장음표시 사용
231쪽
ginem recipit objecti repraesentatam in retina, trans militam in sedem animae. Μulta ipsa experientia addit, quae Oculus Vere non Videt, alia interpretatur aliter anima, quam oculi repraesentant. Et primo Magnitudo objecti judicatur ex angulo optico, qui Inter objectum radians, tamquam Punctum verticis, & corneam intercipitur, tamquam basim trianguli. Hi ne proxima magna, remota Parva apparent. Microscopiorum Vis huc pertinet, quae facit, ut objecta nobis videantur tanto majora, quanto distantia soci lentis vitreae minor est distantia visionis distinctae. Et vere non majora apparent,
sed distinctiora, lucidiota, hinc ab anima pro propioribus habentur. DXLIX. Robur lucis ab eodem angulo pendet, in eadem externa luce, & a radiorum multitudine cum parvitate sedis in retina, quae assicitur, unde proxima illustriora, remota obscura apparent, & si remota propria invicta vi luminosa fuerint, anima ea vel magna sibi repraesentat, Vel propinqua, vel
DL. Locus objecti visibilis aestimatur uno quidem oculo in linea esse, quam comprehendunt duae rectae lineae in fines extremos corporis inspecti ductae. Si duobus oculis idem corpus intuemur, tune videbitur nobis esse in concursu duarum linearum per axim oculi utriusque in id objectum ductarum. DLL Dij tantiam non videmus, & caecuS homo, qui nunquam vidit, restituto usu oculi omnia corpora putat se contingere, quae videt. Μulto demum usu hactenus conjecturas de distantia facimus, semper fallaces : sed de ea judicamus, tum ex magnitudinis nobis jam cognitae diminutione, tum ex minori lucis robore, & pallida imagine objecti, cujus partes minus distinguimus, tum ex multis comporibus interpositis, quorum nobis distantia nota est.
DLII. Gibbum corpus non videtur, sed iterum
232쪽
per experimentum pro gibbo habetur, postquam didicimus corpus, quod ad tactum conVexum est, umbram lucemque certo modo dispositas habere. Convexum est, si umbra fuerit in latere, quod manui sinistrae respondet, & concavuin si dextrae. Hinc microscopium frequenter turbat judicium , mutatis & transpositis umbris : Potest etiam idem non satis cognitus, conatus quo in sigillo convexa Concava redduntur, & vicissim.
DLIII. Situm partium objecti visibilis animaeum esse judicat, quem hae partes in objecto habent, non eum inversum, qui est in retina. Hanc correctionem anima, absque experimento, in homine, qui caecus natus est, & animalibus continuo callet, ut per certa experimenta hominum inn
tuit, quibus cum nullo ab ipso natali die visuessent gavisi, acus ocularia subito oculi usum reddidit. DLIV. Etiam id imponit animae, quod sensationes externae per oculos ad sedem animae delatae, per secundum sere horae minutum eadem ratione animae repraesententur, tamquam praesens objectum esset. Inde circuli ignei a moto radio lucido : Inde
superstes solis fulgidi imago, & nonnunquam etiam
DI V. An unicum objectum distincte Videmus, quod e directo est partis in retina distinctissime videntis p Et anima multa se videre persuadetur Partim ab idearum duratione, partim a celeritate motuum in oculo 3 De distinctissima visione certum, de minus distincta nimium esset affirmatu. Cur unum duobus oculis objectum Videmus 3 Quia sensatio unica & absque discrimine fit, quando duorum objectorum similes impressiones sunt. Nam,
etiam absque concursu opticorum nerUOrum, in
secta numerosis oculis simplicia objecta vident. Hine duorum objectorum imagines unicam in anima sensationem excitant, quando in idem punctum retinae cadunt, duae vero sensationes ex uno objecto
233쪽
