Chr. G. Heynii ... Opuscula academica collecta et animadversionibus locupletata. Volumen 1. 6.

351쪽

VI. In pretio pretium nune es, dat te fus Aonores,' Census amicitias; pauper Ubique iacet. OvID.

Quibus probe inspectis nullum ordini diibium

fuit; quin auctor commentationis primo loco nominatae ceteris, qui cum eo in certamen descenia' i derant, commilitonibus palmam non dubiam tan- tum fecerit, sed iure meritoque suo ita reportauerit. ut nullus reliquorum ipsit accesserit. Etenim amis bitum totius qiraestionis eiusque vim ac potestaten reallide peripexit et per ponderauit; instituta quo. que antiquioris Germaniae aeui, quae ad responsionem facere poterant, diligenter congessit et v ram eorum naturam indagavit; et Omnem commentatione dignam materiam apte digessit et stilo satis fluido et puro proposuit. Huic itaque ingenii. profectuum et in pertractando aliquo legitimae scien me loeo, a rum peritis hucusque sere neglecto, facultatis specimini praeclaro Ordo Iur consultorum quam lubentissime praemium regium adsudicauit

Interi ceteras commentationes ordo nullam ceteris vel anteponendam vel multum posthabendam reputavit; sed omnibus, utut defuerint auctoribus vires', tamen voluntatis et diligentiae laudem

non denegandam esse censuit. b

Resignata scheda prodiit nomen: CAROLus mi LHELMus PAETE, IIfeldensis, inunc L. V. D. et Ord. II. de iure respondentium. Erat quaestio si ordine , Medicorum proposita: quae si a Eris vitalis, sue, quem hodienum vulgo vocant. ο geni vis, tum in procrerandis, tum in sanandis morbis, non ex ratiociniis hypothesi

352쪽

3:8 XVIII Certamen litterarium ei praemia

superstrueu. sed ex genuinis medicorum et nemi- corum ob seruationibus atque ex e limentis eruenda.

Obtinuit ordo binas responsiones . alteram inscriptam: '

aueram simplici verbo: Aeg tantibus, sinsignitam. utramque, quamuis materiam nequa. qu in exit urientemo et ne omnia quidem, quae iam proflant, in usus suos conuertentem, et GenerosisI e. g. Humboldii egregia consilia praeter. videntem. diligentiae tamen laude et lectionis Q.

adeo ad propria sbi tentamina. faustum aeris vita lis usum demonstrantia prouocat , et cauto ponnul los euitat scopulos; qui recentioribus quibusdam, chemiae inuenta ad doctrinam de morbis applic. turis tantum intulere periculum ; sed nimium innititur non fidis semper Cl. Beddoes experimentis neque omnium, quae statuit. aut ex chemia, aute arte salutari, quemadmodum ordo desiderabat, profert argumenta; nullum v. pro ea parte, quam aer vitalis in vi vitali, eiusque exercitio agit nullum aut eudiometricum aut aliud, pro ea thesi: regnantibus quibusdam ventis, morbos epidemicos allaturis . aut nimiam, aut iusto parciorem alimo sphaerae inesse aeris vitalis penum; nullum. ex quo ostendi possit . beneficu aut malignus atm

353쪽

sphaerae, assre vitali aut locupletioris aut ' iusto magis orbatae, in singulos homines effectus; nullum ex quo euidenter et indubie pateac sanguini' inflammato maiorem inhaerere aeris vitalis copiam. nullum. frigidam et bybernam atmolphaeram lamgiorem eius portionem continere, eaque mla dote morbos instammatorios procreare; nam ne atmosphaera quidem regionum uliginosarum solo peccat aeris vitalis defectu. P aetervidit praeterea autbr. aerem vitalem non in omnia corporis systemata tanquam irritamentum agere . acida non jub quibuscunque conditionibus in sua dirimi principia. , et Oxygenium suum deponere, et idem Oxygenium. multiplici cum aliis in corpore humano contactu et unione . tanta 3 subire posse mutationes, ut, quae ipsi alias competunt assinitates, exuat.

Arura scriptio his quidem naeuis non omnino caret I verum quae profert, melius dicta et digesta' emunctipris ingenii acumen ostendunt; quae noua in medium produxit notira aetas, non quidem reii est, sed religiose explorat autor, et argumentorum,e. g. quibus 5eddoesii sententia de plurium mor horum origine ex abuudantia aut defectu aeris vitalis repetenda nitituc. debilitatem enucleat, . effectum praeterea aeris vitali tam pathologice. quam therapeutice, tam dynamice, quam materialiter. monstran .

