장음표시 사용
11쪽
exarsil Illum itaque mihi videor cernere. praeceptare Suo praeeunte, modo
elegantissimas Marci Tullii Ciceronis orationes degustare, modo secundis Titi Livii concionibus aures praebere, modo siexanimos P. Virgilii Maronis audire cantus, alque epicae clang0rem tubae, m0do sonitum vehementer mirari, qua Flaccus merito habetur insignis. Quis fuit tibi sensus, Vir egregie, cum Romanae eloquentiae principem audires sententiarum pondere, fg rarum varietate, verborum copia populi motus, judicum religiones, Senatus gravitatem pro libilo suo convertentem' Quomodo commovebaris, cum, duce Virgilio, 0rphaeum sequereris amissam Eurydicem necquicquam reposcentem' duo affectus suisti miserationis sensu, cum prope divino concinente Aligherio, Ugolini casus acerbamque fortunam sebilibus expressam numeris, grandique carmine adumbratam, quasi ante oculos positam contemplareris uua demum incredibili suavitate animum sensisti persundi, cum dulcissima Francisci Petrarchae epigrammata memoriae mandares Quemadmodum, ni fallor, Auditores, silice percussa, rapidus erumpit ignis, crebraque inde exiens scintilla latam propagal sammam, quae aridis lignis enutrita succre- Scit , atque undique serpens omnia permeat, calefacti, incendit; sic Graeca, Lalina, el Itala exemplaria generoso juveni ad imitandum proposita, illum sic insanamarunt, ut nil potius atque adeo dulcius haberet, quam ut eorum persectionem quo propius fieri posset, assequeretur. Hinc MONICUS Supra condiscipulos longo mullumque excellere: hinc uberioris fructus spem in diem praeseserre: hinc ab Seriptoribus aureis selectiora quaeque loca adn lare, mirari, in usum suum decerpere: hine ea carmina conseribere, quae non m0do praeceptori suo, sed vel ipsi Viro doelissimo, qui studia nostra adhuc moderatur, Iulio Trento Scriptori eximio atque hisce similibus maxime probarentur.
12쪽
luisset, satis lamen intellexit qua senatior luit ingenii dexteritate, in idieam se laudem consecuturum, nisi lilleraturam cum Sapientiae studio conjungeret. Didicerat enim a Tullio nihil vilius exe0gilari posse inani verborum vel opi, morum strepitu, cui nulla sit subjecta sententia. Didicerat a Flacco res ab Soeralicis chartis esse petendas, eumque merito contemni p0elam, qui posthabita philosophia. auditorum aures saligal inconditis versibus ac nugis canoris. 0uapropter etsi Moraciis vehementissimo teneretur litterarum amore, easque postm0dum prosileri omnino statuisset ; lamen sedulam na a it operum Studio sapientiae, quae Tullio teste, in gesentia sita rat remim dis
HGVum et humanarum, cau8arumque quibua hae res continentur. Cic. de
illi telis. Lib. 3. 3 2.3 0uibus disciplinis dum more suo diligentissime incum-l fel, omnibus comperium fuit, qua ingenii vi praedilus esset. Illud sit saepe-iiumero, Audi iures, ut adulescentes qui in litteris humanis excelluerant, ac magnum aliquid de se polliceri videbantur, parum in iis proficiani facultatibus, quae mentem reclam, judicium acre, animumque pacatum pr0pe Suo jure postulant. 1l secus accidit in Moxico ; cui cum semper fuisset intel lectus ab omni erroris nube remotissimus, eaque vis ratiocinandi. quae pham iusium coerceret, ejusque ausus sapienter moderaretur; idcirco in ampliorem, ut ita dicam, palaestram translatus. uberrimos diligentiae suae fructus isus eSi retulisse. Philosophico expleto i, rocinio, lum ex instituto loci, luna ux ehementi quo flagrabat coelestis sapientiae am0re, ea ingreMuS eSt penetralia, ubi Theologia, divina nixa auctoritate, vel altissima proponil mTSteria conteinplanda. quae humanae meniis imbecillitalem superant, uniumue revelationis subsidio cognosci possunt; isti praeeepta tradit moribus componendis aecum idala. ut monili homines discant vilia sugere, virtutem Sequi, ac perpetuo mansuram quaerere selieitatem. Praeclarum sane studium. iisque viris nisi ime necessarium . quibus ex ostieio cura incumbit edoeendi populos. Dissiligeo by GO Ie
