Quomodo latina lingua usus sit: Sanctus Hilarius Pictaviensis Episcopus

12쪽

Νemo videtur adlluc operam dedisse ut penitus cognosceret quomodo latina lingua usus si S. Hilarius Pictaviensis episcopus qui in ea re versatus ost, I Stiae, librum de Trinitate tantum exploravit . Addo quod de syntaae non modo multa praeiermisit, sed etiam ex iis quae notatione digna esse putavit, nonnulla a communi consuetudino discedere non videntur in excutiendis autem vocabulis minime delentus est. Quod nemini placuit, id perficere conatus sum. Profecto mihi tantum non sumo ut putem expletum omnibus suis partibus hoc opus oro; immo haud scio an purum sapienter aciam qui non dubitem rem suscipere quae tantum difficultatis et laboris haboat itaque aliquid et multa sorsitan requiras. Quod vero sit meum propositum, abiecta omni cunctatione exponam.

Primo agam de vocabulis et enumerabo is ea quae non reperiuntur apud scriptoros qui a Cicerone ad Apuleii et Frontonis tompora solutam tantum ratiOriem adhibuerunt; b ea quibus usi sunt optimi scriptores, sed in quibus nova sententia subjecta est. Deinde dicam de vocabulorum complexione seu de syntaaei, et ea notabo quae a communi consuetudine

13쪽

Sine controversia discedunt, vel communi consuetudini non satis obsequuntur

Denique disseramydei:scribendi genere, quod cuivis do rebus graminthii titas in ni preti termittor sane non

Quo laticius rem gerere possem, tagnam utilitalom cepi ex his duobus libris siodlZer, trede leaeleostraphique et grammatteale te lalia iniι de sata Drdine Paris, Ilachette 1884; Rconscii, Itala nil νυ0ata Marburg 1875 quibus

non possum quin addam:

Stix, Zum praehoebraue de Hilarius non Potitera in seiner Sehris de Trinitate notiveii 1801 Pro- gramin dos Uniglichen Gymnasium).

Quod ad varias Hilarianorum scriptorum editiones attinet, quae ceteris pra stant, hae sunt :

14쪽

Prineeps, Lutetiae Parisiorum 1510: Basileensis D. Erasmi opera), 1523; Parisiensis Ludovici Miraei opera), 1544: Benedistina D. Constantii opera), 160s, multo prae

stantior; Veronensiat, id est Benedistina leviter emendata, 173o: Migniana, qua Veronensem reddi nonnullis locis inculcatam Patrol. ωι , X-X. 18.4-45). IIuic vero primas detuli, nisi quod Daetatum super Psalmos a D Zingeri nuperrimo editum pro igniano subicci . Haec autem S. Ilitari scripta exploravi 1 Traelati s super Matinos Zingerie corpus seriptorum Eeeles Aead Vindobon. voL XXII, p. 1-872 :2 Commentarius in Marthaeum migne, Patrol. lat. . Ita, col. 18-1018;

l. His adde editionem Iibelli qui inseribitur τὸ ae arua de materiis et Hymni sancti nilarii et sanctae Silviae perefrinatio, et ex retino codice a Gamurrini depromptus est nomae, ita ).2. Sancti Hilarii episcopi Pictaviensis, me atris super ωιmos Vindobonae Tempsicy.48st. a. Quanquam D. inseris unum ex vetustissimis odiethus id est Lugdunensem in manibus non habuit, illi in lamen manet hujus editionis auctoritas, ut liquet ex libello quem idem inserti de lioeeodice postea conscripsit. Cl. De Hilarii eo x non Lyon Sitz-MM-richte aer sis. Aha mi aer men, Band 32s Wien, s8sa . 4. Praetermisi Mempla tracta uum malilarorum ne Hilario alio a eriptorum quae in Appendice p. 872 et seq.xeontinentur.

15쪽

col. 627 3l; in Fragmenta eae aliis sane i ilarii operibus Migne, , OL 723-726: Quem indicem a Migniano disserre fateor quosdam enim libros praetermisi nempo Commentarium in Psalmos 15, 31, 41 igne IX, col. 800 et seq.; istulam ad Abram filiam LM igne X, col. 540-5M;

Hymnum eidem ab eodem missum: Mignea, col. 551

Frumenta eae opere historieor igno, , col. 632

Epistulam seu libellum migne X, col. 33-T50; Sermonem de Dedicatione eelesiae r igne, ,

col. 879-884. Quos cum a S. I ilario conscriptos esse non constet ex iis nihil excerpendum esse arbitratus sum.

16쪽

Qui quondam res Gallorum attigerunt, eos memorant suisse ingenio promptos, et orationis cum nitore tum copia excelluisset.

