장음표시 사용
381쪽
Has eonditiones varia iura sunt statuenda, inst. de iusti. & iur. in prin.
Ius h et plura significata. Primo. i.rigor,l.j. C. de leg. S eundo, i. verboru c5ceptio, vi cu dicimus,m in stipulationi b. versatur ius, ut l. si unus, g. pactus ne peteret, s. de pac Terti δ,Liectu, vel tuum . qd derivatura iustitia. Quarid. i.aqua piguis. Quinto capit pro toto corpore iuris. Alia plura signia scata ponitIO. An. de Ieg. iuriin prin. lib. s. Breuiterius significat, quod subiecta materia , vel usus cois id reeipiedi in tali loco , in quo profertur significare declarat. Vnde ius est nomen generale, & lex iur s
I.distin.ius generale,& sim Isi.lib.y. ety.' Omne aut ius legib. & morib.constat sim Isid. ubi supra et x. Et dissinitur sic, ius est ars boni,&αqui cuius merito, 2s DOS sacerdotes appellat, i. sua iura euilibet ministrantes, IEdst iust.& iure.& l. I. 2. respolii. Hoc est dicere, Piusti,ta est collectio legiti
&arquitate seu veritatem. Qua uis, enim vi capio corra ςquitate videatur introducta, in subtili consideratione maximς innititur,arquitati, cu praecipuEaequasi qd publicae utilitati deseruit . Vel dr φ in usu capione vel praescriptione ex causa,& pro bono publico inducitur,qiique rigo 'co'
ut dieitur in glosi j. dist. ius autem, ubi datur qnq; ius quod est iustum vel ςquti. ut ibi exempla plura. Dicitur autem rus a iustitia. Ee
aliter sic dissi nitur. Ius est praeceptum, seu ordinatio Principis seu domini ci ca subditos, quantum ad ea, quae possunt subesse potestate subditorum. Talis aut vel est Deus,& tune dicitur ius diuinum . Vel est natura, & tunc licitur ius naturale. Vel est homo, &tune dicitur ius humanii, qa regitur duobus, ut in principio decre. Et se triplicem gradum summorum distinctum est triplexius, s ius diuinu, quod est praeceptu scii ordinatio diauina, & ius naturale,& ei- uile dr. Etiam aliquando ius angustiosum,aliqua doinim possDRPO
382쪽
3niquum , ut inst. de sena. Ter. in gl. 3.j. Ius et dr locus, ubi ius reddit, interdu accipitur pronecessitudine, ut l. pen.& fi .de
qualitate rei in hqrente, i. quid aliud ,de ver b. sign.ite pro commodo, l.quod dicimus, eo. tit. qnq; significat facultate, & ptatem, ut cudr est mihi ius eundi per viam publica: qnq; ius dicedi, ut in titui. de in ius vo c. nam in ius vocare,est ad iudicem vocare,f. vlt. inst. de poena temp. litig. Ius aureoru annullorum sim
quosdam dr, quod olim liberti annullos aureos serre non poterant, sed smAeto .est priuilegiu,qd concedebatur libertis in signusemiplenae ingenuitatis, vivebant. n.ingenui, sed moriebantur , ut liberti, C. de
Ius aureorum annulloru donare inquit Bud. apud antiquos erat id ferme, quod hodie equitem facere diei mus.
Ius canonicu diuiditur in decretum, Si decretales, quarum volumen dr extra uagans in quinq; libris, maxime, respectu iuris ciuilis . Quilibet aut liber habee
plures rubricas sive titulos,in qui b.pr mittit materia in generali, de qua tra Etatur in capitulis sequen
bet aut rubrica sunt unum aut plura capitula, quae diacuntur decretales, vel constitutiones,& aliqn in capitulis sunt 33. Vnde qn allegabis aliquid ex decretalibus, non allegabis librum, sed titulum, & eapitulum in eodem, & si si capitululogum dices capit. tali. cir- ea principium, mediu, vel finem. Vel si sint in capit lis para graphi, allegabis tali ea. f. j. vel Et post co- positiones quinq; libroiudictor u per magistria Ray-
mundum ea pessanum Gregori j Papae a I. circa a nnu Domi ni 123 I. elapsis multis annis , videlicere an no a
natiuitate via incarnatione Domini I 233. non is
Martij Pontiscatu Pgontia Dei j 8. anno 4. compilatus est liber sextus, no quid cinsextus cun aliis quinque partia lib. praedictis in uno volumine, sed liber specia-lic continens etiam quinque partes, Sc supplens defectus eastu emergctium
383쪽
in libris decretali u non coprehensorum. Deinde Clemetis costitutiones. a Cimmente Papa v. sub anno Dni a 3 i I. i n eoncilio Vi nensi, quod sex mensib.im durauit, conceptς,& qaitqsunt, licet idem Clemens morte praeuentus,ad publicii non perduxerit. Sed Io. Pap. 22.de post compleuit,
Iur promulgatae anno D mim I 329. cal. Novembr.