13쪽
alque perditos qu0Sque errorum magi Stros refellendi. Qua ex re cum aeterno decreto suo Deus constituisset, ut Moesccs voventibus annis catholicae Fidei Magister, propugnator Veritalis, Ecclesiae columen esset futurus; eapropter eum Sacrae Theologiae discendae in eius animo accendit amorem, ut comseelo curriculo, potuerit sul lum erat m0sὶ in aciem prodire, quaestiones aliquoi ex sacris disciplinis excerptas strenue propugnare, earumque Veritalem aptis argumentis 3ὶ contra arguentium cavillationes et sophismata tueri. His cumulatus meritis dignus visus est MoNicLA , qui Seminariensium praeceptorum collegio adscriberetur. Quod ut ad hujus loci decus ei ulli, talem fieret, Tu celeros omnes i43 praetristi sapientia ac consilio, Vir grari Sime, qui hic ades, ac studia nostra pluribus abhinc annis Sic moderaris, ut perspectis juvenum ingeniis, optime scias quid muneris unicuique sit tria huendum. Tibi itaque, ut celera beneficia praeteream, quibus hanc cumulasti aedem; Tibi inquam hoc potissimum debemus, quod Moracus inter pra
ceptores n0stros recenseretur, min0rumque litterarum magisterio per ann0s
aliquot perfunctus, Ilumanitalis primum, deinde Rethoricae cathedrae civium omnium consensione praeficeretur. Hoc scilicet lum Ipsi, tum Seminario Tarvisino eam peperit nominis famam, quam nulla obliterabit aetas. Hoc adeptarum postea ab eo dignitatum semen veluti quoddam atque initium suil. Hoc scholis nostris, universae civitati, ac litterariae reipublicae praeclaros educavit alumnos, qui admirabilem in docendo periliam sui praeceptoris inflantur. Ut vero quisque vestrum, Luditores, intelligat, quantum MONico Rethoricam prosilenti hoc tribuat domicilium, sinite, quaeso vos, me de tu bulentissima illa tempestale 5), qua Ipse docendi munus aggressuS eQ, pauca praesari. Illud inter viros doctos salis c0 lal, cum respublicas et imperia, tum liseteras et artes communem habere fortunam: ita ut si quando fiat, ut ardor Diuiti od by Coral
14쪽
civium jubentium prava illa oppugnare. ac labefactare conetur: hae quoque plurimum detrimenti pallantur. Iam vero quae sub exitum Saeculi decimi Octavi vesana novitalis cupiditas tot impulerat gentes, ut rerumpublicarum regnorumque sapientissima everterent instilula; sublatisque legibus, quas majorum sapientia condiderat, omnino vellent talissimam ubique promet liberiali palere viam; eadem litterariam rempublicam vel in hac ipsa floremtissima Italiae provincia exagitavit, assiixit ac miserrime turbavit. Dato belli signo, Scriptores audaees prodiere i quorum aliqui doctrinae atque eruit,lionis laude sane praestantes , qui novarum rerum cupiditate illecli, optimosqu0sque auctares, qui semper in scholis dominali fuerant, maledielis laee Sereni et injuriis, ac minime dignos praedicarent, quos studiosa juventus perl0l annos veluti exemplaria probatissima sibi ad imilandum proponeret. liinc
brexi laetum fuit, ut Tullius, Livius, Virgilius, Horatius aliique ex latinis, et B accius, Aligherius, Petrarcha ex nostris, ab litterariis ludis quasi pellerentur: perinde ac si inopes rerum, frigidi, jejuni, obsoleti habendi essent.