Quas animi dolos natura habuit S. Ilitarius qui in oppido aut saltem in agro Pictaviens natus erat;

etenim in robus ponitus abditis summo cum honore sese exercuit, et suo dicendi genere dignus visus est qui latinae eloquentiae Rhodanus appellaretur. In lucem susceptus est incepto haud ita pridem quarto post Christum natum saeculo, ex parentibus etBileis ortus ut confici potest ex primo opusculi de Trinita elibro, in quo narrat qua fortunae varietate a pravo deorum cultu ad christianam religionem traductunsit Ex eo autem quod ethnicus erat et ingenio promptus confici etiam potest ut totum se in optimarum artium studio collocarit; quod haud scio an evenisset, si coluisset a puero christianorum disciplinam, cum neminem fugiat multos inter christianos exstitisse eosdemque gravissimos qui omnem despicerent liberalem doctrinam, quam cum Christi doctrina nullo modo esse

posse arbitrarentur .

l. s. Diod Sio. V Caes. Beι GaιI. VII; - Hieron. Epist. 32. Hieron. Comment in Epist ad Gal. lib. I l. 3. CL De Trinit. I xlo. 4. Laert. De Spectam, XVIII . Doctrinam saecularis litteraturi et stultitiae apud Deum deputatam asPernamur. .

17쪽

uiuo loco magistris usus sit ambigitur veri amon simile os eum, studendi causa, Pictavii mansisse, quippe cum in ea civitate non secus atque in praecipuis Galliae civitatibus discendi ludus esset Ausonius enim qui sui temporibus iisdem quibus S. Hilarius,

duos nominatim proseri nempe grammaticum Anastasium et rhetorem usum qui, dum ipse vivebat, dicendi prae,cepta Pictavii tradebanti.

Ad quos autem inter veteres scriptores studia inoli-naVerit, o scriptis ejus quae non Oxciderunt colligi non potest Fateor quidem sanctum Hieronymum haec habere Ilitarius. . . duodecim uintiliani libros et stilo mi latus est o numero . , Vorum hoc neque in dubium vocari potest cum non supersint omnia S. Hilarii scripta, nequo contra pro certo haberi, cum ex iis quae supersunt, vorum dixisse S. Hieronymum ostendi non possit. Nequo Versatus est tantum in studio littorarum latinarum quibus maxime ad humanitatem Gallo-Romani informabantur, sed ad gra cas otiam animum intondit;

incredibile enim est res aliter se habuisse, cum Romani graecis institutionibus iam valde delectarentur atque in scholis civitatum temporibus illis essent magistri qui

graecas litteras docerent3. Celorum a S. Hieronymo accepimus eum graecas

litteras didicisse : quod insuper ex ejus scriptis colligi potest, ut infra videbimus. Praeterea philosophiae operam dedit quod mirum tibi sane non videbitur, si altendas S. Hilarium natura,

18쪽

ut ita dicam, coactum esse rebus occultis ei penitus abditis mentem applicare ceterum singulis priscorum philosophorum de natura deorum doctrinis eum eruditum esse omnibus perspicuum Sti. Denique ad Sacra Scriptura studium se conlulit, prius etiam quam Christum assectatus est, quippe cum ad ipsum a cultu deorum avocandum as iduam Sacrae Scriptura lectionem magnam vim habuisse compertiam sit . Ubi vero christianis cons0ciatus est, utpote omnis ossicii diligentissimus et do nova religionis commodis plurimum cogitans, omnium in se ora mox convertit; palicique tantum anni intercesserant cum Pictavionsis episcopus creatus est. Quo ex tempore, ut munere Nolaudabiliter ungeretur, ea nocessitato constrictus est ut Sacram Scripturam diligentius cognosceret, eamque adeo studiose exploravit ut prae cipua eius scripta nempe Tractari s twer Psalmos, commentarius in Ma fluemn Liber de Trinitate, ingenti locorum ex utroque Testamento excerptorum copia repleta sint. Cui Sacram Scripturam orlegenti sane sub munusuit eadem in latinum conversa quas vero inspexerit

translationes sine mora exponam.

Νeminem sane sugit Testamentum et Vettι et Novum partim hebraice partim graece primo exaratum, latine ab initio Ecclesiae redditum osse, ad obsequendum eorum voluntati qui latine tantum scientes, divina scripta in patriam linguam conversa legere cupiebant. Quae a multis conversa esse et dissimili vocabulorum contextu vero proximum est . Sed ex iis translationi-

. De Trinit . 4. 2. De Trinit. I. 5. 3. CL Bonnet, te Latin de GrisOire de Dura. p. 54 - S. Berger. Bullet erit. 15 septembre 1884, p. 363.

