장음표시 사용
131쪽
talia ad milliarium octauum, palustribus locis fgnino cireunti iacto continendarum scaturiginum caussa, adiuuatus ex compluri bus acquisitionibus. uenit per longitudineta passuum xiiij. mil-lium centum quinq. ex eo riuo subterraneo passuum xj. millium octingentorum sexaginta quinque, supra terram,per passus mille ducentos quadraginta, ex eo substructione riuorum locis con
pluribus passitum quingeto um quadraginta opersi arcuato p suum septingentorum, acquisitionum ductus ri subterram ctificiunt passus mille quadringentos quinqzi Haec ille. Ex his matnisine dignoscitur, Asrippam primum huius aquae inuentorem,& ductorem sitisse . quod & testatur Plinius lib. 3I. c. 3. qm ante Frontini tempora viguit . is enim tempore Vespasiani, ille uero Neruae scripserunt. ait enim Plinius de Agrippa loquens , ut Rsupra retuli, idem&Virginbm adduxit, ab octaui lapidis diue licillo duum millium passuum , Praenestina Via iuxta est Herculaneus riuus,quem refugiens Virginis nomen obtinuit. Haec ille, Qui & de ea iterum lib. 3 c. I s. meminit, in distantia ab Urbe ut uides lector candide conueniunt. ambo enim ab octauo lapidetestantur, nec in uia discrepant, quamuis Frontinus: testetur. de
Via Collatia, Plinius de Praenestina,quia Plinius non in via ; 1ω diuerticulo auia duum millium passuum, ut res ipsa etiam hodie indicat asserit. Via autem alia,quae hodie iuxtafbntes pertransit;& ad uicina praedia ducit, Collatiam appellatam fuisse credide rim, ii R. dum de alia constet: sicq. & in loco conueniunt: de numinis origine, siue unde Virginis nomen assumpserit, aperte dis crepant . in quo ego magis Frontino, qui dc his principaliter tra ctauit cura sibi ab Imperatore iniuncta, quam Plinio, qui per
functorie &incidenter de ea locutus est, assentio; ceteri credent, quod eis magis arridet. Nunc,quae uidi,reseram. Ductus subter .ranei, de quibus meminit Frontinus, incipiunt ad radices momtis ubi aqua primum ex loco palustri,&substructione egrediens specum ingreditur, & exinde recta sere linea, continuatis per totum aquaeductum puteis, interuallo a Vitruvio lib. 8.c.7. prae nito nempe ut intra duos actus inuicem disici. quod spatium eupalmorum nostri temporis C C C Xl I. nec ullus eam meta egreditur, peruenit iuxta praedium, quod est in agro Nobilium de B usticis,ubi facto angulo discedit ad ima,quo in loco,id est in ima ualle summitas aquaeductus solo sere aequalis est. Hoc in loco m-
132쪽
nenImus antiquos septi plumbi laminam extensam propter Ioc iinstabilitatem ductuς sundamenta iecisse, & superaedificasse. Ab
hoc loco subterraneo riuo continuato ad alteram uallem in agro Nobilium de Castalibus perueni ubi nunc dicitur Bucca leonis,co quia a triginta annis citra sonticulo cuidam inibi non longe
ab aquaeductu exorienti, marmoreu caput Leonis, ex cuius ore aqua proflueret, & commode hauriretur,ab agri domino apposita suit; quod marmor nos aquaeductui inseruimus, ut inde aqua proquens in uicinorum praediorum commodum hauriri possiti quo in loco substructione, & modico opere arcuato per nos, ut duxi, facto, eam ualle ertransiit, indeq. continuato subtus proxiamum montem riuo subterraneo, ad proximam uallem agri M nachorum Sancti Paulli peruenit . unde longa substructione ad alterum proximum montem perducitur, & inde rursus subterraneo specu, a dextris progrediendo, non modico itinere uiam Ti: burtinam intersecat, rursusq. asinistris, iterumq.a dextris progrediendo, iuxta Anienem se ostendit. linde opere arcuato ad alium proximum montem,&inde per specum riuo subterraneo uia N mentana intersecata, ad aliam proximam uallem, & inde alio amcuato opere ad proximum montem, & exinde, Salaria uia pariter intersecata, per collem hortulorum subtus amoenissimum uirida
rium, amplissimumq. aedificium Reuerendissimi,&Illustrissimi Cardinalis Politiani, intra Vrbem perducitur. quo in uiridario iuxta puteu aquaeductus hinc,& hinc lapidibus Tiburtinis,Cippi seu Termini formam habentibus, inscriptiones istae in uetae sunt.
