장음표시 사용
321쪽
:38 MONUM EN ΤΑ mma favente elementia Rex. Noverit omnium fidelium nostroruin induseria. qualiter Vir venera bilis modilusus Ossabretenses videlisei Ecclesiae Episeopus nosterque elis. Serenitatis nostra clementiam adiens postulavit. ut eidem Ecclesiae suae inmumitatis ct libertatis nostraprae pium fieri mandaremus. per quo reso potesates quo suo Episcopis jure debentur. licentius ac plenius habere valuisset. Cujus petitioni ob amorem Domini nostri J E s V Chrsi assensium praebentes insuper decreviamus. hocpraeceptumpro voto ejus conscribi j fimus. per quod firmiter
praecipimus. uisicut S.Ecclesiae Clerici per totam Franciam cr Saxoniam cse inmunitatis tuitione. cst antecessorum nostrorum Regum videlicet dr peratorum auctoritate confirmantur. ita praes ii Praesulissedes a
rita perpetuo per hoc nostrum praeceptum Domino opitulantestabilita com at eo pacto. ut nusim judex publicus neque aliqua judiciaria potes, aut Comites mel Vicecomites sive Missi Dominici per tempora discurremtes. loca illius Episcopalis ad placita habenda. velfe vesparaste exigenda. aut paratin faciendas. vel ejessores tollandos. aut servos vel liberos e Liadones cr ceteros. eos qui censium persolvere debent
quod vocatur. adpontem resaurandum nut corrigendum usio unquam tempore astringendos ingreta vale ni. Liceat etiam in eodem loco soabretense mercasum habere is monetam publicam institu
re. ct teloneum seu vectigal inde accipere omni tempore nemine contradicente. Sit quoque licentia ae fato venerasivili Episcopo ejusque successoribus orsuo Advocato respraedictae Ecclesae cum omnibuου quae po usit vel deinceps acquiseerit quieto ordine posidere. suasique Ecclesas juste μ' ,
gere. 6 suas causas ab que usta contrarietate ordinare atque ius onere. Insuper etiam ad ejusdem Ecclesae quoddam nemus mel sorsum intra haec locasitum. Faminc el. Bruta pen. Angno. Os π. SEN ET O. Bergessovet. Drenunameri es Mesel meri. cum omni integritate. in porcis videlicet silvaticis atque cervis omnique venatione. quae sub b-no usuali more ad forsum deputatur. in perpetuum proprietatis usum
donavimus ea videlicet ratione.ut nusius contumacia deditus nemωρ
libatum no ro scilicet bimo munitum. epraedictae sedis Episcopi vel Gris licentia studio υenandi vel aliquis hujuscemori negotium per gendi. scuti nostri patres se nndecessores suis praedecessoribu anxerunt praesumat intraine. uodsi quis iam parvipendens tent erit. sciat se
322쪽
tam divina quam se nostrae ultionis vindictam incursurum. nec non de situmpra delicto in regalem cum redditurum. Et ut hoc verius creda rur. ac perfutura tempora diligentius conservetur. hoc Regiae inmunitatis insigne manu propria firmarivimus. e gisio nostro imprimijugimus. Signum Domni HE INRICI Regis invicti mi. Egilbertus Caneelgarius mire Milli se Archicapesiani recognovit. Data . GLAugus. Amis Dominicae Incarnationis ΜΙΙ. Indictione XV. Auno vero Domni minrici Regis primo. Actum Mersibus.
324쪽
PROPE BECAM VETEREM, PAGUM DIOECESIS PADERBORNENSIS.
