De prologorum Plautinorum indole atque natura [microform]

21쪽

- 22 faeile adhiberi possit, scurrili potius et rudiori compositionitribuendam esse faelle perspicitur, quamquam risu movendi vim in ea inesse negni non potest. Terentius igitur poeta

elegans et artis poeticae regulas magi curans quam Vilem Spectator mi plausum, omnibus in labidis suis io artificium omnino preVit et reiecit, quod iam veteres grammatici ei laudi Velierunt Euanthius enim in commento de comoedi Zenne p. XXIX), ubi singulas musae Terentianae Virtute enumerat, quibus ceteros poeta comicos insignes superaverit ille, inter

Sed etiam aliis locis occasione data spectatores compellantur, quamquam quicquam facetiarum in ipsa allocutione non inest. Sic in Baech actus IV scaena s exeunte Chrysalus servus laetitia et Superbia efflatus, quod omnia conata prospere

In Truculenti aet II scaena 6 ineunte Stratophanes:

Cum igitur consuetudinem in ipsa comoedia Spectatore alloquendi latissime patere videamus, nihil est cur mitemur etiam argumenta, etiamsi a fabulae personis exponuntur, non artificio quodam a poetis omicis actioni inseri, sed ipsis audientibus pronuntiari. Semper autem tenendum est, quod non satis accurate adtenderunt viri docti, hoc fieri praeter severas artis Scaenicae leges, quibu postulatur, ut ab unaquaque perSonne in agendo et in loquendo veritatis et verisimilitudinis specie Semper Servetur. Quem enim accurate legentem non offen

Dναε re Simul nunc vere decretumst mihi

quae verba nostro iudicio histrionem magis decent, qui prologi

munere fungitur, quam per Sonam in ipsa fabula parte agentem. Tamen ero plerique critici hanc rem ne vel bo quidem dignam esse censuerunt, cum in aliis, quae ad eandem rationem referenda esse existimo, omne haeserunt et interpolatoris

vestigia deprendere sibi visi sunt. TRINUMMI enim prologum ut una omne Voce propter brevitatem et elegantiam laudibus ectulerunt, ita etiam in ea re viri docti consentiunt certos quosdam Versus non ipsius Plauti esse sed post eius aetatem ab aliis additos. Priusquam autem de hac re et de totius prologi indole qualis mihi esse Videatur accuratius inquirere instituam, pauca praemittenda sunt de regula quadam a Rit schelio constituta ), ad quam in uni erSum omnes prologos Plautinos dirigere posse ille sibi Visus est, et qua etiam hodie nonnullis repugnantibus plerique critici ut rata atque firma niti solent. Ille autem sibi persuasit omnes istos locos, quibu nomen Plauti commemoratum est, iam per se ipsos nulla adhibita sententiarum continuationis disceptatione indicare traditam prologi formam non posse ab Sarsinate poeta originem ducere, Sed tribuendam potius actioni recentiore tempore factae quam ad sententiam ferendam commotus est loca Plautina, quibus semper vel de Plotilo ipso vel de Moeeio Tito vel de lolitin Iethhi Verba fiunt, conferens

cum more Terentiano, quo ubicumque de Se loquitur auctor numquam Terentium Semper oeslαm nominat. Foliasse addi potest etiam Aristophanem in eodem genere numquam nomen

i Parerga Plautina I p. 233.

22쪽

nihil valet haec analogiae ratio. Ex omnibus enim his exemplis, etiamsi complura ongeri possunt, nihil aliud colligitur nisi quod iam per se patet lienisse poetis de se loquentibus Verbum poetae ponere. Ei autem qui eum Ritselielio certam legem fuisse contendunt non debere poetas proprio suo nomine uti, hodierna cogitandi et seribendi ratione atque usu impliciti quasi et constrieti esse mihi videntur Nos enim non modo ridiculum sed prorsus intolerabile esse existimamus si quis

scriptor vel poeta sive in lyrie siVe episto Sive scaenico genere de se Verba faeien non generalem luandam notionem eligit, sed suo nomine utitur Apud Veteres autem non eundem sed longe lienum morem fuiSse magna exemplorum copianos edocet, eum fere omne poetae clarissimi in carminibus se nominare solerent', Cur autem quod licebat elegiacis poetis et picis non eodem modo eaenicis licuerit, vix ana causa

asterri poterit. quae eum rita sint eis adstipulandum esse censeo qui abiecta lege Ritseheliana sola ex ipsius loci et sententiarum consideratione contemplationeque iudicium faciendum esse contenderunt Videamus igitur ipsum prologum. Tresso

