De S. Clemente papa et martyre ejusque basilica in urbe Roma libri duo. Auctore Philippo Rondinino faventino

271쪽

13 DE BAMiccs McT CLEMENTIs Ad hane firmandam conjecturam de ad hujus tituli suadendam antiquitatem huc spectat quicquid si periori capite tertio disputatum est, unde farret Cle

mentis patet nam domum primo ecclesiae seculo in sacram aedem conversam suis te probavimus II. nitio siquidem Romanae ecclesiae, ut nota Franciscus Florentinius in vetusto martyrologio ad diem primana Augusti exercitatione tande-eima, vix alios erectos fiuili titulos constat, quam hi opus religionis, vel ad sacram aedem aedificandam, vel ad conventum insignata domo celebrandum, vel ad alicujus sancti martyris memoriam. Memoriae enim, quam sanctus Anactetus apostolorum principi erexit in Vaticano fere omnes si

crarum rerum auctores tituli tribuunt nomen .

His eoiuenti Christianus Poeta Aurelius Prudentius in libro Peristephonon hymno duodecimo, qui sepulcrum sancti Paulli in via Ostiens titulum

vocat:

Farte alia istiliam Paulli Via fer Dat Osiensis.

Atque etiam communiori voce titulo nuncupatas fuisse easdem martyrum memorias, docet idem Prudentius in hymno quinto, ubi tyrannum sancti incenti Osi abolere comminantem sic resert: Ne

272쪽

Ne tibi gregali excolat; Titulumque Agat martyris. Non est itaque ex hoc capite ambigendum , quin

primaevo ecclesia saeculo tituli nomen sancti Clementis aedes obtinuerit, quam ejus memoriar sacram fuisse praemissa confirmant. III. Grassante autem intueorum tyra nide tituli domus erant a ditioribus Christianis ad pauperum fidelium perfugium, sacrorumque cor ventuum celebrationem signatae, ut fatis compe tum Dei epistola prima fancti Pii Pontificis ad Iustum Uiennensem episcopum se Soror nostra is Euprepi titulum domus suae adsignavit, ubi nunc cum pauperibus nostris commorantes mi se fas agimus necnon testatur Anastasius in vita sancti Marcelli si Lucina cait domum Barria, nomine beati MareeIli in titulum dedicavit, in se qua diu noctuque hymnis, orationibus Domi-- no Iesu Christo confitebatur. Cogebantur enim bacchante tyrannorum vitia fideles res suas d musque relinquere, de prosegi ae latitantes ex ditiorum collectis eleemosynis clanculum vivere , ibique in abditior alicujus signatae domus parte sacris vacare ministeriis. Hinc etiam ex hoc a pite redi potest sancti Clementis patemam domum, urgente praesertim Gentilium persecutione,

273쪽

1 mi inara MNCTI CLEMINTIs hujus generis titulum fuisse, quum planum sit in

illa fideles congregari, eamve sanctum Clementem ad sacra peragenda hospitalem reddere potuisse IV. Domu illa aut memoriae martyrum

ideo tituli nomine dic But, sive quia in earum

consecratione Sc erectione crux in titulum ponebatur, ut opinio est Iacobi Gretfieri in torno primo de Cruee Christi libro altero capite vicesimosecundo sive quia ad thres arilium, quae in honorem martyram condebantur, vel quaedam suspensa pendebant, ubi aut nomen aut martyris imago depicta erat, Nilla tituli vocabantur, ut ex Gregorio Turonensi, &Ia ullino tradit Ludovicus Thomastinus parte prima de Beneficiis Iibro seeundo capite vicesimoprimo, de nonagesimooc aves sive quia saetis in illis aedibus assigebantur tabellae quaedam cum inscriptione nominis martyris, quae etiam tituli vocem fetebant, desumta a fiscalibus titulis nomenclatura in . si quando 1 seeonda eod. de bonis vaeantibus libro decimo sive denique quia, quum domus illae fidelium sanctorum hominum Semartyrum memoriam plerunque referrent, mem

ria illa titulus appellabatur, ducto argumento sacris literis libro secundo Regum in libro Genesis utrobique capite decimooctavo. Itaque perspectum est toto celo a rei veritate plurimum defecisse Alphonsium Ciaconium in vita Hygini Pontificis, Iohannem Baptistam Castalium de veterum Christi

274쪽

stianorum ritibus capite octogesimotertio, S: Petrum Mariam Passerinum de statu de officio homi num tomo primo quaestione centesima quinta, qui titulos nil aliud suille opinantur quam redditus sive proventus ex villis, praretiis atque i indis, quos olimpii fideles ecclesiarum ministris largiri consueverunt. Hos plane gravi errore obductos esse hactenus striapta sita lent, quum tituli nomen nonnisi aedibus divino cultui, aut martyrum memoriar sacris tribueretur nec veteres illi scriptores, qui Pontificem Evaristum titulos in Urbe divisisse tradiderunt, ut observant Cardinalis Baronius in notationibus mam tyrologio ad dies undevicesimam Iunii, vicesimana sextamJulii, ac primam Augusti, necnon Andreas