a II sequuntur, quando in utriusque oculi diversas sedes illabuntur. Unde nocturna caeditas, unde diu nap illa multis gentibus familaris in regione calidissima sub fulgidissimo sole viventibus, & senibus: ista inflammatis oculis, & juvenibus ardentis temperiei, hinc oculis valde sensilibus instructis. Se
ius nimis acutus retinae membranae diurnam caecitatem facit, nocturnam callositas ejusdem. Unde animalium visus nocturnus 3 Α pupilla ampla, di 1atabili, retina tenera, choroidea refulgente & lucem vehementer reddente. Unde caecutimus in obseurum locum deducti ex lucido 3 Quod nervus Opticus minoribus causis nequeat emoveri, postquam majores passus est. Unde dolemus a tenebricosio' loco in lucidum subito translati 3 Quia pupipa apertissima radios ex improviso advenas nimios admi tit , & retina, a debilissima luce parum assecta, majores nunc impressiones acutissime sentit. An uno Videmus oculo, an utroque 3 Saepissime uno praecipue, eoque sere dextro. Altero autem in auxilium
adhibito plura objecta, & lucidiora, & plura ejuse 'dem objecti puncta videmus, & de distantia melius
DLVI. Sensus sigillatim enumeravimus. omnibus nunc commune est, quod ab objectis externis percussa medulla teneri pulposique nervi, aliquam mutationem per spiritus nerveos, ad eam cerebri sedem perserat, in qua primum nervi percussi fibrae ex arteriis cerebri oriuntur CCCLXXII. Nihil ultra scitur, nisi nasci in anima cogitationem novam, quotiescumque hujusmodi mutatio, in qu eumque sensorio nata, ad primam ejus nervi oriaginem perfertur, qui patitur. Nam ea cogitatio
234쪽
non est expressa imago objecti, a quo nervus senistiens asseetus est. Nihil idea coloris rubri commune habet cum radio parum refrangibili, ex septem portionibus radii totalis separato, & longe minus fieri potest per optj ea fundamenta, ut imago per radios in albo, mollissimo, nervo picta, longo itinere, in persectis tenebris, per corpus opacissimum, deseratur in thalamorum Opticorum originem. Nihil in dolore ab ustione est, quod animae repraesentet velocis, & subtilis materiae violentum motum, quo particulae nervi a mutuis contactibus separentur. Nihil est in idea soni aeuti determinatae chordae, quod animam doceat, eam chordam in uno horae secundo minuto quinquies millies tremuisse. Neque sapor nos docet, quadratas esse salis marini crystallos. Deinde in cerebrum quidem motus a corpore sensu percepto impressus propagatur : mensne motum quidem percipit, neque sonorum tremores, neque radiorum lucis percussionem, sed aliquid a motu perfecte distinctum. AEterna lege CRΕΛ-TOIUS sancitum est, ut cum certis mutationibus in nervis primo, deinde in communi sensorio natis, definitae novaeque cogitationes in anima nascantur,
constante vinculo, ut arbitrarium quidem sit, quod de mundo percipimus, falsum tamen non este ex consensu appareat similium perpetuo cogitationum, ad similes nervorum sentientium aflectiones, in omnibus hominibus eodem tempore, & in eodem diversis temporibus nascentium. DLVII. Dum ergo sentimus quinque diversissima entia conjunguntur : corpus, quod sentimus :organi sensorii affectio ab eo corpore : cerebri asse nio a sensorii percussione nata : in anima nata mutatio et animae denique conscientia & sensationis apperceptio. DLVIII. Certis experimentis constat, primum Ortum fibrae nerveae sentientis semper ab omnibus reliquis distinctum esse : eamque mutationem, quae primum ab externo objecto in eo nervo nata est,
235쪽
DLVI.) in ea origine nervi diu superesse; & mutationes easdem ita fere in cerebri parte, quam di Timus, ordinari, ut secundum temporum seriem dispositae, vicinissimae Isint, quae sibi vel coaetaneae fuerunt, vel proximae successerunt, vel denique similis argumenti, & a sit milibus objectis natae sunt:
Et novas species certum est, iterum ad eam cerebri partem perferri, in qua aliae earum similes reservantur : Nee enim alias signa arbitraria vocum, literarumque, ideas antiquas in memoriam renovarent, aut nauseosae ideae, absque ullo corporum ad-jumento recurrentes, eosdem, quos corpora ipsa effectus reproducerent; neque imaginum analogarum, quae ad impressiones corporeaS, tunc maxime agentes, per insomnia aptissimae concurrunt,
nexus posset adeo constans, & manifestus esse. Ab hac conservatione pendet imaginatio, & memoria. Caeterum eas mutationes in sensorio conservatas ideas multi, nos distinctionis causa vestia rerum vocabimus, quae non in mente, sed in ipso corpore , & in medulla quidem cerebri ineribili m do incredibiliter minutis notis, & copia infinita, inscriptae sunt. Inter eas eae eminent & disti ictius conservantur, quae per Visum, deinde quae per auditum receptae fuerunt. Reliquae confusae sunt, & a voluntate minus revocabiles. Et vestigia conservantur, & eorum signa, haec facilius, im gines tamen hactenus, ut pictor ad impressam amicae faciei imaginem similem in tela faciem penicillo exprimat.
DLIX. Et imaginari quidem dicimur, quoties
occasione alicujus speciei, quae nunc in cerebri sensoria parte conservata sedet. ejusmodi cogitationes in anima excitantur, quales nasterentur, si nervus ipse sentiens eam mutationem pateretur, quae Priamam huic speciei originem dedit. Id vocamus imaginem renovare. Haec definitio confirmatur exemplo fortissimae phantasiae quorumdam hominum, &deliriorum, in omnibus denique mortalibus exem-
236쪽
in anima nascuntur, Occasione specierum in cerebro conservatarum , quum eae sunt, quae ex mutatione ab objecto externo in nervo sentiente primum sunt natae, & in quibus persectae picturae homin una, rerumque eum quibus conversamur, animae repraesentantur. Imo attentio, quies, absentia
objectorum aliorum faciunt, ut etiam sortior Obtineatur animae assensio, per illa cerebro impressa ν6tigia, quam per eas perceptiones, quas objecta externa in anima excitant. Nam Voluntas in insomniis longe , quam in Vigiliis, sortius determinatur,& aliqui musculi voluntarii per insomnia ea perficiunt munera, quae nunquam in Vigilante, etiam sortissime perculsis ab objecto eodem nervis , perficere Valerent. Inde intelligitur, quomodo fieri possit, ut validis ima species interna in delirio animae imponere possit, ut eam pro perceptione objecti externi habeat : quod declaratur exemplo scintiliarum a fricto nervo optico apparentium ruboris in clauso oculo visi ; vertiginis a motu in retina nato, quem Objectis externis tribuimus; visus duplicjs &c. DLX. Sed memoria tune dicitur, quando uel animae aliqua cogitatio, species externi objecti in cerebri parte sentiente CCCLXXII. conservata, ali quam in anima perceptionem excitat. Ea debilior. equidem elle solet, quam in imaginatione ,& fere solorum signorum quorumdam arbitrariorum, quae in prima perceptic ne ab anima cum ea idea conjuncta sunt. Vix enim memoria imagines rerum, & picturas animae reseri, sed sere verba, & aliqua attributa, summasque idearum. Quare languidius etiam
Voluntatem movet. Demonstrat autem Observatio eorum, quae in memoria accidunt, mutationes illas a sensibus externis ortas, diu in cerebro superesse, & nonnunquam, si sortiores fuerint, multo tempore fere perpetuo animae repraesentari; sen- sua tamen deteri, δι debilitari; nisi renoventur
237쪽