aulae in Senena Spiciuntur duae pei Sonae, qua non mortales homines esse Sed divinae naturae fortasse iam ex quibusdam vestimenti iudieiis spectatores cognoscere potuerunt, LuXuriai Catullus Tibullus, Propertius, Ovidius, IIoratius saepissime Vergilius georg. IV. 562. ' Contra Ritschelii opinionem primus pugnavit C. ZiaiZko, quaestiset et Ueber die lautin Prob)ge Alig. Gesichtspuit te. p. 2. Quamquam in ipsa re prorsus idem atque isse sentio, tamen id tuod summum ei est

atque locupletissimum argumentum probare non possum. Nam in autontimorumeti prologi v33. T-s: P an esse Stendi et q/me esset nunc tu scripserit Et quoius, cteore sit, ni PQrram Dictaei momm tum rem Seire rostrum, id dicer6m. verbis qui scripserit non Latinum, ut ille voluit, sed iraeeum austiorem Terentium significasse persuasum habeo. Iniuria quoque me iudice hos ver8us XJaut nitimorumen loco, quo traditi sunt et bene ad sententiam quadrant, in ecyrae prologum priorem Ziat Zko transposuit.

et Inopia, et paucis verbis per tres Versus sic inter se colloquuntur:

LUXURIA.

Adras em licte sunt,e re i intro nunciαm. Deinde postquam Inopia matris verbis obsecuta in aedes Lesbonici introivit h. e. de scaena decessit, Luxuria Sola relicta spectatores alloquitur, ut de nonnullis rebus eo certiores faciat. Atque primum quidem et ipsius et Inopiae nomina Spectantibus patefacit et quam ob causam Inopia filia in adulescentis domum missa sit exponit. Quo facto quia in prologi Semper argumenti enarratio proferri solebat, in hac fabula rem aliter institutam esse audientes edocet: timens ne eae escietis Dbti uer ne qui huc enim G resin Obis veri6ni. quibus Verbis nonnullas res didascalicas ad nomina fabulae et auctoris pertinentes addit: Nili Orcteo nomen est Thensetur Dbvlαρ Philemo serissile Picturus orsit hcti hctres, Nomen Trinummo scit nunc OC OS Oμα Ul limul sospicere hαnc noliten Fαθαἰαm.

tot orationi finem imponit. Qua in compositione mirum est et in omnibus quo BoVimus huius generis prologis et latinis et graecis inauditum, quod initium prologus noster capit e diverbio duarum agentium perSonarum. Nullis ad hanc rationem angustiis poeta coactus est Nam eandem prologi dispositionem et easdem personas

23쪽

allegoricas etiam servare potuit, si Luxuriam iam ab initio narrantem fecisset se ex domo adulescentis prodigi decessisse, sed filiam suam misisse Inopiam. Itaque causam Si quaerimus, cur poeta consilium suum inierit, vix alia afferri poterit nisi eum noluisse solam dare narrationem, sed agentibus statim in scaenam personi inductis quasi media in res rapere Spectatores. Quod igitur antea de omnibus quos tractamus prologis in universum significavimus nostro loco confirmari videmus et eo clarius perspicimuS, quam pervet Sa Sit eorum opinio, qui poetas in prologis componendis id maxime consuluisse contendunt, ne differentia, quae interesset inter prologi narrationem et ipsius fabulae actionem, exstingueretur. Consilium autem prologi ad formam scaenicam redigendi tantum abest, ut poeta per totam orationem persecutus sit, ut ne ultra prima quidem rei initia transgi ediatur. Paucis enim post versibus Luxuria via subito deflectit et partibus quas antea egit velut depositis omnia insequentia profert quasi esset histrio, qui poetae nomine et voluntate ante fabulae actionem de nonnullis rebus spectatores certiores facit. Neminem fugere potest duo genera prorsus diversa hic a poeta mirum in modum inter se permixta et conssata SSe, quae ratio a nostro more et iudicio alienissima est. Attamen vix quisquam ex hac discrepantia interpolationis vel retractationis vestigia indagabit neque dubitabimus quin haec omnia ab uno poeta uno consilio eomposita Sitit. Iam ad versus i8-2 accuratius tractando transire poSSumVS, e quibu magna ex parte pendet, quomodo toto de prologo iudicandum sit. Ilis enim in versibus, quibus de fabulae nominibus agit Luxuria, non modo Ritschelio et qui eum sequuntur nomen Plauti offensioni fuit, sed alii etiam ex ipsa re et Sententiarum progressu demonstrare conati sunt Versus esse Spurios et posteriore demum tempore a doctis grammaticis adsutos j Quamquam omnes fere critici huic sententiae

adstipulati sunt, tamen eam recte Statutam Sse mihi persuadere non possum. Vt enim Silentio praetermittam, quam exigua sit probabilitas qua qui grammatico recentioris aetatis hos versus obtrudit, ipsa Versuum forma clamare videtur se esse genuinam et ab ipso Plauto profectam. Qua enim ratione verba:

