장음표시 사용
111쪽
parte prsfigere ac sine detrimento,si qua vis illata fuerit sustinere. Quod si ponet
non tantum ad transitum,sed etiam recursum Sc commeatum necessarius fuerit,tunc in viros capite,percussas latioribus fossis,aggeres constructo,defenλ- res milites debet accipere, a quibus tam diu teneatur, quamdiu necessitas Iocorum postulabit.
madmodum castra debeant ordinari Cap. VIII. Consequens videtur,itineris obseruatione descripta, ad castrorum in quibus manendum est venire rationem. Non en .n belli tepore ad stativa ad malinoem murata ciuitas semper occurrit: Sc incautu est plenii, discrini in is, exercitu passim sine ali sua munitione 6sidere: cum militibus ad capiendu cibuoccupatis, aut munera tacted ad ijsis,facile nectatur insidis Postremo noctis obscuritas,necessitas somni, pascentium equorum dispersio, occasionem superuentibus praestat. lnmeiadis castris non sufficit bonu locu eligere, nisi talis sit,ut alter eo non possit melior inueniri: ne utilior praetermissus a nobis,ac ab aduersa riis occupatus,apportet in comodu.Cauedia quos ne per aestate aut aqua morbosa in pximo,aut salubris aqua sit logius. Ηyeme, ne pabulatio desit aut lignorucopia ne subitis, cpestatibus capus,in quo manendu est, soleat in udari: ne sit in abruptis ac deuiis,st circusedetibus aduersariis difficilis praestetur egressius: ne ex superioribus locis, missa ab hostibus, in eum tela pueniat. Quibus ut oportet caute studiose, prouisis,pro necessitate loci vel quadrata, vel rotunda,vel trigona,vel oblonga castra constitues. Nec utilitati praeiudicatserma. Tame pulchriora credutur,quibus vltra latitudinis spactu tertia pars additur logitudini. Ita autem ab agri mesoribus podismu mensurae colligi oportet,vi ad qualitate concludatur exercitus. Nam propugnatores angusta constipant,et vltra quam ta- uenit latiora diffundut. Tribus autem modis diffini ut castra ni uniri posse. Primu in unius noctis transitum,& itineris occupatione leuiore cum sublati cespites circu dantur,& aggere faciut,supra que valli hoc est, sudes vel tribuli lignei cespes per ordine digerutur.Cespes aute circuciditur ferramentis, qui herbaru radicis sus continet terram: fit altus Osemissem,latus pedem,longus pede semis Quod si terra solutior fuerit,ut ad similitudine lateris cespes non possit abscindi, tu copere tumultuario fossa producitur,lata pedes quini, alta tres: cuius intrinsecus agger excrescit,Vis ne metu securus Quiescat exercitus.Statiua autem castra aestate vel hyeme,hoste vicino, maiore labore ac cura firmantur. Nam singulae centuriae. diuidentibus campi doctoribus Sc principibus, accipiunt pedaturas,& scutis vel sarcinis suis in orbem circa propria signa depositis, cincti gladio, fossam aperiunt,latam aut noue,aut Undecim aut tredecim pedibus:vel, si maior aduersarioru vis metuitur,pedibus decu inepte impare enim numeru ob. seruari moris est,tu sepibus ductis vel interpositis stipitibus ramissarboru,ne facile terra dilabatur, agger erigitur.Su que ad similitudine muri, pinna 8c pugnacula copon utur.Opus vero ceturiones decepedis metititur, ne sis minus foderit,aut errauerit alicuius ignauia. Id etia tribuni circueut, nec ante discediit qui strenui sunt,qsuerint omnia persecta. Ne tame aliquis superuentus laboratibus
112쪽
tibus fiat,omnes equites Sc pars peditu, tuae non operatur, dignitatis priuilegio
