장음표시 사용
331쪽
nibus constet ejusmodi spectra credulum vulgus sepius observat in dissitis provinciis, quam nationes politae, civitates e cultae, Virique iterati, quorum sermo de ejusmodi miraculis eo rarior, quo Vulgi frequentior auditur.
Errores populares, qui sub ipso gentili sino
antiquissimis temporibus sese insinuarunt, huc S-que apud Varias nationes pie servati Valent ut nummi, nulla de eorum veritate facta quaestione. Multa sane turbae ignobili supersunt, lite prius tolline JUCUnt, quam mores illius persequatur lima eorum, qui cognitione Physices QScientiae Naturalis rite sunt instructi. Nodos quosdam conneXOS, literasque quasdam inexplicabiles scriptas, aliquid in natura sine progressit mechanico ecticere, multi confidunt graves porro morbos .lethi feros saepe inde ortum ducere imaginantur, quod aut ramulum detruncarint, aut quieti se dederint juxta
arborem quandam sanctam, i. e. sub qua Lares resideant. Horum aliorumque Veritatis si conVinceremur, certae Omnino adessent observationes, interea errores censemus es si mere populares.
g. ΙΙ. Mundum hunc ingressi, per quotidianam experientiam rebus dignoscendis Operam DaUamus. Quae oculis nostris antea non subjecta suere, admiratione nos replent, saepius ero Visa vilescunt.
Quid, quaeso, Luce splendidius, sere Mirabilius
quoniam vero consiectu nostro omni die obveniunt, nil inde miramur. Nec visu mirabile est, A des per regionem aeris Volantes, ibi quas pisces in aquis fluctuare, quum hoc quotidie inter omnes constet. Rusticus autem vel appo aulae intromissus, ob pompam regiam splendidamque aperto ore saepe obstupescit; sic quotidiana rerum praesentia
332쪽
tia admirationem, quam raritas auget, minuit si praesens nobis sistitur Animal quod Uis exoticum ab extrema India adductum sit Elephas aut Rhinoceros, aut GaZella, Vel Tajacou, vel Armadillo vel Manis aut aliud, idem admiramur, miram ejus structuram sedulo perscrutamur' describimus, majorisque pretii aestimamus cum tamen Dasypus peregrinus Erinaceo nostrati mirabili structura haud antecellat, nec ceteris illis animalibus quid insit pretiosius ac nostris bestiis, quae forte ab Indis non minus mirandae conspicerentur. De piscibus Otaceis novella publicae haud raro reserunt, quod miraculosus piscis mortuus, in littus ejectus, o, servatus fuerit, quem Monstrum marinum dicunt. Spectatores undique consuentes non solum eum admirantur, sed etiam se in illo enses, sari illas, feretra' plura ejusmodi mala signa contemplari credunt horum piscium insueti, quia abyssum inhabitant dum vivunt, .mortui demum ad littora conjiciuntur inque hominum conspectum prodeunt.
At Wae, pariter quidem mirabili, sed vulgari
solitae, oculos nemo praebet curiosos. Sic tota natura comparata est: Cognitionem animalium circanos Versantium cito nobis acquirimus, illis vero cognitis, rariora tandem, modo majora sint, quaeque sensibus nostris facile repraesentantur, magis magisque Xploramus res autem minimas, licet
nobis proximas, si difficilius in sensus nostros cadere' ab eis observari possint, quasi in obscuropa zeterimus. In palatium ornatissimum vel daedaleum si introducatur peregrinus, numne in sensuscjus ornamenta majora prius incidant, postea autem illis' minima perlustratis, artificia minora Sico nos mortales, quibus Numen clementissimum gratiam concessit suavissimum hujus orbis terrarum theatrum ineundi ejusque miracula contemplandi, que tot sunt, ut Vix minimam partem eorum vitae nostrae
333쪽
nostrae angustia cernere permittat. Unde plerique eruditorum subtiliora, ut minimorum insectoruin vermiumque tructuram Moeconomiam, ad ultimuni distulerint ne Verbulo tetigerint. Hominibus, dum notionem sui ipsius inuadrupedium vulgari iana sibi pararunt, minus miranda obveniunt, quae illis assimilari videntur. Si qui Cervum viderit, Ran-giferum dein ostensum parum admiraretur Tetraonemque cognoscenti agopus admiratione indigna censeretur cathedram autem atura altius ascensuris, tergo homini magnisque quadrupedibus Verso, plura, licet parVa sint, pgis tamen admiranda Occurrunt. Sit aliquis, qui Quadrupedia tantum vidisset, eique contingeret Oem Videre, admiratione sane plenus metamorphosia Ovidii conspectam crederet, pilos nempe corporis plumosos, cimbricatim positos, Aures capitis abscissas, Maxillas extra labia in rostrum extensas Mous amputataS,
