장음표시 사용
351쪽
quam si verum satendum est, haec posterior disserentia e sectuum, respectu aquae sortis, si bonae erat notae, et spiritus nitri sumantis, saepius non admodum notabius mihi ubdebatur. Interim spiritus nitri simplex suum quoque effectum mihi praestitit, et congelationem Mercurii produxit,inificio quodam a me adhibito. Quum spiritus hie nitrismplex nisi mixtus descensum Mercurii tantum ad Oo. deprimeret, et paullo ulterius diversis tentaminibus implevi se vitra nive more consueto, et postquam Thermommerum in primum immerseram, statim in secundum tertium, et quartum successive immersi anisquam gradum rigoris acceptum notabiliter amitteret in quarta immersione Medicurius erat congelatus, quum in qualibet nova immeritona
descensum Mercurii profundiorem observassem Aquario tis, quae in capiendis experimentis saepius gelata suis, eg lata eundem effectum praestitit, quam portio fluida in medio non gelata relicta. Alia Phaenomenomii disserentia se manifestabat in dive s experimentis respectu modi descensus Mercurii Com stans ac perpetuum semper mihi observatum, quod Merem rius primo lentius, deinde cum summo impetu in Thermo-
metro descenderit non videtur autem certum esse illud punctum, ubi impetus incipiat, quoniam observavimus inithim huius eeleritatis circa diversos Thermometri gradus, circa 3oo 3 O. et ultra quin in citato experimento, quo Medicurius ad 8oo descenderat, usque afficio regulariter satis descendit, quo gradu cum maximo impetu descendere coepit, quo bulbus Thermometri fractus est, Mercurius autem persecte totus congelatus erat. Alia disserentia notanda quoque est, saepius mihi observata, quod, dum spiritus nitri infusus est, primum adscendere coeperit Mercurius, quamvis spiritu nitri, nix, et Mercurius in Thermometro ad
eandem temperiem antea essent redacta. Quia hoc Phaenomenon nonnunquam tantum contigit, attendi adcuratius ad omnes circumstantias; et contigisse hoc visum es quo
ties inludi aquam fortem in bulbum Themometri non pedi secte
352쪽
secte nive sepultum, adeoque in bulbum Thermometri a nive vacuum directe. Differentia porro notatu digna est, quam bis videre mihi contigit, quod Thermometrum ex mixtura .ivis et aquae sortis iam extractum, tamen in aere liberoinerius deseenderit, quin ad punita conglaciationis Me
eius usqtie. Respectu diversorum hermometrorum nullam phaeno menorum disserentiam observare potui, sive enim longiora,sν breviora Thermometra adlubuerim, sive tubi Ther- mometri ex vitro boliemico, sive huius loci, vilior et meliori constiterint, sub iisdem circumstantiis eadem phaenomena et eundem essessiim praestitere semper Thermometra, quamvis pro diversitate vitri, diversa eius contramo, quam summam in tanto stigore pati debet, quoque fiat necesse est. Quod si vero haec implevi diverso Mercurio, diversitas quaedam omnino adparebat. Nam usurpavimus partim Mercurium ordinarium, tam purum tamen, quam haberi potuit, quem ipsi quoque more consueto pressione per corium, et filuatione per tubos capillares, purificavimus ita, ut purissimus videretur; partinavero usi sumus Mercurio revivificato ex sublimato. Hiς posterior procul dubio priori purior, quum purissimus h teri soleat, inertiam tamen quandam monstrare millia vises est, certe tardius, lentius descendere videbatur in Theminometris Mercurio revivificato repletis quam in aliis quin in Thermometro quodam eiusmodi Mercurio repleto, non solum descensus suit lentissimus, sed frigus ultra oo augere non potui, quamvis in aliis Mercurius ad congIactationem sub iisdem circumstantiis descendusset, in minoribus tamen Thermometris haec disserentia tam notabilis mihi non est observata. observata haec mea tamen vix mihi sumere vi odentur ad stabiliendum quod haec differentia constans ab que perpetuast pluribus opus esse videtur in posterum imstituendis. In omnibus tamen Thermometris Mercurio re vivifieat a me impletis, ad vitrum Thermometri adhaesi nem observavi quandam, ita ut quasi unguinosus videretur.