visee ilaque e solio turbalis, ubi veterum sapientia eos jure collocarat, c0mune erat usitatumque adoleseentes cernere suae nescios utilitatis, diurna nocturnaque manu versare libellos vel Gallico sermone conscriptos, Vel eo Sermonis genere in Italicam linguam translatos, ut a pristina dignitate omninodessecterent; plurimumque voluptatis capere ex eorum librorum lecti0ne, qui, ut eum Horatio loquar, ampullus amant, et gesquipedalia verba. Illud P0rro accidit, ut quolibet fraeno sublato, pulchrum esset jus unicuique tribuere pro libito condendi vocabula plane nova, particulas, loculi0neS Veleribus magistris nostris prorsus ignotas, cosque appellare Scriptores omnium felicissimos, qui audacia ac libertate celeros superament. Cum Vero eo res jam processisset, ui Itali ab Italis minime intelligi possent, visum fuit nonnullis ingruenti malo eo Oecurrere remedii genere. quod perieulo I 0n Vacabat. Disit Od by Corale
15쪽
Etsi enim illud hominibus sanae mentis persuasum e et, telerrimam illam pestem, quam noxiialis amor in exerat, quaeque Humanitatis studia turpi Sime contaminaral, depelli omnino non posse, nisi Seriptores aurei, patrii sermonis magistri ac duces eximii ad pristinam, unde exciderant, dignitatem revocarentur; altamen nem0 unus erat Vere prudens, qui existimaret optima esse quaecumque in auctoribus optimis occurrunt; omniaque ab iis scripta, ut ut inculta, vulgaria, sordida, obsoleta, atque ab usibus nostris longe remola, in eorum obsequium esse reno anda. 1l nescio quo litterarum salo, misero certo atque usque depl0rando id contigit, ut dum ex nostralibus alii pro no i late starent et libertate Itali sermonis; alii contra sic veterum scriptorum auctoritali laverent, ut imitationem valde vitiosam inducerent, ac tum demum se optime dixisse arbitrarentur cum scripta sua puerilibus ornamentis, ol, Seurisque vocibus repleviment. Quae cum ita Se haberent, quid, quaeso Vos
Luditores, in hoc opinionum conssielu studiosa juventus saceret quid consilii caperet 8 quorum partibus studeret quam semitam eligeret quorum Se lentiam lutius amplecteretur Τ Vidimus ipsi, ridimus, dum adhuc sub judicelis esset, alios ex Italis tyronibus periculosae abreptos noritatis amore, ineo dila scripsisse, obseura, barbara, jure irridenda; iisque imaginibus ac figuris stylum exornandum curasse, quae sylvestrem 0rientis geniem, n0n ingeniosos cultosque Italiae populos deeuissent. Vidimus pariter alios ad veterum liu rarum instaurationem infelici ausu incumbentes, ac de uno sollieitos antiquarum vocum delectu, eo sermonis genere aures saligare, in quo nihil esset roboris, nihil ponderis, nihil dignitatis. Qua ex re cathedram limanitatis ac Rethoricae perspectae Tuae debitam virtuti, conscende tandem, MoracE laudatissime; ac prope jacenium lili raturam sic releva, ut in scholis Tarvisinis per Te potissimum ad honorem flatumque pristinum se gaudeat rediisse. 0uid cunctaris, o felix musarum Disilired by Cooste
16쪽
euitur, cui tui Flacci Ferbis utari ingenium eat . cui mena divinior, atque οε magna sonaturum 3 suor. Lib. I. Sal. 4. Cerne commilitones, eiusdem laboris et gloriae socios. qui, Te praeceptore, pr0spera quaeque Seminario pollicentur. Cerne generosae indolis alumnus, qui merito laetantur se Tuo instituendos sere magisterio. Cerne patriam, quae pignora dulcissima, spem Sui honoris succrescentem, eo libentius tibi committit erudienda. quo clarior nominis Τui fama praecessit. fit quorsum haec 3 Cur longo Serm0ne inoror Virum egregium jam urgentem Opus praescriptum sibi, liumanioresque liueras sic docentem, ut admirati0ni cunctis seret atque exemplo 3 Potius sit breviter meminisse, Iuditores, qua methodo penitiores litteraturae aditus MOMcLs recluderet adolescentibus discendi cupidis, dulcisque patrii sermonis dignitali consuleret: qu0d quomodo ipse praestiterit, paueis sic habete. 1 Graecis latinisque litteris ratus sibi omnino esse exordiendum, in hoc praesertim incubuit, ut alumnis persuaderet ditissimum utriusque linguae thesaurum in probatis scriptoribus lanium reperiri: nefas esse quid vel minimum audere quo ad voeum proprietatem earumque juncturam, quω n0n ipsi doeuerint: universae silleraturae, ut ita dicam, landamentum in e0rum seriplis Silum esse: neminem demum ad laudem exculli ingenuique scriptoris contendere posse, quin in illorum voluminibus Sic Iersalus sit, ut SlTlum, elegantiam, dignitatem, totamque scribendi rationem, qua ipsi usi sunt, quantum fieri possit, non sit asseculus. Λd Italos script0res Vero quod allinet,