iste liber non debet allegari septimus, sed debet in
titulari Clementinae, scoristi tutiones Clementis V. Sed deeretv m,quod magister Gratianus circa annuDomini i Io 9.compilauit, diuiditur in tres partes.Prima dr distinctiones, quia est distinctum per cetum , &vna parte,quarum quae libet habet unum vel plures canones . quae ulterius sub diuiduntur in parogr phos,& versiculos. Sed secunda pars deereti nominatu re ausae quia continetis sic so causas, a quib.nO'men accepit. Quae ulterius subdiuiduntur in qu stiones, & hae in ea non es, qrii ultra in paragraphos,&vecseulos subdiuidi possimi
Tractatus autem de pC nitentia imponitur, Ila cauis 33. in q. 3. Et habet septem distinctiones, quaria quilibet det canones plu-Ies,cum paragraphis, versiculis suis. Tertia, & vltima pars decreti nuncupantur de eonsecratione. & habet
sub se quinque distinctiones cum canonibus, vel capitulis, paragraphis vel versiculis. Ius ciuile inuenitur, accipi diuersimodE: ut dicto primo
capitulo,ius naturale.Ciuile aut uno modo est, quod
quisq; populus vel quetque eluitas sibi propriti diuina
humanaq; eausa costitute secundum Ilid. lib. s. Secundo, dicitur ius ciuile lex.leg. 2. tabularum. Tertio dicitur quod ex legib. plebi sertis, costitutioni b. senatusconsultis, principi u de eretis, vel authoritate prudentium inuenitur. Q arto , dicitur ius, quod non ςst pretiorium. Quinto, ducitur. disputatio prudelia,
384쪽
tabularum. Sexto,quic ad habemus scriptu de iure. Septimo, quicqd iure na- turali, vel iure getiua subtrahitur, vel quod non est, ius naturale, nee gecium,& sic capiendo ius canoni cum drius ciuile,& si esu-- mitur j. dist. ius autem , ut
sed & quoties institutio.eo. tit. praealleg. & sic concoris dat, 3.omnes populi, cum dicto versin quo,*.d icitur. omnes populi reguntur legib. em ut ga tis ab I m peratore,in vers dicitur, v vn
quaeq; ciuitas iure suo proprio utitur, sed p imum intelligitur degenerali,secundum de particulari uenit accipi in iure de pri- Ius ei uile diuiditur in qu
ma acceptione habes inst. lnor libros principales, cde iure naturali. g. i. Dese- cuda habes fisside iust. & iu re, l .ius ciuile, M. j. hoc igit. De Iertia, & quinta . R de orig iur. l. 2. f. haec disputa tio. De quarta l. ius ciuile, pr alleg in prine. De sexta,
. l. j.f. proinde. De septima, 4nst. de usucapio. in princi
ut est gl. in s. sed in ius qui
dem ei uile. inst. de tu . natagen.& citat. Item ius ciuile di tripliciter. Primo, pro eo,quod in unaquaq; ciui tale seruatur, & sic dicitur in genere. Secundo in specie dicitur ius proprium certar ciuitatis,& se loquitur, si allegat. institutione. Tertio dicitur per excellentiam ius Rom. qua do non exprimitur proprium nomen ciuitatis,& sic in rers Digestum ; Codicem, I
stitutiones, Authenticas .Qmbus addit eollatio decima, seu liber seudorum. Ptinans ergo liber iuris ciuiles est Digestum,qui coatinet leges,& statilia Rom& diuiditur in tres libros principales, s Digestum vetus, qd habet libros partiales 24.In fortiatum qd h Et libros partiales i .Et Digestum nouum , quod habe elibros partiales m. Quibus connumeratis erunt libri partiales so. Digesti veteris, Insortiati,& Digesti noui. Et vocatur Digestum , sed et Padecta, vel liber pandectaria, vide supra in litera D. Seeu ruq liber iuris ciui. lis vocatur Codex, qui cotinet statuta , sanctiones, lepraecepta Imperatoris. Ee
385쪽
s uerunt tempore Iustinia- thentica, quia authenticunt Impe. tres Codie es, scilicet, Codex 'Gregorianus Hermogenianus,& Theodosianus: de qui b. Codicib. extra uagan .diuus Iustinianus animu suum ad Impeperiales constitutiones dirigens unum Codice fieri fecit , quem suo felice nomine,in titulauit Codex Iustiniani, ut in rubr. procem ij Codicis.Εt diuiditur iste liber in I r. libros partiales,
ctores legere solen t, Ged ulti
timi tres, qui long d post pii
mos noue eo posci sunt Iaro legi cosueuertit. In quo Tu allegationibus, hoc est speciale quod ad tit.& ad i.
