De S. Clemente papa et martyre ejusque basilica in urbe Roma libri duo. Auctore Philippo Rondinino faventino

301쪽

III. Ut autem redeam ad basilicae restaur times, unde diverteram, dispar inter scriptores opinio est de Nicolao I. Pontifice, an stilicet, ut fertur, sancti Clementis basilicam reparaverit Ugonius enim autumat a Nicola revera insta ratam fuisse, suamqae elicit conjecturam ex hoc fia ecto monogrammate septo marmoreo inscul-

π pto, quod icolaus interpretatur, cui etiam Nicolaus Alemannus de pari P tinis Lateranensibus capite tertio, c d 84 Carolu, Cangius in is Glossario con-α 2 sentiunt, idque satis probabili rationum apparatu confirmat quandoquidem, quum sedente Nicola sancti Clementis corpus Rcmam asportaretur, M sortassi basilica, in qua secrum . pignus deponendum erat, reparationis egeret, illam ideirco restaurasse potuit, ejusque marmoreum

septum vetustate sorte collapsium priori structurae restituiue Be edictus illinus in codiee Uaticano, de Iohannes Clampinu in praecitati tomi capite primo ab hac Ugonii, Alemanni, Se angi opinione dissentiunt, traduntque aliquem dari dubitationi locum ex ipsa itera consormatione, quae ad vocem Nicolai exprimendam trahi non posse videtur, quum prior litera H Nicolao aptari non valeat. Desideratur praeterea liter C e L nisi asseratur L bimari a Iitera transversa subri composita cum antecedenti astula iterae N quod

302쪽

vero utcunque sit, invenienda adhuc erit in mono grammate liter C. Haec habet Clampinus, qui suam deinde ab aliis sententiam in medium pro dueit his verbis: Ego diminare tentos meam profero sententiam, dum hoc monogramma Ioha

nes denotare assero se qualis iste Iobannes μ-rit, fateor me ignorare. Hunc autem Johannem, si Cia in opinio recipi mereretur, Octavunia hujus nominis salsi credibile putarem. Mihinus ramen Cia in declinat, &hoc monogramma ad Honorii nomen trahi posse auguratur. IT ubicquid demum sit de restaurationebastica vel Nicolao, vel Iohanni, vel potius H

norio tribuenda, deque inter auctores monogrammatis controversa, alii viderint solum in praesens

nota dignum est quod apud Ciaconium in prima

eius editione, necnon apud Panvinium in epitome Pontificum de hoc marmoreo septo notatur. Invita nanque Paschalis II. inter cardinales ab eodem Pontifice assumtos duos prae aliis enumerant Anastasii nomine tituli sancti Clamentis, quorum alter junior dictus anno circiter supra millesimum en tesimo duodecimo, iisdem anuinio Se Ciaeonio testibus, basilicam reparavit, ejus nimirum b. dem musivo opere instruxit, necnon episcopalem cathedram in an maximae fronte tribus elata gradibus aedificavit, idque etiam confirmat ejus nomen circa illam his noti excisium Anastasius hi pr*-

303쪽

166 DE BASILICA ANcT CLEMENTI presbter ardinalis hujus tituli bo opus coepit, in e scit. Hinc laudati auctore marmoreunti itidem basiliear septum ab eodem Anastasio eardi nate conditum, vel restitutum fuisse conjectant; eique idcirco pro gemilitio stemmate pnefatum, monogramma circa illud instulptam tribuunt,unde conjectiliam vehementiorem Jucunt. Sed omisso an conjectura haec veri praeserat imaginem, credibile tamen est Anastasium inter alias basilica restaurationes marmoreum etiam septum exornare potuisse, ut satis adstipulari videntur vetera carmina in prima septi fronte descripta, quae rudis illius aevi, quo visit Anastasius, apiunt antiqui

talem.

U. Inter priscos deinde basillae titulares qui ejus instaurationisummopere prosuerunt, stater Jaeobus Thomasius Cajetanus Anagninus ordinis Minorum sancti Francisci, Bonifacit VIII. . sororis filiu ab eodem inter presbyteros cardinales relatus enumeratur. Hic uum sancti Clementis titulum anno millesimo undetrecentesimo liberali manu reparandum curavit, sicut obscura atque obseleta haec carmina testantur musivo, deaurato charactere in absidis facie ad hevam super arma

lium ab ipso itidem conditum descripta: Ex annis Domini prolas mille durentis Nonagintanovem Iacobus tallega Minorum

