Ioan. Thomae Freigii I.V.D. Paedagogus. Hoc est, libellus ostendens qua ratione prima artium initia pueris quàm facillimè tradi possint

251쪽

Quid est multangulum r

QMod pluribus quam quatuor lineis retiis compraeli aditur. . Quid est Cireulus

Esi planum rotundum. Quid est Gibbump i seperficies quae inaequaliter intra Dor terminos ini acet. Est sphaericum,aut Marium.

Quid est sphaericum e

Migibbum aequiis lans a centro compraeben istacii.

Quid est Varium

Esi gibbu,cuius babis est peripheria, tus rem a te iano uerticis in termina ba u.Mis consci; aut cylindractu. Quid est Conicum

nil quod a subiecta peripheria aequaliter fastigiatur aduerticem. Fith conuersione lateris circa subieciam perti

Vod a subiccta peripheria ad sublimem aequalem cr

parallelam peripheriam aqualiter erigitur Tits conuersio. ne lateris circa duas peripherias aequales o parallelas. Quid est Corpuserit breuium latum v altum

Quis est terminus corporist

tius terminus est superficies. Quottuplex est solidum . Duplex: Plenum ex Gibbum. Quid est solidum planum3

Quod compraebenditur a superficiebus planis: Ut pra

252쪽

za DE GEOMETRIA. 1 Quid est pyramis'

Est solidum planum a bubi recitilinea aequaliter facti.

riatum. Quid est Tetraedrum3

pyramis ordinata a quatuor triangulis compraeabense.

Quaenam est fabrica Tetraedri

Si quatuor triangula ordinata aequalia solidis ungulis

componantur, compraehendent terrae risen. uid est Prramidatum

Est solidis planum a pyramidibus compraehensum.

Quid est Cubus 3

Est rectangulum Issiariam.

Quid est solidum Gibbum

Est quod compraebenditur a superficiegibba et visibista

ra,co Acylindrus. Quid est Sphaerar

gibbum retunsum.

Quid est Conus,

quod a conico o basi compraehenditur. Quid est Cylindrus . Est quod a Cylindracco oppostis basibus compraeshenditur.

253쪽

Quid est As Est numerus duodenarius, qui ob diuidendi commodi,tase multis rebus accomodatur. Ein duqet oder em s mosa

ferinder eis schilling.

Quot sunt partes Assis Duodecim.

Vncia est duodecima pars assis ein Uenning.

Sextans est sexta pars - dlioe unciae . adrans est quarta pars - tres uncia quibus ah teruncius dicitur, eis Dreyer. Triens est tertia pars τ quatuor tincta ---. lincunx sunt quinq; uncia '.

Semis uelfe sis dimidium assis λ sex unciae se Srptunae sunt septem unciae . , Bes uel bessitidicius quoi des, id estibis triens, octo

unciae . Dodrans sunt tres quadrantes novem uncia

254쪽

a ac , D E Ass E. DL AssE PLENIOR DOCTRINA. Quid est Asὶ Est numerus duodenarius, qui ob diuisonis commoditotem multis rebus accommodatur. As, pondo γ' libra, idem sigiuscant.

Quot sunt consid. in Asiaὶ - .

Duo: Partes est Res quibus applicatur.

Vncia,Sextans, inadrans, Triens, inlincunx, Semis,

Septunx,Bes,Dodrans, Dextans, Devnx,As. Quid est sescunx

E siniuria o unciae dimidium: quae etiam sescuncia dici, tur: Mulsescuplum aut sesquiplu pro ratione hcmiolia,quae Latine sesquialtera: ut cis sex ad quatuor comparamus. iria ad duo in genere superparticulari.

Quid est Sesqui

Sesqui in composition , idem est quod tantundem πρου mis, Gracc κμroMρμ. Vt sesquipes id est, pes o dimidium pedis sesquicubiius,id est, cubitus o dimidiatus: sesquidi, itus, fefquhigerii, sesquipedalia tigna apud Caesarem lib. 4.de bollo Gisgicobid c i crassa pedem oe dimidiatum. Si f.

quipedalia uerba metaphorice opud Horet. in Arte. Ne uero soleὶm cum uocabulis numerorum ac mensurarumsedetiam temporis v modi compon tur.Sic sesquihora,fesquia dies sesquiminctis sesquiannus. Sesquiopera apud Columellammesiuiopiis crud Plauti m sesquiplaga apud Tacitum lib. is . cum uno ictu non omnino amputasset caput miles, altero dimidiato, id esst,non ita forti, sciuit. Graecis qiui no 3bent: ideo. tria κή is νῆα id est tresse miminas Dcmox benes profes limina dixit: oe Xenopi on pro s semstipendio. Pinacbaa r initam: uiliis Lari ia

255쪽

DEAs s R. rarmat numas tetrabachmalis id est,quatuor drach. nasse semunciam pendens:uulgo em lat.