ante fossam in praecinctu armata consiliit,ut ingruentes repellat inimicos Prima igitur signa locis suis intra castra ponutur, quia nihil est venerabilius eorum maiestate militibus. Duc praetorium,eius,comitibus praeparatur. Tribunis tabernacula collocantur,quibus per contubernales ad munia deputatos, qua ii pia in gnum,&pabula ministratur. Tunc pro gradu legionibus&auxiliis, equitibus, peditibus,loca in quibus papiliones tendant, deputantur in castris ac de lingulis centuriis quaterni e lites quaterni pedites,qui excubitum noctibus faciunt,eligit tur. Et quia impossibile videbatur in speculis per tota noctem vigilates singulos permanere, ideo in quatuor partes ad clepsydra sunt diuisa vigiliae
ut non ana plius quam tribus horis nocturnis necesse lit vigilare . A tubicine omnes vigilia committuntur. Et finitis horis a cornicine reuocatur. Idoneos tame vigilia tribuni & probatissimos eligunt,qui vigilias circumeant,ac renuncient, si qua emerserit culpa,quos circuitores appellant. Nunc militiae factus est gradus, re istas bis circitores appellatur.Sciendu tamen est equites eXtra vallum nocturnas excubi cireuoresas facere debere. Per diem autem castris positis,alii mane, alii post meridie propter fatigationem homin me tuorum, angar asseclunt. Inter praecipua conue Alio iis gnit ducem prouidere siue in castris, liue in ciuitate consistat, ut animaliu pascua, subuectio frumenti,caeterarum specierum,aquatio, lignatio, pabulatio secura ab hostium reddatur incursu. Quod aliter non potest euenire, nisi per loca idonea, qua nostrorum ambulat commeatus, praesidia disponantur,siue illa ciuitates sint, siue castella munita. Quod si non repitur antiqua munitio oportunis locis circumdata maioribus fossis tumultuaria castella firmantur. Nam a castris ob diminuto vocabulo sunt nuncupata castella. intra quae In angariis aliquanti peia. ilha pedites,equites id egentes,tutum iter commeatibus praestat. Difficile enim hostis ad ea loca audet accedere, in quibus aec frontes a tergo nouit aduersatios Ἀμ-
us Si quanta con syderanda sint, ut intelligatur utrum superuentibus oc insidiis,an publico debeat marte confligi Cap. IX. QVisquis hos artis bellicae commentarios ex probatissimis autoribus breuiatos legere dignabitur, quam primum legem prslli,depugnandis cupit audire praecepta: sed conflictus publicus duarum vel trium horarum certamine di trinituripostquam partis eius,quosuperata fuerit,spes omnis intercidit. Ideo omnia ante cogitanda sunt,ante tentanda,ante facienda, quam ad ultimum veniatur abruptum. Boni enim duces,non aperto Marte praelium in quo est commune periculum, sed ex occulto semper attentant,ut integris suis,quantum possi, hostes interimant certe vel terreant:in qua parte qua necessiaria admodum
sunt, ab antiquis repta scribam. Prscipua ars cutilitas ducis est, ut adhibitis ex uniuerso exercitu scientibus bellia sapientibus viris,de suis 8 hostium copiis,saepius tractet:omni quam plurimum notet adulatione summota, utriam maiorem numeris pugnatorum ipse an hostes habeant, virlim ipsius,an aduersariorum liomines magis armati simia muniti. Qin magis exercitati, qui sint in
113쪽
necessitatibus sortiores. Rufrendu est etiam,vtra pars equites,utra pedites habeat meliores.Sciendum, in peditibus maxime consistere robur exercitus Min-tet ipsos equites, qui contatis,qui sagittariis antecedant. Qui plures loricas induerit, quis utiliores equos adduxerit. Postremo ipsa loca in quibus pugnanduest,utrum inimicis an nobis videantur accomoda. Nam si equitatu gaudemus, campos optare debemus:si pedite,loca eligere angusta,fossis, paludibus, vel a boribus impedita, aliquoties montosa,cui magis victus abundet quam desit. Nam fames ut dicitur)intrinsecus pugnat,& vincit saepius sine erro. Maxime autem tractandum est,utrum protrahi necessitatem expediat,an celerius dimica rii interdum enim sperat aduersarius expeditionem cito posse finiri i&si