Ut lieρα fossidem hunc nomen subtilum explicari possunt nisi tum, cum primum fabula in scaena agebatur, a Luxuria pronuntiata Sunt, aut quae tandem causa quemquam commoVere potuit, ut post primam actionem tale aliquid prologo genuino adiceret Neque magis in sententiarum progressu mihi quicquam inhaerere Videtur, quod iustam Suspicionis ansam praebeat. Etiamsi enim eoncedendum est paullo clarius et accuratius poetam Signifieare potuiSSe, quomodo singula inter se nuntiata coniungi voluerit, tamen si minus formam quam sententiam reSpicimuS, omnia plana et aperta Sunt. Immo ne forma quidem ostendetur neque eo dubitationis progredietur, ut eum Bergkio' de lacuna ante s. I 8. statuenda cogitet, si quis in memoriam reVocaverit aliorum prologorum locoS, quibus Simul et nomen fabulae pronuntiatur et argumentum exponitur. In Milite enim Glorioso Palaestrio

res indicavit, oratione insequenti promissum suum ita persolvit, ut primum duobus Versibus nomen fabulae et graecum

et latinum brevissime attingat, quibus deinde nullo facto transitu statim enarrationis initium subiungit his verbis 'i:

eis recte uestim et Dubium frui timentum subulcte itinent, in frunsilui 3. IS. d Prorsus relictili Cm Perbit. p. a non dubium est quin nostri proloqi 33. IS-2 prunimctficorum fudi debe tritur. i Opuse philol. I. p. 6I5 Berghius talia fere intercidisse putat: ed nisi molestumst nomen dure imbis Bolo Comoedicti quum niOdo cluri Sunii 3. et Non ignoro postris. T. ab Loreligio et Brixio, novissimis huius tabulae editoribus, complurium verSuum iacturam statui. Ilorum autem

24쪽

me isquilum h si si inde mitra Cucretice. q. S. Inde eum iam perspiciatur quam aret vinculo inter Se haeduae res, nominis pronuntiatio et expositio arp umenti, coniungi soleant, etiam elarius rem illustrabunt ei loci, quibus

quamquam unum modo Se loeuturum esse prologi actor indieat, tamen revera utrumque profertur. In Casinae S. I. prologus haec: Iurm cte iτα Si Stini, nimi in et Portile Comoedicti nomen, ire obici Ola. Insequentibus autem Versibus non modo, quod XSpectamuS, fabulae nomina profert: 'umVnoe Occtitii hcte comoedi tGrctere, utine sortientes Dishilus Nunc Grαece crissis, Postic rursum, nuοLulino Plutilus ei in rebunti nomin6. Sed his verbis prorsus eadem ratione quam modo in Milite Glorios Vidimus, argumenti narrationem, de qua antea nillil omnino dixerat, adnectit: ne hie metristis cibilus ei Si litice. q. S. Et simillime quidem, ita ut eum initio solo de argumento X- ponendo Verba fiant, tamen ipsam expositionem res didascalicae ad fabulae et auctorum nomina pertinente antecedant, res se habet in Mereatori prologo S. 2:

rationem quae non iustis in ausis sed mera in libidine posita est, liroliare non Possum. f. quae OStea de Mil. Glor. Prologo exposui. Ilanc lectionem vulgarem perperam tentatam esse existimo. Cod.

Verit atque eum eo de tuo nune agimus loco contulerit, vix offendet in eo, quod poeta postquam spectatoribus usitati generis prologum exspectantibus de argumenti narratione rem in hac fabula praeter spem et opinionem institutam esse explicuit, insequentia non sollemni quodam, ut critiei iusserunt, exordio induxit, sed ad bicorum modo laudatorum similitudinem nullo facto transitu si perrexit: mi Gr iee nomen est ThenSctvr Ictbissct e. q. S. Ad extremum ne id quidem negligendum est, quod exeunte

oratione Verba stillum est, quorum Vim et significationem ex locis quales sunt Mereat. s. 28 et Terent Eun. s. si cognoscere poSSumus, Vix recte apteque posita esse identur, Si

statim subiunguntur illis versibus, quibus praeter audientium exspectationem se nihil de argumento prolaturum esse prologi actor dicit. Ilis omnibus quibus iam satis demonstravisse mihi videor neque in ipsis verbis addubitatis neque in singularum sententiarum ordine quicquam inesse, quo eritiei suspiciosi ad VSs. 8-2 expungendos Vere niti possint, multo etiam maioris momenti illud accedit, quod exstinctis his versibus omnino intellegi non potest, cui tandem bono totus prologus a poeta conscriptus sit. Cum enim dubitare non liceat, quin Luxuriae et Inopiae personae fabulae actionis revera plane experies j eadem ratione, quam iam antea in Aululariae prologo depinxi, ab auctore prologi nullam aliam ob causam inventae sint, nisi ut ante ipsius comoediae initium spectatores de quibusdam

