Josephi Lanzoni ... Exercitatio medico-physico-anatomica, de saliva humana eiusque natura, usù, proprietatibus [et]c

51쪽

. quodad me , ego Galenum, Oribasium illosis .idisse Iubens agnoscam; linc.& alia plura habet clarisi. Jansionius loc. ciri ut credere Deiat vasorum saliva tum invention 'antiqua fuisse.Quibus tamen omnibus ritὰ , ct recte examinatis , luce meridiana clarius patescet , aut circa stru iam, aur situm Antiquos graviter ereavisse ; nam licet dixerint, duo ostia sub lingua conspici , attamen nimis late hoc sumptum est, per hoc enim non ostenditur praeis risus ostiorum locus , idemque est, ac si aliquis diceret, in duodeno est ostium pancreatici duis is, quis mortalium sciendi cupidus per hoc fidem concederet, tale ostium dari, nisi acurata demonstratione constaret eiusmodi ostium in duodeno inveniri; imo addo, adsunt viae breves, quae a ventriculo tendunt recta ad vesticatis , ut patet ex accicula deglutita, & peruridas emissa sine ulla noxa, quae sane per renes transire haud potest ; per hoc inserintur quod viae istae clare sint demonstratq, quod tamen sperandum ab oculatioribus Anatomicis; sane quod non , alioquin quod est tantumbdo conieAura diceretur inventum Deinde salivam excipieatia non sunt dicenda , quemadmodum

52쪽

facit Oribasius , quandoqia dem experimentis

certis sit man sei uin , ea dein ostia 'magnam sarili viet vim eruci me , ex quibus sane contat in usu partiuit, assignando maxime antiquos erra Avisse, nec Le r saliri fontes ' , Ex ipsi, poterit eognostere ebartis .

Quatuor igitur juremerito sunt dicerida se. si alium vasorum genera, 'a quatuor pariter re-ee.tioribus Anatomicis-am venta; Primus in hac te giliciem fregit Clarisi. Uvartonus, qui in sua Adenograpvis cat 'at . primum salivae ductum detexit e glandula maxillari iiste na taediate provenientem promte collega suo celaberi Glistano, qui ductus radices suas capillares in omnes glandulς istius partes equaliter spa g t, I in aliquibus geminum ramum , in

aliis plures ramulos emittit; anterior autem ramus mox ab egressu extrorsum sertur versus

glandulam quandam minorem sitam intra intimam maxilli partem , & hanc glandulam ma. jorem; estque diversi generis, cineritii c oloris, substritiae compactioris , minusque granei lato figurae ovalis , quς interno latere impressura

laevi rotunda excavatur, e qua pindir vas

P culiare, quod recta sertur, & ia glandulam

53쪽

hane maxillarem distribuitur lane: verba prς-cisa clarisi. lnventoris V varioni ν. circa locum dictum ; Posterior ramusJpatio trium, uti qua tuor digitorum s glanduja egreditur priusquam eum anteriore caudice .conjungitur; simulac

vero e glandulae substantia prodiit, sertur sub musculo maxillari teleti k biventri . vel diga. frico, qui eidem ramo, quasi trochleς vicem praestat: Exinde ress ctitur sere. ad glandulae medium, ubi cum anteriori ramo descripto, &pluribus ramis eidem quasi sociis unitur, &Inde canalis comunis ea. hosum concursu taliquanto auctior redditur ; hinc canalis ditius Tecta anterius rendit, & a linguae lateribus numirum in inferiore ejus parte , cute , & pinqguedine glandulosa tectus, ductu tredecim pollices longo provehitur, & inter gingivas in maxillae extremitate, inter ipsam, &. papillas quasdam compressas, & rigidas ei pertinaciter adherentes in os aperitur, eideinque, quoties usus postulat humorem salivalem impertit. In Equocirca mediam linguae longitudinem utrinque aliae glandulae conbicuae in ductum saliv

lem sese exonerantes occurrunt is de notat cita us Uyartonua hanc glandulam, pro ut varia tur

54쪽

tur in iunioribus , & sinioribus Animalibus ,

diversam servare sibi inet ipsi propoltronem , diis versam . inquit, & quodamodo contrariam illi , quam thymus in iisdem animalium statibus obtinet; nam quo junius est animal, eo minor hia glandula , di major est thymus, &conti a ,' quo aetate grandius, nisi in extrema senectute eo major haec glandula, & minor

