장음표시 사용
751쪽
666 Hieronym. Card. Gastald. Tract.
bula, contaminant. Unde non mirum . si fames, maximum Dei flagellum, breui Pestem comitem accersit ad hominum expianda i scelera . Quinimmo i caritatis tempore, Pestis iam terrae super fi ciem,& vegetabilia occupare videtur, breui Animalium genus aggressura, ut perbelle cecinit Virgilius 3. AEneid. miserandaque venit,
Arboribusque, si que lues , s lethfer annus.
Linquebant dulces animas, aut aegra ιrahebant Corpora: tum flerales exurere Syrius agros.
inebant herba, s spicas seges agra negabat.
Et Lucretius bb. 6. de rerum natura, cecinit de Peste vegetabilium
Hae igitur subito clades noua, pestilitasque,
Aut in aquas cadit, aut fruges persedit in ipsas, Aut alios hominum pastus, pecudumque cibatus, γε Quod autem succus terrae t alimentarius quandoque corrumpatur,& in malignam naturam degenerare possit, satis constat ex rusticis obseruationibus circa plantarum metamorphorses. Enimuelo, ut vulgare assumamus exemplum, semen tritici optimi in vitiato solo iactum, & putrido succo nutritum degenerare solet in ru-7i biginem , t vel, ut alij volunt, etiam in lolium: cuius tandem si minima quantitas, panis massae admisceatur illam totam praua qualitate imbuit, re saeua comedentibus affert smplomata , ex Galeno 6. de pl. meae facult. π I. deabm. Sennert. pract. bl. 6. Part. T. cap. Lx abri. Eadem ratione philosophari licet in pestiferis constitutionibus terrarum vitio subortis ; quod scilicet γέ suceus t terrae alimentarius corrumpatur , abeatque in auras tenuissimas,& malignas, quae aerem ipsum praua qualitate imbuunt. Cuius rei veritas comprobatur hac historia relata a Vanhelmontio tum. Ps. cap. s. In Gallia nempe anno Isso. triticum,77 quod vocant i roratum, siue mellitum in arista adhuc viridi odorem sumatae halecis exhibebat, maturum vero nil, nisi scelidum puluerem atrum dedit: multosque populares morbos induxit. Hisce omnibus hucusque recognitis causis inquinatur aer; dc 73 quamuis variae, ac inter sese diuersae videantur, tamen i omnes in hoc videntur conuenire, ut scilicet, vel humana corpora disponant ad malignas humorum corruptiones, vel aerem ipsum fraci- γ' do, ac pestilenti sermento imbuant. Huius autem l fermenti naturam ad sensium exprimit Helmontius cap. I . tum. ps exem plo odoris illius, quo vasa fracida vinum , dc liquores alios potulentos inficiunt. Sicut enim cadus, vel dolium fracido quodam
752쪽
oθore Ieuiter imbutum, corrumpit nouas,& saepius iteratas vini infusiones; ita eadem rationο videtur, quod aer pestifero masmate insensibili, re pene incorporeo imbutus, laticem nostrum vitalem aequo possit corrumpere. Clarius de hoc fracido vasis odore philosophatur Thomas VVillis deferment. cap. g. cuius doctrina deduci potest ad pestilens fermentum explicandum; inquit enim ipse, quod mucor, seu fracidus ille odor vasis, procedit a Saere intra vasis capacitatem concluso, dc stagnante, cuius particulae, Una cum alijs corpusculis acturis, quae in humido vase latitant, vim fermentativam acquirunt, ut mira activitate sese quaqua versus diffundant , dc ingentem materiae molem iniciant. Consimili ratione nos fieri arbitramur in aere pestilenti,ib quod scilicet i aeris particulae a debita ventilatione prohibitae, vel alio pacto vitiatae, spiritibus corruptis, re indomitis commixtae vim fermentativam,& malignam acquirant, ut sanguinem, spiritusque vitales inficiant. Haec igitur sunt, quae aeris inquinamenta, semina Pestis, vel miasmata dicuntur ab Auctoribus, re undequaque diffusa, una
cum aere inspirato in pulmones trahuntur. Et cum spirantes mixtas hinc ducimus auras,
Illa quoque in corpus pariter forbere necesse est.