304쪽

Papa Boni eius octavus Anagnia proles. ornavit enim absidem basilica musivo opere, seu

potius vetus temporis edacitate corruptum ad priorem formam revocavit; ibique inter alia plura mamenta longa cernitur vitis, quae vario opere 4o-Iore hinc inde dimissis ramos portendens e stipite exsargentem praesert crucem, cui Christus Dominus affixus est, dispositis ab utroque latere passionis elis Matia virgine &Johanne apostolo . Hemicyclum absidis totum comprehendunt propagine , in quarum curvaturis graphice expressi sunt quatuor ecclesiae Doctorex, varia volucrum species Sacras insuper reliquias basilicae largitus , in muro post vitem sanistae crucis recondidit particalam, necnon dentem unum fancti Jacobi apostoli, atque alterum sancti Unati martyris, sicut in inferiori parte hemicycli haec circumscripta exprimunt camminae

Eeelsam Christi miti similabimus isti tem:

uam lex arentem, sed crux Dei esse mirem

De signo brisii Iacobi dens, gnatiique In suprascripti requiescunt corpore Christ.

De hisce basilicae ornamentis, quae Ciaconius,

Ugoniux Iacobo cardinali vendieant, Millinus in L i, suo

305쪽

1s D BAsria A mcT CLEMENTissu eo die discrepat praefatum untaxat arma fium condidisse putat, cetera quo A astasio cardin, ii potius tribuenda contendit. VI. Sedente Pio II Pontisce Bartholo maeum Rouerellam tituli sancti Clementis presbyterum cardinalem sacellum in capite dextra navis divo Iohanni Baptista sacrum aedificasse non levis conjectura suadet, quae primum ab antiqua vitrea ejusdem sacelli senestra ejusque forma deducitur, ubi veterum more depictum cardinalis Rouerellae genti litium insigne spectatur, deinde ab ejus peT- nobili sepulcro, quod apud sacellum eximio artis opere exstructum est. Hunc sequitur Antonius Uenerius a Sixto ΙV. tituli sancti Clementis eardinalisereatus, qui basilica sacrarium vel ornavit, vel reparavit, ut ejus familiae insignia super eiusdem sacrarii januam insculpta docent. Quod etiam prinstitit Domini eus cardinalis de Ruvere ab eodet Sirio Pontifice Romanae ecclesiae cardinalibus titulo itidem sancti Clementis adscriptus, cujus locuples est testis genti litium ejus stemma intus de trorsum excisium e regione alterius, quod arbitror elisissimi cardinalis Olivetii Caraia Dominici aequa Iis. VII. Elapsi postmodum plurium annorum curriculis fratrem Iohannem Alvare de Toleto ordinis Praedlaatorum a Paullo III. ut et cardinales

titulo si picti Clementis cooptatum porticum basi-1kae

306쪽

licae adhaerentem ampliorem in formam redegisse, novo de seper addito aediticio, ejus familia insignia forinsecus super eandem portlaum vitiis coloribus expressa significant mox incentius aureus a Gregorio XIII. Pontifice sancti Clementis titulo in cardinalium collegium assumta tabulatuma, quod luper basilicae majorem januam inculto opere

erectum est , ac rudi colorum ornamento elabor tum inodeum ad sacra celebranda otiata coe

bitarum commoditati aedificavit idque indieat ejus gentilitium stemma ibi depictum, quod etiam lapideum super minorem basilicae anuam exterius intuemur, ubi Se illud eminet magni PontificisSixti U. de hac etiam basilla emetiti, qui laterale hoe ostium, quum viam ab amplaitheatro magnifice straverit ad Lateranum, faciliori ad illam fidelium accessu aperuit de ornavit Ab hinc morem invaluisse persi sum habui Romanum clerum ista litaniis, quas vorant Rogationum seria tertia a vam januam ingredientem hanc invisere basiliacam, deinde ab episcopo oratione de sancto Cl mente habita, e majori exeuntem pergere ad Late

ranum.

VIII. Fratrum sancti Ambrosii ad Nemus impendio, qui basilicam Se coenobium incoluerunt

turrim campanariam a fundamentis instaurata

suisse monent ipsius monasterii insignia 4 itIis tunc usurpata quae anchoram exhibent, exstrinsecus

307쪽

nobi siculpta. Illam vero recentiorum temporum2diflatum esse ejusdem caementitium opus, necnon recens structurae forma testantur. Jonannes Angelus Ruffinellus anno sexcentesimo decimoseptimo ultra millesimum faeellum aliud in fronte sinistra navis Nativitati Virginis sacrum eleganti opere exstruxit, ut sepularatis ejus epigraphes in paviment ante aram defixa docet, cujus haec erba

sunt:

Jobannes Angelus Ru ellus Mediolanensis Meritum a fundamentis exstructum Sanctae Virginis Nativitati dicaυit, Sepulturae locum sibi

Posteriique suis delegit Anno M DC XVII.