T TOBURGENSIS.SILVAE. RADICIBUS ORTUΜQUAE.TRAHIT. . RESONIS. NOΜINA. DEBET. AQUIS ARTE. SCATENS. ΜIRA. PELAGI. NUNC. ΜORE. FREMENTIS ' AESTUAT. ALTERNA. NUNC. SILET. UNDA. VICE ET PEDE. DECURRIT. LIQUIDO. DUM. PROXIMA. SENSIΜ'PER. CAVA. LABENTEM. SAXA. SORBET. HUMUS MOX. EADEΜ. VIRES. SUBTER. TELLURE RECENTES COLLIGIT. ET LARGAS. AUCTA. REFUNDIT. AQUAS . JACTES. ARETHUSA. TUI MIRACULA. FONTIS. SOLA. ETIAM. NOSTRAS. FAMA. LOQUETUR. OPES
325쪽
λ r u M J De. saltu Teutoburgiens satis superque inimus
in notis ad Uus monumζntum, quibus, ex Ortelii Thesauroeeographico id, quod ipse ex Chron. Mansfeldico Cyriaci Spangen bergit hausit, nunc adjicimus. inquit, GLGermaniae loci inter Amisiam ct Luppiam amnes , apud Tacitum I. Annal. clade Romanorumsub intibo Varo nobilis. Hodie Teute vel. Teutoberg silva est ic dicta, propromam locu es, qui Winfeli, id es, campus victoriae dicitur. Tramu hic patet longitudine asino.passus , dracio. latitudine , non longe ab arce Falc enburg, cst oppidulo Horn, in iere, qmitur PMerbo alis diam es Aonasterium, conssicum Vare idem Oriclius merito erroris arguit Pancirolum ad Notitiam Imperii, qui tibinonymia quadam deceptus , hunc sauriam putavit esse in Pannonia. a. Q U TRAHIT, ET RESONIS NOMINA DEBET
Mderens Teutonice inim strepitu blaterare aut detonare dicimus. Hunc Bernardus Mollertis l. f. de Rheno pag. 217. elegis suis, & Leonardus Thurneisserus de aquis frigidis, calidis, mineralibus & metallicis, lib. I. cap. I. describunt. .Ejusdem etiam m inere , Prodromus geographicusJoannis Gigantis in tabu-l-piscopatus Paderb. Atlas. geographicus Wilhelmi Blaeu,
Joannes Horrion L 2. Panegyr. Paderborn. c. 7.i veterem v ro Becam insit fons es, quem TUMULTUARIUM vocant. Is stin es sub clivo montis e quo magna vis ferri ac aeris eruitur. Non fugit God intervastis it , se ut cum unam circiter horam cursum t Nuerat, mox inhibeat, ac tres aut ampli s horas quinat. Neque immeu tusemper tempora observat aut Lices. Est enim cum bis eodem , . , s s ς' cmes, interdum ante , interdum sine epos meridiem. Ferunt, quoties se ad cursum refert, Hilumper cacu
326쪽
P A D E R B O R N E N S IA. 2 3mina arborum exaudiri , velut exsurgentis verui, dr primus prodeuntis impram, quodam cum murmure sit μ' ii , qua e ad cava montis allidentis, o foras erumpere gestientis aquae. Rein crus autem Reincccitis, in notis ad Poet. Anonym. multum sane a Vero abem rat , dum hunc sontem cum torrentem esse putat, cujus ad An. 772. Carolo Irmensulam, ejusque fanum Eresburgi destruente, magno consensu meminerunt Annalium Francicorum scriptores. Sed audiamus ipsum Minecci u m: Procul dubio, inqu ir, eum torrentem innuit qui in agro Paderbo mensi hodie nomini r der
Conveniunt enim tam ex annalibus Francic.