dilatus fuerit in longum, aut penuria exercitus maceratur,aut desiderio suarureuocatur adi pria aut nihil magni faciens,per desperationem abire compellitur. Tunc fracti labore S taedio plurimi deserunt,aliquanti produnt, aliqanti se tradunt aduersis rebus rarior fides est ,ε nudari incipit qui copiosas
aduenerat. Ad rem pertinet nosse qualis ipse aduersarius vel eius comites optimates,sint:virum temerarit,an cauti,an audaces,an timidi,scientes artem bellicam,an ex usu temere pugnantes: quae gentes cum his sortes, quae ignavae pugnauerint:nostra auxilia cuius fidei qualita sint viriu,quos illius animos copis, quos habeat noster exercitus,qus pars sibi magis victoria repromittat. Eiusmodi enim cogitationibus virtus augetur, aut frangitur. Desperantibus autem restit audacia adhortatione ducis,& si nihil ipse timere videatur,crescit animus, si ex insidiis vel occasione aliquid sortiter fecerit,si hostibus aduersae res coeperant lieni re,si vel infirmiores aut minus armatos ex inimicis potuerit separe. Cavendum autem est ne dubitantem aut formidantem exercitum ad pugnam publicam aliquando producas. Interest utriam tyrones an veteres milites habeas,utrum ante breue tempus in expeditionibus fuerint,an annos aliquot in pace durarint. Nam pro tyronibus accipiendi sunt,qui pugnare logo tempore desierunt.Sed cum legiones,auxilia, Vel equites ex diuersis aduenerint locis, dux optimus S separatim singulos numeros per tribunos electos,quorum scitur industria,ad omnia genera exercere debet armorum S post in unii collectos, quasi depugnatisros conflictu publico exercebit. Ipse saepius tentabit quicquid artis possit habere, quid virium,quemadmodu sibi ipsi consentiant, utrum ad tubarum monita,ad signorum indicia,ad praecepta vel nutum suum dilige ter b- temperent.Si errant in aliquibus,exerceantur is doceantur quam dui possint esse perfecti.Si vero in campi .cuclione, in sagittando,in iaculando, in ordinadaacie ad plenum fuerint eruditi,ne sic quidem temere occasione captata, ad publicam deducedi sunt pugnam,sed ante minoribus praeliis imbuendi. Dux itaque vigilans,sobrius,prudens, tanquam de ciuili causa inter partes iudicaturus adhibito consilio, de suis,& aduersarii copiis iudicet. Et si multis rebus superior inuenitur,opportunum sibi disserat inire conflictum.Si vero aduersarium intelligi potiorem,certamem publicum vitet. Nam pauciores numero Min seriores viribus,superuentus Minsidias facientes, sub bonis ducibus reportauerunt
114쪽
id oporteat fieri,si quis desuetum a pugna habeat exercitum vestyronem. Cap. X. nes artes omnia, opera quotidiano usu de iugi exercitatione proficitat. d sit in paruis verum est,quanto magis decet in maximis cuil odiri
Quis autem dubitat artem bellicam rebus omnibus es. potiorem perquam libertas retinetur,& dignitas prouinciae propagatur, Se conseruatur imperium Hanc quondam relictis doctrinis omnibus Lacedaemonii, postea coluere RO L. Mis. mani Hanc solam hodie quos Barbari putant esse seruandam caetera autem moni in hac arte consistere omnia,aut per hanc assequi se posse confidui. Hac dimicaturis est necessaria,per quam vitam retineant,& victoriam consequantur Dux ergo cui tantae potestatis insignia tribuutur cuius fidei is virtuti possetarum fortunae,tutela urbium,salus militum, rei p.creditur gloria, non tantum pro uniuerso exercitu,sed etia pro singulis colubernalibus debet esse solicitus. Si quid enim illis eueniat in bello, ipsius culpa d publica videtur iniuria Ergo si tyronem,uel diu armis desuetum ducit exercitum, singularum legionum siue auxiliorum,nec non etia veXillationum vires,animos,consuetudinem,diligenter
