장음표시 사용
2쪽
v NM CUM TRACT. AD utili de Ratione studue fccessi LEXI COR Iuris ciuilis
ct insignes errores Accimi, nos
Num demuo sudis , ac diligentia ab in mexpurgatum , multist multarum Anificationib. illustratum.
4쪽
gnificatio, ac irtio quanti in ciuili
positum est, mox ad ve borum interpretationen properant: nec in edictis modo id obseruant se in caeteris quoque fere omnibus iuris tractari
bus.Hinc Labeo Antistius,teste Gellio,iuris qui dem ciuilis disciplinam principali studio exe cuit, de considentibus de iure publico responsitauit: caeterarumque bonarum artium non eX-pers fuit, & in Grammaticam sese, atque Dia iccticam , literasque antiquiores penetrauerat
5쪽
Latinarumque vocum origines rationesque per calcauerat, eaque praecipue scientia ad enodandos plerosque inris laqueos utebatur. Hinc Λέ. Fabius Quintilianus Rom. togae gloria : quem omnibus sine controuersia ingenijs antepon ItVallensis , exactissimi vir iudicij, quaestionem
omnem iuris uerborum proprietate, aut aequi disputatione, aut voluntatis coniectura contineri asserit. Sic qnodam loco Cicero, tantus ille uir, ut Rom. forum similem nunquam habuerit proprietatem sermonis, Iurisconsuli. peculiarem esse
affirmat. Et plane Iurisconsulti omnes, qui inter manus uersantur, hoc est, hic de quorum scri piis exceperunt Pandectae ne quid de priscis illis dicamus , quorum ad nos scripta non peruenerunt o nihil est mea sententia, inquit Valla', quod addi, adimi ve posse uideatur, non tam eloquentiar quam quidem materia illa non magnopere patituro quam latinitatis atque elegantiae,sne qua caeca omnis doctrina est, & illiberalis praesertim in iure ciuili. Vi en iis Quintil. inquit,
omne ius, aut in uerborum interpretatione positum est, aut in aequi pravique discrimine. Quod igitur legulei isti dicunt,prudentiam in rerum e sese cognitione, orationis facultate nihil ad rem pertinere, uideamus qualiter constitui possit. M. Tul. lib. 3. deor.de eloq. loquenS', Neque uero, inquit, hoc fugit sapientissimum Regem Philippum, qui hunc Alexandro filio doctorem ac-
6쪽
ciperit de Arist. loquens a quo eodem ille, &
agendi praecepta acciperet, & loquendi. Nunc siue quis uolet eum Philosophorum, qui copiam
nobis resum orationisque tradat, per me appellet oratorem licet, siue hunc oratorem , quem ego dicam sapientiam iunctam habere eloquentiae Philosophum appellare malit, non impediam , dummodo hoc constet, neque infantiam eius, qui rem norit, sed eam explicare dicendo, non queat neque inscitiam eius, cui res non suppetat, uerba non desint, esse laudandam. Item in oratore perfecto, res sic se habet, composite, & ornatὸ sine sententijs dicere, insania est, sententiose autem sine uerborum & ordine & modo, infantia, rursus alibi, Illud uerius, inquit, neq; quemquam in eo disertum esse posse quod nesciat,neque si id optime sciat, ignarusq; sit facundiae, ac pollendet orat. diserte ipsum, quod sciat, dicere posse: Phq- nix item apud Hom. ad Achil. loquens ita inquit
Pater tuus Peleus cum te primum ex Phthia pse tria ad Agamenonem misit paruulum, adhuc dc bellicarum uerum ignarum, me tibi ideo adiun-Xit, ut utroque in genere instituendum te susci perem . Cen suit enim te,& dicendi praecepta a icipere debere & agendi . Vt iam manifestum sit iungendam esse cum eloquentia rerum .prudentiam, & contra, si quis modo non aut infans , aut insanus dici uelit. Proinde miramur no-i
7쪽
alienos , in quibus vel peculiare esse debuerat,