unde certatim repetiere, Regino Aimoinw, Scha Murgenses, ct Gembiacenses uam ex auctore nos . Eis quod utrobique numen asiciscitur, neque ipse excluserimit itamen ut torrentem tum non eru-pigeprimum, sed innotui se viser, forsan tali quopiam casu, quem de
thermis Carolinis in Solemia memoriae prodidit Fabianus Sommerm. Nomen ermanicum natura torrentispeperit. De qua cum varia ad me
perlata 'essent, nodum propemodu/ν mihi Gordium visum , insolvere, Hermannus a Becue cr Iacobus Tisodorici DD. Age Iureconsibitus, his Medicus, dr Henrici Anti tis e domo Saxonica, quoad is inmita fuit, Archiater, uterquesingularinecessitudine mihi conjunctissimis. Aberim verba ex sola 'sitas Uribor. Aquae istae, quae in radice montis pr*e v it n. qqem .srii: Rei ste oppesi cum prepitust mentes erumpunt , Hilces sunt Cnec . um acoris sensum praebent, c ut recte tu Aridulis'is Theodoro non is numerat, nec servant' in eruptisne certas horas, sed pro aeris constitutione variant. In siccitatibus rarios snt eruptiones, ut is die naturaliter olam fiant: in humiditat, sic piar,res , ita ut gulisquatuor horis egre iamur , moia copiose ras, A paucis eis Abunt Wism β' ι - ὰπ ct . . tummo , is em
hemis, s pluviosa es c deficiunt mis te, s et Mesrea existit.
Durat autem fluxio non ultra octa Am horae partem, quae iantas amquas ς cit, ut rivos in Ticinia saturin tes valde augeas, ita ut duplue Vis es ni aptav. δ terr , ct φb rbetur epe vicum nominavi terr rivri si Mi re is, Esules Luniae. . Pos aquam absorptam Acin undefluit,vamine constus narescatur, ut istic sapius P acipes cst nobiles viri convivia habeant. Di resim
327쪽
αψέ MONUMENTA quid es, sed aeque mira sitis in thermis, qua Di redimntur, in agro Curiense Rhaetorum, quae saturiunt F. Non. Mari , o fluunt urique ad
Idus Septemb. Pos venae clauduntur , nec reserantur aute Maium s euturum. Haec it . 'ibus istud ad n m duxi , de prema erupti ne adsontes Luppia, rem iis incolarum experimentis probatam cst eo se malam , quae de Arethusa scriptorum monumentisprodita.
Libet his adjungere quae Christophorus Bro crus in scholiis ad vitam B. Meinwerci g. I. de hoc Tumultuario fonte, ex e pistola Josephi Mangolti Soc. J EsU Paderbornae data, comme
Existit duobuι bine 1miliaribus in nemore Fons Tumultuarim a pesta tm. Ispostquam fluxis horae circiter aut amplius statium , quiescit horis fere tribus; Diae velut resumptis miribus , iterato fuit: quod ubi conti nuarit , iterum sese ad hauriendum . quod essιndat, recolligit, idquepe petuo in orbem facit , satis fere horarum intervallis, ut oculis deprehendi. Fons hic dum fluit, exoneratse in quendam es eum, qui aliunde, non procul tamen aquam defert, eamque tam copiosam, ut plura molendina impetu circumagat. Sed qua hujus regnum es admodum bre-- : nam ultra milliare me halicum non procurrit, quin ita abseria tur , ut ejus vix guttam istae reperias. Nam hinc inde in ripa voragines,
terraeque magni hiatin existunt,per quos tarato fertur impetu sub terram, ut ad restragum N inferaru- flammas properare diceres. Reliqua , quae gurgites hos evadit , guttatim in ipse 'sim alveo ita consumitur, ut alibi talos tibi madefariat, alibi in arenaseco is aes vestigio. S io ille. Mirum certe hujus intis ingenium. An. I 63o. mense Decembri Hassis dioecesin Paderbornensem ingressis fluere desit, qui antea tanta vi aquarum proruperat, ut ferrariae molae r tam, proximam fontis capiti, versaret. An. dehinc I 638. restituta dioecesii manare iterum, & plenis rivis effundi coepit. Sed mutato variatoque fluxu. Nimirum fons qui ab hominum memoria per horarum intervalla bulliens suo impetu prosiliebat fluebatque, is nunc continuo, more alior in tantium , manat, ces satquc prodigium illud latentis naturae, quo antea mirantium