cum μ. additur numerus, videlicet liber II. 12. &c. ut
C. de muri legulis, S gy ne-cia.&c. libr. i a. & C. dediguit. leg. si ut proponis, lib. Iaia Tertius liber principalis dr Authenticu, vel Authenti colu, & sunt quae da excerpta quasi praesictorii librorum summula. Et diuiditur iste liber in nouem collationes, quarum quaelibet subdiuiditur in titulos,& tituli non in leges, sed in paragraphos. Et diffe-Iunt authenticum, &.au
volum c est y sie, sed authentica est lex una vel paragraphus incorporatus libro Codicis,&antiquo iuri peradditus. Et allegat sic.
in authetico simpliciter allegatur titulus & paragraphus, ut in authetico,ut iudices sine quoquo suffra-g g. tali, vel tali: & sufficit. Item decima collatio imitu latur liber Rudorum, Sch et duos libros partiales, quorum quilibet subdiuiditur in titulos, & isti in capitula, & paragraphos. Quartus liber principalis legum dr Institutiones vel instituta. Et diuidit in quatuor libros partiales, & in .rto ductorius in ius ciuile,& canonicu , maxime quoad declarationc termino rum, in utroq; iuri usitato- Tu, qui tanqua ostiu in domum praebet introitum in sapientia ruris. Quare con
sulitur omnibus quasi modo genitis iuris alunis lacturis concupistentibus peristitutiones documeta sua primordialia capescere, α nutrimenta, vi tali doctrina
386쪽
na primitus informatis, secutius mereatur inhaerere
sanctioni Iustiniant Impera. Christianissimi. Nullus ergo psumptuose sine institutionii doctrina, iuris maxime ciuilis sublimitates
Iare sine penna. Et haec denominibus,diuisionibusq; Iibrorum principali ii iuris virtusque sufficiant. Et not. quod ius ciuile tripliciter se habet ad ius naturale, &tres operationes circa ipsu& eius materia exercer, aliter tfi,& aliter. Nam ius ciuile primo addit supernaturale determinatione per congruos modos, ut est vi
illa rectitudine deuiantes , scilicet actum furadi. Ru randi, rapiendi, &c. Et vutra hoc ostedit, quo unus iuioru actuti plus vel minus deviet a rcctitudine nat rae, & sim illud maiores taue minores poenas sta tui t Tertio declarat, nam iure naturali rectum est nemine cu alteri' i muria vel detrimeto Iocupletari, non tuli rex eode iure, si sit possibilis euetus in quo sis locupletari possit eu alterius iactura, sine in ei' iii iuria, sicut in picriptio uibus, & iuusucapione. De ista triplici operatione loquitur. l. ius ciuile, ff. de tu. & iuris dere in delictis, v. g.ius na- Ius geliu est sedium hostiliuturale, & eius rectitudo dictat delicta puniri. Institu. de oblat. quae ex deli. nala. in prin. n. de furi . l. I. Et ita omnia praecepta decalogi sunt a iure naturali super
illis principijs fundata, qponit Iurisconsultus , de
iust.& tu. T. eo. tit.l. iustitia. Occupatio, munitio, bella, capta uitates , seruitutes .