353쪽
Vix tamen a vero aberrare existimandus erit, qui contendiat. generatim et universe congelationem Mescuri eo fieri faei-liorem, quo Mercurius impurior, adeoque o contrario disficiliorem, quo purior fuerit Hae sunt potiores dissereibtiae phaenomenorum, quas mihi in captis cum Thermo- metris ex erimentis observare licuit Sed instituimus quoque alia, ubi ut Thermometra adhiberem scopus non permittebat. In congelationibus liquorum aquosorum superficiem fieri convexam, vulgari experientia cui non constat 3 quod tamen secus est in liquoribus oleosis, qui, si ex statu fluiditatis in statum soliditatis Bigore abeunt, supernciem non convexam, sed paullo concavam, ut et sebum, cera, ct alia monstraui, et quod experientia vulgaris et artificialis satis docu t, sulphure excepto. priori per rationes satis certum iam esse poterat, Mercurium superficiem concavam esse in congelatione induturum, propter condensationem tam insignem, quam patitur, uti motalla reliqua suti, si serrum, bismuthum, et antimonium exceperis quando rursus ex statu fluiditatis in statum firmitatis certo frigoris gradu transeunt, superficiem concavam induere solent, et propter maiorem contractionem et condensationem debenti Cepi rubum eommunicantem primum, cuius diameter duarum linearum erat in . quem Mercurium insudi, ut stitudo duarum linea. rum esset, quem quum immersissem in mixturam nivis et spiritus nitri, observavi in una Mercurii extremitate Mercurium plane fuisse congelatum, et superficiem fuisse concavam, quum in altera extremitate Mercurius tantum ita gelatus ellet, ut media pars adhuc fluida esset. E sisei ut eussuere pars liquid inclinatione tubi, quo iam Mercurius congelatus in hac parte tubulum repraesontabat intus . cavum, et asperum, effluxu autem Mercurii altera extremi.tas nihil patiebatur, quoniam plane solida erat. Eadem eventa observavimus saepe aliis instrumentis, tubis simplici. bus et globis vitreis Mercurio semiplenis. Phaenomena hactenus recensita nunc adhuc adcuratius considea auda erunt, et explicanda, atque, quae inde sequam
354쪽
tur, expendenda. Primum satis mantastrum est, solum extorem esse caussam fluiditatis Mercurii, uti aquae aliorum--que quidorum. Quodsi igitur corpus mundi existat, ubi tantus frigoris gradus resnat, qui Mercurium solidum facit, dubium esse non potest, quin Mereurius aeque firmum corpus, ac metalla reliqua in tellure nostra, adparere debeat. Deinde patet, Mercurium vere et proprie congelascere, et in glaciem propriam abire , quamvis glacie mercurialis a glacie aquae. liquorumque aqueorum, quodammodo disserat. Idea congelationis cere nihil aliud involvit, et involvere
potest quain transitum fluidorum ex statu fluiditatis in statum firmitatis sive soliditatis, solo Digore effectum, quod ex omnibus casibus pecialibus et exemplis manifestium est, unde idea glaciei est abstiracta. quae, et liquores aquei, an
aliam ob rationem congelata et glacies dicuntur, quam quod rigore solida, rina, et dura corpora facta sunt Recte igitur omnibus fluidis, cuiuscunque sint generis, ob eandem rationem conglaciatio vera et propria tribuenda erit, si frigore sant firma atque dura cui enim competit definitio, eidem definitum quoque erit tribuendum. Sed prο- uti fluida ipsa sunt divorsa, diversa quoque eorum glacies fieri solet et debet, hinc oleos corpora rigore indurata diversam glaciem a glacie aquarum repraesentant, quae quo que diversa phaenomen exhibere solet uti glacies d.versae diversorum spirituum, divorsarum solutionum Alinarum et aliarum, testar, quoque potest. Sest videtur esse attributum proprium glaciei, natare in fluido, ex quo nata est, item fragilem esse, non ductilem. Si de aquarum glacie intelligatur prius, concedi m tantum potest, in quantum nulla glacies ex aqua nata vel naturaliter, vel arte pirodulla, ad hoc usque tempus repe ta, quae non aquis suis supemataverit,