IX. Praeterea inter huius basiliea largitores recensendus merito est clara memoriae Franciscus cardinalis Maidalchinus post Camillum cardinaIem Pamphilium Innocentii A. ex ratre nepotem -- nasterii sancti Clementis abbas commendatariuS, quo vita functo excelsi animi prineeps Petrus O thobonus Romanae ecclesar Cardinalis UicecanceIN Iarius apostolici Senatus decus, ornamentum ejusdem

308쪽

dem commendam obtinuit. Exstinctis enim, in bano III sedente, fratribus sancti Ambrosii ad Nemus, sancti Clementis monasterium alteri an α Pancratii extra Urbem conjunctum suit, o mana ecclesiae cardinali ab Innocentio X commemdatam, quod olim etiam, Eugenio IU Pontifice, eorundem statrum juris fuisse scribit Lubinius. Hoe ergo sancit Clementis coenobium ejusque basilicam eardinalis Maidalalainus anno millesimo sexcentesimo sexagesimo septimo fiatribus sancti

Sixti ordinis Praedicatorum, Innocenti X antea permittente, perpetuo concessit eorumque pi

tale ae studio insignis adeo basilica religioso admodum cultu, rerum divinarum ministerio conservatur . Hujus documentum praebet marmorea

tabula in ingressu eoenobii sepe interiorem anuam posita his verbis :- νntii X. Ponti is maximi auctoritate eminentissimus domi inaneiseus anfra Romane ee ae eardinalis Naidat inui sanctorum Clementis

Pancratii abbas ommendatarius cia

nobium Oe, basilicam an I CD- menti fainibus sancti Stat ordinis

Praedicatorum eximia benignitate perpetuo concessit die xxx. Maii MDCLXUia..inna

309쪽

a Σ D B siue 41Ner CLEM TIς X. Monaueri item sancti Clementis Pontifex Eugenius IV olim hujus tituli cardinalis liberali animo profuit, quum ei scilicet aiano quadringentesiimo tricesimoquarto supra millesimum tincti Pastoris de Urbe ecclesiam in via majori positam Pontificia auctoritate ae singulari dipi male adjunxerit, quod in archivo eoenobii sancti Pancrati adservari notat Lubinius. Huc demum spectant quae eminentissimus Cardinalis Thomas Maria erratius basilicae titularis eidem exhibuit

munificentiae argumenta, qui ad annuam sancti Clementis sollemnitatem omni ornamento celebrandam totum admovet animum. Sed multa etsi

hactenus in basilicam prodiderit liberalitati testimonia, maiora tamen ejus tu sacra aedes oliet ludo pollicetur. XI. Dad alia Pontificum largitate huic basilla collata beneficia, sanctus Gregorius Magnus, ut capite sexto scriptum est, illam spirituali

thesauro donavit, annuam nempe stationem pro seria secunda post secundam Domin ana quadragesimae eidem addixit. Praeterea Gelasium itidem Romanum Pontificem tradit Ugonius quotidianam quadraginta annorum totidemque quadragenarum indulgentiam, & duplicem in quaLagesima eandem basilicam visitantibus concemis, quis a tem suerit lite Gelasius incertum est tamen Vaticanus codexu rancisici et Sodo primum hujus nominis

310쪽

L1a xx II. Apu VIII. 1. 3 minis fuisse observat, easdemque quas ipse dederat

indulgentias, Alexandrum III. confirmavisi . Paucis itidem abhinc annis, scilicet ultra millesi mum sexcentesimo nonagesimoseptimo sanctae, immortalis memoria Innocentius XII ad preces eminentissimi Cardinalis etrarii libentissime in clinatus diebus sancis Clementi Papae, de sancto

Ignatio episcopo sacris basilicam hanc plenari indulgentia perpetuo locupletari , cujus iplomatis exemplar marmoreo lapide insculptum nuper in porticu basilica idem optimus Cardinalis omnibus palam exposuit:

INNOCENTIUS P. XII. ii/Vis bristi delibus mesentes iteras inspecturis salutem in apostolicambbmdictionem. si Ad augendam fidelium religionem lania, marum salutem coelestibus ecclesiae thesauris pia, charitate intenti, ac supplicationibus dilecti filii si nostri Thomae Maria serrarii tituli sincti CI si mentis sanctae Romanae ecclesiae presbyteri Car is inalis sancti Clementis nuncupati nobis super, hoc humiliter porrectis inclinati, omnibus Mis singulis utriusque sexus Christi delibus vere is poenitentibusae consessis ac facta communione res