i 9 CCXL .Haecque, ut dixi, aquae ductus uia est longitudinis a Frontino descriptae: nempe passuum xiiij. millium. Acquisitiones quoq. de quibus Frontinus meminit, perquisiui. nam fere omnes huius ductus subterraneas partes, parti mequester, ubi multa aqua non erat, partim pedester, ubi sicco pede ambulare licui partim uero
133쪽
nauicula, ad id accommodata, ab hominibus tracta, ubi Huus m uigabilis fuit, diligenter inspexi, inueni q. in initio montis, quem primum sontes subeunt, non longe ab ingressu, hinc & hinc ductus acquisitionum factos fuisse, latitudine palmorum sere docem, altitudine palmorum nouem, cuius longitudinem i nuest gare non ualui, cum limo ad altitudinem palmorum quinque repleti essen ex quibus hinc,&hinc aqua in aquaeductum profluebat, non tamen multa, & ab his non longe quattuor alij cuniculi, duo hinc,duo illinc, contra inuice ex diametro, latitudine palmorum circiter trium singuli, altitudinis palmorum septem fere, ex quibus etiam aqua, licet modica, in ductum profluit, de quibus arbitror sensisse Frontinum dum ait: Acquisitionum ductus subterranei essiciunt passus mille quingentos quinq. sed in monte, quem dixi extare inter uallem agri de Rusticis,& agrum Buccae leonis nuncupatum,longe maiores, quam alibi, acquisitiones inueni, non quidem ductas per cuniculos, aut specus, sed in ipsius aquaeductiis lateribus hinc & hinc passim scaturientes, ut fere ex illis quineta pars totius aquae, quac ad urbem ducitur, essiciatum.& tandem in toto ductu, duobus montibus exceptis, uno uideli
cet, unde aqua in maius arcuatum deducitur,& altero,a quo aqua a dicto opere arcuato exiens recipitur, & in aliud opus arcuatum
traijcitur,in quibus ne gutta quidem aquae staturi acquisitiones quam plurimae exoriuntur, quibus acquisitionibus sontes adiuti Optimam aquae copiam in Urbem serunt. Initio igitur, & statu
ipsius aquaeductus cognito, remanet, ut recenseam,quoties i
ueni aquaeductum hunc corruptum suisse, & restitutum. Et quidem opus arcuatum destructum fuisse a C. Caesare, & a Ti. Cla dio restitutum, monumentum, quod ad radices Piiicij montis,in hortis tunc Angeli Colotij in ipio aquaeductu conspicitur, aper te demonstrat: cuius hanc suisie inscriptionem, Andreas Fulvius, de aqua Virgine loquens, uir sane doctus, & rerum antiquarum peritissimus, testatur, & nos legimus.
134쪽
Deinde a Longobardis aquaeductum crediderim nam Hadrianus primus patria Romanus, Pontifex Maximus, domitis iam amictisq. Longobardis, anno a Christi Seruatoris nostri N tali circiter DCCLXXVI. ut Platina reseri, Virginis aqua ductum, cum aliis urbis aquaeductibus restituit, quem non muruto post dirutum, in tanta rerum,quae successit,calamitate credendum est, nec ulterius restitutum fuisse, inueni. nam quod leoitur in inscriptione, quae ad publicas Trivij fistulas apposita est, Nic laum quinctum Aquaeductum Virginis restituisse,id a uia Salaria citra factum suisse intelligo, tinde acquisitiones,&scaturigines quae ad nostra usq. tempora si axerunt, initium sumunt. Nam si Nicolaus opus arcuatum restituisset, ductum q. purgasset, non ita, ut a nobis inuentum est uix annorum centum spatio iii terceden-
te nullis urbis obsidionibus intermedijs, quantavis hominum negligentia dirui, & aboleri potuisset. Hactenus debis.
Virgineos olim Caesar Frontinus Agrippa Aduexit, scripsit, restituit latices. Haec eadem nostro miramur tempore. Quartus ' Pius ex magna parte reduxit aquas , Perficit & uena secundat diuite Quinctus, Aeternam Paetus digerit Historiam.
135쪽
cu- haec punica in aureum etiam
finis desiderasur emporibus Claudiν sideronis impera morum floruit, ex his quae Plin- cap. 4. trassidit, de indu bria eis ij Stheleni e plebe libertianam vineis in uendis s colendis tractans: ubi ita inquit: Sed maxima eiusdem Sthelem opera enmio Palaemoni, alias gramma ca arte celebri , in bisse
quuntur. Se quo Crinitus quoaue de Toeris I lus in uita Lucani, quantum a rem a tinn, sic scripsim e . a naeus Lucanus, nasione His anus, patria tiordubensis, C. Osare Germanico iterum,s L. Caesiano consilib- naaeus , delamus ad urbem prima infantia, adolesiens factus insitres habuit praeceptores in literis Rhemnium Palaemonem , qui principem
locum inter omnes irammmicos tenuit.
136쪽
N D E R A Paeonijs ueterum memorata
kosse iuuat: pondus rebus natura locauit Porporeis. Elementa suum regit omnia
pondus. I ondere terra manet uacuus quoque ponderis aether
ndesessa rapit uoluentis sidera mundi. Ordiar a minimis, post haec maiora sequentur. Nam maius nihil est aliud, quam multa minuta. Semioboli duplum est obolus, quem pondere duplo Gramma uocant, scripulum nostri dixere priores. Semina sex alij sit liquis latitantia curuis
Attribuunt scripulo, lentes ueraciter Octo, . Aut totidem ellas, numerant, tristesue lupinos Bis duo. sed ii par generatim his pondus inesset, Seruarent eadem diuersae pondera gentes: N unc uariant. Etenim cuncta non foedere certo Naturae, sed lege ualent, hominumq. repertis.
Inscripulis ternis drachmam quo pondere doctis Argenti facilis signatur pondus Athenis: Volceq. a drachma non re, sed nomine differt. Drachmam si gemines, aderit, quem dicier audis. Sicilicus. Drachmae scripuli si adiectio fiet, Sextula quae sertur: nam sex his uncia constat. Sextulacum dupla est, ueteres dixere duellam. Vncia fit drachmis bis quattuor: unde putandum Grammata dicta: quod haec uigintiquattuor iit se Viacia habet, tot enim sermis vox Graeca notatur Horis quot mundus peragit noctemq. diemque. Vnciaq. in libra pars est, quae mensis in anno.
De piaderibus, s mensuris carmina.
137쪽
Attica nam minor est. ter quinque hanc deniq. drachmas, Et ter uicenis tradunt explerier unam. Accipe praeterea, paruo quam nomine Graii Mnam uocitant, nostriq. Minam dixere priores.
Centum hae sunt drachmae. quod si decerpseris illis Quattuor, efficies hanc nostram denique libram. Attica quae fiet, si quartam dempseris hinc, mna. Ceropium superest post haec dixisse talentum,Sexaginta minas, seu uis sex millia drachmas, Quod summum doctis perhibetur pondus Athenis rNam nihil his oboloue minus, maius ue talento. Nunc dicam, solidae quae sit diuisio librae, Sive assis: nam sic legum dixere periti, Ex quo, quod soli capimus, perhibemur habere, Dicimur, aut partis domini pro partibus huius: Uncia nam librae si deest, dixere deuncem:
At si sextantem retrahas, erit ille decuncis. Sed nullum reliquo nomen semuncia certum Dempta dabit. neque enim est huius sescuncia triplex. Hi Dodrantem reliauum uocitant quadrante retracto . Cumque tutens desit, bessem dixere priores. Ijdem septuncem dempto quincumce uocarunt. Post haec semissis solidi pars mamima sertur. Nam quae dimidium superat, pars esse negatur, Ut docuit tenui scribens in puluere musa Cetera dicta prius, quibus est semuncia maior.
De ponderibus,siue mensiumis humidiarum, eae gum.
Τ de ponderibus superest pars altera nobis, Humida metiri, seu frugum semina mauis. Cuius principio nobis pandetur origo. Pes longo spatio, latoque notetur in angio Angulus ut par sit, quem claudit linea triplex. Quattuor ex quadris medium cingatur inane: Amphora fit cubus: quam ne uiolare liceret, Sacrauere iovi Tarpeio in monte Quirites.
138쪽
IIuius dimidium serturna, it&iplamedimnIs i, ni 1 ti Amphora, terque capit modi n, sextarius istum
Sex decies haurit, quot iluitur in digitos pes. V Alco las, quas, si placeat, dixisse licebit . I Heminas, recipit geminas sextarius unus , 'Qui quater assumptus fit Graio nomine choenix. sui Adde duos, chus fit uulgo', qui est congius idem, in A quo sextarij nomen secisse priores is d,
Crediderim, quod eos capiat sex congius unus. M i IAt colyte cyathos bis ternos una receptat.