coarctatas, attenuatas, retrorsum e alas, Gudam abbreviatam, duodecim distinctis pinnis ciliatam Pettus gibbosum carnosumque, Collum longatum, Pedes attenuatos c. Pariter quoque insectorum cognitione destitutus, si Pediculun magnitudine tauri animadVerteret, adeo ut sensibus suis formam ejus teque discernere posset illum autem conspiceret ossibus propriis instar loricae undique vestitum, toto tamen corpore pellucidum, Ut cor, Cenoe, circulatio sanguinis, motus peri lallicus inania interna obserVari possent, una cum abdomine crasso corpore sparsim setoso, ingenti horrore certe assceretur. Vel Larvam phalaenae cujusdam instar trunci arboris, cum multis ejus pedibus fasciculisque pilorum intuens, non animal quoddam naturale, aut monstrum, sed daemones potius Vel spectra speciata putaret Vermes, Pol)pos dictos, ad magnitudinem quercus nobis proponamus hos, qui ramosi ut plantae crescunt, si attendamus, quom Ο- do
334쪽
do singuli eorum ramuli dant, pro ibi tu se moveant, inputati quasi ramuli arboris accrescant, disiectique multiplicentur, nonne ad credzndum facile perduceremur, arbores limini vivaces, ea egrio subterraneo translatas in Jo o nostro terrestri
propagari Vulgus iterarum rudis non potest non ciusmodi rariora naturalia ut miracula admirari. Itaque in aprico est, superstitionem ejus ignorantia catinari, unde publica Summi Numinis artificia, nobis ubique sparsa a Veris miraculis discernere, ejus nec judicii nec virium fuit.
Miratur Vulgus, ii pecipuam peccatorUm 62- nam se luere judicat, quando Laro pratorum, Ut quibusdam annis fieri solet, omne gramen consumunt. Vicini nostrates solennes dies precum prima aestat celebrarunt, ut hae bestioli dispergerentur ' dein media aestate dum illae cessarunt, dies gratiarum actionum obierunt cum enim post diem precum habitum, Larvs sere circa festum Johannis evanscebant, immediate se ab eis liberatos putabant, non attendentes tempus illis tum instare, quo in pupulas Phalaenae calamitosae n. suec. 26. transirent; his deinde, nocte solum prodeuntibus, ova sua ad annum sequentem deponentibus minus
Hac occasione puellulam quandam lepidam in mentem mihi re Uoco, quae in Urticis plurimas pupulas Popilionis urticaria Fia Suec. 774. collegerat, Infantibus fasciis involutis similes eganterque deauratas hasce thesauri instar in theca conserUatas, ut miraculosum quid domesticis ostendebat, qui admiratione capti, se tales nunquam conspeXisse fatebantur per aliquot dies in urbe versata iterumque domum reduX, ad arculam, in qua pretiosa ejus servabantur, aperiendam properat, perculo Ver
335쪽
6esumto in perplures papiliones Versicolores Volant ejus pupulae, tum illa in lacrymas soluta parentibus narrat, malitiosum quendam pupulas ejus sustulisie, earumque loco papiliones hosce reposuisse. Auctor hujus facinoris Xactissime, sed frustra, V 2-
rebatur, quoniam eis occultum erat, hanc lyl-morphosin esse naturalem.
Si ignaro cuidam Phalans Larvam monstramus lana crassa circumvestitam, VI pedibus in terra repentem, dein hac pelle exuta formam assumentem Pupulae, in pedibus aliterque personatam per mensem quiescere Vesteque hac demum Xuta, discolorem provolare Phalamam, se pedibus quatuor alis miraculum monstratum Utat. Culicum vermes innumeros inspiciens in aqua stagnante habitantes, ad superficiem aquae cauda pendentes; tandem forma commutata, in capite duo cornua mutilata ferentes, quibus resupinatiaqus superficiei adhaerent, denique in culices transmutari, qui in aqua iUere nequeunt pariter miraculosum existimat. Vermiculos casei multi mirantur,' inde novam
creationem aut generationem aequivoca elicere conantur, quasi caseus putrefactus in Uermes Verteretur. Parte ero casei cum Uermiculis in vascu-
Io clauso posita, intra breve temporis spatium ibi reperient Muscas putres in humoribus putrefactis communes Fn. u. IIIo. , quae etiam in caseo OV sua posuere, eaque dein metamorphosi in illo
De Hortulano historiam ob Reatimur, Galliae decus, adfert, qui hortum odiens plurimos invenit centunculos adeo mirifice convolutos, ut vi naturali exstitisse nunquam imaginari possset, potius credens sagas vel aniculas quasdam venescas reneficium hoc ad proedium incolasve praedii lae
336쪽
