장음표시 사용
761쪽
tionem spectantes, nimirum motus, & quies, somnus,& vigi M lia excreta, & retenta, ammique pathemata, t Causae etiam μ.s Pestis adiuuantes, & dispositivae dicuntur, non enim per se solae is, Pestem inducunt, sicut aer, vel cibus, re potus corrupti, de qui- uhus hactenus egimus, sed tantum in pestilenti constitutione cor pora disponunt ad labem contrahendam. luti Motus,&quies t in primis, sue labor,& otium, si modum a Iexcedant, utraque ad luem corpora disponunt. Siquidem ex nu sis 3 I mia quiete, & otio ' vires enervantur, ut docet Celsus lib. I. cap. i. male re medici hisce vel bis. Ignavia corpus hebetat alabor*man, illa immaturam senectutem, hic longam adolescentiam reddis. Ob nimiam, m& diuturnam quietem spiritus animales ad motum destinati sere is itidissidiosi iacent, ac nerueum genus molli lem quandam, ceu tor- caporem contrahit, unde motus facultas languet et interea sanguis hianon rite traijcitur usque ad extremos, & minimos arteriarum j. ramos , sed obstructiones fiunt, & cruor per arterias, & venas cir- ixocuens ab obstruente materia interceptus, non rite per omnia Vasa arifluere,& refluere potest. In otiosis denique sedentariam vitam agentibus morborum apparatus congeritur, Ut verum sit, quod
Ouidius cecinit . a lunauum coreumpunt otia corpus. γ v ii
36 Siquidem t exercitium moderatum adeo necessarium est, Vt si- et ne ipso integra salus haberi nequeat; idque elegantissime docet te
Cato ab Aula Gellio citatus lib. ii. cap. a. Inquiens, Miam huma- ei, nam prope uti ferrum esse : hoc enim si exerceas,conterιιur non exer- aeisceas, tamen rubigo interficit: Eadem ratιone homines exercendo vitiis inmus conteri, si nihil exerceas, inertia, ata ue torpedo plus dere, vi mentι facit,quam exercitatio. Hippocrates de Ussitate exercit mμι ψta docuit in lib. de situ . diei. de Heta, es alibi, eiusque vulgatam et, habemus sententiam ex iis s. f piri desumptam: Sanitatisudium hest non satiari cibis V impigrum esse ad labores. Aristoteles vero prρM. ta 7sin. 2.quqrens cur cibum minuere,& laborem augere salubre sit: ubi An, inquit, quia causam aPotandi excrementorum habet multitudo, Qq a tam certe exultat, cum aut cibus siverest, aut labor deest, s probi. 3 .em .sict. r. docet quamprimum dandam esse operam, V c' vacrementa excernantur , Corpusque semper ita regendum, vi s ut, riac excrementum admisit, habeat qua parte illud expurget. Sit Me ait motuι deditum non quietι; quod enim manet putrefit non secui P
qua, putrescens vero morbum committit , Quamuis autem ea vel bax l . quod enim putrefit se. secundum aliquos referantur ad excremen Max , quae si quiescant in corpore putrefiunt, si vero moueantur non Etam
762쪽
corporis exire debent, in otiosis namque corporibus calor nati
uus in partibus Intimis , quasi sopitus latitat, moderatus ve motus calorem Ipsem in corpore torpescentem excitat, diffundit in omnes partes.& foras euocat,perinde ac euentilatio flammam Fren, Patholog. bb. l . cap. t 6. unde corpus suffuso colore floridum apparet post exercitium, quatenus sanguis rarefactus fluit per mitinimas arteriarum propagines summam usque cutem irrigans, dc validiora motu percitus recrementa halituos a facile per poros adigit. Verum sicuti moderatum exercitium salubre est, ita labor; 8 immoderatus t violentus, vel intempestiuus ealde noxius experitur, quippe spiritus, viriumque substantiam exhaurit, AuIcen. Irar. 2. I. docL L. cap. m. Fernebur Patholog. M. i. cap. i6. In pestilenti autem constitutione corpora labore nimio debilitata morbi seminibus non resistunt, sed illa potius apertis poris obuia recipiunt; sanguis interea celeri motu impulsus pulmonum ductus magno cum impetu, ac pleno velut alueo pertransit, dc pro maiori ventilatione crebriorem respirationem exposcit, qua multus er inquinatus in pulmones trahitur. Hinc obseruauit Diemer oe-33 Mus in Peste Nouiomagensi anni is s. multos i statim post
magnas fatigationes, dc graues exercitationes Peste correptos fuisse: cuius rei eventus tandem innotuit omnibus, ut multi etiam
vulgares, & rustici a grauioribus laboribus abstinuerint, aliorum exemplo edocti, qui violento labore fessi continuo inficiebantur. φ Somnus quoque immoderatus t in pestilenti constitutione
plurimum nocere valet, quatenus cerebrum, ac nerueum genus
segnitie quadam, stupiditate, atque torpore assicit, omnes sensus, mentisque vires obtundit, corporaque impuris humiditatibus re- l plet, praesertim vero si statim a pastu i concilietur siquidem Vt notat Thomas V Villis de anim. ut. ex Nit. l. c. desomn. ch llus adhuc crudus in sanguinem rapitiir,& cerebri cortex crudo succo irri-g-tur ,' qua ratione Medici omnes somnum meridianum damnare consueuerunt. Hoc insuper de somno est notatu dignum,quod in peste Nouiomagens anni 163 s. obseruauit Duemerbroebus bb. I I. Mys. cap. 7. annot 3. multos t supra scenum praesertim recens diantes, ac dormientes primo in capitis dolores, ac sebres, tan-
763쪽
a dem breui in ipsam luem incidisse. Vigiliae t autem immodice
non minus noxiae experiuntur; spiritus enim dissipant, coctiones debilitant, cruditates producunt, cerebrum eXsiccant, variosque morbos gignunt ex communi Medicorum consensu . Ea si quidem est i moderati somni necessitas, ut sine ipso spiritus animales in cerebro refici nequeant, sed facultates animales necessaridlabefactantur, ubi excedunt vigiliae; caduca enim,re instabilis ani malium natura continuo vivere, ac operari nequit; qum crebras somni vices, quasi totidem mortis mommenta repetat, ut elegam ter inquit VVillis loci cis. in princi p. CV. Retentiones etiam menstruae mulieribus, haemorroydales viris, periculum Pestis adaugent,& quaelibet hemorragiae, aluissu. 63 xus, insensibilis transpiratio , dc si quae aliae sunt euacuationes tempore Pellis suppressae,quibus anica familiares fuerant, luem data occasione accelerant; quoniam ea superflua naturam aggrauantia in corporibus retenta facile putredinem concipiunt Riueranax. medic. cap. i. hb IT. Suppressito autem huiusmodi euacuationum est valde noxia illis. qui magnae ciborum repletioni sunt assueti,quia his periculum imminet, ne sanguis impurus febres cocipiat, quae deinde propter aeris vitium pestilentes evadunt. Etenim sanguis succo nutrit itio nouo in dies nimis persulus, 3c excremen 66 tis retentis perturbatus facile ad effervescentias,seu febres t concitatur eadem prorsus ratione, qua Vinum tace, seu tartaro nimi
abundans sponte esseruescit, vel etiam immaniter ebullit, si aliquod extraneum, bc non miscibile dolio in tundatur, ut si guttae sevi, aut pinguedinis instillentur, ut obseruat V Villis de Iemb. 47 Quod s e contra nimiae fuerint i euacuationes praedictae, cor pora maxime debilitant ex Hippoc. a. aphorim. si . , nam cum superuacaneis non parum etiam spiritus, calorisque defluit Femel. Patholog. bb. I. cap. t s. Vnde natura imbecillior facta,pestilens Vς-nenum facile suscipit. 3 Animi t tandem passiones summa quadam energia luem acce Ierant λ nam corpus immutare valent motu spirituum,& hu morum, qui ab ipso appetitu moventur. D. Thom. p. ρ qu.
qu. 2 o. art. a. s 7. phsic. cap. a. q st. t. art. 7. atque cit tia Thoma Freno de viribus imag. cap. 3 I. Idque clare ostendimi tu
49 niores Physici, & Medici qui asserunt animi t perturbationes san guini etiam communicari mediantibus spritibus animalibus, Nneruis, quibus praecordia mouentur. Si quidem in passionibus animi spiritus animales per neruos inordinate influunt, ac deprauatur
764쪽
quantoque praecordiorum motus, ideoque sanguis intra ipse praecordia,Veluti mare ventis agitatum, in Varias fluctuationes compellitur, ut clegander demonstrat Um de anim. ut. cap. 9. Sic so autem perturbatus t sanguis facile venenum pestilens, vel ab aere, vel per contagium suscipit. Inter alios vero animi motus, ira val- si deesticax est, etenim sanguis in ira, et veluti mare effervescit, aciin praecordijs insigni aestu, dc ebullitione exagitatur, ideoque in pestilenti constitutione luem ipsam accelerare potest, ut norat Sennert. pract. lib. 6. p. a. cap. q. ubi se plurimos propter iram morbos contraxisse in praxi obseruasse testatur,nec lo luna per se ipsam ira noxia est , veruin, ut Paul. Zachia notat. lib. de morb. hyppocond. c. i 3. quatenus in melancholicis hominibus diuturnum excitare solet odium,ta liuorem, quos sane astectus perniciosissimos else d cuit oricus hisce carminibus. ΝLitior tabificum malis venenum Intactis vorat ossibus medullas, Et totum bibit artubus crustrem.
Tristitia i quoque, & animi dolor in pestilenti constitutione
mirabiliter luem , & mortem ipsam accelerant: cuius rei exemplum notatu dignum obseruauit Io: Baptista Bindius Medicus peritissimus anno I 636. II. Iunij in Nos comio Centumcellensi, ubi Stephanus Ligurab IErycis portu postquam triste nuncium de binis eius filijs a Turcico Pyrata captis accepisset, dolore pressus , ac febricula , cum quadam an orexia, dc alui fluore per ijs. Versim, etsi quaelibet animi perturbatio in pestilenti constitutione noxia sit, nulla tamen aeque pestifera est, ac terror, qui vi 1; res, re t animos nimium frangit ex Galen. detrem. t palpit. p. 3. Cecinitque Ovidius in fast. Et cunctis vires subtrabit ipse timor. Mirabilia quidem apud auctores de terrore legimus, praesertims vero ex Plin. s Galeno quandoque homines t terrore correptos subito per ijsse, cuius rei causam affert ipse Galen. h. desi Ih. pyope . ubi docet in timore,spiritus, & sanguinem intus se se reci-pore: subditque paulo inserius repentinam mortem subito terror fieri, ubi debilis suapte natura calor nativus, ac spirituum systasis sub valida perturbatione confestim extinguitur, & sussecatur. Non absimili ratione omnes timoris effectus explicant recentiores Physici, quatenus scilicet in hoc graui pathemate spiritus Veluti fuga perculsi , dc consternati consuetas functiones de seiunt: interea praecordiorum motus propemodum celsat propter constet nationem spirituum animali uin,ideoque sanguis,cessante motu, intra Dissilired by Corale
765쪽
68ci Hieronym. Card. Gastald. Trach.
vasa, quasi stagna recogitur; quod si haec accidentia timor prae
sefert, facile suadetur in pestilenti constitutione maxime exmo-Is sum fore. Quinimo i tantam habere creditur energiam, ut hunc inter praecipuas causas Pestis nonnulli recenseant; Inquit enim ex
nostris Ripa tract. deps. cap. 4. suboriri quandoque Pestem ex tri sti imaginatione comitata timore, nam spiritus trφιs, iubdit , viscera conturbat,s casum facit imaginatio. Celebris etiam est inter Medicos sententia Uanhelmoniij, qui unicam Pestis causam inter Ssi nam efficientem, vult esse t terrorem Archei, siue Archeum Pestis horrore territum, caeteras causas mere occasionales esse; hoc autem Archei nomine intelligere Videtur auram quandam vitalem omnium agendorum in corpore humano directrice,& Pestem eat
nus generari putat,quatenus spiritus sylvester veneno tinctus, siue, ut alij loquuntur, pestifcrum miasma terrorem incutit Archeo, qui postea de se proseri imaginem terroris, illamque ideam an particula propriae suae substantiae,in qua concipitur, depingit: mox haec perturbatio Archei impetum facit in humorem v ltimae digestionis ipsumque peruertit, qui postea degener faehus,& ab Archeo, relictus 7 celi mortuus,fit ipsuis Pestis nidus. Praeterea inquit sola mi imaginationem hominis a Peste perterritam esse causam sufficientem, leadaequatam ipsius tuis, dummodo cum imaginatione sit coniuncta quaedam fides inseparabilis, qua territus credat se aliquid veneni pestiferi contraxisse. Haec est sententia Belmontij, qui cum Platonicis asserit generationes fieri ex invisibili, re incorporeo principio, siue a mundo intelligibili, ut loquebatur antiquitas, S phi-lauthiam quandam esse in natura, qua unumquodque seipsum amat, fugitque auersa obiecta, amplectitur amica; adeoque ait non solum animalia, sed plantas etiam, immo dc mineralia tuo modo imaginari, & semina omnia i fecunda fieri per imaginem, siue ideam illis ab imaginatione impressam, unde Infert semina Pestis hae etiam ratione produci. Quae autem de hac re as, seri Helmontius saltem comprobare videntur, pauidos, ac perter ritos homines mirabiliter pestilens venenum contrahere. Iam vero de syderum influxibus agere aggrediemur,
quaerendo scilicet an re ipsi causa Pestis esse possint.
766쪽
ARGUMENTUM.AGitur de Syderum influenti,, de Eclipsibus, ct Mete
ris,quae aerem corrumpere dicuntur. Coelestia corpora
in Mementarem Orbem agere conuincitur. Astrologorum opiniones circa Pestis causam reijciuntur, di ostenditur nulla esse in Coelis Astra maligna, Pestem vero non immediate, sed mediante temporum mutatione ab Astris, ut causis uniuersalibus produci.
SUMMA RIVM.t Astrologi Pestem attribuunt malignis in xibus Saturni Mamtis , Ecbpsibus, s Cometis.
α Coelestia corpora insublunaria operantur, eaque gubernant. 3 Sol constituit anni tempora, Solstitia AEqui ctia. 4 Lumen coeleste generat, athereoque calore viascat. F Coelum generationibus praest,veluti Patera,elementa,veluti Materio Caeli in tenerationibus mixtorum siunt principia activa elementorum qualitates sunt veluti materia distogitiones. 7 Coelestia corpora abas, prater lumen , producunt qualitates. 8 Stella omnes, vel si item Planeta jecie diserunt. 9 Stella singula diuersas mires a natura obtinuerunt, s quareti o Astrorum diuersias non a lumine, sed abunde eruitur. ii Pleiades pelagum sidare dicuntur. 3 mades pluuiarum stella vocantur in Sacris litteris. ι3 Luna vari, effectus recensentur Luna sectus non sobus luminis, sed alterius influentia sunt , square r , ' agra laborantes, alijque agroti quidam, Luna quadrata maxime sentiunt.
767쪽
681 Hieronym. Card. Gastald. Tract.
6 Maris astus in nostro hemiphaerio excitatur a Luna, quando ipsam hemisphaerio inferiora, s in puncto media noctis est. ν Anni tempora sunt a consiueto Solis motu , ut num. 3.18 Stellarum asspectas obseruant Nauta, s Agricola, ut mutationes Iemporum cognoscant. 9 Astrorum obseruationes conferunt sananssis corporibus.
go Astrologi in fluxus diuidunt in maleficos beneficos , s duo
Planetarum genera constituunt a i Planeta benefici dicuntur Iuppiter, s Venus. a L Planeta malefici existimantur Saturnus, s Mars.13 Luna, s Mercurius ancipitis naturasiunt.
a Sol dicitur sortuna per corporalem coniunctionem, in fortuna per aspectum.13 Aere non mutato in primis qualitatibus, Pestis quandoquest, vel contagione , mel terrenis sumis. a 6 Ddera ex Astrologorum sententia possunt aerem corrumpere, nulla ficta evidenti mutatione. 17 Morbis diuinum quid mest ex Hippocrate, quod a Galeno emplicatur . Σ3 Saturnus, Iuppiter,s Mars, vel ex js duo in humanis, velalijs quibus msignis coniuncti, Pegem secere dicuntur. et ' Planetarum maligni in xus ab aspectu benefico impediuntur, secundum Aprologos. 3o Saturni, s Martis coniunctioni Florentina Pestis attributa est a
3 i Astrologi Pestem praedixerunt anno I 3 7. 3 a Ecbpsis, si cum malis constellationibussant, Pestem promouere diacuntur, ου quare P3 3 Ecbpsis humiditatem pariunt, s quomodo Pa Ecbpsies Solis, N Luna pracesserunt Pestem anni 68 2.3 1 Ec sis magna Solis tante generalem Italia Pestem I 4 1. 36 Ecbpses Solis,s Luna pracesserunt Florentia Pestem anno I 78. 3 Ec si Solari ficta anno 163o. Pestis exacerbata fuit.
3 8 Cometa, caeteraque ignea meteora Pestis cause censentur . 39 Meteora ignea Pestem precesserunt anno ab V. C. 19 o. o Ignei Dracones obstruatiante Pestem anni 7 18 in Anglia. I c ometa duo portenderunt Pestem, qua anno 7α6. BI nnum in fixit . 42 Cometa diuturnus in sanguinem v ks conuerti, Pelem, sfamem
768쪽
De Auert. & proflig. Pest. Polit. Leg. 83
ιι Caesia corpora, ut causa uniuersides ad Pestem concurrunt. s Stellas, magnas in Caelo falso ad buunt Astrolori. 6 Aprologi humanas actiones ab astris deducere salso praesumunt. tuorumpra agia re,s euentu refelluntur. s Ayrologia non scientis,sed vanitas appellatur a SS. PR,sa S moribus Philosephis non admittitur. 3 Caelum innoxium esse demonstratur. so Mars, etsi calidus sit, non tamen maleficus dici potest. 1 1 Saturnus frigidus suppomtur, attamen cum Marte iunctus Pellis causa non est. 13 Planeta si Pestem producerent, non possent eam in uno loco misgis, quam in asise producere. 1 3 Planeta non in hoc, vel illosigno malefici fiunt. ue Zodiaci signa humana nullum respectum ad homines habere ostem
ues Astronomia origo a Chaldais.16 Astronomia antiquior Astrologia. 7 Planetarum comunctiones, qua malefica dicuntur, non siemperpestilentias pracesserunt , ne emper tys pestilentia successio. 68 Mars, ον Saturnus insuspectis signis coniuncti anno is 63. U'I 37o. nullam Pestem intulerunt.19 Mars, s Saturnus non efficium Pestem, fecundum Aprologos , quando a fortunis bono Upectu reu'ciuntur. 6o Saturni, os Martis coniunctio in Aquario anni 3 s. optimos habuit fortunarum Upectus, tamen Pestis Muccessit, contra Astrologos. 6l onarum gentes Peste non vexantur, licet Marti, Saturno, Ingniaque humanis bubiecti sint. si a Pestis spe fit sine mala coniunctione Planetarum, idque probatur
6 3 Psis B Eeam quolibet decennio corripit. Pestilentia familiares 'cautio, s Memphi sunt. 6s Stellas perse malas Aille a Deo creatas,impium videtur asserere. 66 Ddera omnia simplicuer benefica sunt. 6 7 Venenatas qualitates caditi,s non defuere, sed omnes influxus esse
benignos comprobatur auctoritatibus.
63 Stella, nee malefica sunt natura siua, nec tales feripossunt.
si ' Planetarum aspectus, vi causa uniuersales risum producunt, amni temporibus mutatis, non per influxus malignos. 7o Stellarum multiplicitate Mundus in quodam aquilibris conserum
769쪽
Rabes Medici, & Astrologi l omnes, mordi cus affirmant aerem inquinari, dc pestilentem fieri ex maligno stellarum influxu, cuiusmodi esse inquiunt coitum Saturni, Iouis,&Mariatis sub signis humanis puta Virgine,& Geminis, idque tum praesertim contingere, cum Luminaria Eclipses patiuntur, Vel insolita coincidunt Meteora,&Cometae, quos neutiquam apparere putant, quin epidemici morbi, aliaue mala in Mundo elementari subsequantur, unde ille peruulgatus Claudiani versicilius. In Coeli nunquam spectatum impuia cometam. Haec vero, ut explicent Astrologi, supponunt in primis i coelestia corpora in Mementarem otbem suis influxibus agere, quod quidem,& apud Philosophos ratum est, ac innumerabilium effectuum obseruatio demonstrat, inferiora corpora gubernari a superioribus, ut ipse Aristoteles docuit I . meteor. c. a. necessario inqu1ens Mundum hunc sit perioribus lationibus contiguum esse , ut omnis 3 ipsius virtus inde gubernetur. Sic Soli pro maiori, vel minori distantia,qua magis ad nos accedit, vel recedit, oblique, vel directe in terram suos radios effundens, quatuor constituit anni tempora , AEquinoctia Vere, & Autumno, aestate autem, & Hyeme Sol- stitia, dc hinc diffusum perpetim t lumen generationum vici L studines molitur, aethereoque callore vivificat, ut Aristoteles docet lib. a. de generat animal. cap. 3. & Fernet de abdit. rem Ouf. lib. a. cap. 8. Quare Diuus Dion us de Solis lumine, inquit: Ad gener tionemsensibilium corporum confert, 2' ad vitam ipsam mouet, nutrit, auget, ac Perficit. Tandem apud omnes vulgata sententias est, vel ab ipsis Poetis decantata, Coelum i videlicet ad hasce Inferiorum generationes veluti Patrem se habere, eo quod suo influxu elementa foecunda reddat; terram vero, ac elementa, veluti matrem, ijsdem generationibus materiam praebere; quod sese ostendit Ferael. de abdit. rer. cati . cap. r. s abbi. Et San-6 ctus Doctor quali. i is .art. a. ad L. coelestia corpora i activa esse principia generationum omnium expresse affirmat, elementorum autem qualitates,tanquam materiae dispositiones, ad mixtorum se
7 Non solo autem Iumine, ' quod nobis, vel ex se immediatς largiuntur *dera, vel a Sole susceptum reflectunt, in haec inferiora operari afferunt Astrologi ,& plerique Philosophorum, sed etiam alias, thm mani sestas, cum abditas qualitates producere; si enim a Stellae t omnes, vel saltem Planetae singuli inter se discrepan
770쪽
io lumine stellae non differant, sed potia, E '
tum specificam diuersitatem aliunde erui necesse est, totque syde-ii rum vires in Varissi uenti js consistere. Sic Pleiades t dicunturri pelagus sedare, Hyades t pluuiarum stellae, vel a Sacris literis
is nuncupantur, arque Inter Planetas, Luna et menses in mulieribus excitat, aestumque maris molitur, sementationem, arborumque caesionem statis remporibus indicat, medullas animalium plena adauget, tenuata adimit, illosque demtim sacros morbos, quibus homines attoniti cadunt, aliasque infirmitates Concitat, quiuia nee flectus t non solius luminis, & motus, sed alterius influentiae videntur esse, siquidem fieri solent etiam ubi Lunae lumen desideratur; ec cum adhuc Luna sub orizonte latet, effectus punctorum Lunarium, puta quadraturarum, maxime sentiunt qui po-i s d 1gra la orant, t abjque aegroti, ut Medici liue usque obserua- is runt. Mirabiles etiam aquarum intumescentias, siue t aestum marinum Luna potissimum excitat in nostro hemisphaerio, cum in hemisphaerio inferiori in puncto mediae noctis reperitur, unde per alios influxus a luce dii tinctos ipsam operari satis constat. i 7 Praeterea maximae temporum mutationes varijs t huiusmodi Coelorum influentijs tribuendae sunt,nam sicuti consuetae mutatio nes, quae statis anni temporibus fiunt, ab annuo Solis motu oriuntur, ita maxima annorum diuersitas, qua unus valde siccus, ecqualidus est , nonnisi ab influent ijs praedictis pendere potest, quae sub uno magis, quam sub alio Planetarum aspectu notabilem in substinaribus alterationem ciere Ualent; non enim a consueto Solis cursu pendere possunt hae insignes tempestatum alterationes, cum Sol per eadem Zodiaci signa singulis annis, in uariato curiit procedat. Idcirco Nautae, & Agricolae, ut mutationes temporum cognoscant, i stellarum aspectus obseruant Maronis
Coeli motus, ra serua, Frigida Saturni se se quo stella receptet
siuos ignis Caru Cyllenius erret in orbes '. Et paulo insertu S. Atque hac τι certis positimus discere signis flusque, pluviasque , s agentes frigora ventos, Ipse Pater statuit, quid menstrua Luna moneret