Martini Lange ... Rudimenta doctrinae de peste

11쪽

PRAEFATIO. VIIcim mihi itaque ex acadc-rniis reduci tuendum esset in loco, tibi continuus pestis metus ut, celssariMm esse auxi , eriam mihi de peste cognitionem, saltem theoreticam acquirere. Pervolvi igitur horis a Praxi acuis optimos de Pote scriptores , quaque mihi Oeat te Igniora videbantur his pagellis ordine accuratim collegi Vestem in veras suas distinctas ne-

mediis di erfit potem dici possunt, conscri s.

Huncce in ' Proprium issum primo conscriptum libellum tibi nunc sibi, lector benevole

se accuratiorem cognitionem Pro

siturum fore, iit is ad ulterius enucleandam potis doctrinam, Frα- sertim naturae lasmatis e silentialis, specisci ii contra eam remedii, respondentis notioni ejusdem

12쪽

vm PRAEFATIO.dem natura eroe quoe, ut ver te fatear, hucuique ignota medicis mansit, cau*mque coistituit, quare a Peste Correptorum tam pauci evadant.

Gratulabor mihi multum, si hocce li bello quidquam ad salutem proximi contulero, lectorumque desiderio aliquatenus Misiecero. Dabara Coronis in raniol ania

1783 die et Octobris.

13쪽

estis est summus gradus febrium om nium malignarum contagiosarum, epi demicarum cum bubonibus & Car hunculis.

Enucleatio haracterum, Pestis notionem in

gredientium.

I. Omnem prorsus pestem cum febre occurrere conte'do, Symplomata ejus essen

14쪽

tialia ex capite de Diagnos abunde ideVincunt. Naturae Conamen esse dicitur omnis febris, quo impura a puris separet per consueta colatoria morbo sum ex corpore humano educat, id quod in peste contingit vel Xpulsione per sudores, Vel depositipne per Bubones Carbunculos, ut plurimum Utri Sque, 9 nihilominus tepe fere omnes peste correpti extinguuntur superat enim ferocia mali tam naturae, quam Medicamentorum vires, mortem ita p0pularem inducit.

Diversa, major, minor est febris pro diversa iasmatis pestilentialis volatilitate, tenacitate, copia, benignitate, malignitate, dispositione a statu corporis aere, epi demiis, ne non complicatione cum aliis morbis. Multifaria hinc etiam febris est. Si enim lasma pestilentiale migret in Corpus forte plethoricum, febris pestis erit inflammatoria ν

αλ Ideo sestii inter anthematicas debres elassificatur.

15쪽

ria scin corpus cum sanguine dissolutorii putrida si in debile aquosum, irritabile, pallidum, molle , erit nervosa; si in eorpus bile turgens biliosa Complicata erit febris, si harum febrium species aliquae conjungantur. Complicatis frequentissima ex iis est pestis putrida nervosa rarius inflammatoria vel biliosa. Hyeme saepius est pestis inflammatoria, aestate pririda; autumni biliosa. Hyeme enim lasma pestilentialem ius, sanguis densior fibrae corporis strictiores; testate Vero volatilius acrius maligniugin Humores in Calore in putredinem plus Vergentes. rhiplex vero in peste occurrit se-bris, prior ortum ducit a stimulo & ser-mcnto 1asmatis pestilentialis &4nitue sudore, vel eruptione bubonum a Carbunculorum altera febris est spectu prioris febris insammationis' suppurationis bubonum a Carbuncustorum , nec non residuae quantitatis virus pestilentialis quae vel solummodo in sanguine haeret, vel simul etiam instaminatio a nes

16쪽

ne topicas ut capitis, pulmonum . ventriculi c. causat Succedit nonnunquam etiam pesti tertia febris , vera febris lenta. Caeterum quoad typum febris pestilentialis plerumque est continua quotidiana, Vel tertiana, rarissime typum intermittentis servat a dolendum tamen, quod in morbo tam praecipiti, tantisque

symptomatibus mali stipato seniper febris ordo vix penitus observari possit. 2. D sem esse summum gradum febrium

omnium malignarum determinant duratio minor morbi, ut in aliis febribus malignis, Vehementia major, lethalitas maxima

a Cheno tractatus de peste p. 53. Μertena observ. ed de febribus putridis , peste nonnullisque aliis morbis P. I 2.macheneti in Philosoph. transact. 7. P. 384 ubi contendit sub initio morbi symptomata si milia iis eis , quae paroxismum febris te tianae Ommiti ri solentis T. q. p. 74 in progreis morbi vero semper Versus Ue,' Peram exacerb4ria