sed ad essentiam glacie non spectat potest natare et non natare, est et manet glacies, neque desperandum puto ore, ut ipsa glacies aquae non supernatans reperiatur arie maiore, quam adhue adhibita Neque igitur glacie aquarum attributum, sed modus et et accidens, natare in aquis suis. Idem
355쪽
Idem valere quoque debet de fragilitate quae quidem proprietas glacie aquarum, sed modus et extraessentiale respu- ει glacie generatim tantum esse potest. Esse igitur glaeies potest, sive ductilis sit, ut in Mercurio, sive non, uti aliis suidi omnia metalla qua solida glaciem constituunt, item cera, sebum, vitrum et alia generatim omnia
corpora solida et dura, quae calore fluida fieri possunt, nihil sunt nisi species glaciei. Quemadmodum igitur aqua recte glacies sus dieitur, quum revera nil aliud sit sic Mercurium vivum et scidum esse glaciem Mercurii fusam recte dubitari non potest Status igitur illius naturalis, firmitas, non uiditas si oportet, quum actione ignis et calore haec efficiatur, uti in reliquis fluidis, quorum haud dubie nullum est quod sua natura
sit fluidum. Funditur igitur Mercurius aeque, acalia metalla, calore, ut fluat vivusque fiat; sed hoc tantum cum di crimine ut gradus admodum parvus caloris ad illius fusionem requiratur. bnstat, metalla sub certo et determinato loris gradu fundi fluereque incipere, diverso tamen in dia .ersis metallis, ut sub gradu 42O stannum purum; so. plumbum purum: Mo, bismuthum purum scalae Faliren-hestianae vel secundum nostra observata plumbum liquefit sub gradu ao supra o nostrae scalae, qui convenit cum gradu 96. scalae Fahrenheitii stannum apo Ais. Falirenti bismuthum 233 94. incum vero maiorem caloris gradum requirere, quam habet Mercurius bulliens, expecti sumus. Quod igitur exacte constaret.
sub quo gradu Mercurius gelasceret adeoque solidus fieri inciperet, sciri quoque posset, sub quo gradu rursus fluidus, et quasi ex morte redivivus fieret. Nam uti aqua sub gradu rso in glaciem abit, sic rursus regelascit sub eodem sere gradu caloris, et metalla rutius solida fieri incipiunt sub gradu caloris sere eodem, quo undi incipiunt. tenim vero ex superioribus patet, latitudinem hic esse maiorem, quam ut gradus talis determinari possit, non maiorem tamen calorem, quam 469 gramim secundum scalam no
356쪽
stram, requiri, dubio carere videtur, quum nunquam sub hoc gradu vestigium congelationis Mercurii mihi quidem detegi potuerit. Inde porro fluit, condensationem, sive contractionem, adeoque diminutionem voluminis Mercurii, esse videm ingentem, id quoinex profundo Mercurii descens in Thermometro in congelatione illius satis supe que intelligitur quanta tamen sit haec voluminis Mercurii diminutio, exacte determinari nequit, ob latitudinem disitam, et hinc quoque gravitas, seu pondus eius specificum. adcurate determinari non potest. Quum, quo maior voluminis Mercurii diminutio fit, eo maius pondus eius specificum fiat oporteat patet, propius Mercurii poniti specificum in eius congelatione adpropinquare debere ad aurum, quum iam in statu fluiditatis omonium metallorum proxime ad illud accedat, a Platina, semimetallo, abhinc paucis annis in America invento discepseris, cuius pondus specificum ad aquam esse dicitur ut 38 atio 18ἰ: Quodsi numerus medius pro puncto con gelationis Mercurii sumatur 'o erit voluminis diminutiolim siti parte, adeoque pondus eius specificum auctum quoquo δ' si rui parte . st Milicet ab ea extensone seu volumine, quod habet in calore aquae bullientis; sed a volumine temperie aquae in glaciem abeuntis A. Concipitur et supponitur nimirum in Thermometro tota mass. Mercurii divisi. in I Cooo, hinc gradus Thermometri sunt partes decies millesimae contractionis et condensationis Mercurii, ita ut e g. gradus 2Oo indicet condensationem
Merito hic quaeritur, unde tanta sit latitudo, quae illius ratio sorsitan non una est, sed plures concurrunt. Nam primum ex superioribus manifestum est, Mercurium non semper integrum fuisse congelatum , sed partem maiorem minoremve fluidam perstitisse. Maior igitur condensatio et
357쪽