Secundus aliorum vasorum salivae inventor Nicol. Stenonis dicitur, eo quia praeter dictos salivales Vuartoni ductus adhuc alii duo utri quae unus Anno i 66 I. Mense Ianuario ut re- fel tDiemerbroeli, a Jor Van 'horne in publico Iei densi anatomico Theatro demonstrati suerusiquos ille tune appellavit ductus Stenonios ἀNicolao Stenone Dano, qui illi primus eos de- monitraverat; in eorumque cogn itionem casti inciderat, dum Amsielodami aliquandiu anthcum Hospite, & Pr eptore suo Gerardo Blasio, caput ovillum diligenter perlustraret, unde postmodum inter Blasium , ac Menonem, ortas esse lites ait in sua Medic. deflans. Eruditast. D. Ant. Fianc. Bcrtini. vir omni scientiara genere instructus, ac Amicus meus semper ca ε

55쪽

lendus . di primae invinximis glorismi aedixis

libris sibi singulis vindicasse. origine habent haec vasa a maxima glandula ad radii emi auris sita, quam Stenonis parotidem co ipsa tam dicit, equa, dissecta multi ramulic spicium tur, & erctra axillam duux it ad centrum musculi, buccinatoris, &sic, terminant in oris cavitatem ; observavit autem citatus inventor in his ductibus prςter plopriam tunicam , VMrios nerveos laniculos medimp ductum, ample-

Tertius vasorum salivalium adinventor extitit Caspar Bartholinus , qui Anno 168 a. ob scuram novi ductus viam manifestaviti, dum glandulam protulit sublingualem ductu quodam p culiari ductui Vuartonis ad sito prodeantem; ante autem illud tempus anno scilicet et 679. sub praesidio Aug. Quirini R vini Lipsiensis quidam Doctor post Dissertationem medicam de Dyspepsia , nonulla corollaria adidit tria, quibus distinetissime de his vasis, eorumque

origine, decursu, & orificiis loquius est; quidquid autem de hac sit lite, videant ipsi ι eredere interim mihi liceat Casp. Bartholmum Thomae Filium , utpote experientissimum , α di

56쪽

invenisse nihilo prorsu, audiro prius CeDis etiatione sub pretiid o Augusti Quirini . Rivini habita Lipsiς Anno Chri iii Ie 79. . . . Sed neque tertius Arti Anatomicae jnventor salivalium vasorum suificiebat , vcl hic postea

fuerit haltholinus, aut ut abi dicuri Rivinus . Quattus enim occurrit mulatis S. nempe Anto. mus Nuch, qui alia duo vasa salivae, utrinque intia oi bitam cranii sita detexit e pluribus surculis in unum truncum coheuntia ad seeundum dent an n olarem aposterioribus numerando sup-Pcrioi S maxillae, nescendi ntia , ibiqueor ciis in suprema utrinque gingi'. parte conspicuis manisella, cujus invcnti occasionem narrat his M vel bis citatus Author . Cum ante tres cir- ,, citer anpos ductus tali vales, tam superiores, ,, quam inseriores , ductus itidem lacrymales, ,, di vas excretorium natibus proprium exam, ,, ni mio subiicerem , tum tempor)s in Jubie- ,, eio , quid .prq manibus habebam canino ., ,, sic non ianos ductus examinandio causa potiss,, simum intentus; ecce praeter expectationem,

,, aliud ostiolum, non nisi ad distantism dua- , , rum, vel trium linearum mathematicarum.' i a

57쪽

a stenoniano d ssitum, in altero se proditia. tere , stylum immissum non nisi in ipso priu-