dendum defodisse. Nudis manibus eos minime tangere audebat, sed manicis munitus vicinis suis ostensurus colligit, qui non nisi magias esse horribiles
cum eo concinebant. Anxius itaque Sacerdotem
adit, ei allatus lamias vel magas in ecclesia ejus roteriri, quae insidias praedio pararent Sacerdostili ore perculsus, se de ejusmodi nodis magicis legisso, Os Vero nunquam antea Vidisse, confitebatur, signoque crucis ter quaterque posito, hortulanum ad Dominum suum Parisiis degentem proficisci desperatus suadet, ut hosce reprie niando, ab omni culpa venturi mali liberatus esset Parisios ille petens, pallido colore & sono rauco, quae invenerit, patrono indicat, qui horum ignarus chirurgum mimconsulit, sed nec is miteriore cognitione instructus
erat conVeniunt ea propter, ut sententiam peterent experientissimi physici D ni Nollet, qui advocatus horum visu laetebatur,' similes adserens, centunculos illos dicit esse domicilia insectorum, unumque eorum aperire incipit, dum capilli hortulani prae timore erigebantur, metuendo aliquid mali eis certo contingere. Absque periculo autem D. Nollet embryonem apis, quae de foliis roseis nidum condiderat, detrahit; sic tota magia in naturale domicilium innocentis apis commutata fuit. Plutiae Sanguineae, quibus muri templorUm, aedes sepesque complutae fuerunt, ingentibus civitatibus metum attulerunt, ubi miraculum exstitisset. Cum circa urbem quas Sextias Galliaris no 16 8.ejusmodi pluvia cecidisset, vulgus metu perculsus impendens malum exspectabat, usque dum Petrescius, rem accuratius perpendens, guttas hasce rubras ab innumeris apilionibus Fn. u. 77S. eo tempore circum Volantibus demissas esse, observabat, dum hujus papilionis larvas intra Vitrum servabat, quae transmutatae guttas sanguineas demittebant
Sic sententia monachorum, quod opus esset ipsius diaboli.
337쪽
diaboli, embat ut hysicorum, qui Vaporationes rubras in aerem ascendisse, dein delapsas fuisse, statuebant; quae ulterius Vide apud Reaum
Curiosissimus WAMMERDAMIUS, se inmuseo suo sedisse narrat, cum ad aures ejus ingens pervenisset vulgi rumor per totam urbem resonans, quod omnis qua Lei densis in Sanguinem esset permutata tandem insecta quaedam, quae nona inanius Monoculos Pulices, Fn. u. 1182. , rubrum illum colorem nimium multiplicata induxisse, examinata
aqua, comperit. Idem & MERRETUS de lusiis
Sphingem Atropos, s Caput mortuum dictam Reaum. Tom. ΙΙ. Tab. 24. , provinciis quibusdam Galliae
nimium terrorem intulisse legimus, ob colorem' picturam, quod supra dorstim quasi cranium trahat,& tristissimum sonum edat, uti infans jularet unde incolae earum provinciarum perterriti aliquando, dum hujus copia exstiterat frequentissima, nec illis prius animadversa, illam non solum praenunciam malorum calamitatumque judicarunt, sed .in sacculo suo dorsali, signo cranii notato, pestem, aliosque morbos contagiosos eam circum ferre existimarunt; cum tamen quotannis existat, differat tantum majore aut minore copia.
Vulgus noster dum celeri Winopinato morbo assigitur, Medicum anxie usserere solet utrum malum illud ita aere irruerit 7 quod Doctorum opera observationes Medicis ansam credendi minime praebent. Rusticus quidam, sies r judicii Territorialis, pater pastoris ROSB LCK hodie in Piet-teryd, e villa sua prima fere nocte egressus aliquid manum quasi pungere sensit punctura minime observabatur, sed statim horrendus dolor in eodem loco ingenti cruciatu bonum virum torquebat, ut Tom. III. X insa-
338쪽
insanum ore aut mortem obiturum omnes quotidie crederent lente tamen post tantos cruciatus convaluit, omnibus ignota calicta mali. Populus Bothnia septentrionalis Vulgariter commemorat, vastis
eorum paludibus aestate calidiore exsiccatis, aliquid per aerem adVenire, quod, dum in corpus incidit, horrendum infert dolorem,' in essentialem quadam corporis partem delapsum Vel in cibum illapsum, mortem adfert inevitabilem, quapropter Vulneratam partem, dolore cognito, statim cultello, si1 locus admittat, detruncare solet. JAC ER ASTh. t. astor in Memi, ante aliquot annos malum ejusmodi sub forma vermiculi stibtilissimi, sed siccatum, ut non dignosci possctet, ad Nob. D. Praesidem transmisit, quod sub prandio observatum in patellam cecidisset. Idem malum frequentissimum est in Finlandia, non solum in hominibus, sed Jumentis pecoribus. Quidam post dolorem aliquot dierum, in quibusdam corporis partibus subfuscum quas punctum videbat ad id sanandum varii varia, sed omnes rustra applicabant, usque dum aliquis