postliminia, 'dera, paces, induci et legatorti no violardor u religio,conubia inter alienigenas Ehibita,&io ius gentiu appellatur,quia
eo omnes felegentes utuntur c.ius gentium. I. distin .fa. & in proce.decre. c. ho. Ius h re in re, & ius lire in re,neste vivere, alterum non
I dere, ius suum cuiq; tribuere . Secundo, rectitudo naturalis vult ne mitii subtrahi,quod suum est, & ius
sunt diuersa. de concespb. lib.6. c. fi.& cle. unica, de sequςr. possvetani halominus Iusiurandu quis copetenta ullposset dici factu turm , vel
387쪽
factum iuratu eo, qd su per ficto iurato, vel iusiuradu, eo qd super iure, qd iuratico petit inrat quasi rus iura tum placuit th, ut factu digat ius, quia super facto iuris iurat,ad ij cit iurandum,
quia illud het esse iura tu, d antea fuerat iurandum relatione facta no ad id,qa fit, sed ad id,qd sieri comae--n illi ius pluribus. 1 f. de iust..S iu. Vel ut dicit Aeto. fori Eius ponitur pro religione, quali diceret,iusiurandia, . religione firmanda. Vnde iusiurandu id cest, id iiirm factu,& dr qnq; conuinionale. qnque iudiciale, & necessarium. Conuentionale est, qn a te peto aliquid, &xu negas, in defers turm ut iurem, si . n. in hoc casu iu-δo, vocatur iusiurandu co-
iuro, vel a iudice, Bam esscirem illam iurauit, ab ipso
enim tunc pcterer re iam actione in factum, quς Oritur ex tali iuramento . Et
iusiurandu, s. assiet torium,& promissorium t assertorium triplex est, s voluntatium , ut est couentionale,st. eod. titu. l.iusiurandum.
Necessarium, quod necessitate a iudice imposita defertur, vel suscipitur, & no potest recusari, nisi est iusta causa, vi Ede iureiur. l. manifestE. Et iudiciale, qai in iudieio defertur, vel P fertur a parte parti,qd non necessariu subire, immo delatum recusari pol hodie, licet olim non potuit recasari, sed referri, unde videgi. in cap. sin .de iureiur. nentionale, & voluntariir, Ius militare est besti inferedi
quia extra udicium ex eo. uentione. & voluntate partium absq; alia coactione iudicis praestatur. Iusiurandam iudiciale, Sc necessimuest cum in casu prς misso iuro, qd mihi debetur, quod
peto, iciudice in iudicio mini conferente, ut iurem. Ex hoc aute iuro datur actio
ei, qui dii peteret re suam, delato sibi ab aduersarioso lenitas, foederis faciendis nexus, signo dato egresso in hostes, & pugnae comiseso, item signo dato recepti, item fi igiti j militantis disti plina si locus deseratur.Item stipendiorum modus, dignitatum, gradus, praemiorum honor, veluti cum corona, vel torques datur. Item praedae diuisio,
388쪽
litatibus& laboribus iusta distributio, ac pridcipis portio, ut dist. I. ius militare.&secundum Isid.lib.6. c. 7. Ius naturale est quod coe est Omni nationi, eo qd ubiq; instinctu naturae habetur, non aliqua constitutione
facta ab homine, sed ab ipso naturae conditore, ut maris,& f inae coniunctio,iiberorum successio, sin bonis paretum,vel et per car- nis propagationem, no perhς reditatem , quia illa Guccessio non est naturalis, Ut ut est gl. super vel sic. succes-eessio. diis j. c. is naturale, ubi ponitur haec dissi uitio,
pueroru educatio cois omni u post essio, tria a iure naturali omnia sunt communia,i. coicanda tempore necessitaris. c. sicut. 7. dist. &omni u una libertas, acquisitio eorum,quq in cetio, terra, marique capiuntur gi. dicit. Haec. n. & alia, quae in nullius bonis sunt, cedunt occupanti, i. conceduntur item rei depositae, vel pecuniae commodatς restitutio, violentiae oer vim repulsio.
mile est, nunci iniustu, sed naturale aequumque habetur sim Isid.lib. 7. c. . Et est
dist. j. & ibi vide glos huius
dissinitionis.Ite ius naturale est, qd in lege & Euangelio continetur per qd quis iubetur alteri facere, quod sibi vult fieri,& prohibetur alteri inferre,quod sibi nolit fieri.dist. j.in princ.& s Q. diit. ponderet alias consideret.in prin. & in authen.vicii de app. cog. g. caeterum. c. dilecti. de maior. & obed.
fac, quod non vis tibi noli. Sic potest in terris viveret ure poli. Vel aliter, ius naturale dc
Vno modo maius ex instinctu naturae prouenies, quos ligula animalia ad ahq dfaciendum inducutur . Est enim debitum quoddam, qd natura cuilibet repraesentat & hoe debitum sim
Isid. coe estot nationi, eo Pinstinctu naturae, vel natu rati conditione ubiq; habetur,& non costitutione aliqua facta ab homine. Item ius naturale dicitur instinctus naturae ex rone pyouenies. Et fm hoc ius omnia dfir communia. i. comm nicanda, ut supra dr. Itemius coe dicit industria ho- minum statutum. Item ius
389쪽
mum.Item p cepta natura- Ius patronatus est authoritas.