rebus edocerent, iure quaeremuS, quae potiSSimum res earum

quae in prologo enarrantur poetam adduxerit, ut ad eam proferendam certas quasdam personas fingeret. Quid autem ita

roganti responderi potest versibus l8-2 delotis' i enimi Ne quis male hoc intellegas, quod iam supra significavi, expreSSehi repetam in horum prologorum genere res ita se habet, ut si respicimus prologi narrationem, prologi actor magnas in fabulae actione partes agere videatur, in spesitamus ipsam fabulam eum nullas omnino habere apparet.

25쪽

quae inde a prologi exordio us lite adris i 5. a Luxuria enarrantur omnia eiusmodi Sunt, ut ex eis discant spectantes et quae sint personae modo in eaenam progressae et quam ob causam processerint. Quo laeto nos ea audituros esse ex- SpectamuS, quorum causa tota deorum ex machina inventio

facta est. Et quid sequitur Luxuria se de argumento nihil prolaturam esse profitetur et spectatores monet, ut Valeant et eum silentio adsint Nonne ridiculum hoc est 2 An serio quisquam putare potest linius rei causa tanta molimina poetam instruxisse Ut igitur brevi sententiam meam aperiam, mihi quidem illi versus, quos insatiabili fere suspicione omnes docti persecuti sunt, totius prologi quasi sanguis et medulla esse videntur. Difficile est dictu cur non ipsum argumentum in prologo narratum Sit Verisimile existimo poetam latinum iam in omoedia graeca rem ita institutam invenisse, ut senes duo qui initio fabulae in scaenam prodeunt, argumenti proferendi

munere fungerentur, et hane rationem turbare noluisse Re

ita disposita fortasse prologus omnino omitti potuit. Sed quia

res nonnullas didascalicas eum spectatoribus communicare Voluit poeta prologum seripsit, et ut eum ad rei scaenicae formam accommodaret, allegoricas Luxuriae et Inopiae personas inVenit. Quae eum ita sint mirum fortasse videri potest, quod editores ad unum omnes versus laudatos damnaVerunt j. oceos minus fecisse crediderim imbecillimis quas antea commemoravi nonnullorum ratiocinationibus fretos, quam quia totum prologum perlegentes aperte persentiscere sibi videbantur in illis versibus nescio quid offensionis inesse, quo impediamur, quin eos ab eodem poeta atque cetera profectos esse nobis persuadeamus. Ac profecto aliquid miri et duri inhaerere et ipse Sentio et fortasse unusquisque qui accurate perlegerit prologum, sentiet. Quid autem hoc sit a nemine hucusque quantum Seio claris verbis dictum est. Se quidem iudice liae in

' Ne Ussingius quidem, qui versus uncis non seclusit, quicquam ad eos defendendos proferre potuit. Recte iudicavit unus temeyerus, qui nuperrime Brixit editionem fabulae nostrae luariam Curavit.

eo posita est offensio, quod versus res didascalicas continentes Luxuria pronuntiantur, in quam talia proferre minime cadit. Poeta enim, ut iam antea Vidimus, Luxuriam et Inopiam actionis omoediae quodammodo participes fecit ita, ut non videantur personae ad Solum prologum proferendum effictae sed personae ipsius fabulae Inauditum autem et prorsus contra Summas rei scaenicae leges factum nobis videtur, quod dramatis personae extra actionis quasi fines egressae de alienis quae ad praesentiam, ad poetam, ad fabulae nomen pertinent rebus verba faciunt. Et re vera nulla nisi in hac re legenti haerendum esse clare perspicitur, si prologi verba non ab Luxuria sed ab histrione quodam pronuntiari animo nobis conformamus. Statim enim omnis evanescit difficultas et ab initio usque ad finem proclivi currit oratio. Alia autem est quaestio, num idem quod nos de hac re etiam Veteres senserint, et num incredibile sit talia quae nobis magno in vitio esse videntur unum eundemque poetam Veterem, fortasse Plautum ipsum, componere potuisse. Quoniam igitur non eorum possum amplecti sententiam, qui unam omnibus temporibus omnibusque poetis esse artem praedicant et ad

huius verae artis leges omnia Verorum poetarum opera SSeiudicanda, unam ut recta statuamus rationem eam ineundam

eSSe existimo, ut nos imbuamus atque insinuemus in seriptoris ingenium et consuetudinem et circumspiciamus, num quod semel accidit pluribus possit stabiliri et confirmari exemplis. Prorsus autem eodem spectat alia prologi nostri pars, in qua Sane nemo criticorum quicquam duritiae aut difficultatis inesse Sensit. Quodsi enim Vss. . et s. Luxuria nomen suum et filiae spectatoribus profitetur his verbis: Primum mi hi Plautus nomen tim tria indidit: Irim hunc utem mihi pnctium esse Voluit Invictin.

poetae commemoratione eodem in genere atque supra Vidimus contra nostras rei eaenicae leges peccatum esse elucet').

Quomodo nostro more agendum sit, ex his Goethii verbis colligere possis Faust II. Teil:

26쪽

Toto igitur ii prologo duo diversa genera inter Seboiissata PS, Videmus, cum orationi poeta illi tuidem eaenicae foranae speciein imposuerit, in singulis autem Luxuriam non ut fabulae personam decet loquentem fecerit, sed ut accommodatum est histrioni prologi habitu induto. Attamen de haere, quamVi mira nobis Videatur, aliquid detrahere velle eo minus licebit, quia etiam Si unus resecando eximitur locus, tamen alter restat, iuem nulli eriticorum attificia e medio tollere poterunt. Neque singulare lioe esse in Sarsinatis poetae at te vel inauditum eum alii loci nos edocebunt tum Mercatori liuo iam nos conVertunus prologus, in quo deversibus quibusdam modo tractatis simillimis uberius exponendum erit.

MERCATORIS comoediae prologum pronuntiat Charinus adulescens, qui ipse quoque primas in fabula agit partes.

Quippe tuoniam ad eum eiusque amorem omne in Senena res agendae referuntur, apte nec sine consilio hanc potissimum personam ad praefandum poeta elegisse Videtur. Tota autem eius oratio facile dividitur in duas paties, quarum altera indea VS do usque ad finem continuam continet argumenti enarrationem, eum in priore parte res et laxius modo cum argumento Vel omnino non cohaerente proferantur. Atque in omnibus huius generis prologis, in ivibus praeter argumentum

e. q. S.

etiam alias res poeta eum spectat olibus Communit at restentiosum ars eritie ita Versari solet, ut illi a ceteris argumenti expositionem anxie secernere et egregare studeant, quam ut genuinam primo Vindicare poetae non dubitant. Celei a vero quaecumque non reto inculo eum ipso argumento connexa sunt, in suspicionem Vocare conantur et uni sive hiribus posterioris aetatis recensionibus tribuunt. Itaque etiam nostro in prologo quamquam Sane non defueriint, qui ars umenti luoque senarratione offensi totam Charini orationem in panstulos versiculos constringendam esse eenserent, ' tamen plerosque inter doctos eonvenit posteriorem orationis partem quamvis uberem et copiosam proi sus esse aptam et a primo poeta profertam.

Quod si vero in singulis difficultates haud exiguae exstant et complinibus locis traditam librorum scripturam labem traxisse nonnulli statuerunt, quam alii aliis rationibus auferre conati sunt, quippe quia inde ad eam quam nos instituimus de prologorum natura et indole quaestionem nullum omnino fruetum capere possumus de illis rebus nunc disserere nolumus et solam priorem prologi nostri partem tractabimus. Sed quia in nepotissimum partem eritiei auctoritatem Rit schelii secuti possim habuerunt eum Singulorum Versuum ordinem tanta libidine turbarent et perverterent, ut quid traditum sit, suid mutatum Viceognoscere possis, priusquam ad id quod nobis proposuimn animum adten himus, de versibus ordinandis quid ego censeam et litibus de causis me paucis explicare necesse est. Pro ei seor igitur a Vss. li, et T. in miserrime truncati in libris sic exurati sunt: Et Fio hoe sui umbo more metiorum mulorimi instili Per me sine Preconctius Stim CDSSumq. in ilico.Quibus in emendandis per se quidem duplex iniri potest ratio. Is enim qui persuasum liabet ex Versus T. Verbis graviter mutilatis quae genuina fuerit Versus forma etiamnunc

27쪽

in luti et lianc iam ingressus est Rit Sehelius illi Versum laudatum in lianc formam redegit: Pro mU Ii'SOncti sim d os inde ilico.Quam correctionem quae sane non nimis longe ab eis quae codices exilibent reeedit, quantiluam ne ipse quidem Ritschelius extra omnes positam esse dubitationes censuit, eum potius uictu relurum ora professus sit. Si ei ibro iii sic librorum si emcto P nil l ri conficterii tamen fui post eum de prologonoStro egerunt, Summa si lileia ludit antes vel praeclarissimam esse hane emendationem praedicant vel etiam tam eam certam esse affirmant, ut posterioribus ne Verbum tuidem mutare fas sit. Sed quia verba sic restituta eo quo tradita sunt loco staren in OSSunt, post Ver Sum Secundum ea transponere Rit schelius non dubitavit, et quia ne sic quidem oratio recte progi sed Videbatur, etiam Versus - ab anteeedentibus, quibuscum aret et apte coniuncti sunt, transpositione illi avulsos e loco moVit. Ilaec ero emendandi ratio, quae quod non intellegitur statim urit et secat, eum ab is quibus ego imbutus sum artis eritieae legibus hine aliena sit nulli, modo a me imitetrare posSum ut illius mutationes comprobi m. Alteram potius viam ingrediendam esse eenseo, tua ubi propter maneam librosum traditionem magnae exstant difficultates, eas ita expedire studeamus ut ex integris orationis partibus loco depraVato medelam nili ramus. Petius nim mihi videtur ex integra parte petere quomodo Verba mutilata aestituenda sint, quam ex liis divinatione testitutis colligere quid de ceteris iudicandum sit, praesertim eum nostro loco, si piis traditum Versuum ordinem perlegerit examina Veritque, laeelatum eum

esse et diseerptum vix sibi persuadere possit. bl igituri quia non sine opera exilischelii set Goeiγi reeensione Perspieitur, quonaodo in odieibus versus se excipiant, traditum versuum ordinem, qui nisi in Ussingit editione nus piam legitur, lite adseritiam: L res simul nune Iere deeretumst mili:

agendum est, ut Sententia cum antecedentium tum insequetj-tium versuum accurate perlustrata eruere Studeamus, quinam fere sensus Versus corrupti fuerit. Et eum ex eis quae inso-quuntur facile intellegas fuisse in verbis depraVatis, cui us. IS: Num morem cte clinos Bili sectari potens causa quaedam subiciatur,' Chai in haec fere exprimere in animo fuisse crediderim. Ne hoc quidem quod nunc facturus sum amatorum more institi Vs. I 63, nam amorem solent eum multa alia vitia sequi tum multiloquium et pauciloquium quae Sic inlinerent inhiati, ut ubi necesse Si proferri quae Sint ad rem, taceat ille et pauciloquio utatur, talia contra quae nihil ad rem adtingunt neque usui Sunt, magna eloquatur loquacitate. Itaque equidem non ago e consuetudine amatoria, quod nunc vobis promitto me quae ad rem meam pertinent omnia ab initio et

ordine Vobis narraturum Sse VS li), cum amatore Soleant hoc ne tuire Loquax autem Si Vobis SSe Videar, etiam propterea mihi irasci non fas est, nam in hac re Subiectus sum imperio Veneris. Sic fere explicanda eSSe een Suerim haec Verba, quae gravissimas difficultate et cura Viri doctis creaverunt, neque inepta aut insulsa mihi videtur liae multiloquii exeusatio. Fortasse non inutile hie comparari potest fragmentum

verunt.

28쪽

'L 3κMι, , , Menandi eae illa od partem prolo et fuisse aut saltem introduxisse argumenti narrationem inter omnes ponVenit:

sed suae recentiores duo. Ussingius et Leo elue ubi aVerunt, Illam tuam i andem tuam modo significavi rationem inierunt, talia sunt in P neque luantum Video euii suam illiue probaVelint ni timerenti tuam probaturi sint. Ussingius enim linee: Mρα φοr conuic Oolus uetes Si in in Plico, quem Versum orientum liotius luam Pommentum n mi inandum

esse recte GoetZius iudieavit. Quod vero ait inset ad Leonis propositum:

neque ei contigisse ut Plauto restitueret advertitum se ilico hucusque inauditum persuadere mihi possum, suam suam in gaillo et docta dissertatione opinionem suam stabilire studuit, et satis Inge Verba emendata a litteris traditis reste lunt. Quodsi iam ipsi conabimur num forte probabiliter statuere nobis Pontingat quae fere fuerit versus depravati minia genuina, praemittenti sunt nonnulla de anteestilente Versu, imoentia hic ita est coniunctus ut ei intineat suae sit demonstratiVi pronominis De vis et significatio. Nullo autem modo fieri posse, ut retinentur inuiorami quod eodex C exliibset fastile ex toto antecedentis lationis tenore intellegas simulitiae ad Veram perducaris seripturam mus ,rum lectionem eodicis Is mulorum respiciens. Neque vero de uno hoc verbo dissentiunt interpretes. Sed etiann issiario huius versus Ilaeo ubi libri praebentes Vel SSU. Inoniam lio ferri posse non videbatur, alii alia proposuerunt. Pelfectum autem instili a vertio insistendiderivare solent viri docti, quod similem in modum hic positum Sit, atque tritonom insistes e, molium insistere apud Phintum et Cieeronem legimus uanuiuam hoc sieli posse nemo ne-

tium significationem habet constanter contendendi. f. Terent. Audi . S.I 6 Sq.:

Plautus Mereat. S. 23s: Inplure uolum imire. Fortasse etiam recte restituit hoc verbum IJssingius in Plauti Amphitr. S. ii: Eu ticte tini uel in fesci esse inplus, elumiful ubi suae exeogitaverunt ceteri vel minus apta sunt Vel ingerecedunt abollieum seriptura. Quoniam autem e lio verbo accusativus eum infinitiVo pendere Solet, recte quidem, si Statuimus significationem modo commemoratam se habere Videtur traditum esse. is si quis addit in initio Versus pro ceterorum eodicum lectione et librum vetustum B praebere sit, facile opinor sibi persuadebit, huius Versus formam genuinam

Quid autem ho fuerit continetur Versu inse luenti. Atque quam is depra Vnta sint eius Verba, unum quidem Satis elare perspici potest. Quod enim s. auctor reVertendum esse

dicit, ut contis elo suntur, eum iam antea Xposui SSe Se conata enarraturum,SSe apparet. Itaque Verba conum Stim ESSE incorrupta ne sue ullo temptanda emendandi conamine eertum est. Neque minus certum existimo nullum no poSSe elicere probabilem sensum ex ultima Versus oe Gille SiVe SerVamus Verbum Leonem se tuentes Sive scribimus ilico quod Voluit itfehelius. Contra verisimillima videtur Ussiugii emendatio OPlico P. quod ante conctius Stim exstat, facillime oriri potuit exta vel , quibus compendiis Saepius relatiVum pronomen ieribae exprimere Solent. labemus rigitur: si ue

29쪽

Concitu Sum . . . . UTIQUO. Iam Si quaerimus qua ratione haec

eum antecedentibus coniuncta fuerint, etiam coniunctionis for-mnin Sine opera ex ignis traditi eruere poSSumus. Persuasum enim habeo mea corruptum Sse ex nec quod ea, ut oratio sie progrediatur institi non more amatorum faetum esse, quod ea quae conatus Sum . . . explico . nec omnia cum certe stare existimem, minus confidenter de eis quae restant iudicare auSus Sim, nisi eonfirmare posse milii Videor Verba os Stim meram esse dit tograptitam ex antecedentibus itis stimexortam. Quid autem deliteseat sub litteris tando difficile

est dictu quod ex eis quae antecedunt elucet hoc potissimum contra morem amatorum factum esse, quod non in solitudine, ut Solent amantes, Sed ipsis spectatoribus enarrat Charinus amore Suos, pronomen Ohi in Versu stetisse opinor Duos igitur hos versus ita restituo:

Quibus probatis iam quo tendit quaeStio nostra progrediemur, ut versibus singulis diligenter perpenSis Videamus, numquid tueri inde ad compositionem prologorum rectius intellegendam facere possimus. Et in primis statim quibus initium orationis suae Charinus facit verbis:

i Aliam versus expediendi viam mihi indicavit Vahlenus. Ilio enim

ipse suoque a codicis, scriptura profectus versum T. ita depravatum esse Persuasum habet, ut singulae voces a scriba perturbatae sint et male distinctae sententiam autem genuinam hanc fere habuisse formam: Fit puriore esse more mutorum i liti Per voS, α ΗΠ conctius, Stim in leae ilico.Quamquam ne sic luidem omnes difficultates demptae esse mihi videntur, tamen silentio Praeterire nolim hanc rationem, quae maxime Iroliabilis

mihi videtur Conferas autem ad sententiam Poen. III. l. db: Horunc hic nunc Cctuset hue iactitur vectulo rem subuluet ad formam Poen. III. i. ad: Scilic rem Dictei obic quid vostru Perct mihi Pus siet.

enim qui hic b)quitur, eum sit persona ipsius fabulae, omnia

quae proferenda sunt eum ita prolaturum ESSE EXSpectamus,

ut aut invicem eum altero quodam aut solus secum ipse colloquatur. Sed mirifice et contra leges scaeniens factum est non modo quod herolum sibi altiluid esse Charinus profitetur, sed etiam quod omnino se argumentum elocuturum esse diserte indicat, quae verba talia esse dilucide apparet, ut nostro quidem iudicio a nemine pronuntiari possint nisi a persona Scaenicae actionis plane experte. Rursu igitur, quod iam saepius vidimuS poeta est quae nobi in agenti per Sonae os atione respiciendae sunt formas et regulas caenica non curavit, sed quia gens illa persona prologi Vice fungitur, eam etiam ut prologum decet lo luentem fecit. Sed vix suisquam dubitare poterit quin nostro loco ea, suae nobis intolerabilia esse videntur, non intei polatione Vel altera recensione eootta Sint, sed ab uno poeta uno consilio effecta. o tenendum est et inmemoriam reVocandum ei locis, quibus quamquam simillimum occurrit, tamen recentioris aetati retractatorem saeviisse viri docti pro certo confirmant. Neque minus quam haec Charini adulescentis verba nos proximis in Versibus offendere debet,

quod ipsos ille alloquitur Spectatores:

De qua consuetudine quoniam supra iam copiosius quid iudicandum sit exposui, nunc ad illa legentem delegans rem accuratius non persequar, Sed satis sit hic admonere etiam hanc poetae rationes ii ab nostra componendi arte plane abhorrere.

is in rebus eum critici quicquam miri inesse aut omnino nou Senserint aut certe elaris Verbis non dixerint, eo graVioribus dubitationibus in eis qui subsequiuitur versibus exati

30쪽

sunt. Tullius fabulae et poetae graeci latini in nomitia eum audientibus communicantur: Grαece uese oculur Poro Phil(nmnis: Veni utino Merectior smee Tili. quae verba ineptissime esse inserta ne sue ullo modo eis ingenuina prologi forma locum fuisse ad unum omnes consentiunt. ne ad iudicium faetendum eum variis singuli ratiocinationibus perdueti sint, ante omne eorum recognoscenda erit sententia. iiiii orationis continuatione disceptata demonstrare posse sibi visi sunt ne sue ubi traditi sunt neque alio prologi loco Vel SUS DOStro iam tuam Stare potuisse Et sic quidem illi ratiocinantur, ut dicant, eum initio orationis suae Charinus se

duas res et argumentum et amores Suo elocuturum,SSe professus Sit, omnia quae reVera postea proferuntur SiVe ad unam sive ad alteram rem referri posse debere. Tituli autem nomen- elati eum ne lue amorum pars sit neque ad argumentum pertineat, apparere a Verba quibus res didasea liene continentur, toti prologi consilio maxime repugnare neque ab eodem poeta seribi potuisse, a pio primi orationis Versus compositi Sint. Sed si animo nobis fingimus poetam omnino consilium spectatores de rebus illis didascalicis edocendi cepisse, eum nullo modo melius hoc efficere potuisse concedendum St, quam ut inbullae et poetarum nomenelationem ipsi argumenti enarrationi anteponeret. nec enim ratio et per se aptissima est et in prologis Plautinis saepe adllibita Neque ea re difficultates reari, quod non diserte nominum commemorationem poeta ab argumenti expositione seiunxit, ex Militis Gloriosi, Trinummi, Casinae prologis discere possumus, quibus locis iam

Supra Sue Stim ut Stenderem, quam ei Verse pleri tu de eis

eritiei iudieaverint. Sed necedit etiam aliud illi auctorem prologi consilio et ratione versus in eo luem tenent loco poSuisSe eo magis confinitetur et stabiliatur. Ut enim uberiorem Charini enarrationem serum suarum defenderent, Suo iure nonnulli

commemoraVerunt de itineribus quae Mereatui ac reXerrendae

Putre et bere ultim in m metis miSi Ahodum. Quocumque igitur mentem Versamus, recte singultis inter Se conneX S SSe Sententias ni clue commode progredi rationem videmus neque illinc quicquam suspicionis Versibus nostri infesti patiemur. Brevi modo attingam eorum sententiam, qui post Plauti aetatem Versus additos esse censuerunt, quo Ciri sore Domuni ium ei litores uoli tibi ol oblium Gr tecum fα-btilia nomen et holorem offulctbunt. ' Parum nun considerat hi ad iudieium faetendum eis utuntur, quae ex ipsis demum prologis nobis discenda sunt. ne sunt causae luibus recentiores nixi summa fiducia versibus illis genuinam originem deroga Verunt, in quibus nihil inesse fidei et gravitatis quicumque nimo non occupato ad rem ggreSSi irrunt, facile perspicient. Idem opinor necidisse nostro loeo quod Trinummi prologiversibus de inibus antea dixi, quod viri docti aliquid inhaeret emiri et quod legentem offendat aperte sentiebant, sed luid hoc

Sit, neque Satis accurate intellexerunt neque studuerunt indu gnae. Dubitationes autem inde rursus oriuntur, is uod CliarinuS, fabulae person , non talia profert quae ei sonae fabulae apta et neeommodata sunt, Sed refert res dida sentiens ab acii meseaenica longe remotas. Si igitur ad Vixum rem reSeeamus