embryonem casei vel lac nuper coagulatum admoveret, unde dolor remittebat& vermiculus duarum linearum longitudine, e corpore dolentis egregiis in caseum obserVabatur, quem forsan prae omni cibo libenter quaerat unde etiam hoc remedio ennones pro specifico uti inceperunt. Hoc phaenomenon inter Europaeos australiores nunc temporis raro quidem auditur, ea propter tamen no Vum quoddam ne
censeatur; a priscis temporibus m australibus Europae provinciis minime rarum fuit. Cui veritati ΡETR NAALDUCK, natione Belga, Medicus Gothenburgensis, qui Anno 153I. forte 163Ι.)libros Philippirorum de equis, Lugduni-BntaOorum edidit, assentitur verba ejus p. 42. ita habentur: Omnium perniciosissimus est vermis, quem octum Belgae de Viver.9 nuncupant, qui unius hora perimen spatio,
339쪽
tio mox exscin Eur vermis, aut ferro candenti uratur. Scientiae aturalis peritus, cui vermiculus hic nondum innotuit, qua ratione tantum damni acce- .leret, dissicile judicabit. Qui vero iter Americanum confecerunt, rem ex quodammodo simili forte facilius resolvent. Pulex ibi habitat Nigua dicta, furcillam in cauda ut odura ferens, quamobrem Puleae cauda furcata haud in congrile nominaretur, pulchre a Cateshao in Hist. Nat. strol. Vol. 3: depicta. In Carolina minimus hic pulex pedibus hominum clanculum perforatis V sua inserit quae dolores, inflammationes, gangrzenas, ipsamque mortem, nisi Xactissime X scissa fuerint, causiantur. Idem D. Ullo nuper de Perii plerique per
Americam peregrinatores commemorant. Indicas
herbas tantum aquaticas frigidi nostri climatis tempestates perserre posse notissimum est Hinc Ioetes, mphaeae, Scirpi Sagittaris .in India fervidissi misis in nostris gelidissimis terris crescunt, sed semper apud nos a littore distant, ne brumae congelationibus deprehendantur. Sic insecta Indica in paludibus nostratibus uliginosis, quae gelu vix solide adstringuntur, Va sua deponere possent, quae,
paludibus aestate Xsccatis, excluderenturo sic quotannis multiplicarentur, quum pleraque insectorum minutissimorum annua sint. Mihi, si locus sit conjecturae, Verosimile Videretur ab Insecto causiari hoc malum, quod more Osri ova sua demitteret in corpora animalium, quidem eadem viva' exclusa, quae delapsa in momento se in cutem in-snuarent. Credunt inter Vulgus sapientiores hoc malum caussari a Gordio, qui ova produceret per aerem obvolitantia, quCeque in corpora animalium delapsa perniciem adferunt; ad quod credendum vix inducor, quum neque observationes, neque et analo-
340쪽
analogia vermium hoc suadeant. Hoc quicquid sit,
ulterius perscrutandum commendatm iis, qui cognitione insectorum gaudent quoniam historia hujus phaenomen multa nobis manifestaret, morbus accolis Bothnide Septentrionalis nimis admodum frequens CXplanaretur, quem illi damones in perniciem populi animaliumque emi os, saepius judi
Gallas in soliis Quercus natas, refert Colerus alii, in se aut Vermiculum aut araneum aut muscam continere, Unumquodque horum omen esse fati imminentis. Si Vermis ibi habitat praesagium erit
charitatis annonae; Araneus morbos an nunciabit
contagiosos Musca vero bellum quod hodie plebitam vulgare sit, ut etiam in ore infantum etatur. Sed Θn s n. suec. 947. quae tam par a. Um Vasta in inferiore latere solii quercus adposuit, globulus ibi instar ceras crescit, cujus centro Detus residet, qui autUmno Uermis seu larva, Vere appropinquante si puppa araneiformis, donec mense Maj in Muscam transsubstantiatus progreditur. Sic Natura vulgi ficta praesagia destruit, ut dum scientia illius florescat, haec marcescant. Catenae nodorum Anno 169 in Germania e Quercubus pendentes conspiciebantur copiosissimae, quas vulgus, qui eas antea non observaverat, nodos magicos esse imaginabatur, unde ingens rumor
late longeque dispergebatur. Hi autem nodi ab insectis erant producti, quae in Act Nat curios. De- cur. III. Anni II. in D. Paris. 692 p.7Ι. Ut Renum. His Infect Tom. III. ab. o. descripta, sunt species Gnipis. Pediculum pulsatorium funera ominari multi e plebe, qui sonum audierint, sed caussam ignorant, credunt, putant pulsationcm illam a lemuribus fabris causiari. Pueri vix audent soli cameram