vel ab eodem Objecto iterum animae repraesentato, vel ab anima in memoria eam mutationem requirente; donec ultimo tota ea mutatio quasi erasa pereat, neque unquam animae ea cogitatio recu rere possit, quae cum hac mutatione lege naturae conjungitur. Hanc destructionem novae & diversae in sensorium allatae species sensim essiciunt, non solum tempus, aut sola circulatio sanguinis, argumento catalepticorum, qui aliquando post non modicum temporis intervallum in filo cogitationum pergunt, quas morbus interruperat. Subito vero destruit omnes morbus aliquis, in quo cerebrum quocumque modo a sanguine aliave causa compressum est. Rusmodi causa in partem communis sensorii agens, alias partem specierum ex memoria delet, vocum aliquarum, aut Omnium, characterum, quibus Voces exprimimus, aut amicΟ-rum & necessariorum denique : quae vero species omnes saepe renovari possitnt, remota causa comprimente. Robur autem & durabilis natura idear pendet ab ejus insolentia, vehementi actione, magna vi ad nostram felicitatem augendam vel minuendam , denique ab attentione nostra 2 a repetitione : quae ipsa species ita validas essicit, ut e rum perceptio denique ab anima pro objectorum externorum perceptione recipiatur, exemplo ma
DLXL. Quando porro Vitae humanae historiam
sequimur : apparet in principio vitae memoriam vix ullam esse, sed simplices & cito evanidas perceptiones nasci, quae tamen Validas in anima cogitationes excitant, exemplo clamorum insantiliunt. Sensim memoria perficitur, & ideae cariorum & magis familiarium personarum animo insantis haerent receptae, & una imaginatio augetur teneris pueris saepe sortissima, exemplo terroris. qui non alia aetate vehementiores & tristiores effectus producit. Inde, uti augetur idearum numerus, ita etiam minuitur facilitas conservandi priores ideas, & una
238쪽
vis imaginationis obtorpescit, donec illa sere evanescat, & ideae receptae brevi tempore de cerebro fugiant, & una imaginatio debj litetur, quae spe cies memoriae sit. DLXII. Sed cum eae perceptiones in ipsa anima
varias mutationes producant, quae ab omni corporea facultate purae sunt, brevissime aliqua addemus, quantum ad medicinam suffecerit. Cogitare est in anima, advertere ad sensationes, quae vel per lensus afferuntur, vel per imaginationem re Uocantur: frequenter etiam ad sola signa quae in animum recurrunt. Attentionem dicimus, quando eadem idea aliquo longiori tempore sola aut praecipue animae obversatur. Idearum duarum comparatio ab anima
instituta , vocatur judicium & ingenium , quando
anima eas ideas comparando vel similes vel cliversas invenit. Ingenium est a Vivida sensatione, conjuncta cum celeritate cogitationum, ut quam Velocissime de notionibus ea abstrahamus. qaae similia habent , aut diversa. Iudicii, inventionis, &sapientiae, causa maxima est in lento idestrum examine, quo secundum omnes partes suas ab anima considerantur, & in animae ad unum objectum confirmata attentione, neglectus omnibus aliis ideis. Inde tenebrarum vis ad calculos difficiles, caecorum erecta ad sonos attentio, surdorum ad colores EGrorum fons est neglectus in contemplanda tota idea, testimatio ejus a partiali notione, conjunctio idearum cum aliis, distinctis, solo casu, & per exte
DLXIII. Integritas judicii pendet a bona cerebri constitutione. Eo compresta, irritato, exhausto sanguine, fabrica cerebri mutata, confunditur Omnis rationis usus, repraesentantur animae pro eX- ternis objectis verisque, species praevalidae internae, abrumpitur nexus idearum, ut anima non comparet ideas, neque adeo earum aequalitatem vel diversitatem pervjdeat, sed saltu aliquo ab idea ad diversissimam ideam transeat : vel denique deletis,
239쪽
hiebus cerebro, homo ad idiotae plantaeque condiationem redeat. Sed etiam eXternorum corporum vires multa mutant in animae ad species sensuum habitu : aer, Vitae genus, cibus, consuetudo, Vel
udjuvant firmitatem judicii, imaginationis robur,
DLXIV. Denique prouti hae ideae vel nobis adi phorae sunt, vel aliquid ad nostram selicitatem co
ferunt , ita alias & alias in voluntate determinati nes producunt. Causae, a quibus animae nostrae selicitas vel augetur, Vel minuitur, aliae a corpore prosectae sunt, mere mechanicae. Inter eas dolor
est, sensus tristis, cui omnis nimis sortis sensatio in nervo pro fundamerito esse Videtur : I voluptas, in qua nervus super solitum irritatur, sed modice. Prurigo voluptati assinis est, & in utraque assiu-xus sanguinis ad eam partem augetur, in qua vel voluptas vel titillatio percipitur, in dolorem tamen tendit aucta, sive in nimiam sensationem nervi. Anxietas est a sanguine, qui per pulmonem impedite trajicitur. Aliae ideae, quae animam assiciunt, aut penitus a materiae proprietatibus liberae sunt. aut certe minus quam priores simplices, notae, aut mechanicae. Boni praesentia laetitiam facit. boni cupido amorem, boni expectatio spem, mali pra sentia tristitiam, vel terrorem, desperationem, mali fuga odium, mali expectatio metum. Spes, curiositas, gloria Videntur humanae animae esse affectiones , quae neque ad corpus pertineant, neque in bestiis reperiantur
DLXV. Ab his assectionibus animi noti soluta
voluntas pura certas ad praevisum finem actiones corpori imperare videtur, quarum ope jungat se bono, a malo fugiat : Sed in ipso corpore, neque honsulto, neque ad resistentiam valido, variae pulsus, respirationis, appetitus, roboris, aliarumque functionum in corde, nervis, ventriculo, aliisque partibus mutationes oriuntur, quae & immediate P a
240쪽
animi passiones sequuntur, & indicant Ita ira v
lide motum spirituum concitat, & motum ι' Ird. S, pulsus frequentiam, robur m Usculorum auget t. sun-guinem in vasa minima, & aliena urg. t. & extra vasa denique pellit praecipjtat iter bjlis , solvit morbos lentos, obstructiones. Ita maestitia robur nervorum , cordisque frang t, pulsum retarciat, appetitum destruit, pallorem , cachexiam , di arrhaeaS, icterum, seirrhos, morbosa stagnatione humorum inducit. Ita metus cordis vires. minuit, poly OS hinc L pallorem facit, motus musculares debilitat, sphincteres resolvit, inspirationes aUget, exhalationes minuit. Terror summus robur auget, 2d con-Vulliones usque , pulsum incitat, solvit obstructiones, paralyses, supprimit sanguinis itinera, subito occidit. Amor, spes, laetitia perspirationem promovent, pulsum accelerant, sanguinis itinera liberant, appetitum intendunt, morbos sanabiles reddunt. Gaudium nimium, impraevisum , saepe occidit , aucto motu sanguinis, veraque a popleXIa nata. Pudor peculiariter sanguinem in facie retinet, quasi ligatis venis. sed etiam menses supprimit, & occidisse visus est. DLXVI. Quis modus est, quo hae mutationes producuntur, Occasione datorum in anima viseetuum p An nervet sphineteres vasa gubernant, &modo subsultim adstringunt, sanguinemque incitant, modo laxant, tonumque frangunt 3 In minimis aliquid simile locum habere certum est, ex summa similitudme effectus, quem terror, aUt aer frigidus in nervos cutis edit. Sed in partibus genitali bus adstrictas sub certis conditionibus venaS , hinc congestum sanguinem , manifesto videmus. In majoribus vasis probabile videbatur nerveos laqueos,
plurimis circumplexos, similia facere. Nam passim
ambeunt continentque arteriam me ningeam, temporalem , vertebralem , carotidem , subclavjam , coeliaeam, mesen teri eam , renalem, aliasque. Verum postquam experimentis nostris 'evictum est,