17쪽

xima Ceontagium subtilissimum, quae

mala symptomata in nulla alia febre citius , frequentius, ac violentius, ut in peste occurrunt. Tanta saepius mali ferocia existit, ut intra tres , quatuor dies plurimos enecet imo in peste, quae I is in Transylvania urbem Coronensem eum suo districtu castigavit intra vigintiquatuor horas enecatos fuisse aegros refert CL stbνiob, in peste oscovitica' ICel Mertens, altera die et Cheno in epidemia Coronensi anni 7s6. I Citius saepe moriuntur Homines, quam Medicamenta Vim aliquam exercere possunt. Vix unum in furore pestis Moscoviticae ex viginti quinque peste correptis sanatum esse annotavit CeL Mertens & suo tempore 'denhamus b)a Praeprimis materia severae inda

gationis digna est existentia Contagii, Ara ejus

a AIbric in manu cript Μertens L. C. P. I I. Chens t. L. C. F Sydent, opera omnia I. C. de peste Me tens . . . Io'.

18쪽

ejus modi, a cujus cognitione vera salus vel interitus totarum regionum pendet. Id circo a longo jam tempore in utramque partem a doctis viris disputatum est, ita ut aliqui omne contagium negarent,st alii contra firmiter idem defenderent, diversos tamen m0dos contagii proponerent. Post mulca circa hanc rem arduam instituta observata evidenter nunc patet existere in peste verum contagium in alios transferendum per hominem morbosum, vel sanum iasma pestiferum e*halantem, vel fomitem, cui sub tenuissimi halitus specie adhaeret. In par Hetiali tantum atmosph3era horum c0rporum continetur contagium .inde sub tenuissimi halitus specie per vasa cutis resorbentia, nares, salivam, cibos, inspirationem corpora humana intrat, in dispositis pestem producit Per liberam minime propagatus, nam si in atmosphaera universali haereret morbi causa, omnes ejusdem regionis. saltem loci incolae

19쪽

Iae cujuscunque conditionis indiscriminatim peste assici deberent, quod in pluribus morbis epidemici accidere notum est; sed hoc non contingit, imo omneS, in eadem regione Vel urbe Vi Ventes, si a communicatione qualicunque cum pestiferis personis vel rebus abstinent a peste immunes remanent, quod remedium prophylacticum praeter bonum vi-vefidi genus, fugam in pagos, nostris adhuc diebus peregrinis christianis in urbibus Turcicis habitantibus peste furente unicum esse solet. Quaesitum porro est, quis ille lames aptus sit pro recipiendo propagando

mi asinate pestilentiali non me errare credo si contendam adesse tantum res purosas, molles ut Vestes, lanam, telas lineas, praesertim saponem expertas, go si pium, cannabim, Chartam, animalium plumas, pil0 .pelles ; quae res rursus pro sua qualitate externa plus vel minus evadunt contagiosa. Ita gossypium, pelles, sericum, lana, panni intimius

20쪽

quam annabis, linum teIaclinea, coria, papyrus Eorum vis contagiosa acuitur, si calefiant calore enim lasma pestilentiale volatilius fit. Ideo res no minatae facilius inficiunt hominem corpore sudante vel febricitante , quam humoribus temperatis cxistentem ideo hyeme dissicilius inficiunt , quam aestate; ideo

homo peste laborans sudans alium citius inficit, quam si non .sudaret contagium pariter metuendum tantum a rebus, quae magis in quotidiano usu fuere, non Vetro a talibus , quae solummodo in domicilio aegri asservabantur. De multis aliis inanis spargitur eontagii metus quamvis non solum nonnullis antiquis, Verum etiam recentioribus autoribu verosimile visum sit corpora etiam dura, Ut Co rallia, metalla, nummos, Va Panem, gummata, cosseam, triticum P0ma , ligna, ceram, saccharum mel , pisces salitos, nec non olea, suidaque omnia

pestis contagium recipere is eo ali0Sinficere valere. Sic inter alia nuperrima Iegitur in Collect Berol. Om VI Observatio pestis communicatae per corallia