enimuero; dum intimos pulmonum recessiis, re vessiculas' ocisti cupat infectus aer, haec mortifera i semina simul cum partiaculis vitalibus aeris sanguini occurrunt, per totam illius compagem sese insinuant, ut denique vitalem cordis ignem fermeniatatione corruptiua dissipare, vel extinguere aggrediantur. Quale non videntur veritatis scopum penitus attigisse, qui semina pestis dicunt esse corpuscula arsenicalia , vel huiusmodi minera-ἔa lium venenorum; constat enim ex dictis, quod alios t terra eu mere potest morti seros halitus, praeter arsenicales , vel mineralest; eiusmodi, Sc arca illa superius relata ex Rhodi gino i spiritum
quidem venenatum, ac pestilentem, longe lateque profudit, non tamen videtur rationi consonum,quod exhalarit arsenicum, aliud-ue huiusmodi minerale. Porro semina Pestis contagiosa sunt, ut suo loco demonstrabimus: huiusmodi autem arsenicales halitus, quamuis morti seri sint, non tamen videntur contagione propagari. Quod vero a corruptis terrae spiritibus, caeteri que causis seperius adductis aer pestilens fiat, multis comprobatur obseruationibus, de signis; siquidem Pestis fracedinem quandoque m) orporibus insectis t odoratu percipi obseruauit Helmontius immμι pes. cap. r3., qui in Ostendana lue odorem veluti cremata:
753쪽
668 Hieronym. Card. Gastald. Tract.
soleae sentiebat, omnesque insectos odore illo solebat prodere. INuper etiam obseruauit in Peste Nouiomagensi Dieme ro chus l83 Retorem t illum, qui excitabatur ab aqua, re sepone, linteis. ique recentibus, maXime exitialem fuisse, cum aegris, tum sanis, ut Nouiomagenses illum stetorem non minus, quam aedes infectas , 86 sugerent. Bruta i vero , bc canes praesertim,pestilentes halitus,vel corruptos terrae spiritus odoratu percipere, vulgaris est obseruatio, unde Lucretius loci ci
me tristia saecla ferarum. Exibant Diuis i languebant pleraque morbo,
Et moriebantur, cum primis fida canum vis Strata vise animam ponebat in omnibus aegram Praeterea nec desunt experimenta, quibus fracedo pestilens in ι aere detegatur, ut notat Pisanellus Medicus libello de pest. cap. . V Kircherdepse se l. i. design. F. 4. in . Si enim frustum panis siliginei recenter e furno extracti, aeri sereno per integram noctem exponatur, postera die mucidus euadit, sicut expertum fuit in illa Peste Mediolanensi superius relataJub n. 69. Quinimmo illud panis frustum sic mucidum, cani, aut gallinae proiectum, vel non comeditur, vel mortem affert: sicut etiam panis rore matutino maceratus eundem edit effectum. Oua etiam, poma, dc carnes, si aeri exponantur per noctem, & duodecim horarum spatio putrescant, euidens aeris ivsecti praebent indicium. Caetera, quae ad pestilentis aeris cognitionem ducunt, ubi de signis, explicabimus. Remedia vero politica, quibus aeris infectio, vel imminens
prohiberi, vel praesens corrigi potest, suo loco exponemus; sed prius agere oportet de prauis alimentis,& alijs vitae erroribus, ut causae Pestis esse l
754쪽
AGitur de pratiis alimentis, quatenus Pestem essiciunt.
Variae peltilentiae reseruntur a pessimis cibis,& fame, nec non ab insectis aquis epotis ortae. Aliae causae dispositivae,& concomitantes enumerantur . Animi perturbationes, ac terrorem praesertim Pestem inducere ostenditur.
SUMMA RIVM. et Alimenta praui succi suis qualitatibus laedunt, quamuis dige
x Alimenta praua, s eorrupta communiter assumpta plebem imsciunt. 3 Alimenta ex megetabilibus, s animalitus tabe, mel morbo infectis, sanguinem coinquinant. 4 Alimenta mitium concipiunt ab aere, vel terra, s quomodo '3 Cibaria ex animalibus morbo extinctis, Ueuena potius, quam cibi
sunt, s quare δε Pisces emortui prope Lipparam Insulam voraci populo pestem
7 Pisces in Comacli lacunis emortui, pes eras febres ingesti eom,
Cibi suapte natura boni quandoque corrumpuntur,s quomodoZ9 Ciborum culpa Pestis oritur, ubi caritas est annona, s quare 'i o Fames, s Pestis siuntsibi inuicem causa Ri Fame, s Peste Phogiam, s Cappadociam vexante, Deus Popu
ix Fruge ipsfamem, fae Pestem diuinitus nata. 33 Fames exercitum Xersis Pele infecit. 4 Annona caritat ame,ac Peste laboratum est in urbe anno 3 s 6 4. G ειε i s Fames
755쪽
i s Fames, Pelle comitata, Urbem funeribus exhausit anno 36o a. 16 Carnes putrida, abaque insueta edulia exercitum Alexandra eo 1τ Fame pressas Carthaginensium copias Pestis inuasit anno 39o .i a Fames extrema Numantinos vescι cadauersius coegit, ac Polem
is Fames cum Pella Massiliam obsissem vexavit. io Fame exorta Pestis Pompei exercitum a fixit. 11 Fames rabidissima Hierosolymam Peste infecit. La Ciserum desiectu, Pestis m Francos milites incidis, re Papia im
1 Cibaria insitieta Pellem, Galeni tempore,produxerunt. . 14 Caritas annona luem excitauit, qua homines visum prius, imia vitam amittebant, tempore Iuliani Apc stata. 1s Fames uniuersialis Pellam induxit elamo Iaculo satissimam. 16 Fames, Italica Pestis causa anno I 63 ar Caritas annona ultimam Pestem Urbis precessit. 18 Potus vini corrupti, vel aqua putrida, auι infecta, Pellem est cere potest. as Flumen infectum epotum Parthos milites contaminauit. 3o Aqua putrida epota, Gallorum exercitum corruperunt, ιn quo Ludovicus IX. dece sit. 3t Aqua corrupta quomodo pestilentessiant explicatur.3x Aquafluentes mortiferis terrae halitibus inquinari possunt, prasiditim a terraemotu.
33 Causa Pestis dispositiva fiunt motu, , s quies; somnus, s vigilia;
excreta, s retenta; s animi pinstanes. 34 Labor, ς otium, si modum excedant, ad Pestem distonunt. 3 s Otium quomodosanitatem corrumpat expiscatur.3 6 Exercitium moderatum necessarium esse ostendtur.3 7 Exercitium necessarium ad excrementa expellenda, s quaret 38 Exercitium immoderatum vires dis at , s Pestem attrahit, bra aeris inspiratione . 3 9 Exercit,3 violentis multi fatigati, eontinuo in Pestem inciderunt anno salutis t63 s. o Somnus immoderatus malia noxius in Peste, quare i Somnus statim a pastu damnatur a Medicis,s quaret 4α Somnum capientes seupra foenum recens, Peste corripiebantur a no I 6 3. 3 Vitilia immodica etiam noxia sunt, s quaret Somnus moderatus maximὸ necessarius ad facultam animaleι refcrendas. 4s
756쪽
ι Euacuationer supresse periculosa, praesertim iis, qui multumesint, s quinet
.s Febres exemplo vim bullientis explicantur. 1 Euacuationes nimM corpora debilitans, s adluem di ponunt..i Anim pastiones e cariter Pestem accelerant , s corpus --
ιν Animi perturbatione/sanguini communicantur medus neruis, squomodo. Vi o Sanguis perturbatus ab animi curis,facile luem concipis. si Ira Pestem accelerat ex obseruatione Medicorum quaret alias excitat passiones animι valde noxias.s, Tristitia, s animi dolor Pestem, Us morum inferunt: exemplum adducitur in elapsa Pse. 3 ι Terror Ocacfime Pelem assen. 1ι Terrore correpti quandoque subita perierunt, s quare ps ue Timor inter praecipuas luis causas recensetur ab aliquibus.16 Terror Arches unica Pestu causa est, ex Hel montio cuius fundumenta reseruntur. Ima natio terrata cum credulitate, est sussciens Mus PUis ex Hel montio.
18 Semina Pestis, salia omnia, quomodo fecunda iant, iuxta Pla
liner causas Pestilentiae primitiuas, & euidente secundum locum obtinent alimenta praua,& corrupta; t haec enim quotidie ingesta suis qualitatibus humanum corpus alterant: αquamuis in primis coctionibus digerantur, suas tamen retinent malignas vires, quibus sanguinem, & solidas etiam partes corporis imm a tant. Quod si communis i eorum sit usus, communi quoque labe plebem infieiune, ut praeter Galen. M. i. de cib. bon. s macμcc , de diser. st . cap. 3- l. de morb. vulgarib. Brveris. Camrig. de re cibari lib. i. cap. il. es i9. Hoc idem ex nostris affirmant. Pra Heg. demst. tit. de cater. ad salubris. civit. peram. A. dum disse M. Ripa de ps. in praelud. n. .s ao Marciam dep .lib. I cap. I.
Huius antem loci non est de singulis eiborum qualitatbus agere*ζciatim, ac descendere ad singularia , cum de his satis Medicorum Proceres differant,Hippocr. nempe lib. de diu.s alibi,Galen. intro lib. de tamentopuos sequitur Cast. Duran.Satis igitur eri ad rem
757쪽
1 nostram generatim monuisse, omnia i alimenta, cum ex ordine vegetabilium, tum ex animalium genere, quae tabe, vel moriabo aliquo infecta sunt sanguinem contaminare . Ut plurimum auia 4 tem huiusmodi t alimenta vitium concipiunt ab aere,caeterisque . causis superius adductis; nam vegetabiles rerrae fiuctus quandoque degeneres fiunt, vel ex praua constitutione anni, puta ab Austris diu spirantibus, aut a nebulis corruptis, quae a caenosis, putridisque locis exhalant, vel tandem a succo terrae nutrititio, quem trahunt, quomodocumque Vitiato; aut degeneribus corpusculis inquinato. Animalia vero cum terrestria , tum aquatilia, & volatilia, quibus vesci homines consueuerunt, ab ijsdem causis prauam qualitatem, celi suas tabes, & morbos contrahunt; praesertim si via I riato pabulo alantur. Porro t ex animalibus vi morbi extinistis pcssima cibaria fiunt, immo haec potius Venena, quam alimenta sunt, cum morbi qualitatem retineant,& vitali succo careant,
qui tabe consumptus est; idque confirmat Iul. Obsequ. apud Riser. cap. deseb. pestil. enarrans in Insula, quae Lipparadicitur , pestilentiam subsequutam , cum ab AEt nae ignibus terrae motu euomitis, 6 subieetiim mare incaluisset, i piscesque mortuos ad littora euectos incolae auidius comedissent . Consimile obseruatum nuper est exemplum Comacli in Ducatu Ferrariensi anno I 67 l. cum lacu-7 nae in glaciem concretae, t piscium mortuorum copiam voraci populo exhibuissent: hic enim tota hyeme cibos illos avide pastus, ineunte tandem vere in contagiosas febres malignas incidit , dc quamplurimis peticulae, alijs bubones apparuerunt: cuidam cambunculus adglutios musculos exijt, vis contagij serpebat, ac de domo in domum propagabatur morbus, ut denique nobiles etiam tetigerit, qui a corruptis piscibus abstinuerunt ex relatione cuiusdam Medici eiusdem Civitatis. 8 Ipsi quoque cibi, i qui suapte natura boni sunt, putredinem ab extrinsecis causis quandoque concipiunt, ac praui per accidens fiunt. Sic legumina, re ipsium triticum, hordeum,caeteraeque fruges, quamuis optimae iubstantiae sint, si diu retineantur in locis humidis, ubi grauis aer stagnat, rubiginem, aut corruptelam concipiunt, eo prorsus modo, ac poma in cellis asse uata humidioribus, quae vel Austro exposita sunt, vel nullis per- fiantur ventis, facile putrefiunt. 9 Plerumque tamen i ciborum malitia Pestis suboritur, quando magna est annonae caritas; tunc enim segetes, & plantae fructiferae, syderatione , vel morbo aliquo laborantes, non tantum .sufficiens
negant alimentum, sed parum illud, quod tribuunt, quandoquς sua Dissiliaci, by Corali
758쪽
illa coactis hominibus ad noxium iri A . . . t .uςδm 'lis aliquando prouiderit; quippe mephor. Call. ib. Ece asi enarrat aliquando Peste vexatas Plirigiam, Galathiam
i m Cilici m, eo quod inualescente i fame ad exi '
tiosos cibos homines confugissent , cumque propter morbum agri cultura defecisset, alimento quodam aereo, quale fuit H ia bisorum Manna, Deum subuenisse; fruges inde t altero anno sua sponte natas nullo semine iacto, nulla cultura. Plures autem ab annonae penuria inductae Pestes ab Autoribus enumerantur, praesertam ex Liuio passim Procop. M. a. debest Goth. 3. ρ .lss. Leonarae Aretin. de bell. Dal. adum lib. tam . sisis. x. Nicephor. Call. his. Ecclesiast. lib. t o. cap. ι U. ι s. cap. 1Ουώ. a. cap I I.,shk6. cap. ao. Talis ea filii olim in exerci ruis , 'ui aveo extremam sensit i famem, ut arboιum frondes, herbarumque radices edere coactus, itinera funeribus explebat Herodot ub. 3. n't. a. Gravisque pestilentia fuit anno 336 .rή a. Geganio P. I ut. Cos. t cum ex incultis per plebis secessi nem agris annonae Caritas primum, deinde fames Ciuitatein ami-i I xissent Lim decad i. lib. 2. Alia pariter i fames, pestilentia c mitata, Ur in exti iusit anno 36oa. Co L. P.Curiit. α Sert. Quint. quae PLbem,re Patritios aggresta, nedum innumeram gentem, sed N ipsos Consules, pluresque Nobiliorum Domus, & Familias extinxit Liu bb. . dec. r. Crudeliorem vero contraxit pestilentiam Exercitus Alexandri . t cum anno 3 is terrestri itinere per Oritas Carmaniae Populos ince feret, ad extremam deductus rerum inopiam, praua cibaria pastus desertae regionis, quam peragra bat ; ibi enim serini homines paucos admodum, & degeneres alunt Ouium greges, quae marinos solitae pisces depasci,tabentem odoris retri carnem habent: eaque ideo morbi ferocitate correptus fuit Exercitus. ut ex centum viginti millibus peditum, quindecim millibus equitum, vix ad quartam partem redactus in Carmaniam peruenerit. Plutarch. in vit Alexand idemqtie contingit anno 39o . Carthaginensium copijs, quae propter famem, et herbas, militum equos. vehiculorum ac tandem ipsorum phaleras edere o mictae, pestilentia cateruatim moriebantur Antan. Alexandram de bello GVthae, Nee mitior fuit Numantina Pestis anno 39aa. um ob desectum t omnimodae frudis obsessi maceratis vesci corijs
759쪽
fuerint coacti, hisque deficientibus, humanis cadaueribus p sei Aviais. Alexandr. debest. Hlptagon ad ann. Via. Massiliam pariter oblidione presiam Vexavit Pestis tempore Iulii Cae 39 Gris et eo uuod populos vitiatum milium, hordeumque blatta tum comederit Iul. Cafar de besi. m. lib. a Et Pestis,quam deseri 2O te Lucanus lib. 6. in exercitu Pompei, eX fame et pr1mam originem cernit miserabile vulgus In pecudum cecidisse cibos, s carpere dumos, Et morsu spoliare nemus, latumque minantes Vellere ab ignotis dubias radicibus herbas, uua mollire queunt flamma, qua strangere morsu , si uaeque per abrasas utero dimittere fauces, Plurimaque humanis ante hac incognita mensis Diripiens Miles. - . . . Anno quoque salutis o. , sedente Lino D. Petri successore, Hie-2i rosolymam obsidente Tito, dira lues rabidissimam i famem H braeorum sequuta est Iseph. Heb. de bell. ludaic. bb. 7. cap. 16. I 7. Ex prauis quoque alimentis ortum habuit Pestis illa, quae sub Pontificatu vigili j Papiam,dc Francorum praecipue exercitum cor xx ripuit, quandoquidem fame t pressis militibus Eridani aquae, belluaeque mortuae praestabantur Leonarae Aretin. M. L hist. Goth Et sub Imperio Antonini Pij, temporibus Galeni , pestifera ulcera cinx3 lonos Romani Imperij corrapuere t propter herbas, aliaque agre stia cibaria annonae deserui ingesta Gratio . Catal de pest. celi Pint de pest. cap. 28 Illa quoque t annonae caritas temporibus tu liani Apostatae rabidam adeo Pestem intulit, ut homines oculorum inflammatione capti, visum amitterent, tussimque contrahentes Uitam exhalarent Sora men. lib. s. cap. 2. Nicephor. Calisthb. l6. Ap. io. Elapso autem saeculo temporibus Gregorij XIV. LI Innocenti j lX., Clementis VIII , di Rodulphi IL, Italia i fame, Num uersali frugum inopia laborauit, inde efferatam adeo Pestem Contraxit, ut gentis tertia pars vix morbum euaserit, dic Romae praesertim unius anni curriculo sexaginta millia , re plures homines perierint Cronolog. Pontis in Gita Gregorij XIV. Placent de peti cap. I s.s de morb. comm. cap. lo. Pestis etiam Italica anni 163ο- si ex fame orta est , quippe Mediolani praecedente annona penu ria,plebs non pasta in annonae curatores ad expilationem tumultuabatur, & ineunte vere Pestis insurrexit a Mediolani finibus, postea in alias etiam Vibes Italiae, & Insubriae praesertini prop '
760쪽
ar Nec sine praecedente t frugum inopia haec elapsa Pestis in Urbe
Praeterea non minor est in potu essicacia ad producendam luem, at quami pii cibas, quando scilicet vina t putrida, & corrupta bibantur, Vel aqua ex putridis, & coenosiis lacubus hausta, siue ex fontibus, bc mi vijs insectis, ut docuit Galen. i. Eptium prisc. conre. v. s 3. inquiens, quod aquae insectae haustus in te dum essicere potest uniuersalem moibum. Sic Ovid. Metamor
Missaque incultos serpentum multa per agros Errasse, atque Ais suuios temerage venenis. Idenique in Castris memoriae proditum est accidisse, ut refert Avian. Alexand. de best. Mitriae flumen quoddam intectum adeo 9 fuisse, t ut huius aqua epota milites pestem contraxerint. Sic etiam legitur apud Hemer. Ron bilior. Francia anno ix69. Diui Ludovicito Noni tempore Milites Francos ob putridas assii inpias t aquas pestilentiam passos, in qua ipse Rux quoque decessit, in Sanctorum Catalogo adscriptus. i Et facile suadetur ex corruptis aquis t epotis, corpora labem contrahere; nam si paludes, & lacus virulentia quadam circumlitum aerem inficiunt, multo magis inquinare poterunt an guinis rivos intus assumptae, dum in venas illabuntur.Hae si qui dem
aquae stagnantes, cum ex aere ambiente, itan ex substrato coeno,& sordibus corpuscula undequaque etherogenea suscipiunt, quaecum nequeant stagna, ut faciunt flumina, perenni motu dira utere, ac expellere , necesse est, ut ea intra propriam substantiam teneant , donec tandem solaribus radijs exagitata, dc corrupta pastiferam qualitatem acquirant. Fontes etia in , bc flumina, quandoque a militibus epota exercitus corruperunt, quatenus aquae ili Vin sensibili miasmate pestilenti erant imbutae. Nam sicuti superilis dictum est aerem ex terra mortiferos halitus suscipere, ita eadem ratione t fontes, & flumina mortiferis terrae halitibus inquinaripos Iunt, praesertim quando subterraneae agitationes, ac terraem tussiunt, ut 'refert ex Plinio lib. L. CAn. Pιnt. de pest. cap. 21. tunc enim per crebra terrae foramina facilius erum uni halitus venenati, qui fluentes aquas inficiunt: quin etiam ab aeris vitio aquas inquinari testatur Lucretiushb. 6. qui de aere vitiato loquens cecinit.
Hac igitur subito clades msa pestibi que
Aliae res, quae a Medicis non naturalea dicuntur ad victus ra-