,, cipio admittens; incestus itaque viam ubietiorem varie exploto , modo sursum, modo deorsum, mox iterum antrorsum , &re, trorsum, tandem recta quasi linea oblique,, sursum tendere , stylumq: ad latitudine in . ,, pollicis admittere observavi i Rei novitatem tamen non admirabar, de Naturam, sit venia ver quae in variis ludere lolet, ludentem considero, minime cogitans, quod

es in opposito latere simile conspiciendum Q. , ret ostiolum ; in quod uti in priori , ubi

is stylum immitto, ad eandem etiam distantiam is subsistit stylus ; interim occupation s aliae is alio me vocabant ; quapropter in inquisitio- is ne horum , tum temporis ulterius non insudavi, verum in proxime subs quenti subiecto canino , atentiore mente illa examini su- ,, biicienda equum duxi; in cane itaque majori , primo statim intuitu, ductus hujus οὐ culum in uno, & altero latere se prodit, haud absimili modo , ut in priori subiecto . sty- ,, tum tamen paulo altius, quam quidem in b, priori, canis enim erat major , admittebat;

post

58쪽

postmodum in aliis subiectis eaninis horumis osculorum Ductuumq; inventio adeo isellis,, suit , ut primo statim intuitu illa apparue ,, rint; ide ue necessum non habeo plurimis ,, subiectis illud confirmare , nee etiam opus is fuisse putabam, oculatos aduxisse testes , ,, cum ipsa autopsia , cuique curioso manis, ,, stum esse possit; nec etiam prim5 inventio-M nis tempore aliis comunicavi , quod , utiis 1 pius jam vidimus , aliorum plumis superis bire plurimi soleant. Praeter autem quatuor haec vasorum salivae genera , nimirum praeter duo interiora Uvarioni , quae a Pet. Dione inferiora vocantur , & duo exteriora majora

Stenonis, quq acit. Dione superiora dicuntur, atq; duo alia juxta Vuartoniana sub lingua

aperta, de observata a Bartholino, ae Rivino, ut diximus , necnon alia duo ultimo loco dein tecta a Nuhio , innumera minima reperiuntur in toto palato, faucibus &c. in quibus partibus innumerae pariter sunt glandulta salivales, quae vascula per comprςssionem ficilimo demonstrantur negotio; dum sic silicet per ea omnia , inquit praeclarissimus , & nunquam

satis Laudatus D. Ioh. Iacob. Mangelus in

59쪽

Append. . ad oper. Paul. Barbetς, liquoris sa livalis in glandulis subiectis, unde producuntur,

contenti & expressi guttulis emannantes conspiciuntur, unde glandulas omnes , quae oris cavitati salivam subministrant, ejusdim generis vasa excretoria in os emittere docuit Blancamdus , quam tamen humoris expressonem in C sfieri per poros membranae investientis oris inter-' nas partes existimant alii L c modo autem salivalis iste liquor secernatur , nunc vldcndum restat, qua de re plures a. pluribus Authoribus habentur sententiae antequam vero magis receptas opiniones de secretione salivae exponam , cogitatum circa salivalem, gener tionem Michaelis Doringit, Sennerto communicatum, Lectori hic prius exhibere non m- congruum puto, utpote quia curiosum inventum esse mihi videtur ι. custionem igitur, ait ille , non quae fit in ventriculo saltem , sed in lomnibus corporis partibus ellixat oni respondere arbitror ; enixationem vero destilationi quae per cucurbita sit, similem esse leor, & ut in hac esub. cucurbita ressolutae rerum destillanda.

rum partes subtilliores vaporum serma in impositum alembi cum feruntur, in eoque in fluvidam

60쪽

vidam substantiam coagulantur ; ita in elixatione, tam quae arte in culinis fit, quam quae a natura in animaliu corporibus perficitur, idem quodamodo spectarem est: Etenim in arte

quidem coquinaria olla cucurbitam ., opercu 3Ium . a embi cum in animantibus vero veris triculus , pulmones, & reliquae substratae par-tcs cucurbitam, caput alembicum perbelle repra lentant; Quando igitur ventriculus ciboruct ncoctioni incumbit, eosque comata sua proinprietate ressolvit, ac in chylum convertit, evam rationes multas oriri, atque id , quod volatilius in eis existit, sali e volatilis subdurucis naturam participat, ipsis permisceri, hae que invicem, vel in oris cavitate, vel cerebro ipso concrescere, ac humoris specie in laucibus cumulari, a vero non est alienum . Veruix enim vero relicta hae inaudita Doringit de sali. va opinione, aliorum sententias de ejusdem se cretione videamus. Nonulli a iacultate quadam salivatrice, vel a proprio glandularum s liualium temperamento hoc opus fieri in ore statuunt; Alii mediante quodam sermento hoc peragi putant, quod sermentum a succo ne

veo deducuut , eo quod nervos plures glandulis C a illis