oculos in se converterat. a. NE IACTEs ARETH Us A TUI MIRACULA FONTIS, J
328쪽
ras. J Arethusam fontem Plinius lib. a. c. Io 3. inter aquarum natumque miracula ponit, quod in terram se abdat, &alibi sareddat. diuida onus, inqu it, odio maris ipsa siubeunt vada,sicut Arethusafons Syracusanus, m quo reddi turjacta in Alpheum, qui per
Olympiam fluens Peloponnesiaco littori infundisur. Quin de ipsis Alpheo l. 3I. c. f. Alpheus sub ima maria permeat. Addit & alios ex hoc mi raculo son tes: Subeunt o terraου, rursurique redduntur Lycus in Asa, Erasinus in Argolica, Tigris in Mesopotamia ; quae in insculapii sente Athenis immersasunt, in Phalerico redduntur, o in At, nate campo fluvius mersius, post XX. M. passuum exit. At quae tanta admiratione proferuntur inter naturae opera a Plinio, hic apud nos quotidie in multis fontibus conspiciuntur. Videas enim
passim in I cutonicis montibus, quatenus Padcrbornae in corona praetexuntur, plurimos e terra limpidissimos fontes oriri, magnoque aquarum agmine, ad certa spatia torrentis in modum decurrere, rursumque inter alveos sensim absorberi, condique sub terram,donec per subterraneas venas & apertos etiam petrarum canales collect i, in novos Pade e&Luppiae fontes exeant.
Hinc Padera contum in urbe sontibus prosilit, tam admirabili aquarum impetu, ut intra ipsam urbem quatuor justos amnes faciat, molasque verset. Luppia uno alteroque vasto & Nolandissimo lacu mergit, intraquc horae spatium Padera & Luppia
in unum alveum confluunt, Luppiaeque exinde nomen manet.
Infra hos fontes in arenoso Mndae oricem Amisius complures. que fluvii ex profundis terrae specubus eodem nuurae partu &miraculo, per venas & meatus abditos inusi, prorumpunt. Adeo, quod in Arethusa & peregrinis hisce fontibus demiratus est: Plinius, id in Resono Fonte aliisque, qui apud nos sic abdunt & reddunt, hodiedum multo certius, multoque aspectabilius est. Et quis unquam peregrinus, aestimatorque naturae operum, vel δε- Iam apud nos Paderbornam lustravit, quin amoenissimum quarum spectaculum, & fontium, qui uspiam sunt, miraculum nulli secundum pronuntiarit. Sed Romanis nostra minus cognita fuerunt.Ideo pauca illi do Germaniae fontibus, ut de auri argentique Venis , caeterisque ad
329쪽
r 6 MONUMENTA mirandis naturae operibus prodiderunt.Quae tamen ad Rhenum aliquanto magis illis explorata fuere.Sunt inquit Plini us, m Germania fontes calidi trans Rhenum, quorum hausus triduo fervet. Et quinam illi Mattiaci fontes, Marcellino l. 29. aqua Mamriacae cdmi, praeter calidos fontes, quales hodicdum
fervent in veteri Mattiacorum solo ac sede ρ Mattium , de quo Tacitus l. I. An n. gentis Mattiacae cap t, quod nunc M purgum creditur, Diseque Mattiaci pars quondam Cattorum, quipul-- Ubiis agros eorum obsederunt. Cluverius lib. 3. Germ. antiq. C. 7.
Quanqtiam Dilichius Hastarum scriptor Mattium, quod Ptolemaeo est seu Mattiacum, nobis ex alio istic vico ostem dat. Sed nilait Plinius de Aquisgranensium thermis, aliisque calidis ac medicatis Germaniae fontibus, nihil de acidulis, ut miarum non siit etiam nostra praeteriisse.