Quocirca posteriori huic scripto jnsignito

praemium decreuit ordo, alteri autem supra memo

354쪽

gao XVIII Certamen litterarim et praemia

Societ. Gottingenstrum, et physuae et humaniorum Ilit , . , rarum, Sodalis ordinarius. . Proxime, autem ad primum locum ac la

hoc quoque anno alia erat ordinaria quaestio, alia extruOrdinaria. Ordinaria quidem haec: Etsi magna semper fuit diuitiarum 'potentia. tum quoque, cum opes non nisii frugibus aut pecore censerentur, 'in immensum tamen excreuit ista potentia, ex quo inter populos, ad humantitatem excultos, propemodum omnes,' consensum est, ut diuitiis veris signa sviastituerentur j metalla nobiliora, praecipue aurum et argentum, ita ut haec rerum Omnium pretium emineny, ut dicunt,

Hρmriunt igitur certaturi, et ex ingenii humani dia vitiaruntque ipsarum natura, atque ex historia tam antiqua quam reo vitote Eretirent: quam vim ha- huerit.' quosque lectus, fam bonos quam' nocivor. . morabsi, 'politicor' atqtie physicos, metasiicarum, diuitiarum eminens, res esu ad alias gentes minus

opulentas habito, Uruentia: sue fit subito, siue

pM3tentim, quibusrunque de causis, Exorta. . in Excidimus expectatione nostra, cum in f hac Academiae runt qua aue imperiorum et rerum publicarum naturis et laruinis tam multa l.traduntur.

355쪽

haud defore credebamus, qui huic quaestioni ex pediendae operam ac studium suum impensuri essent; nulla enim commentatio Ordini est oblata. At non defuere studia vestra alteri quaesioni extra ordinem propositae: quaerebatur , quinam fuerint reditus seu ordinarii seu

extraordinarii reipublicae Romanae, partim ante Macedonicum triumphum sartim pos exm trium plium, usque ad rempublicam in imperium muta- 'tam; inintuaturque comparatio, quantum feri potes . tum temporum diuersorum rej. inter se tum nostrorum temporum, in 'mis terrarum. . rerum hominumque conditione ac satu, asinia- ' tione probabili facta. .

Tres commentationes ad certamen sunt oblataε I. inscriptae. non disserendum tirocinium in senectutem Quintil. In qua non sine voluptate agnouimus tirocinium successu haud. infelici collocatum; inquisiuiς auctor praeclara cum industria in rei p. Roma e administrationem ; deliberauit diligenter de Ordjηρ ...quo reperta de reditibus exponeret. --triSutis haud infeliciter egit, atque etiam in oratione latina tantam sollieitudinem adhibuit. vi et elegantia' ac concinnitatem aliquam sect retur, cum breuitate: Taciti aut Sallustii; cum tame' ς 1 pias sermonis nondum satis locuplettis: nes assiduum haberet. dura nonnulla et obscura teddἱ-dit. II. Commeriatior Commare aenues gransa audO- rem habet . qui ambitum quaestionis et sifigula eius eapita ad momenta considerate expendissse ac, quae ab ea seiungenda quaeue admittenda essent.

356쪽

, XVIJI Certamen linerarium et praemis

perspexisse videtur Recte ille temporum irdinem' sequitur, tributa et reditus. , quo anno primum instituti aut primum memorati sint. diligenter inqui-suit, ut ex reip fortu*a et statu cavillae eorum elici possent; inde altera parte reditus diuers9rum temporum inter se et cum reditibus regnorum nostrae aetatis, quantum fieri potuit, compa auit. Festinantius nonnulla. In primis in altera parte, prolata. ac perscripta sunt: quae tamen seuerius studium poterit emendare. tu. Commentatio cum verbis non splendor. s)d limen, cum limites talis scripti nis magno plagularum numero excederet et in certaminis leges. seuere sancitas peccaret, admitti nequiit. Probamus tamen industriam et . Operam

dociam huius comment onis. Quae .um ita. ordo philosopscus communibus' ruffragiis

praemium assignauit Commentationi altero loco memoratae, cum verbis: Conamur lanuhr grandia Priorem autem xerbis unsignitam: in disserendum tirocinium. Aroximo loco ad priorem acrem iudicauit. i. Chyrtula resignata lectum est nomen''vioris'. - tu. AN 6REAs E ad L, rejerhu'ὴus,'

Seminarii regii philologici . . t societatis V iuuias. 'fludiu

humanioribus addictah Sodalis. . ' Laudem autem proximam a victore assecuta. tu g est

. buperiore aiano Philisphorum Ordine

357쪽

- et ad res provinciarum regnorumque' inspiciendat aut consistendas. Pronuntiatum tum est ex ordinis sententia, e duabus commentationibus, quarum altera insignita erat verbis. Tentanda via es, altera. : Tu legere se imperio. neutram quaestioni ita satisfecisse , ut praemio ornari posset; utramque habere laudem suam in singulis partibus; peccare utramque in notione . . legationum non ex sensu Romano accepta, quae 'fere cum ea voce conuenit, qua hunc usi sunt

Gall6sranci ut Commi ssarii reipublicae sint. ad negotia publica peragenda missi sine apparatu et ritu hus formulariis curiarum Europae. placuit praemium diltribuendum seponere in hunc annum, ut uterque scriptum suum emendaret ac perficeret, utque de iis iterum exhibitis hoc ipso die solleoni iudicium ferretur. Ex athletis alter in stadium

iterum progredi recusauit; alter vero cum comis mentatione, inscripta: via es, emenda-

tiore in medium prodiit; victoriam itaque sine pulvere obtinuit, eique praemium ab Ordine est assignatum. Aperta schedula nomen auctoris inis notuit Io CONRAD. DuMLER, Hilperhusuruφ.