Victorei Ius ad Gaecimum ita vita Hygini, reddi-

tuum vel proventuum unquam prorsus meminere

Uetum quidem est aliquando praedia inposterum. clericis adsignata, de ecclesiis relicta tituli nomen obtinuisse, ut i et ex libro primo de seu distitulo sexto , primo sied tamen illud ab ecelesiis in bona transfusum esse notant ut is consiliti. Hinc ortum habuisse ordinationum titulos communi est auctorum sententia non enim olim quis admittebatur in clerum, nisi qui certae ecclesiae addictus esset, ut indicat Petrusspanciseus de Tonduti parte secunda Paestionum canonicarum capite primo, Selatissime

animadvertit Iosephus Sanfelicius in allegatione pro clero originario Neapolitano Neapoli typis edita,

275쪽

state alibi laudatus, eo sacrae eruditionis peri tiam ubique laudandus Antonius canonicus Saufeiali ius unde ecclesia illa, in cujus albo descriptus

erat, titulus dicebatur.

U. Sedite unque sit tituli nomen, neminem latet eruditorum primas Chri Istianorum e celesias in honorem Dei vel Sanctorum exstructas tituli voca hulo dicta emisse. Hos autem titulos, quum v risto Pontifice plures essent in Urbes, inter quos ad numerari etiam potuit sancti Clementis aedes, aucto fidelium numero, Ponti sex varistus presbyteris Romanae ecclesia distribuit, ut se invicem sejuncti suo quique titulo vicinos fideles erudirent, sacramentaque ministrarent exindeque in domos presbyterales ac veluti par oecia evaserunt tituli nanque, Anastasio teste in Marcello, instituti fuerunt propter baptismum, poenitentiam eorum, qui ex paganis ad fidem Christianam convertebantur. Quamobrem sancti Clementis titulum, sive religiosi domus fuerit, silve memoria martyris, sive signata aedes ad pauperum fidelium conventus, etiam inter alios Urbis titulos, quos Evaristus divisit Romana ecclesiae presbytero distributum fuisse putavi. Verum ut tituli singulare nomen reserrent,

proinde necesse suit, sequuta jam Evaristi divisione,

iis nomina martyrum, quorum ibi colebantur memoriar, necnon illa fiundatorum adiicere. Quum enim

276쪽

L1 aER II CAPUT V. 13 enim ditiorum delium nonnulli suam domum pro titulo quandoque adsignarent, quanidoque titulum omnino figerent, aut redditus atque proventus titulorum presbyteris erogarent, titulis hujusmodi largitorum nomina adiicebantur, c illa presbyteriho pacto sibi vendicabant: aineritis presbter tituli Pammachii Gordiantis presbter tituli Ue--ua. Iobannes presbter tituli Pastoris eo quod scilicet Pammachius, estitia, Pastor titulum vel fundarunt, vel tituli proventus largiti sunt. Quum vero praeter sentatoris nomen illud etiam martyris, cui titulus sacer erat, adderetur, haec in usii filii presbyterorum subscriptiori Raluerius presbter

sinctorum Iob annis-Paulli tituli Pammachii. Gordianus presbyter sancti Uitalis tituli Vestiane in Propterea, ut notat Cardinalis Baronius ad annum centesimum duodecimum, aliique auctorum plures uituli etiam nomine .cta sent ecclesiae, quibus Romani presbyteri addicebantur, quia ab illis tituIum sei nominis de semere conse

verunt. Uerum tamen quum fatasti Clementis antiqua domus ab aliquo ditiorum fidelium in titulum conversa non uerit, sed vel ab iisdem conjunctim fidelibus vel ab ipsto sancto Pontifice divino cultui

mancipata, hinc unum duntaxat sancti Clementis nomen obtinuit.

UI. At quidem etsi omnis titulus latiori vocabulo acceptus, ut nomen quamlibet sacrania aede

277쪽

aedem complectens, suerit ecclesia sive religissa domus Dei vel Sanctorum cultui dicata, non tamen

post primam saltem Evatim Pontifieis divisionem

parceetalis ecclesiae maneto fungebatur. Domus enim, quae inpar cias deputari solebant, juxta . majorem vel minorem Christianorum numerum ex titulis instituebantur, quemadmodum a Mameello, Dionysio, aliisque Romanis Pontificibus instituta fuerunt. Quamobrem propiori secula, Mjan reddita e celesia pace, tituli nomen nonnisi aediabus, quae in parcecias presbyterorum cum deputata: erant, tribuebatur: sicut hodierna solum , quae sunt ecclesiae presbyteri cardinalis titulo insignitae tituli adhuc vocabulum reserunt. On lirius Pan vinius in opusculo de titulis cardinalium memoriae tradidit titulare huiusmodi sive parteciales ecclesias vicetam uinoctavum numerum, 'ue ad recentiora ferme tempora non excessisse, quibus presbyteri eardinales ad ampliorem numerum redacti sunt. Et licet perspicuum sit Cornelii Pontificis aevo quadraginta, sex presbyteros Romae vixisse, atque hine eruditi quamplurcs tota dem arguis exstitille basilicas sive titulos, tamen hoc argumentum totidem parcidicialibus ecclesiis singillatim addictos tuis te presbyteros non evincit veteres enim illi omne presbyteri etsi ecclesiarum ministerio omnes famularentur' distinctos inter se titulos non habebant, quum jam tetrapore Hygini, aliorum oue Pontificum unum