Quot rebus attribuitur As

In magnis amoribus applicatur ptem rebus Vibrae, Pedi,Coelo regero, Haereditatibus, Vsur ecuniae: de quia Fus hic typus est.

Ponderibus i ut Libra. Geometricis ut Ii CPede Eo. LM Furiciat indi Isigero.

a sest in

rebus

m ficis, ut Cato. Haereditate. Politicis ut ura.

Pecunia.

I. DE LlBRA. Quot sunt in consid. in Libra

Duo: Species cst Partes. Quot sunt species Librae Libra est duplex, Romana est Publica. Quid est Romana libra incidit in rationem assis: est enim duodenum linaeiarum, id est, s 5 drachmaru. Romani eam in ratione nummaria aequarut Mina Graecae, quae est celenum drachmaris:

sed addiderunt semunciam quaterarum dracsmarum, proapterea quod denarius Rom. o drachma Graeca idem hasbent pondus,ut ait PInius libro at . cap ult. Drachma Atariis qua Medici ututur denarii arxetei babet pondus. BaasDe Rom. libra cum duodenas habeat uncias, uncia vero . ρ λ ocionui

256쪽

octorias drachmas: octo drachma per ii multiplicatae, fasciunt drachmas 96, quae exacla Ro. librae ratio est. I erunt ut cum Graca m:na,in pecuniaria saltem ratione, conueniaret: Romani semuncium,ut dicium esst,ei adiec ere, id est, o drachmus habet enim uncia octo drachmas ais hoc pascio etiam Rom. libra , quantum ad rationem nummariam, fucta est centenaria. De hac libro passim autores ueteres loquuntur: ta hodie Parisenseri ae fere Gallia tota adhuc Romanas habet uncias sed Germani o maxime Rhenani eas aliquantulum imminuerunt. Vnde o hodie uocabulusunt.

Quid est publica libra 3

Est hodie usitatu libra, quae a ratione assis recedit:

vel et nos latica uel num uaria. i t ' Quid est Zygo statica libra Misenum denum unciatum, Galli Regiam vocant. Ea utuntur negotiatores,pigmetarij, aromatur ij, o omnes qui appensas merces uenditat. Dicta a zygos latis quisunt libri. pendes per urbes constituti.

Quid est Numularia libra

Est ollonum unciarum Est itu bes Romana libra, O dimidium publicae: unde iv octonaria ta selibra publica diacitur: vulgo Marca. Ea utuntur monetari furifices a uas scularii. Libra igitur zuos latica habet duas Mareas, Rosmona sesquimarca. Eingmcm lad undi hat χπεν marct, Ela Romisci, Dundi bat underbulb murat. Ein murct huis uncias oder 16 lot. Einlandi undi baldo pel mehr,namlic, 16 uncias, oder si Lib, E in Rρ sib undi baret Iuncias,oderet loth. Quaenam sunt partes Librae

257쪽

Quot sunt eius Diuisiones

tuordecim. Dividitur enim decies quater et ut hie Mides. I. In Semuncias duas: uulgo Lod. II. In Duellas tres. Duella igitur,dicta a duabus fera tulis,unciae triens es LI I I. In Siciliquos quatuor, sic dictos quὁd femuncia fecent:esi enim ficiliquus unciae quadrans, seu semunciae scimis em balb loth,duae drachmae, smey qumilin. II I I. In Sextulas sex. Continet autem sextula fidia

V. In Drachmas octo. Drachma, Latinis denarius, Graece ολκὴ : omnem uersat rem nummariam: nam denarii argentei habent drachma pondus. Sunt ta didrachmi duarei Romani ueteres. Drachma τι grana habet seu terna

scrupula:estis oriatia pars unciae, femunciae quarta: ineptὲ uulg4 intula cum potius fit inartula.Argentaris Galaliarib in appellant. V I. In Semisextulas duodecim.Donatus putata Cicerone libellum dictum. ψ uncia uncia. V IL In Tremisses octodecim, qui non sunt admos deminusu. V I II. In Scrupula uigintiquatuor. Scrupulum es' tiam gramma dicitur, quia tot sunt Graecorum literae. natinet a grana : nam drachma octaua uncia pars,tema ha

bet scrupula sex siliquar.