sapientissime MoAicvs jussit commissos sibi alumnus ab auctoribus Saeculid imi quarii, in quo sprudentum judicio aurea Serm0nis nostri aetas est
omnino euilaeanda, tum elocutionis praecepta, tum exempla sumere, quae in scribendo sequerentur: ita lamen ut linguae indolem, dictionis venuStalem, Verborum Iim ac copiam, particularum pulchritudinem , periodorum Structuram, figurarum varietatem ab iis potissimum petenda esse cogu0Scerent;
17쪽
minime vero obscura ac plebeja vocabula, adagia minus propria, dicta vulgaria ac sordida, quae vel natura humana parum cavit, vel aetati sunt timbuenda , in qua ipsi s0ruerunL Quapropter quotiescumque sese obtulisset casio, ut philologorum more, discipulis ostenderet plurima quae vere talent in auctoribus probatissimis, ut sollertiam in his imitandis excitaret; gravibus pariter verbis eos monitos voluit ut a viliosa imilatione omnino caverent. Totus itaque in coercendo noritatis amore, ac circumseribendo certis sinibus obSequio, quo Seriplares veteres prosequi debemus; illud 0vidit, ut arbitror, saepe usurpabal: Medio tutissimus ibis. 0uis vero jure miretur IACOBUM MONIcUM in praeceptis explicandis adeo ingeniosum fuisse, cum in elaborandis lucubrali 0nibus suis, lum ligalis numero, tum S0Iutis, omnium consensi0ne, vere suerit praeelarissimus Τ Nola loqu0r in conspectu horum civium, qui carminum ejus dulcedine ac suavilale illecli, lolies hoc ipso in loco poemata ejusdem plausibus exceperunt, eique publico gratulati sunt: unde eo nunc me venisse sensio, ubi prope exuliat ac triumphat Malio. Enimvero sic scribere, ut in in entione rerum usque niteat lucidus ordo: apte coll0eare, suoque quasi in lumine ponere verba, ut lacum qui magis decet, sortiantur: adhibere prudenti consilio imagines ac figuras ubi plurimum splendoris orationi sunt allaturae: pingere res quasque coloribus iis, ut veluti praesentes quilibet sibi cernere videatur: uti semper eo styli genere, ubi nihil desit, nihil redundet: sequi in vocabulorum delectu proprietalem, elegantiam, perspicuitatem: amplificare sollerter adjuncta ea, quae plurimum faciunt vel ad allentionem excitandam, vel ad ciendos asseclus: imitari Scriptores veteres, quin vel recentiorum auribus Sermo sit minus jucundus: celare tandem artificium ut nullibi ars, sed una tantum rerum parens atque effectrix natura se prodat: haec qui facies, Auditores, n0n medioeri eum ac viugari praeeonio dignum, sed summis laudibus extollendum, Disilired by Cc oste
18쪽
ac cum aureis Scriptoribus pr0pe comparandum esse existimo. Atqui talis
viris sapientissimis MONICUS apparuit quandocumque Seri L Ut placuit, dum divini Evangelii i63 praeco fhoc enim pariter apost0lico ministerio paricum laude ac fructu perfunctus esti in majore Urbis hujus Basilica, atque in proximis oppidorum pagorumve templis ad vilia fugienda virlulesque
sectandas populum gravi ornataque Sermonis genere cohortaretur; aul Coelites facundo ore laudaturus, christianam gentem ad illos imitandos intammaret l
Ut placuit 7 , dum jussus su bri orali 0ne parentare Viris sacra dignitate
praestantibus, aut eximio artisci finionio Canovae, alteri Glalis hujus Phidiae, sic ab occurrentibus sese expediit difficultatibus, laudatosque eo extulii rerum verborumque splendore, ut si de postremo praesertim Sermo habeatur, illud Plinii vere ac proprie usurpare poluerit: tile gesticet supremae illius felieitati veluti cumulus acerasu, laudator eloquentissimu3 Plin. Lib. 2. . .) Ut placuit, dum patrii hujus 1lhenaei a Secretis esset, quotiescumque in magna doelorum hominum frequentia litterarios Sociorum labores pro munere Suo relaturus, eo artificii genere, eaque S0llertia jungere ac nectere eonsueverat diversa quaeque, varia, alque adeo interdum opposita, ut altera ab alteris sponte sua proficisci viderenturi Ut placuit, dum patria sesta solemnesque dies versibus exornaturus, lol Odas, Elegias. Epigrammata, longioresque cantus i8, conscriberet, quos cives nostri exterique jure admirati sunt, citharaeque illius suavitalem serae testantur posterilatiluuam sane citharam tum vati suo, tum Seminario huic perhonoriscam ab ramis virentis lauri, musis sacrae, alque in hoc solo plantandae suspendi jubebo; ut si ii iando fiat, ut ventis agitata chordisque percussa Suaviter murmurei, concentus hoc ipso in laco jam exauditos ac plausibus excepinaren0vare videatur. Salve, o cithara, Melae tui comes fidissima, laetitiae origo, eurarum levamen, d0mus hujus decus et gloria, atque iterum Salve. Tu Disilired by Corale
