plebiscito ansam dedit SIG 20). Sed Lud0vie Ziehen leges Graee sacrae p. 22 c0ncedendum est verb0rum Thucydidis ten0rem atque c0neXum Stendere, oraculum illud antiquissimum fuisse, atque . olter recte, ut mihi videtur, animadvertit in c0mmentari A. 0erti Das mitigium de Amynos, Mittetit ngen des arch. Inst. Athen Abi. I 1896 330 adn. 3 eadem verba una tantum littera mutata recurrere in oraculo de Megara urbe edit ut d κροτελευοιον n0strum inde derivatum videatur atque tamen hucydidis Verba mihi dem0nstrare videntur Pelargici curam magi peneSPythicum p0llinem fuisse quam penes sacerd0tes leuSini0S, qu0 L. Ziehen defendit. Qua autem ratione tum additamentum cum Eleusini decret c0niungendum sit, difficile esse dictu c0nced0. Sed hanc ipsam legem raculi Delphici iussu rogatam esse Foucar con-

30쪽

De iuris saeri interpretibus Atticis

berge assensus est SIG 20). Ter enim in decreto legimus

oraculum aliqu0 Spectant neque S0lum, qu0 L. Ziehen obl0quitur, unam formulam efficiunt, qua quid et antiquitus et divinitus c0mmendatum sit praedicetur Quam ob rem equidem crediderim totum plebiscitum si non Pythici raculi iussu, at certe eius auctoritate factum esse, atque qu0d in additament nulla omnino raculi ac Drmulae menti fit, quae Lud0vic Ziehen contra hanc sententiam gravissima Videtur causa, nihil alere puto, cum in additamento hoe 0n pus fuerit. Denique quod de te dictum est, Foucar coniecit dubitati0nem ortam esse, utrum praeeeptum dei Delphici etiam ad oleum pertineret necne quam ut discutiat Lamp0ni pr0pter iuris sacri scientiam et usum mandari V. C. Dittenberge l. S.). Itaque haec qu0que omnia non abh0rrere ab interprete

videmus, qui in dei Delphici cultu versatur, neque dubito Sauppio assentiri, qui dicit Attica et Eleusinia, pr0gr. 0tting. 1880 81

p. 15): c0niectura habet, qu Se tueatur, Lamp0nem ξ γ ὶν πυθοχρηστον fuisse'. Nam etsi res ipsa ad Eleusinium cultum S0lum Spectabat, tamen Summi 0menti erat non solum in Atheniensium re publica, sed etiam in tota Graecia, ut cum Vestigia qu0que exstent, quae ad Pythicum oraculum respiciant,

Lamp0nem Ut πυθόχρ ὶ ο εβν γ την illi 0nti0ni interfuisseveri sit simillimum. Quaesti0ne de Lamp0ne abs0luta de Hierocle pauca dicenda sunt, cum Lamponi aequalis sit atque simillimo munere

videatur functus esse. Atque R. Schoet ' utrumque eodem tempore πυθοχρν στον fuiSSe contendit, qu0 Si Verum est, πυθοχρηστον e0llegium fuisse negari n0n potest. Est ille, quem esurientem hari0lum Aristophanes in Pace irridet. In sch0li ad ac V. 1046 legitur: Προκλῆς Ουτος ιιύντις ἰν καὶ χρ Uu0λογος, τ0υς προγεγεν ιιενους χρησsιoi ita Sch0el pro χρονους ἐζ Vovsιενος Quibus Verbi quamquam Iri r της B0n Vocatur, tamen εξ γουs ιενος Verbo interpretis munus indicari

Herm. XXII 1887 563.

videtur. Huc alia accedunt. Hier0elem in rebus publicis versatum Sse negari n0 90test. Nam praeterquam quod inc0moedia ridetur, reperimus eum in titulo I I suppl. 2Pa, quo decretum de Chalcidensium 80cietate renovanda a. 446 5)eontinetur. Ibi lin. 4 de eo dicitur: α ὁ ἱερα τα κ των

in prytaneo cibo d0natus fuit, cauSam Sumit Irori τήν eum dicere Eum autem πυθοχρηστον haberi nullo testimoni c0nfirmatur. Cum publicum eum interpretem fuisse pr0pter res ab e gestas reiciendum non sit, alter Eupatridarum interpres habendus St. Delphicum raculum per exegeta Su0 rebu qu0que publicis interfuisse e Lamp0nis et Hieroclis exemplis c0gn0Vimus.

Sed hanc oraculi uetoritatem n0 tantam fuisse neque ad alia nisi ad sacra ipsa pertinuisse Sch0emann-Lipsius Griee Alt. II 453 summo certe iure c0ntendit. Sed unum reStat ut afferamus, qua in re hi interpretes et in privatis et in

publicis alicuius certe momenti fuerunt, interpretationem dico oraculorum ipsorum. Nam e0s huic rei maxime operam dedisse Schoemann-Lipsius II p. 49 recte suspicatur. Quamquam enim h0 0mnibus permiSSum SSe 0ncedendum est, tamen obscura Delphici oraculi vaticinia pr0prium saepe interpretem desiderabant. Qu0 testantur nobis Ciceronis verba de div. I 51 1 16: Item igitur somniis, Vaticinationibus, oraculis, quod erant multa obscura, multa ambigua, explanati0nes adhibitae sunt interpretum A. Atque de halantho Lacedaemonio arenti urbis condit0re Pausanias X 10, 7

Sed hac in re iam nun sunt iuris sacri interpretes, atque μύντεις et χρ ι0λίγοι qui dicuntur eadem in re Versantur. Perducimur hac re ad aliam quaestionem, num et privati