Sed de abaco nobis id pondus saepe notatur. Bis quinque hunc faciunt drachmae, si appendere tentes. IOxybaphus fiet, si quinque addantur ad illas. ιπιιών Atmystrum cyathi quarta est, ac tertia mystri, i ii i Quam uocant cyanen. capit haec cochlearia bina. Quod si mensurae pondus componere fas est, Sextari j cyathus pars est quae est uncia librae, Nec non Oxybaphi similis sescuncia fiet, Sicilicumque tibi mystro simulare licebit. i, Cochlcar extremum est, scripulique imitabitur instar. IAttica praeterea dicenda est amphora nobis, 'Seu cadus. hanc facies, nostrae si adieceris urnam. εEst & bis decies quem conficit amphora nostris Culleus. hac nulla maior est mensiti a liquoris. Est etiam terris, quas aduena Nilus inundat, . - Artaba: cui superat modii pars tertia post tres. Namque etiam modijs explebitur artaba triplex.
De ponderibus uariorum liquorum , s aqua .
Llud praeterea tecum cohibere memento, Finitum pondus uarios seruare liquores. Nam libra ut memorant, bessem sextarius addet, Seu puros pendas latices, seu dona Lyaei. Addunt semissem librae labentis olivi. Selibramque serunt mellis superesse bilibri. Haec tamen assensu facili sunt credita nobis. Namque nec errantes undis labentibus amnes, Nec
139쪽
Neemersi puteis latices, aut sonte perenni ti blInit, pii uri
Manantes, par pondus habent: non deniq. uina, i .. nil nisi Quae campi aut colles nuperue aut ante tulere , I
uod tibi mechanica promptum est depromere musa. 1 l a r
Ducitur argenti tenuiue ex aere cyli rus, iT I l . ZMiini II IQuantum inter nodos fragilis producit arundo, in i . at i iti FCui cono interius modico pars ima grauatur, i tib Ll, ANe totus sedeat, totusue supernatet undis. ALineaque a summa tenuis descendit ad ima ira i h ,: ira Ducta superficie: tot quaeq. in frusta secatur, Quot scripulis grauis cst, arSenti aerisue cylindrus. 1 ia, b d Hoc cuiusq. potest pondus lpectare liquoris. Itilius Et INam si tenuis crit, maiori mergitur unda. t i lauti is ri OSi grauior, plures modulos superesse notabis. in. r AAut si tantundem laticis sumatur utrimque, Pondere praestabit grauior: si pondere secum h Conueniunt, tunc maior erit, quae tenuior unda est. i ii 'bi' Quod si ter septem numeros texisse cylindri , Hos uideas latices, illos cepisse ter sto, u His drachma grauius fatearis pondus inesse. : Sed refert aequi tant umconserre liquoris, i V ignauior superet drachma quantum expulit undae Illius aut huius teretis pars mersa cylindri. Haec de mensuris: quarum si signa requires, Ex ipsis ueterum poteris cognoscere chartis :
De inumticine argenti, auro is una messapermissi.
Vnc aliud partum ingenio trademus eodem.
Argentum fulvo si quis permisceat auro, Quantum id sit, quoue id possis deprendere pacto , Priim Syracusii mens prodidit alta magistri.
Regem namq. serunt Siculum, quam uouerat olim Caelicol xim regi, ex auro statuisse coronam: Compertoq. dehinc furto, nam parte retenti Tantundemq. argenti, opifex immiscuit auro, , t
orasse ingenium ciuis, qui mente sagaci, lQuis modus argenti sutuo latitaret in auro,
140쪽
Repperit illaesum, quod dijs erat ante dicatum.
Quod te quale siet, paucis, aduerte, docebo. Lancibus aequatis, quibus haec appendere mos est, Argenti, atque auri, quod edax purgauerit ignis, Imnones libras, neutrum ut praeponderet: hasque Submittes in aquam: quas pura ut ceperit unda, Protinus inclinat: pars haec, quae sustinet aurum, Pensius hoc namque est, similari crassus unda. At tu siste iugum, medi)q. e cardine centri Interualla nota, quantum discerpserit illinc,
Quotque notis distet suspense pondere filum.
Fac drachmis constare tribus. Cognouimus ergo
Argenti atque auri discrimina: denique libram
Libra tribus drachmis superat, cum mergitur unda. Sume dehinc aurum, cui pars argentea mista est,
Argentique meri par pondus, itemque iub unda Lancibus impositum specta: propensior auri Materies. subsistit eniin, surtum q. docebit. Nam si ter senis superabitur altera drachmis, Sex selas libras auri dicemus inesse, Argenti reliquum: ciuia nil in pondere differt Argentum argento, liquidis cum mergitur undis: Haec eadem puro deprendere possumus auro, Si par corrupto pondus pars altera gestet. Nam quoties ternis pars illibata grauarit Correptam drachmis sub aquam, totidem esse notabia Argenti libras, quas fraus permiscuit auro. Pars etiam libraequaevis si sorte supersit, Haec quoque drachmarum simili tibi parte notetur.