Vtinam et hi, qui praemiis ornati discessis

runt, et illi, qui virium suarum experimentis factis, quid illae valeant recusentve . intellexerunt, utilitatibus iis consequendis itudeant, quarum causa , certamina haec instituta sunt: ut erigantur ingenia veitra, inflammentur studia laudi , amore; ut ea. quae ex auditione memoria estis complexi: iudicio , subigere, subacta calamo perscribere, cogitata per- . e . spicuo

358쪽

334 XVIII. Certamem litterarium et praemis

' spicue ac diserte verbis exponere. quid in quaquere insit, quod momentum summum constituat. f cile perspicere, et oratione idonea. sententiarum ordine lucido et verbis propriis. seia dicto seu scripto, in medium proferre adsuescatis: hoc enim illud est, in quo studiorum vestrorum consilium summum.' laus doctrinae aeademicae , praecipua, I rerumque vestrarum et fortunarum cardo in muneribus publicis capessendis. Versatur. Quandoquidem enim semel ita res se habent, ut ex utilitate ad rempublicam studiorum existimatio pendeat. nullius eruditionis magna esse potest laus. nulla' magna praemia, nisi utilitas aliqua maior minorue ad rei publicae partem aliquam inde prouenturast. At nobis progrediendum nunc est ad pronuntiandas quaestiones in futurum annum i propositas: quarum ea, quae

proposita est . ita se habet: insigniores conuerso r. quar theologia moralis seculo decimo octauo experta es, describantur, et e musis suis repetantur.

Praemium autem homileticum in a. futurum decernetur ei, qui optime verba secerit publice. praeeunte diuo Paullo. I Timoth. cap. I. vers. . uua uinculo arctissimo' inter sdem et virtutem intercedente.

359쪽

Porro in annum sequentem ORDO IVRΕ- CONSULTORVM hanc certamine dignam ma

teriam praebet: ν .

Exponatur nexus inter successionem ab intesato atquer lam inscios tesamenti; ita quidem, ut, quatenus ab illa ad hanc argumentum duci possit, definiatur.

Ab ORDlΝΕ MEDICORVM postulatur:

Aecvrata et obseruationibus ae experimentis nixa hisoria essectuum caloris et frigoris externi in

corput humanum vivum.

quaestio ordinaria in annum futurum edita est haec: Vt contexatur hisoria doctrinas Graecorum ac Romanorum philosopiarum de satu animarum post

mortem.

Altera porro Ioco iterum in a cI I ccci I. proponitur quaestio, quae anno, praesenti neminem, qui in ea expedienda operam poneret, habuit: Vl ex ingenii humani, diuitiarumque i arum n tura , atque ex historia tam antiqua quςm resemtiore, declaretur: quam vim habuerit, quosque essectus . tam bonos quam nocivos, morales, νο- tituor atque physticor. metalgicarum divitiarum eminent, respectu ad alias gentes minus opulentas

habito, luentia: siue si subito, me peritentim,

quibuscunque de caussis, exorta. Cum autem sit praeter duas has quaestiones adhue praemium quaesioni/ extraordinariae constru

360쪽

. 336 XVIII Certamen litterarium et praemia

tuendum . placuit Ordini proponere in annum sequentem studiis vestris quaestionem hanc: Vt describatur peninsula Arabum geographlas ex Abu*eda. ita ut Abu*edea descriptio commentario

perpetuo illustretur.

Abulladae Arabia prelo expressa prostat primo

a . Gagnier, Una cum eiusdem Abulsedae Aegypto; tum in Hudsoni Geographis minoribus vol. III. Consultum erit, eos. qui hanc operam suscepturi sunt, Harim anni Africam Edrisianam ante oculos politam habere; , subsidia operae suae et copias petere possunt ex iis, quos recensuerunt Bilbi hiu

Ρ. l. Cap. At I. comparata quoque Geographia antiqua Mannerti Vol. VI. ΡΙ. His peractis pietas nostra ad laetum illud euentum rediit, quod sollennibus nostris fons et caussae Al. dqm celebrabatur dies natalis Regis nostri indulgentii simi, quem parentis loco colimus, et lai quam auctorem huius securi et tranquilli otii diligimus, quo inter medias bellorum tempestates et calamitates, cum inuidenda aliqua felicitate, fruiti sumus: quo factum est, ut inter ea ipsa tempora. quae aliis academiis fuerunt funelta. Georgia Augulta laetioribus incrementis effloresceret. lnciderunt quidens tempora, in quibus de summa rerum metus nos incessebat , nuntiatis hostium munis consiliisque infestissimis; procella belli iam teraras Hanno ueranas oppresserat; ne idem belli turbo nostram Academiam corriperet, metuendum erat: