장음표시 사용
821쪽
36 Hieronym. Card. Gastald. Tract.
rint, tutior sententia diligentius est perpendenda; nam ut M
talis docet . Plerumque sapienF me uendo vitat malum ; bc sati, alieno periculo nouimus Neapolitanam,& Genuensium cladem, Io non aliunde quam ex t Magistratuum in uria derivasse. nouo tamen illico abrumpenda sunt commercia, t nec subito terro re percellendi Cives, nisi manifestas prius consasionis notas moriabus dederit de una in aliam Domum pertranslens. Contagium
quippe, licet alijs quibusdam morbis commune sit,pestilentia: ta men ita conuenit, ut sine ipso haec dari non possit. Ia Itaque circa Pestis initia, ut possint i Medici Verum praestare iudicium , effectus omnes, bc singulos, Vel symptomata, ut ipsi loquuntur, diligenter expendere debent quae alijs quidem febribus δ communia sunt; nam solo t magis,& minus, malignae febres
en demicae a Peste differunt, Fracatior. de morb. conta . lib. 2. cap 8. Laz ar. Riuer. prax med. lib. I. cap. l. m proem sed tamen in pestilenti constitutione effectus omnes, aut symptomata semiora obseruantur, atque extremum malignitatis gradum praeseserunt. δε Cum autem t malignitatis gradus in hoc praecipue consistat,quod morbus tacita quadam virulentia iugulat, nec proprias Uires ollentat, ut saepius inculcat Vallesius m comm ad bb. de rat. Uct. sι I Laz r. Gulier. Febrilog cur a te t. 7 Febris i pestilens hac tacita virulentia potissimum, M subita virium prostratione dignoscenda Φ6 erit: nam Pestis semina i inspiratione attracta,quanda in cum spiritibus societatem ineunt, ipsosque insensibiliter destruunt, ideoque vires illico pro iternunt, Vt contingit in ephemeris pestilentibus, quae sputo unius naturalis diei perimunt. Febres etiam he-r7 cticae t pestiferae subito vires deprimunt, dc grauem reddunt
anhelitum, cum tamen vix ullas caloris, aut manifestae alterationis notas praesese tanto Vnde Aurcen. fen. I. . trarit. Φ. cap. I.
N a. huius pestilentiae morem expressit, inquiens. In hisce febriabus, neque A rum, neque Medicum sentire multituinem caloris, non alterari pulsium magna alteratione, atque agrum interea properare ad mortem , dum Medici basitant circa essentiam morsi; quae signahateticae pestiferae tradunt etiam . Auenet ore. Thelet r. tradi. . cap. I. Averr. 4. colliget cap. i . prope finem.
it Quod si Pestis cum humor ali febre complicetur pulsus etiam optimos Medicos fallere solet, teste Galeno 3. de pro . exput . c. ubi quandam enarrat Pellem sui temporis, in qua AEgri ab initio ad finem pulsum habebant, qui parum a naturali deflexisse videbatur; subditque tali pulsu pollentes praeter caeteros per ijsse. At Is tamen, ubi venefica vis sanguinem agitare caepit, i pulsus Cre
822쪽
Nec nimio cuiquam posses ardore tueri
Corporis in summo summam feruescere partem, Sed potius tepidum manibus proponere tactum. subditque. Intima pars Homini vero flagrabat ad ossa, Flagrabat stomacho , flamma vi fornacibus intus.
Internus autem t ardor, quamuis tactui non respondeat, arguitur tamen ex capitis acri dolore, exurente siti, lingua aspera, Mnigra, respiratione Crebra, Ventris morsu, vigilijs multis, alienatione mentis , flammeo rubore oculorum, alijsque symptomata-bus, quae quidem in pestilenti constitutione grauissima esse solent, ut inquit Paul. Auineta lib. 2. cap. 3. 36. ν Alia insuper i signa Galenus adducit r. epid. com. I. 4. I. s . itidem epidem. com. ytex: l2. nimirum infectos parum rigere, dum morbus cerebrum, ac nerueum genus lacessit, soporosos esse, rursusque insomnes, quosdam sitibundos, quosdam non, fastidiosos es se, grauiter angi, cibi fastidio teneri, quosdam pharmacis offendi, idque t passim in nostris Loemocom ijs obseruabatur, nam pluribus M assumpta pharmaca interitum accelerabant, praeterea t nonnulli obseruant liuorem in unguibus, naso,auribus, ac digitis. Querc. deps.An. c. 7. Certum vero i signum elicit Galen. ex isti do anhelitu 3. depra g. expulsib. cap. . ubi Medicos, inquit, nihilo praestam tisres esse Plebe ipsa, vulgus enim stere, si nihil aliud, expirationem agro torum obseruat, qua sistet peiorem casium expectat; hoc autem signum in pestilentibus febribus ex usu inuentum fuisse conia stat non tamen sne ratione; siquidem ut idem Galen. subdit. loci cit. cum in i modi siebre pestilenti humores valde putrefiant, ut etiam odorem tetrum edant necesse est; hinc in Attica lue. Spiritus ore foras tetrum voluebat odorem, RamIda, quo perelent proiecta cadauera ritu. 7 Praeterea in pestilenti constitutione certiora i signa sunt frequentissimi bubones in inguine,& sub axillis, parotides sub auribus, ubique carbunculi graveolentes, Sc stetidi, maculae ni-Aaaa a grae
brior micat,quam aucti caloris ratio efflagitet debilis est inordina-
Medici in elapsa Peste, qui reserebant i omnes, & singulos rotantes, languidos pulsus , profundos, & Gquentes exhibui me. Psrumque etiam i calor ad tactum mitis apparet, cum tamen m-
823쪽
3 8 Hieronym. Card. Gastald. Trach.
orae liuescentes papulae per summam cutem futa, M quando que ulcuscula maligna, quae sacrum ignem cacoetnem appellant. Σῖ Quamuis i autem bubones, dc carbunculi une Peste dari possint eae Galen de tum cap. 6. II. s 8. Ereta M. l. z3. 2 . Ferne patLib. . cap. a. alijsque Medicis communiter , pleraque tamen sena Periti huius artis obseruant, quibus pestiferi bubones ,ree:buneuli ab illis, qui citra Pestem fiunt, commode distinguuntur: bubones t enim, qui ex venerea lue, aut alia caula coniscipiuntur, nullum lethalesymptoma Praeseserunt, etiamsi retro-3o cedant, bubo autem t pestilens cum detumuerit, retrogrado i veneno cor invadit, bc perimit; praeterea pestiferi t bubones repente turgent cum ingenti, dc acerrimo dolore, Vt notat Io: Bapt. Vanhelm. tum. pesi. cap. 36. ipsisque bubonibus carbunculi saepe 3x coniunguntur, t qui statim summo etiam dolore cruciant, grauissimum ardorem, pruritum, ac istorem prae se ferunt, nigret cente colore inflammantur , dc conscissi, nigram labem euomunt, inque crusto sum ulcus, quasi ferro inustum desciscunt,& lethalia ferunt accidentia, ut satis superque in postrema lue compertum 3 3 est. lj vero t carbunculi, qui citra Pestem quandoque obseruantur, non tanto dolore afficiunt, nec tam atro colore nigricant, ignavo quodam modo ebulliunt, neque lethalia accidentia praes
Hisce omnibus recognitis signis periti Medici optimum proser- re poterunt de Peste Iudicium , si omnia, t vel plura in varijs aegrotantibus obseruauerint. Nam Peste grassante, fere nullus aeger est, qui suas Pestis notas non praeseserat; quare aliud notatu dignum emergit Pestilentiae signum, quod nempe, hac dira lue grassante , sporadici, ac benigni morbi sient, ut nullus serὸ morbus, nulla febris intersit, qui Pestilentiae gradum non attinga , idquo obseruauit primus omnium Thucydides in Attica Peste, inquiens annum illum maxime aliorum morborum immunem fuisse, ecs quis alio prius morbo laborasset, in Pestem omnes incidisse,idem que tradit Prosper. Alpin. de pestis. AVTpt.bb. l. cap. 1 7. Sennert.bb. 4. destis. cap. 1. Mercuriat. de vagata peste Patauij anno i γε cap. 6. & nouissime Hieronymus Ocnus Brixiensi, de pestilent. Ο' venenat. morb.hb. I .cap l . qui omnes obseruarunt in praxi, Pestegra stante, morbos dumtaxat eiusdem naturae vagari pestifero quidem, caeteros autem sporadicos . atque benignos silere. Hoc 33 insuper i in elapsa Peste nostri Medici obseruarunt, & vulgaIum hoc apud ipsos erat, in Pestis progressu nullum morbum Pestis immunem apparuisse, idque praesertim a Io: Baptista Bindio Cen
824쪽
tumcellensi Medico exactius obseruatum fuit. Quod sane ratio- is ni consonum est, siquidem t humores benigni sporadicas , bonique moris aegritudines parituri, aurae corruptae,& pestiferi seminis interuentu sermentescunt, & in malignam abeunt naturam, Co prorsus modo, ac vInum parua aceti quantitate acescit,ae farinae aceruus pauco fermento mutatur. Non mirum itaque,
ιν si febres t etiam intermittentes, Pest is tempore, pestiferae fiunt,Vt notat. Zacui. ub. t. de Medic. princ. his. quali. si . dub. 3 . Thom. a Vega lib. 3. de sic. I. Illefons Popus in progn Uerb. Feb. num. Σ3. Iacob. Oethaeus de obseruat. propr. relatus a Schenchio bb. s. obstruat. deflebrab. Holler. lib. s. obseruat. 2 . Ludovic. Mercat. to. t. de febrint de tertia perniciosa, Valesius 3. NIL Iect. b. com. 9. Hercul. Sa-Mn. M. 8. de febri cap. 3 7. Fors. bb. 6. de siebr. peli. offer. h. dc CON38 nelius Gemma heni tritaeum pestilentem plures quandoque Peste assectos inuasisse refert. 33 Nec certiora desunt i signa ex varijs desumpta experimentis, quibus circa initia deprehenditur, an febres, caeterique morbi pe- o stilentiae gradum attingant. Qusdam t enim diligentiores Medici plantas pedum lardo insulso inungunt, & catulo,aegri pedem lardo illinitum osserunt, qui si lambat, casus a Peste immunis creditur. i Alij frustum t lardi calefactum ad pedes infirmi, vel sub axillis, vel ad inguina fouent, quod, si mox cani proijciatur,ab eo non vorari aiunt. Siquidem huiusmodi animalia, sacro quodam Naturae
impetu, quae noxia,& insecta sunt videntur rethcere, quod si vorato lardi frusto catuli moriantur, signum certius est, morbum, quo laborat aeger, pestilentem esse; quamuis autem hoc experimenis tum a Ioanne Baptista Vanhelmontio reijciatur eo quod canes non
apprehendat humana Pestis, ut inquit ipse , nec nauseosos faciat; non tamen videtur parui pendendum, siquidem in Atheniensilue.
Alitum genus, atque ferarum Aut procul absibebat, ut acrem exiret odorem, Aut ubi gustarat, languebat morte propinqua. Aliud experimentum arridet, quod Ioannes. Bapt. Vanhelm εα cap. de Agn. docet. t Saphirum scilicet, saturate Lazureum, vel Hyacinthum citrinum super membro dolente imponi per horae quadrantem, hac diligentia, ut lumen ex opposito gemmae, locum infectum feriat, ibidemque radios colligat, quod si pars infecta intra horam liuescat, infallibile erit Pestis indicium. Certius ve- , ro experimentum t fieri creditur ex puluere Busonum in aquae simplicis tantillo,pultis ad instar decocto. qui super ei charam, an-
825쪽
o Hieronym. Card. Gastat d. Tract.
tracem, bubonem, vel partem dolentem impositus, si dolorem teda tu ru, Pestem necessario adesse indicat. Caetera ligna Medi cis consideranda relinquimus, sed haec duo praecipue in febribu, certiora i sunt, sirbita nempe Virium prostratio,& excellens eon ' tactionis oradus, quo re per semitem,& in distans morbus propagetur: his Itim signis, ut sensati Medici docent, pestilencia in talia libiliter innotescit,& ab alijs malignis febribus pestiferae distin ax guuntur; quippe t inter eas illud tantum discrimen est, ut mali gnae per solam Infirmi tractationem, pestilentes vero semite, & ad distans, contagiosae sint, Fracasti. de morb. contat. lib. a cap 7. Et sane in Xenodoch ijs Vrbis, praeter bubones, carbunculos, papulas, bc varia signa in varijs aegrotantibus obseruata, illa duo prae .s sertim,& nonnulla t quaedam concomitantia signa apparebant in omnibus insectis, nimirum corporis languor, calor aestuans interius, exterius Vero mitis, languidi pulsus, prosundi, frequentes, ac depressi, cibi fastidium, capitis dolor, ac biliosi vomitus. Quod vero ad contagium t attinet, tan a erat ipsius vis, ut omnes fere casus, omnes pestiferae sebres hac sola lue fuerint subortae . Hinc 8 Virginum t Conuentus,&Monachorum Coenobia in Vibe Qe- 9 runt immunia; hinc etiam extra Vrbem t Oppida quaedam morbum declinauere, quia diligentius a contagio cauebant, ut Corneso rum,ac Tulpha. t eademque diligentia preseruatae fuerunt quatuor Pontificiae Triremes, praeter True me in ducem, quae infecta erat. Prognostica vero signa, quae circa Pestem considerari solent sub duplici differentia ponuntur , alia vero suturos euentus Iegrotorum indicant; quaedam grassantis epidemiae tempora, longitudi- si nem scilicet, aut breuitatem, dc finem praedicunt . in t Agris, Ut plurimum omnia prognostica, vel fallacia sunt, vel infausta. Si enim docuit Hippocr.aphoram. sect. a. aphor. 1 9. , acutorum mor borum incertam esse praenunciationem, aut salutis, aut obitus, proculdubio pestiferae luis fallacissima erunt prognostica, cumsa haec t morbus sit omnium acutissimus ex eodem Hippocrate, is 33 Galeno ivloc. siv. cit. Plerumque t tamen infausta sunt idemque Cous saepe docuit plures esse in peste, qui pereant, quam qui euadant. Et celer quilem in Peste interitus est, quia subito vires pros sternunt tir. Alij t enim sexto, septimo, vel octauo die pereunt, alij vero eadem die, qua corripiuntur. In hoc tamen unica spes salutis consstit, si tantum ' perseueret naturae robur, ut prauos humores,& pestilentiale virus possit serase ij cere iuxta doctrinam Hippocr. 3. epidem. σGalen. M.s Meth. 36 cap. ix. dc alibi. Hinc si t circa morbi initia mens constet nec
826쪽
delirijs, nec vigilip perturbetur, aut nimia obruatur somnolentia;
nec non si evacuationes stipprimantur, signum est naturam validam esse, noxiosque humores concoquere, ut illos deinceps commode pollit expellere La r. Rmerinam med. bb. in . cap. i. de fiebs Hinc spem salutis exhibent i bubones, ac tumores subitis erum pentes ad locum minime periculosum, praesertim si post eorum
eruptionem accidentia remittantur, & ipfi tumores ad pepasinum, 18 seu maturitatem pergant: immo , & t carbunculi a corde, ac nobilioribus partibus remoti, si rite purgentur, minlis periculosi sunt, ut notat Daniel Sennert. de febr. lib. 4. cap. de febr. pestil. Lacari Riser. sic. cit. in progressu Vero morbi post ipsius vigorem, cum iam declinare videtur, si t parotides appareant, & matu-εo rescant, salutare signum elicitur ex dict. Rimer. Ac. m. Si t autem in morbi principio, vel augmento aeruginosi, & ct di vomitus fiant, nec non alui perturbationess, fluxus colhquatiui, sudores, aliaeque inopportunae euacuationes, vel si humores corrupti ex ignobiliore membro ad nobilia viscera transferantur, quem motum Graeci Medici Metasusim vocant, nulla tunc spes salutis habenda est, i huiusmodi enim naturae motus lethalia iudicia, Mmalae crises sunt, ut docuit Hippocrates hisce verbis: Eorum qui flatim morituri sunt celeres iudicationes, me crasessunt. Etenim corrupti, & venenati humores in principio morbi confusi sunt, nec statim a natura concoqui, aut separari possunt a bonis humoribus, ac proinde celeres illae deiecti ones, S t crises absque concoctione , victam , re oppressam naturam indicant ex Femel. pathol. bb. 3.apped. de pro . Laz r. Riseri insit. medic. bb. a. seci. I. cap. 3. deeris di f. alijsque Medicis; nihil autem spei remanet, cum natura vi morbi oppressa, atque obruta fuerit.
63 Hinc frigus t extremarum partium, obliuio, vocis desectus,& caetera huiusmodi lethalia prognostica sunt ex Hippoc. 3. epiadem. nam obliuio cum rigore, Victum calorem natiuum indicat ab ea, quae siymptomatica est, refrigeratione ut expresse Galenus docet in expositIone ad loci cit. Hipp. contr. 37. s I. epidem fest L.
coni. 3. Hinc, & t paucae guttae stillantes e naribus inter pessima prognostica recensentur ab eodem Hipp. s Galen. Ac. cit. com.
nus illet guttς indicant naturam vi morbi ita oppressam esse, ut cum velit superfluum humorem excernere, nequeat ob propriam im
827쪽
Stillatque niger naris βου- Cruor, θ' venas erumpit hiantes.
6 3 Sie etiam eadem ratione lethalia prognostica sunt bubones,
quando a natura neutiquam concoqui possunt, sed potius remean 66 te interius veneno retrocedunt. Parotides t etiam, siue tumores
sub auribus apparentes in principio, vel augmento morbi leia thales esse, docent Medici, &praesertim ex Iumoribus Lae r. R ο7 uer. de r. loc. cit. Carbunculi t pariter nigri, re faedi coloris, qui prope cor , vel aliud nobile membrum erumpunt cum vice-68 re depascente, lethales sunt. At plures t carbunculos, paucis esse οὐ periculosiores docuit experientia, cum vice versa bubones t multi paucis salubriores censeantur. Caetera huiusmodi prognostica, singillatim Medicis consideranda relinquimus; nihil tamen celli constituunt huius artis periti, donec manifesta victoriae indicia pro alterutra parte, naturae scilicet, Vel morbi apparuerint. Quod vero ad longitudinem attinet, vel breuitatem grassantis 7o epidemiae, vatij varia sentiunt. Cardanus enim nullam i Pestems ire putat ultra triennium . Scaliger Vero contradicit exercit. pi in Cardan. ubi docet, t quasdam Regiones esse, a quibus, aut γι nunquam, aut raro lues evellitur. Tholosae t in prouincia Pestem aliquando ita perseuerasse fertur , ut septennium superarit. Plianius M. 7. natur. cap. s o. Pestem tres menses non excedere docet,
7 3 sed re vera multae sunt, quae integros annos durarunt. Et i illa quae commemoratur ab Euagri lib. 4. s Nicephoro bb. 17. qui T quagesimum durauit annum: apud t Belgas quindecim annos 7 I viguit, ut Vanbelmont. Ac. cit. quippe t contagij semes, quando que in varijs rebus delitescit, diuque asseruatur , dc extinctam Pestem suscitat, quae denuo rediuiua, plus, vel minus durare soler, prout magis, Vel miniis dispositus aer est, citius autem desi- , nit ubique lues, quo promptius contagium detrimitur, otio enim suo, Pestis, sicut caetera omnia, hebestit. Quod si ab euerso te in pestatum ordine, Australi constitutione diuturna, alijsque causis, γε cum ab aeris i vitio potissimum oriatur lues, & contagionis opstulterilis crescat, integros plerumque annos durat, nec sedatur, aut 77 extinguitur, nisi i aer ab intenso hyemis stigore, diuturnisque flatibus Aquilonum, vel ab insigni etiam aestatis ardore purgetur Siquidem vehementiori gelu semina Pestis refracta,& contusa hebescunt; aestu autem immodico dissipantur, praecipuE, quando euersa tempestatis constitutio iam praeterijt; t apud AEgypti Q γ immodico calore Pestis cessat eum Sol primam Cancri partem in greditur. Host. A m. de Med. Evp.M. r. cap. mirum Ost Rad Zi-
828쪽
