Pro cultu litterarum in Hungaria vindicatio

131쪽

PARS PRIOR. II 3

sensu abundant, decemque pro uno verba reddunt.

Nunc ego Α-ER RIE , cui ΤHEOLOGIARAeque nostra est ), nunc ego jam percunctor ex te, quid hic ageres pquo te verteres ne Gupiter Vates probus ac verax sim ego, si ture inse sta ex arena non discesseris. Nos autem, quo perfrictae audaciae blaterones , ct vix ullis malleis cedentia duratorum pectora , sin minus edomemus , revocemusque ad frugem ; demus in ruborem saltem , ac sauces dicacissimas cohibeamus repagulo , aut usque obturemus; Nos inquam ambidextri detur verbo venia . SCHOLASTICAM THEOLOGIAM commodum in sup. petias arcessimus, aciem ratione , arteque ord, namus . Itaque maximas G pramissas ejusmodi, queis ne ipsi quidem refragari consuerunt, primo loco collocamus: inde consecutiones ducimus eis apprime ac luculenter assines , ct cohaerentes ad amussim ex Lege Dialecticae, atq; adeo in modo Agura. Ad has porro assensum cautita mis probationibus extundimus pedetentim, eaq; continenter vigili gradatione procedimus, donec a primo ad ultimum evidenti serie quaesitam Ueri.

ratem eruamus tum demum, ac demonstremus.

Quo fit, ut praestructa veluti via, redire, & constriistis effugere , haud vacet amplius : seque

omnino circumventos, ac deprehensos esse, pla- - : ' Ρ ne

132쪽

i1 VINDICATIONI s

ne videant. Atque si etiamdum restitent vinati dare manus , saltem nil ultra succurrit , . quod objectent enervati, praeter strepitantem proter- viam , aut invictissimum silentium . Sed fidenatu istis nequaquam adhibes p at vero probares

etiam, ac suspiceres usum NEOMNIAE NOSTRAE, illorum autem es rontem nequitiam, versutiamque admirarere, si coram aspectares . Ego autem quae missi , quae audiis , atque etiam exe

cui , non pοςui , non loqui , proque indemnitate PATRIAE non adducere . Quippe cum S niihi, ex caeteris qualicumque, hujusmodi operoso in st dio erant migilandae noctes , fuliga lucubratio mco inlot.L. i. sisenda, inque sudata vine Mandum . a Praes' sertim , dum haud ita pridem Scriptitatione primum , tum evulgato quoque opere, adversus Perfidiae Τriarium , De exictentia Purgato ii, auspicio Numinis seliciter dimicavi. Hujusmodi ergo ut me tandem expediam hujusmodi sane institutum IIuNGARIs est, &ΤHEOLOGIAM profitendi, S inde ab infimis ad summa per litterarum ambitum JUVENTUTEM educendi.Supremum itaq;te ΑDvEMARIE compedo:etiam

denique censeas , qui nimirum apud Nos Geologiae darent operam, in solis momiarum eaptionibur , o quainiorisur Noe sapermaeaneis , Ilae sua, Fae aliorum prope ulti utilitate, occuparit adhuc adhuc saliae in Regionisus xoriris Utterae aut istas