278쪽

L1κε IL Casu V. 1 Ieundemoue titulum pluribus communem uita presbyteris scriptorum testimonia confirment Hine plures ex titulis, qui paroeciales ecclesiae non

erant, unice in basilicas aut martyrum memorias,

sive in aetas aedes divino cultui destinabantur absiue eo quod thuli nomen referrent, cujusmodi olim suerunt patriarchales basilicae , t Urbis diaconiae, ut erudite notavit Mabillonius in commentario ad ordinem Romanum b. tertio in tona altero Muse Italici, ibique quadruplicem ecclesi rum in Urbe classem distinguit. VII. Brevem hucusque dictis appendicem sebnectere superest, levemque dis scultatis nubecii tam dissolvere, quam objlai prima Romana synodus se Symmacho Pontifice anno ultra quadrim

gentesimum nonagesimonon celebrata, in quata praeter alios concilii patres, tres Romanae ecclesia

presbyteros tituli sancti Clementis subscriptos egimus, videlicet Patreum, Urbicum a Servum-rii quamobrem paucis disputare lubet unde mos hie anti uitus uni titulo plures adscribendi presbyteros invaluerit. Uulgata inter scriptores opinio est primaevo ecclesia tempore singulos tantum presbyteros propter exiguum Christianorum numerum singulis titulis praefuisse verum, ut observant Pan-vinius in laudato opusculo, Iohannes Fileticus de parceciarum origine capite tertio, quum jam

per Urbis regiones Christiana religio magnum caret, peret

279쪽

iqi BMILICA ANCTI CLEMENTI speret incrementum, e fidelium numerus in nruxi

mam excrevisset multitudinem, Pontifex Hyginux animadvertens unius tituli ministerio unum pres byterum haud sufficere, plures idcirco in unoquo que titulo constituit presbyteros, necnon diaconos, aliosque ad presbyterorum subsidium ale ei miniastros. Neutiquam itaque improbatam iaconii, Casilii, ia Passerini sequimur opinionem, quipe peram arbitrantur, si sene eeeleliarum tituli quos redditus dixerunt pinguiores fuerint, hinc non unum, sed duos vel plures singulis titulis praesectos tuus presbyteros. Horum nanque sententiania, quam nuper explosimus, respuendam itidem a monent auctorum plerique, qui Anastasii testimonio in vita Hygini assenti utatur, ubi haec habet: in clerum composuit, de distribuit gradus; ita nimirum gradus Hyginum distribuisse ferant ut in titulis alios seperiores, alios inferiores inter

presbyteros, diaconos, aliosque ministros detagnaverit. Ex quo Panvinius, Pleiacus, Thomas- sinus, Mabillonius ceterique eruditiores presbyterorum cardinalium munus, nomen Ruxisse putant ut his videlicet presbyter cardinalis diceretur, hoe est principalis aedignior, qui ceteri presbyteris eiusdem tituli praeesset propterea scribit Pan-vinius in quolibet Urbis titulo ita distincto fiuisse gradas, quod scilicet esset presbyter cardinalis, 4einde arebipresbter demum presbbter minor.

280쪽

tata graduum distinctioni mea etiam accedit opinio quum enim in praefata Romana synodo plures unius tituli si1bseripto reperiam presbyteros, atque silis Viginti, octo titulis, qui Symmachi aetate, g mimo

completo veterum numero recensebantur, sexa. - i ..tio

ginta, sex 4ituIares presbyteros addictos fuisse; ah ut ideo hae graduum distinctio inter plures ejus ti G: dem tituli presbyteros juxta Anastasii teYtum con 'sistat, illam nonnisi hoc ordine, quem Panvinius deseripsit, habitam existimavi. Opinionis hujus locuples subsidium est vetus lapidea tabula in basilica sanctorumJohannis Se Paulli posita cujus m

nimenta, ut eminentissimo Cardinali Fabricio Pauia Iulio eruditorum, literarum Moecenati morem g

ram, colligere aggressus sumo tibi sancti Gregorii Magni Pontificis apostolieum diploma egitur, ibique partim haec ipsa graduum distinctio notatur: Gregorius episeopus sermusfemorum Dei dilectis tu chris suis Deusdedit eardinali, δε-banni arebipresbytero tituli sanctorum Iobannis Pauli. Quocirca satis constat de tribus illis tituli sinat Clementis presbyteris, qui in concilio Romano

simul interluerunt, Petrum tantum ut cardinalem seu principalem presbyterum titulo praesurie, V