gelio continentur, ut non furtum facies, nou m Maaberis, sed quod tibi vis, &c. palleg. Ius Naturale in glo. ubi prima descriptio data
est sim motum sensualitatis . Aliae aut sim motu rationis. Item ius naturale secundum gl. I.insti. de iurenat. gen. & ciui. potest dici quatuor modis. Vno modo ius gentium inst. de re diui. f. singulorum. Secu Dis do, ius pactor v. E. de pact. l.I. Tertio, ius contrari ii,s quod rescindit pacta,ut re- . stitutio minoris. st. de mino. l.i. Quarto, pro instinctu naturae, ut quod in lege Mosaica vel Euagelio continetur. Ite ius naturale inquatuor differt ab aliis iuribus,sin origine,in dignitate, in amplitudine,& iententiae rigore , ut declarat glosia dist. I. nam coepit ab
exordio naturalis creaturae, & nullam patitur immutationem,& sibi omnia
de ali)s iuribus secus, vobi Ius ' si naturale est, qd do- nu&vel patronus habet
siue potestas, quam parronus habet in libertum. Aliter sim Gos est auctorita L. siue potestas prouenies ex beneficijs ante consecrati nem Ecesesae collatis . Et prouenit ex tribus, s.fundatione, dotatione aedificatione, vel sola collatione,ut 16.q. 7. silijs, & c. Qui-
aedificatio sundus. Competit autem patrono aliquid honoris, ut si ecclesia non fuerit eollegata praesentet.
Sed si fuerit colligiata, tuc non electioni praelati faciendar, sed iam factς Eonesius patroni postulatur a Ssensus, ni si ex speciali concessione obtineat,ut parteSsuax interpolaere debeat eIectioni tracta da cap. nobis. de in. patr. Item habet aliquid honoris, quia primu Sin processione incedit, ut 26. q.T. piae mentis. Habet aliud overis: quia tenetur defendere ecclesa ab omni b. oppressioni b. Vet 16.q. r. nlijs. Et het aliud utilitatis, quia si mrgret, seu aliaς vergat ad inopiam aledux
est de bovis Ecclesiae, ut c. silus.
390쪽
filiis pr all.&c. qui cu que. Vnde, Patrono debetur hoI or , onus, utilitasque. Plaesentet, praesit, defendat, alatur ege ius. Potest etiam patronus praeter egestatem aliquos redditus moderatos lire ab ecclesia, cuius patronus existit. Si ne psentatione institui quis no debet in ea E clesia, quae patronu habet. Et si spretis patronis hoc factum fuerit, sim rigorem iuri stultitutio cst retracta-da. eo. tit. cap.illud. vel iritan unci an sa,&ad institii entis uerecundiam,institutus amove sus est, & alius que patronus dignum elegerit ordinandus , ut i s. q. T. decernimus . tiem iuS patronatus qnque aduocatio , qtaque Vice dominatus, vel custodia, vel guardia, velius est neque ii rationis , vel
processionis, & qnque gratia, ut in glos I. c. quia cleritici. de iure patr & sim G: T. in summa eode titulo ubi potiit inpradicta. Item ple-
Tunque hoc nome ecclesia pro iure patronatus supponit. I 6. q.vir. si plures is. q. 3. nomini, & cap. I. de iure
patro. Et ergo si quis Hatur tali simplicitate uel binrum, dono tibi Eeclesiam uel cocedo, intelligitur donare ius patronatus, quod habet in ea. c. quod autem
Ius pascendi est ex habitatione domicilij, & communitatis .
Ius praetorium est, quod prae' tores induxerunt adimendi, supplendi, vel corrigendi iuris ciuilis gratia, ut E- de iusti.& iure. l. iu S autem. Hoc etiam ius honoraria dicitur, quia qui honores geriit, scilicet magistratus, auctoritatem huic iuri dederut,ut inst. de tu . na. gen.& ciui. praetorum quoque edicta. Ius priuatum dicitur, quod specialiter ad singularem utilitatem alicuius pertinet, secundario tamen etiaad rempublicam, ut in pactis & conuentionibus mutuis priuatorii specialiter initis conspicitur. institutione dei v. Sc iure.f. a Ius publicum costat in sacris sacerdotibus & magistratibu , sim Is d. libr. s. Elyca. g. meod. ti. l. i. s. publicum.& i. dist. c. ius publicii , ubigi. Vel si c. Ius publicu est, id gnaliter alias principaliter) ad rublica deseruit, e l