133쪽

pARS PRIOR. Illy

ista, quam ab exordio usq; ad praesens explicabam, prava est, ta lautitit earum tradendarum, euendarumque ratio Z Cerne jam aliquando, jam senti, jam palpa homo licentior, quam toto Coelo deerraveris i quantum injuriae percelebri ac praecellenti Regno consciverisi quantum propterea objurgari meruisti, etsi a me longe moderatius verberere atq; par fuit, & ultio culpae admensa, petiverit. Sed proe tetrioris , tum S atrocioris fuerit convicii, Cento ille , quem post indigesta quae semel, ac iterum retulimus verba hunc in modum consarcinabas. Ex qua litterarum imsitia, inoessibile est quamum detrimenti Res Ee. HUDLbea capiat , quam enormes Chrimani o eripe erysones , quam multi , edi pernisios errores is Emangelicam Domistam irrepere possius. Num eo go ex inscitia HvNGA RUM incredibile EccLDsIA detrimentum accipit inde inde enormes inpud nos Christiani officii perversiones ρ indeo multi, ac perniciosi errores p At servorem m deror moam , nequid inconsiderans in te comis mittam . Gemina itaque Verborum illorum significatio observari potest: Vel quod , ubicumq; optimarum litterarum penuria sit S quaedam vastitas, aut depravatio, ibi mores quoq; constet continuo effraenatos fieri, putereq; corruptissimos ;ibi Religionem multis neMdis pollui ritibus, esseque calamitosissimam ; ibi sacra, profanaquep a om

Expostula is

tur de novo Immani Cois

vleio eam

Adversario.

134쪽

rtis VINDICATIONI s

- omnia foede perverti. Propter quod ΜITYLENAEI auctor est AElianus ) eos , quos bello perdo. muerant , extreme miseros ac perditos reddituri , Litterarum studiis prohibebant. Qua etiam de caussa consceleratus IULIANUs IMPERATOR , ut Finis scilicet CHRI IANAM , a qua desecerat , celerius, atque senestius iret perditum , ibiam profitentibus immanium suppliciorum minitations Litteras interdixit. Vel alias, verba

illa tua intelligi queunt, quod videlicet re ipsa hodie in II GARIA ex Litterarum inscitia ea ipsa detrimenta Res EeHesistam eapiat , ct caetera insanda, quae congeris. Quia nimirum veluti pertendis nullae ibi forent litterae; aut prava,

inutilis earum tradendarum , e odarumque ratio . Primum itaque optime dicitur . Alterum si asseris quo te collineasse ex eis, quae antecedunt, ct consequuntur , pronum est suspicari istud vero nequiter procudis S assingis . ac denuo reum te facis palmaris contumeliae . Jam enim abunde monstratum probatumque est, sin minus praecellentissimam, prorsusque eximiam, dubio procul egregiam , ac laudabilem litteras exercendi , instillandique rationem florere i , HUNGARIA . Proindeque minime inveteravisse, invaluisse , ac radicatam esse perniciosam in scitiam, de qua totidem illa impia, ac maxime damnosa germina propullulent.

135쪽

pARS PRIOR. III

Nisi vero hue, illucve titubans , aut stramen captans naufragus , illud supremum arrbpias , quod , etsi confiterere non usque ignobiles Litteras in HuNGARIAE quibusdam Gymnasiis tractari; PRMEYTERos nihilominus, ct Epis- Pos, tenues admodum esse Litterarum, ac Doctrinae pauperrimos ; cujus rei caussa tanta se mala in ECCLEs1- DEI conserte infunderent. Adique hanc tuam fuisse praemeditatam suspici nem haud magna ego divinatione egeo , ut assequar , si tua omnia , prima cum extremis, media cum utrisque contulerim . Ut igitur, dc hac te ultima reor munitione dejiciam, vel accomodatius pro re nata dicturus ut & hielinguam tibi compescam , tantummodo perstringatri, S ut possum , contractius referam, qui, qualesve nunc temporis in HuNGARIA sint Epr-εCOPI , atque PREsEYTERI ; quam proinde ingentia REs ECCLEsIMTICA reserat commoda , ct incrementa, quia scilicet in iis Ingenium, ratio, memoria , Iitteratura, cogitatio , diligentia. a Primo quocirca loco memorandum se praebet E pucus S. R. Imp. Princeps de GENTE EsZTo DuM, Regni Primas , o Archiepiscopus Strigoniensis . Quemadmodum autem Genere , atque ornatissimo Munere PRINcEps iste, PRIMA QuE audit ; ita omnigena Eruditione non minor est . Ac nemini certe nostratium dubium