19쪽

- - ,

bus una ceteris praestantior visa est, id est Itala de qua hoc S. Augustinus iudicium tacit u In ipsis autem interpretationibus Data ceteris praeseratur, quia

est Verborum tenacior cum perspicuitate sententiae . . Italam autem in S. Hilarii manus venisse pro Omperto asserre ausim quod ex metatu super Psalmos

colligi potesti

S. Hieronymus, ut inter omnes constat, salterium Italae bis emendavit; sed primum paucissima tantum in eo mutasse perhibetur Emendatum vero hoc modo Italae salterium vocatur Romanum, ut discernatur ab eodem Psalterio quod rursus ac politius limatum Gallisant m posterius vocatum est. Atqui salterium Romanum quod paene unum et

idem est ac salterium Italae sero ad verbum reddit Psaltorium a S. Hilario transcriptum; quod sane fidem tacit et S. Hilarium et S. Hieronymum eamdem trans' Iationem in promptu habuisse' ceterum id non impedimento sui quominus S. Hilarius qui Sacrae Scriptume doctrinam diligentissime cognoscendi cupidus erat,

. Aug. De Doctr chris . II, 35. 2. Quo dilucidiora ea cernantur salmum a qualis perserihitur apud S. Hilarium, eidem Psalmo qualis est in sesterio Romano conferre iuvati. PsALN l38. APE S. m.

Domine probas me et e novisti me cognovisti sessionem meam et resurrectionem meam. Intellexisti omnes cogitationes meas; longe semitam meam et directionem meam investigasti; et omnes vias meas praevidisti; quia non est dolus in lingua Ecce tu Domine, eognovisti omnia novissima et antiqua. Tu forniasilii et posuisti super me manum tuam. Mirabilis facta est acientia tua ex me; contortatus est, non potero ad

me; re ognovisti sessionem meam et resurreetionem meam. Intellexist eogitationes mea ; a Ionge semitam et directionem meam investigasu et omnes la mea Pra, vidisti; qnia non est dolus in lingua Ece tu , Domine, eo oris omnia novissini et anuqu Tu formasti me et posuisti super me manum iuRm. Mirabilis facta est scientia tua ex me confortatus est, nee potero ad eam-m' 'tri re

20쪽

alias translationes adiret, ut ipse in multis locia aperto signissint

Neque latinas tantum adiit, sed etiam graecas, quasitorum ac saepius cum graecis litteris etiam perscribit . Ex translationibus vero graecis, eam quae dicitur sv Na

ginta interpretum ceteris anteponit quae a quando inter se dissentiunt, huic primas non dubitanter desert Immo in manus sumpsit Agi tuam Judaeum qui post Christum natum Vetus Testamentum ex hebraeo

in graeeum ex parte convertit .

Insuper scriptores qui Patres Melesiae appellantur studioso lectitasse . ilarium constat primo antequam xsilio mullatus est; deinde dum exsulabat. Antequam autem in exsilium prosectus est, Origenia pra3sertim libros evolvit, quippe cum in suo in Mal- haeum Commentario artem sequatur interpretandi in

eam. Quo ibo a spiritu tuo et a Deis Quo ibo a spiritu tuo et quo a faria laevi tua quo lugiam rugiam. Si aseendero in eaelum tu illi es a Si aseendero in caelum tu illle ea; et descendero in internum ades. si deseendero in internum ades Ri sumpsero Pennas meas ante lueem l sumpsero pennas meas ante luemue habitavero in postremis maris Ete et habitavero in postremo maria. Etenim illuc manu tua deducet me et nim illii manus tua deducet me et tenehit me dextera tua... te. tenebit me dexter tua... eis.

l. In Psalm li8 8 lci Plures Psalmorum Odiem legentes et nos ita opinabamur versum qui oetava litteri primus est. In Psalm il8, ο ν α Ut et ipse proplietae voce poterit dicentia :manus tuae secerunt me et pmparaverunt me; et in aliquibus codicibus ita scriptum deprehendimus manus tuae fecerunt me et finxerunt me. . In Psalm lal, 24 aDehinc sequitur viduam eius henedieens hen dicam qui mura latorum interpretatus esse repertus Hstr eaptionem ejus henedicens benedicam. CL In Psalm l 33, 4. In Psalm. 338, 3 P In Psalm l 46, 10.2. s. In Psalm 5l,l2. In Psalm M l; - In Psalm. a 3 et la; In P tim li8, 4, 6, etc. s. In Psalm l 8, 4. 6 4 De consoquenti versu eomperi multo varia sensisse eo quod non eadem proprietate a eteri translationibus ex hebrie demutatus esset ut ab his septuasint interpretantibus On-

scriptus est... sed nobis neqtιe tutum est translationem septua9inta inte pretum transgredi n4. In Psalm 5s, i De Secundum Aquilam qui translator legis audina post passionem Domini suit, ita scribitur m