19쪽
scilicet es quae manu tructula experientissima, illos e nervis elicuisti sonitus, quos musarum alumni maxime probarent, atque ad veterum scriptorum laudem proxime pervenire arbitrarentur. Cum vero tuo contenta Vale, a
nemine prorsuS contingi patiaris, jube m0do harmoniam audiri, qua Silis ripas tale repleristi; sive poeta tuus Maronis carmina Italice redditurus, Didonis miserae describeret asseclus, ac sinus desseret eo versus genere, quod, ut cred0, Vel ipse Torquatus epica insignis tuba, suum fortasse ag seere non dedignaretur 93; si e Academi hortos ingressus, ae poeticos indess0res decerpere paratus, a tum instinctum, naturam, pennaS, Volatus celeritalem pingeret, alituumque reginae plauderet, vel Phoenicem suo e cutere reviviscentem eaneret: sive Graecos philosophos graphice descripturus, lille- rarios eorum ludos, doctrinas, instituta, sapientiam, erroresque delegeret; Sive Italicorum poetarum magnanim0S ausus, carmina, famam, Variamque Artunam referret; sive moris cujuslibet affectus moderatoris ac principis omnipotentem vim, gl0riam, diserimina, emicacitatem sublimi carmine cel braret; sive Graec0rum p larum res gestas ae praeclara opera exhibiturus,
Homeri, Pindari, Alcaei, Hesiodi, Theocriti, Anacreontis temporibus laurea serta aptanda comp0neret; sive ludorum recordalione, qui apud Grajos primum, dein apud Romanos viguerunt, auditorum animos mirifice delectaret; sive quid poetam essetat, quamque arduum ac periculi hujus Sil munus, ac par gloria et fama demonstraret; sive demum quam incolimus telluris amplitudinem, amoenitalem, juga, nem0ra, Valles, maria, flumina, sontes dulcisonis versibus concineret 403. Al cum octavus volveret annus supra decimum ex quo magisterii litterarii gloria MoXIcUs maxime storebat, aeterno decreto suo Deus PonSt, luerat, ut Sapientia, opera ac consilio Ipse Ecclesiae prodesset suae, ejusque columen, decus ac praesidium fieret. Quemadmodum vero opifices profundum Disilired by Cc oste
20쪽
jubent poni rundamentum, si sorte aedificium Sit erigendum, quod altitudine sua, atque ipsa elegantia structurae inluentium oculos in se sit conversurum; haud secus, 1uditores, sapientissimum Numen quos novit in posterum ad maximas dignitates sere provehendos, a minimis atque humilioribus ossiciis vult exordiri. Desinat ergo quisque vestrum mirari eximium virum de hoc bonarum artium domicilio, deque studiis nostris praeclare meritum, atque hinc brevi discessurum, non magnificam curiam ipso loci situ, opibusquestorentem conseculum fuisse, sed soli lariam Paroeeiam ad S. Vili apud Asylum, ubi Eum commune illius municipii studium ac volum vehementissime postulabat. Is scilicet qui ponis humilea in sublime D. 0. II, incomparabili hominis modestiae favere voluit, ut ruri deliteseens, ipsoque virtutis
suae splendore Se prodens, vel repugnans et invitus ad honores summus viam sibi communiret.
I felix, Vir egregie, quo humilitalis, sapientiae ae solitudinis amor Te pertrahit, ipsaque proximae patriae ac parentum charitas polentioribus testimulis impellit. Pastorali muneri assuesce, oppidanorum consule utilitati, Dei gloriae, ut Semper consueristi, magnopere stude; ampliora bre i rei
lurus praemia meritorum. Hoc nimirum communi ominantur consensi0ne
Seminarienses, de diseessu Tuo moerentissimi. Hoc eives praedicunt Tar , sint qui Tua admirati sunt sacta praeclara. Hoc provincia nostra eo tertius praesensit futurum, quo magis omnibus est exploratum, doctrinam ae pio talem , fraterno junctas foedere, animum Tuum sic exunare, ut quantum caeli emines laude ingenii, lanium morum integritate ac suavitate excellas. Elsi, 1udilores, eae intellectus humani doles, judicium scilicet, ratiocinandi ViS, mem0ria, gustus optimus, aliaeque id genus, quae ad doetrii msapientiamque lum comparandam, tum suo ii iasi in lumine ponendam maX-οDisit Od by Corale