136쪽

H8 VINDICATIONIS

suerit, non tam merito sanguinis , quod plerumque fit; quam praesignis DocTRINAE , PMγDENTIAEque fama , primum quidem EPIscopuMVMIENfEM, tum ZAGRABINuM, inde UEsPRIMIEM MM , S REGNI simul C cELLARiuM ; Primatem tandem , & ΑRcHIEPIscopuM METROPOLITANLNsuisse renunciatum. Quid enim p PHILOSOPHIM, certe, ac ΤHEOLOGIAE LAUREAM ; tum, in ScIENTIA quoque SMRORuM CANONuM DocmRas Insignia, florentissima adhuc aetate jure consequutus , ha rum postea singulas , diu, atque ordine, summaque secundiae S ingenii laude pertractabat, perdocebat. Nunc etiam depontano grandior , an noque octogesimo proximus , plurimum consilio valet, plurimum adaucta inde auctoritate potest, atque etiam essicit in arcano REGALIs MINISTERII consessu, inque supremo Regio quem L eumtenentialem vocant SENATu . Ad haec : se tamquam PRiMATEM appellantium caussas, ut creberrimas, ita elsum intricatissimas , ipse cogno

scit, discutit , atque definit: Delectis Gasis pii Assessoribus saepe stupentibus, inopinatum pro incredibili illius sapientia & perspicacitate litis

eventum . Accedit, id quod ipse licet sim expertus, sed percipere haud satis poteram Uirum progenie annisque maximum , totque amplissimi, ossietis distentissimum , ac propemodum irrequietum , affecta praesertim potiori tem'

137쪽

PARS PRIOR. IIs

re valetudine, adeo perspicue, adeo argute, subtiliter, ac nervose de praecipuis THEOLOGIAE Graia rematis disserere, ac mecum ipso pro praestabili su eomitate, semel iterumque disseruisse, ut eo ipso . quo ista gerebantur tempore, e Cathedra ad Audientes praelegere, mihi profecto sit visus. Atque si assentandi. si blandiendi, vel gratificam di gratia hunc palpum obtrudo, frons mihi depereat . Ex qua demum rara, miraque sapientia r

dundat solida illa ac virilis religio, pietasque, &gelus ardentissimus cumulandi accessiones, atque augmenta EccLEMAE FIDEique. Liberalitas praeterea magnificentissima , prosusa subventio , aemiseratio quotidiana adversus egenos ct calamitoses. Hie idem, hic ipse murum sese aheneum opposuit praepotenti, ac prope Votorum potistae Haereticorum machinationi , ne devenerandum S cTIssIMAE DEI GENITRIcis Nomene veteri PATRIi JuRIsauRANDI Formula quam ct ipsi promere adstringuntur extereretur S abo teretur . Ille GERMANNuΜ quemdam, Pseudoepriscopum LuTHERANORuM , ct impostorem conscel ratum , regia proinde auetoritate in Ergast tum perpetuum compactum , apud suos alioqui multo maxime eruditum , eo tandem crebris nunciis , ct administris adduxit, ut appetente Dierum articulo serio resipiscens , errorem

138쪽

rio VINDICATIONI s

sit execratus, detestatus crimina . Ille B IMcAM

Uesprimiensem, olim ab Regina GHIsELa . Divi STEPHANI Conjuge regio sumptu construetam, at Barbarorum feritate humi sere jacentem, non minore splendore instauravit . Ille grandibus impendiis Sacrarium Beato IOANNI ELEEMOsYN Rio in Urbe Pis is ; Templum DivAE Eus BETHAE ibidem; Aram itidem inusitati decoris