discrete atque ornate dicere, ut qui in maxima reipublicae luce versantur, atque omnium oculis , qui se consultos, prudentes, peritos dentiaque iuris dici volunt, dignosque solos, omnium literatorum hominum existimant : qui rerum i humanarum diuinarumque arbitrium disceptationemque habeant: quique viros principes, Scsupra humanum fastigium euectos soluere , re illigare legibus interpretationibus suis possint. Non me sugit quid Lactantius libro quinto sextoque de eloquentia disputauit, vir ipse loquendo lautissimus, sed nos de latinitate , & elegantia, & sermonis puritate loquimur, ne scilicet illotis manibus quod Caius Iurisconsistius vetat diurnarum humanarumque rerum scientiam aggrediantur, sed latinitatis modo ac proprieta- tis verborum notitia instructi, non de di serta illa, & oratoria eloquentia , quae iuris studiosis nostro Rculo necessaria non est , tamersi olim, ut quisque iuris erat peritissimus,lta etiam in dicendo praestantissimus. Sed nunc proh pudor , nul-
Iam isti verborum rationem habendam autum-nant, dum sensus assequant 1 Sanguinem scilicet legum quaerendum, non cutem ut eorum verbis utari arbitrantur, non florem, sedfrugem scientiae consectandam autumnant. Atque haec ita dicunt, quasi aut verba , rerum imagines nesciant, & sensuum inuolucra, quae quam maxime
8쪽
essingi conguenter & accommodato rebus d bent. aut quasi Bartolus, & Baldus, de reliqui eiusdem ordinis, quos isti verborum contemptores pro numinibus colunt, & qu'rum scripta in ter sacrorum vatum oracula in laxarijs habent, verba non ipsi appendere quasi ad' Critolai libram soleant. Vt enim, ille quadam solertia in altera librae suae lance animi bona imponens, ita
altera corporis & externa , multum admodum
propendere illam animi lancem deprehendebat,, sic isti iurisperiti unum quodque verbum, atque adeo syllabam, in quibus commodum sit locis ad
constituenda sua dogmata, ponder/nda solerter admonentes,verborum vires excutere se,& ser pulari etiam differentiam aestimare credi volunt.
Quos se sbi imitandos isti id quod satentur in
proposuerunt, nisi manifeste cum ratione insanire velint, sibique pugnare, verba quoque ipsi curent necessum est, non sensum modo quandoquidem ex verbis sensus dependent. In hoc enim
comparatae sunt voces, ut id, ad quod sunt institutae, & audientibus , & legentibus insinuent, alioqui frustratoria esset verborum institutio, si non suo munere fungantur, sed vel audientis, arbitrio deserviant. Frustranei essent tituli illi integri de verborum significatione, non in iure modo ciuili, sed etiam pontificio. Sed age, vivant isti suo more, & iniquissima tyrannide v nerandam illam priscam maiestatem legum con A culcent,
9쪽
culcent, opprimant, euertant, nos quod institutum est nostrum persequamur, recti fiducia subnixi. Nec enim debet ob hoc a virtute quis desistere, quod paucior sit numerus eorum, qui recte vivunt, sed eo magis ad probitatem contendere. Haec habui quae huic lexico praepone rem poscente loco, quo pertinaciam eorum refellerem, qui se verborum contemptores ex professo iactitant, ne quis verborum proprietatem ac significationem, quae est huius libelli materia, ne
gligendam, ab illis falso persuasus, credat. Vale Lector candidissime, & nostram diligentiam his quoque minuti)s benigno fauore prosequere.
10쪽
Voram Iuri operam daturum prira nosse opportet unde n men iuris descendat, f. de iustitia, ct iure, i. prima , iuprincipio. Etiam, ut ait Philosophus primo Elenchorum,
Rantur , decipiuntur . enim nomen rei scieris, cognitio rerum peris, s cundum Isidorum. Turpe etiam videtur patricio, ct nobili viro , ct causas oranti, ius, in quo versatur, ignoram re, f. de origine iuris. secunda. F. Seruiuis autem Sulpiatium o de haeret. cum ex inmino. 3 8 .distinctio. sedulo. Ex quibus omnibus habetur, quod nemo debet ignorare scientiam, in qua versatur. Quod attendens legislator Vlpianus dicit. Bene estpriusquam ad verborum intem pretationem perueniamidis, pauca de ipsius significatione tituli referre. 1 certum petatur, lirima. Idcirco quorundam terminorum, qui in iure utroque maximὰ st quentantur r necessarium fore dixi descriptiones, σφgliscationes ciues exponere, tam ex summis Aeto. σGos quam aliunde collectorum propter iuuenes maximὰ iuris utriusque alumnos. Et hoc breui alphabeti ordine, ut eo melius memoria commendentur, ct tanto citius imi Mur, peraringendo etiam cum allegationibus iu locis