Radtiuilo Polono mimont refert tum pest. cap. 3. septennis quia busque annis variare in AEgypto luem, ac interitum plerumque annum durare, leuiter inchoando, mensibus minus calidis saeuire sequenti autem anno,cum Sol Cancrum ingreditur, statim cessare' ita ut si quis apostema pestiserum intus habuerit, praedicta hora su perueniente periculum euadat omne. Scaliger etiam exercitationem 79 Cardan. 32. inquit quasdam Regionest calidissimas huius expertes esse maleficij, qualis est Ora illa Occidentalis 2Ethiopiae, quae Nia o glim accolit fluuium. Ex opposito t autem extingui solet Pestis apud Belgas, α Septentrionales incolas, quando vehementiori frigore aer comprimitur dict. Vanhelm. Ac. cit. Quare,vel immodicus
ardor aestatis, vel ingens hyemis gelu desinentis pestis, aut breui ει duraturae prognosticum censeturi, Aliud vero signum t fiere semper infallibile est, quo propinquum finem sperare licet, si nimirum, vel tantillum declinante lue, caeteri morbi spor dici,& salutares vagari incipiant, quemadmodum in postrema Urbis pestilentia dia ligentiores Medici obser
829쪽
AGitur de praesagi, Pestis: diuiduntur haec in aequivoca, i,
siue incerta, & vniuoca, siue certiosa: expenduntur Huguria omnia ex Cometis, caeteriique phoenomenis; &demonstratur superiora ostenta, non uisi Pestem, naturali ialiter portendere. Varia etiam prodigia recensentur. Certiora denique signa eruuntur, ante elapsam Vibis Pestilentiam obseruata. il
i Morbo prauiso cautiisa ob tur. a Stellarum Coniunctiones regularessiunt; Pestis autem non ret lariter ijs succedit. 3 prologi non praedicunt omnes videmias, sed ut plurimum fab
Signa Pestis, dum bac prasiens est, ad libitum quisque suum ιμ-bu , nemo autem opportuno tempore luem pradscit. 1 Prasagio Pestis diuiduntur in aquivoca, s umuoca. 6 Pras ta quivoca generatim expiscamur . et Cometa varia semper mala portendunt, huiusque reι adducuntur exempla.8 Cometa apparuit ante Pestem Urbis anno i 6 s L. 9 Cometa ante obitum Iuli1 Casaris, es' buccessorum visi uerunt. Io Cometa apparente , infaustor essectus per accidens feri, non est credibile. x Cometis, alijsique phaenomenis Deus , Natura non inaniter
a Cometas Diuino iussu ab Angelis accendi graues Auctores
830쪽
Hum, S qua=ὸ 'ς sit uanum erit 36 Cometas maleficos vocant,quisub aspecta malefico fiunt
is Cometa sub Martis dominis, plussivo, s in forma non consis
ta apparentes, mortem R Cum praesagire dicuntur. is Cometa mortem Prancipum enunciare dicuntur ob Acitatem, squomodo p o
ao Cometis seditiones, s bella succedere creditur ob siceitatem, reai Cometa figura, s colore nonnulli tristia fingunt auguria, mortem-q-Regum a retunda figura, pallidoque colore praesagiunt.1a Cometa Reges isterfici, aut euerti Prouincias, falsium, ta' ridiculum est 13 Cometa mortem Principum, sella, oesmilia, non naturaliter, sed tamen miraculose denunciare possunt.
2 Cometa non tantum miraculose, verum etiam naturaliter Pellem, re vulgares morbos mInantur.
a s Cometa alij sub Luna concavo, nonnulli in Planetarum Cael unta 6 Cometa sublunares, caterique ignes consantur ex magna copia emhalationum, sulphurea, nitrosa, abusive ibs mater a. L7 Cometa superiores ab aliquab aetheris condensatione, mel a Solis evaporatione probabilite unt. ag Cometa sublunares, caterique ignes, eatenus Pestem minantur, quatenus annum denotant squabsim, flamosum, aridum,ssuspectum. 29 Ignea meteora non sta siccitate, sed etiam heterogeneis, s υ,
tiatis corpusicuus aerem laedunt. 3o Ignes fatuisepulchrorum, quiparantur Cometis, of quaret M Ignea meIeora inter naturalia, s univoca Pest praesegia connu
a Cometa caelestes,s noua Stellasignificat regione atheream Oalde -- mutari,s magnas inde alterationes insublunaribus futuras. 3 3 Solares radi, fuligine i aerem inquinant. φ Solis macula copiosa Pellem enunciare dicuntur, quia radios pol