Alter Germaniae fons S Plinio monstratur apud Tungros: Ita enim l. 3I. c. a. netri civitas Galliae fontem habet insegne . plurimis Lis stellantem, ferruginei poris: purgat hic corpora, tertiauas febres discutit, calculorumque vitia. Cui nunc forsan aquae Spadana est nomen. Habet & Paderbornensis dioecesis fontes in modum fer. vidi alieni toto anno bullientcs. Hos apud Pyrmontanas &Smechtanas acidulas reperias.Mira rest tenui intervallo acidula: istic & bullientes fontes, colore, sipore Si virtute diversi Nimiarum , ut Plinius i. 3I. c. censuit: Talessunt aqua, qualis terna per quam fluunt, qualiaque herbarum, quas lavant, succi: Imo quales Venae inter viscera terrae, per quas labuntur, talem indolem attrahunt aquae. Hinc aliae potabiles, aliae medicae tantum, A ad
multa morborum auxilia salubres,ut haec Medici etiam in nostris fontibus praeclare probarunt, & balneis cumprimis salutares con suerunt, quod etiamnum quotidianis experimentis sentiunt morbidi .Ideo majorem sentem Meflatum citiaria apud Smeclitanos Theodorus Fursten rgius Episcopus & Princeps Padorbo nensis, scisto lapide inclusit, & sui nominis inscriptione cXOrn vit. Sed & noxiae quaedam halitu & vaporibus aquae, quales apud
Soracten memorantur a Plinio l. 3I . C a .ri Soracim, ait,sole orien-
usu: exundare, sementi milem, averiqueg gusta erint, juxta
330쪽
mortu, jacere. Comperias id quoque apud Smechianum fontem in colle situm, quem hominibus innoxium, si avis degustet, enectam sepe conspicias. Nec mirum id Plinio, qui fontes hos Ce medicos ad hominum, non animalium usum datos scribit. Tertius Germaniae fons, isque in noxiorum genere apud Frisios,
memoratus a Plinio l. 2 s. c. 3. In Germania trans Rhenum castris a Germanico Caesarepromotis, maritimo traia, fons erat aquae dulcis solus, qua pota, intra biramium dentes deciderent, compagesque in genibus se verentur. Stomacum Medici ocabant scele0rben ea mala. E perta auxilio est herba, quae vocatur, Eritannica, non nervis modo Groris malis salutaris ,sed contra anginas quoqueri serpentes. Frisii, quacoba erant, nobis demonstravere istam. Ita Plinius: qui tamen multum se fatigat in Britannica herba, unde nomen illud transierit in eam regionem. Lipsius in notis ad i. I. An n. Taciti n. 217.
ut Plinium juvet, ex prisco istic nomine ostendit, paludes nimirum haud procul Amsa flumine, inter Lingam
Meddam Hr Camoriam; tanquam herba illic nata ex Bretanico Criccto, vulgo Aretans Hyde, nomen traxerit. At quis ista Lipsit ita probet, ut non per commercia utriusque gentis herbae il- .lius vis salutifera a Britannis monstrari potuerit Frisiis 8 Verminista non tanti sunt. Ipsa naturae providentia magis suspicienda, quae suis regionum morbis, suas quoque medicas herbas dedit monstravitque ,liaud secus quam nasturtium iis in locis frequens gignitur, ubi corpora ex i nsalubriori aqua &aere putredini magis obnoxia sunt. Accessit nostra aetate Nicotiana Panaceae in.1tar, Indica illa herba, multis modis artibusque populis maritimis emcax medicina.' Sed fontem hunc noxium mittamus, illud vero aquarum miraclitum apud Germanos, & eosdem Septentrionales populos olim spectatum multo dignius, quod ex Plinio l. I 6. c. I. adscribam: Altissimae haud procul Chaucis, qui majores minoresque appellantur , circa duos praecipue lacus. littora obtinent quercus, maxima avidistate nascendi e sus Ossaeque ritibus, ampropulsae flatibus, vasas complexu radicum insuli secum auferunte atque ita libratae aues nara, gant ingeutium ramorum armamentis, saepe territis citis in Romano'