voluminis Mercurii diminutio affa si ne esse est in congessi tione plena, quam in parti ii Mercurius igitur in partiat congelatione tam prola: de desceti tere non potuit, quam in totali. Deinde in totali quoque congelatione differentia eogitari et concipi potest, ut debet Metalla pleraque, uti calore eo magis extenduntur, quo calor maior est, donec in statu luiditatis summam nanciscantur ex s. sonem ita quoque, quo maius est stigus, cui metalla sunt exposita, eo magis quoque contrahuntur et condensantur. Iam vero inmixtura nivis et spiritus nitri modo maius, modo minus Rigus esse potest, et revera esse solet. Fac igitur frigus esse multo maius, quam ad congelationem etiam totalem requiritur, eiusmodi frigus Mercurium non gelabit, sed excessu suo quoque gelatum Mercurium magis condensabit, adeoque volumen minuet. Haec tamen disserentia adeo notabilis in Thermometro esse non potest. Multo autem notabilior disserentia fieri debet, si contimgat, ut pars superior primum incipiat congelari, ita ut simul rubum capillarem Thermometri obstruat. Contigit mihi bis, quum Thermometrum prius nivo sepeliverim, et deinde in nivem super bulbum Thermometri spiritum acidum insu-derim, contigit mihi, inquam ut pars superior plane esset gelata, inferiore maiorem partem fluida existente. In hoceas igitur Mercurius profundius, et minus prosunde de-stendat necesse est, prout congelatio in tubo capillari citius vel tardius contingi Ergo pro diversa ratione congela-kendi, et diverso Bigore, non potest non semper differentianuaedam in descensu Mercurii nasci quae exaetissimam p et congelationis determinationem impediti Diximus dubio procul interdum oriri in mixtura frigorifica maius frigus, quam ad congelationem Mercursi necessarium sit. Hoc
quidem a posteriori per experientiam ostendi nondum podi est, quoniam Thermometra solida, quae hic adhiberi possint, adhuc in desideratis numerantur probabilissime tamen ex phaenomenis concludi posse, vel ex celeritate descensus
358쪽
Mere ius solidus congelatus, uti per se patet, non potest non desinere esse mensura caloris in Thermometiris, quia desinit se debito contrahere et dilatare, quum gradus caloris et frigoris nihil aliud sint nisi gradus dilatationis et conetamonis Mercurii et aliorum fluidorum, inter quae praecipue spiritus vini eminet. Requiritur, ut haec contractio et dilatatio Mercurii, aliorumque fluidorum fiat proportionaliter, quod semper in conliciendis scalis Thermomere
rum sepetonitur, alias in partes aequales dividi non possent; utrum vero in tam insigni seigore contrassio et dilatatio fiae
adhuc regulariter, proportionaliter, non sine ratione dubi. tari posse existimo, certe spiritus vini contraitionem et Glatationem cum contrareonibus et dilatationibus Mercurii, in gradibus maioribus plano non convenire expertus sum. Tria Thermometra, spiritu vini mitificarissimo repleta, cum Mereurialibus Thermometris alias satis exacte concordantibus sumsi, et in materiam nostram frigo ificam immersi simul cum Thermometro Mercurio semipleno quo facto observavi, Mercurium suisse congelatum, quum contra spiriatus vini rectiscatissimus vix ad Oo descendisset. Videtur igitur descensus Mercurii, inprimis quando eum impetu fieri coepit, nullam amplius proportionem in contractione sua servare hoc saltem certum est ex observatis,
harmoniam et concordantiam Thermometrorum Mercurialium, in profundioribus frigoris gradibus plane desinero eum Thermometris spiritu vini repletis. Ex observatis bis allatis porro perspicitur, frigus ad gelandum Mercurium se ficiens, non continuo esse sufficiens ad congelandum spiritum vini rectificatissimum quum tamen Mercurius omnium fluidorum maximum frigus ad congelationem requirere videri possit. Inde concludi amplius potest, Thermometra spiritu vini rellificatissimo repleta, inservire posse indicationi diversi frigoris, maioris et minoris, in massa frigorifica, quamvis mensuram frigoris non determinent possunt i tu locoThermometrorum solidorum interim esse et adhib ri, donec idonea solida, et ad hunc copum apta, habeamus.
359쪽
Phaenomenum supra indicatum de continuato descensu Mereurii in Thermometris in aere libero, paradoxum omnino videtur , quum frigus in aere libero regnans semper multis gradibus a frigore materiae nostrae frigorificae superetur Ratio non alia videtur, quam duratio solutionis nivis, quae The mometro adhaereti Nam quum frigus amateria frigorifica non producatur, nisi in quantum solutio et mixtio materiarum contingit sane eiusmodi frigus insipne, quod Mercurium adhuc in aere libero deprimit, alum-de esse posse non videtur, quam a continuata solutione nivisa spiritu nitri, Thera metro adhaerentis. magis adhuc paradoxum videtur phaenomenum , quod interdum Mercurius prius adscendat, et deinde demum desceridere incipiat, usque dum Mercurius fiat congelatus quin mon semel quoque expertus sum in nova infusione et instillotione spiritus, Mercurium rursus adscendere coepisse quamvis iam prope
ad punctum congelationis antea descendisset Cur lio fiat, quaeritur: accidisse utplurimum hoc mihi visum est, quinties paullo maiorem quanistatem spiritus infudi, ita ut Ther- mometri bulbum immediate attingeret Aqua adhaerens bulbo Thermometri in caussa primum esse videtur, quo niam constat, spiritum nitri aquam calefacere, et nivem rigefacere. Quodsi igitur secunda infusio in eandem materiam frigorificam fit a nive fusi massa aquosa iam est. De inde quando immediate attingit spiritus nitri bulbum Thedirnometri iam insigniter frigefaelum, in secunda vel tertia in fusione, Mercurium adscendere debere lacile conspicitur, quum hic spiritus, qui de novo instinditur multo minus B-gidus sit, quam Mercurius in Thermometro iani frigefactus. Supra monuimus, aquam sortem et spiritum nitri sumantem esse aptiora ad frigus producendum insigne, et tale, quo Mer' curius congelatur; cui hic addimus, nos, spiritum nitri in
mantem, et aquam sortem, esse omnium spirituum, quin om nium materiarum frigus artificiale producere valentium,
praestantissima deprehendisse multis experimentis aliorum spirituum acidorum vim exploravimus pimus primum
360쪽
oleum vitrioli, quod satis constat esse omnium acidorum fortissimum. Quum aqua sortis aliam ob rationem spiritui nitri simplici non videatur praeserenda in producendo Digore artificiali quam quod sit sectior videtur oleum vitrioli
omnium acidorum sortissimum et praestantissimum in producendo frigore artificiali, ad Mercurium gelandum effectum edere debere quoque sortissimum. Sed eventus spei non respondit: nunquam enim oleo vitrioli congelationem Mercurii producere potui, et semper massa frigorifica, cum oleo vitrioli facta, minus produxisse frigus expertus sum, quam massa frigorifica ops aquae sortis facta effecit. Observatur quidem oleum vitrioli in nivem quam Arti sime agere, dum momento nivem, quam attingit, ita solvit, ut in nihilum redacta videatur sed haec ipsa solutio, quasi in instanti, videtur es e caussa, quare ram insigne frigus non producatur, quam ope aquae sortis , ubi lentior videtur solutio, dum communicatio Digoris cum vitro Thermometri, et ipso Mercurio, tam cito fieri non potest; rigoris enim gradus maximi diutius quam solutio maxima, durare nequeunt. Hinc massa si igorifica diu quidem maiorem frigoris gradum, quam in aere regi antem, retinere potest et so- let, sed summum Digus mox perire solet. Praeter oleum vitrioli alios spiritus acidos et non acidos exploravi, ut e sectim cognoscerem, quem in producendo Digore praesta rent. Nominatim adhibui spiritum satis marini, spiritum salis ammoniaci . spiritum vitrioli dulcem, Hos anni liquo-xem anodynum, liquorem Bestus che, ii vel de hi Moue dissim spiritum aceti spiritum sulphuris, spiritum vini re-ct.ficatissimum, spiritum cornu cervi. His liquoribus omnibus uri inesse producendi Digus nivi admistis mirum omnino videri potest et debet, revera tamen in iis eiusmodi vim marorem et minorem inesse, experimenta indubia docuere, quae ad hunc scopum a me sunt capta. Quoniam scopus hic erat tantum, diversiain vim horum fluidorum explorare quam habeant in producendo rigore,