258쪽

X. In bifili quasseptuaginta duas. Bisidi Fusiti su ardupla esst. X L In Ceraces seu cerates nonaginta sex: qui om

X II. In Siliquus t 44. Graeci si ρ απιον vocant, id est, bili quae granum . Vulgo Sunt Iobans brot. Penilit sexta scrupuli, icrtiam oboli, decimum octaua arachmae partem: Cy quaterna grana hordei. X II L In Cha os i ir ut biliquast ad eos epitrisia id esὶ csquitertia. Chali us est oboli quarta par contisnetis nostratia grana tria,cum siliqua habeat 4.

X III I. In Grana s et si Graecis σπαρ ia. Gransi cardo est omnisi diuisionsi nostra aetate oe in tribus maxime clitenditur,femucia,drachma et scrupulo.Semsicia continet grana 28s: drachma τα: scrupulsi i . Est autem grammi .liquae quarta, scrupuli 24,drachma τ χ pars.

Quaenam est ratio unciae ad suas partes

Ea quam diuisionis nwmerus indicat visi ira duus parterdiuidatur,dupla: b in tres triplu. tias ad semuncium dupla

ad duellam tripla, ad siciliquum quadrupla, adsextumlumfextupla,ad dracbinum octupla ad semifextulam duo. ' decupla seu libralis ad tremissemsesquilibralis iue decurta

octupla: erfic de reliquis. Quid hodie fit Nostra aetate monetari, aurifices, numularii doctiorer, libram suam a semuncia quae est granorum russ auspicantur: in mediis diuisionibus duplam triplam, quadruplam rationem obseruant: e scrupulo deinceps uicenaria quatera' nariam diuisionem ordiuntur.Scrupuia enim diuidui in i grana,grana in a carrubar, carrubum is 24 minuta, mis

litum in totidem minutula: quod minutissim est.

259쪽

Quot sunt consid. in pede Ronian nDuo: Partes a Vasa geometrica. Quot sunt partes Pedis

Duodecim pollices. Cum enim senum denum digitorumnismerus in afιs rationem minus apte uenire posseι, duodescis pollices murati sunt: nempe ut quaternis digitis quot sunt m transuersa manu seu minore palmo ) terni pollices ro duodenis digitis quot sunt trium transuersarum manust sive palmi maioris noueni pollices, qui pedis quadrantem faciunt, quare: nur. intod etiamnum apud nostrae αtatis verarios manet. Ergo

s cia, eji pollex

Sextans, duo. adrans, tres. Triens, quatuor. incis quin p.

Pediis Senus , sex. Sepsun septem.

L Ar , duodecim. I

Quid est Maior Eli manus extensa, seu tres transuerse: Graech σπιθαμέ:

260쪽

232 DE ASSE.triplus ad minorem. Hisce duobus palmis vulgus hodie ullitur in mensurandis calceis: nempe manu extensa pro maiore palmo: di de medio digito in tergum inclinato ad medium iuncturam se pro minore palmo. .

Quaenam uocas uasa Geometri ea Mensuras a Pocula. Quot sunt consideranda in i Mensuris M.

Duo: Fabrica est Species. 'Quaenam est eorum Fabrica

Expedis Rom. longitudine, tanquam certa radice a rea gula 'innes molira m certa quadra redid possunt,qua parum cubica, partim oblonga fiunt, idip multiplicatione mabica,no ne inter adverbia incluso. Ad quam rem pollices, id est,unche pedissint accommodabiles, ut nulla alia menasura aptior sit.' Quaenam sunt mensurarum species 3

Maximarum 6S Culeus:mediarum Amphora seu inta.

.drantal. mmmarum Sextarius. Quid est Amphora

Esi mensura Rom. quae pedem in omnes dimen omer babet. Dicendo enim, duodecies duodecim duodecies , produacitur cubus millenis septingenis vicenis odioriis cubis, pollia cari magnitudine in quadrum . Amphora igitur ex cubita unius pedis multiplicatione producitur. Dicitur aute etiam

Δρ ραμιον, τάμνον sit βιον, ἡμιμ δεμνον. Medimnus enim binas amphoras continet. Quaenam sunt eius partes Vrna,Modius, Congius, a Sextarius. Quid est Urna

Esi amphora dimidii . Et si duodecies duodecim flea