Divo ΜARTINO, INDIGETIBus nostris posuit: Paucis multa complectar: Ille tricenis plura certe Fana, suam per vastissimam Dioeceum SuPERuM cultibus qua excitavit ab imo, qua reparavit, a xit, ornavit, dotavit. Praetereo peramplae mOlis , ac magnificentiae Palatium apud Pomoeria dictae Urbis, SuccEssoRuM commoditati, Sere elum, di illustratum: praetereo constructum intra Urbem Sanctimonialibus; S in Civitate prinpinqua SANcTI GEORGu , CLERIcIS REG. ScHOLA- M PIARuM alterum , nobile utrumque Domicilium r Praetereo sexcentas alias summe pias erogationes; benevolentiam denique singularem cum insigni munificentia conjunctam in litteratos rQuibus domus illius , ct diversorium, &Hospitium , ct Triclinium , & Lyceum semper

visa est. Huic suppar dignitate, sed neque virtute, doctrina, calentissimoque Gloriam Numinis propagandi servore dissimilis, GABRIEL DOMINICus,

139쪽

e COMITIBus riTATIcus, Archiepiscopus Coin CENSIs , unus praeterea, isque potior de Regni SEPTEMvIRIs . Qui humanioribus Domi Studiis,' ac PHILOsOPHIAE PLAcreu impensius excultus, Ro-MAE postea, Sacrorum CANONuM , ac ΤHEOLOGIAE praelectiones notabili fructu, atque applausu a diverat. Tantumque profecit pro illa mentis perspicacitate, quam in Urbem attulerat, ut hodie quoque publicis litterariis in concertationibus argumentari solemni methodo nedum non dedignetur, Verum praestet quoque istud quam n vissime. Nuncium proinde litteris consecto curriculo haud remisisse , sed perpetuo illas com sertio sibi copulavisse, palam profitetur . svo

earum peculiari ex amore, ac etiam pro Mu neris sui ratione, SEMINARIUM Alumnorum Clericalis Ordinis exaedificavit sua in ΜEoopoLI: constitutis, S J uventuti sustentandae annuis Reditibus ; ct munerandis etiam, nedum alendis Magistris, decoro Minervati . Ipse interea pubcherrimum sibi crebrius otium sumit sacere periculum tum horum industriae, cum eorum diligentiae: idque disceptando, sciscitando, opponendo, & quatenus fieri expedit , explorando. Ad haec: tantum abest , ut refugiat, ut etiam oblectetur pro Concione rudium quorumvis Verba sacere , imperitum popellum, aeta temque impuberem ; qui antea CAROLUM VI.

140쪽

raa VINDICATIONIS

Imperatorem Romanorum , ΗUNGARORUMque

Regem , dicendi praestantia ad se audiendum illexerat. Τum vero, dictantequam altius imbibit sapientia , pecuniam , esse esse tricem mis rum, o magnarum votaptatum ; io Voluptate autem, praeter illas corporis, enervari animi quoque vires ; ct sanctissima consilia , susceptaque optima proposita, quodammodo in herba pra secari , ut reapse niata ea talior sit peHis , quam Diauptas ; ψ Os Dentiones omneis ac praestatio

nes sibi debitas in cultum piissimi Numinis , in

decus, dc incrementum ECCLEsIAE , potissimum impendit. Homo caeteroquin aetatis flore, Ambcitiis , Clientelis, S Cognatione nobilissima praepollens. Iccirco, opere ac magnitudine celebratum AmusTAE GLI REGINAE Fanum, quod in Urbe Coracissi a DIvIs olim REGIBUxpositum , Τhracum vastatione demum concide, rat pristinae Armae, splendorique ex toto p ne restituit. Canonicorum simul numerum adam xit, ac Praesitiones eis faciendas deputavit. Paroecias quoque plures fure Pomimisit reposuit, Animarum Curatores solerti delectu praefecit. Venio ad GAARIELEM COMITEM ERDODIUM, Utrum PRINcipi REGNANTI intimis a Consiliis , inque Excelso Senatu Regio Oeconomico quem Deumtexentialem dictitant unum de primis

subselliis ; AGRIrasin denique quod ad rem

nostram Diuili do by Cooste