exploret.Sciat etiam csi potest fieri nominatim quis comes,quis tribunus,quis domesticus,quis contubernalis,quantum possit in bello,autoritatem, maxima seueritate sumar,omnes culpas militares legibus vindicet,nulli errantium credatur ignoscet in diuersis locis ex diuersis occasionibus omnium experimenta
praecipiat. His ut oportet ita curatis,cum dispersi ad praedandum securi oberrant hostes, tunc probatos equites vel pedites cum tyronibus , aut inserioribus mittat,ut ex occasiane,fusis inimicis,& illis peritia, reliquis crescat audacia. Ad transitus fluuiorum,ad praecipitia montium,adfluarum angustias, ad paludum aut viarum difficultates superuenius nullo sciente disponat:ais iter suum ita temperet, ut aut cibum capientes, aut dormientes, aut vacates certe, securos,inermes,discalciatos,districtis equis,nihil suspicantes ipse paratus inuada quatenus in huiusmodi certaminibus sui fiduciam colligant. Nam qui ante l&gum tempus, aut omnino nunquam Videre homines vulnerari vel occidi, cum primis aspexerint perhorrescunt .s pavore confiasi, de fuga magis quam decos ictu incipiunt cogitare. Praterea, si excurrant aduersarii, longo itinere fatigatos grediatur,& vltimus aut certe insperatus superueniat. Eos etiam qui logea suis aut pabuli aut praedae gratia commorantur,subi id occupet cum delectis. Illa enim ante tentanda sunt quae si male cesserint, minus noceant:si bene,plurimum prosint Inter hostes discordiarum serere causas sapientis est ducis. Nulla enim, quamuis sit minima natio,cit potest ab aduersariis deleri, nisi propriis simultatibus se ipsa consumpserit. Nam sic ciuile odium ad inimicorum perniciem praceps est,ad utilitatem suae defensionis incautum Vnum illud in hoc opere praedicandu est,ut nemo desperet fieri posse quae facta sunt. Dicat aliquis,
Multi sunt anni, quibus nullus fossa,aggere, vallo, mansuru circudat exercitu.
Respondebitura fuisset ista cautela,nihil nocturni aut diurni supuentus hosti Ferreu nocere potuisset. Persae imitantes Romanos, ductis fossis castra constituunt:&quia
115쪽
peruenientibus exigunt noctes. Veremur ne discere nequeamus,quia nobis alii didicetunt Haec ex usu libri discenda,quae antea seruabantur,sed omissa diu nemo quaesiuit:quia vigentibus pacis iliciis,procul aberat bellorum necessitas. Sed ne impossibile videatur armorum disciplinam, cuius usus intercidit reparari posse,doceamur exemplis Apud veteres res militaris in obliuionem saepi us venit,sed a libris repetita est,postea dum auctoritate firmata. Scipio Aphii canus sub aliis imperatoribus Hispanienses exercitus frequete victos accepit illos disciplina regula custodita,omni opere fossi faciendas ita diligenter ex mcui ut diceret fodientes luto inquinari debere,qui sanguine hostium madere voluissent.Tum ipse denis Numatinos sic,capta ciuitate, concremauit ut nullus euaserit.Metellus in Aphrica Albino imperante subiugatu accepit exercitu, luem ita emendauit veteribus institutis,& disciplina maiorum, ut postea eos, quibus sub iugu missi fuerant,superarent.Cymbri quos Cepionis &Manilii & Syllani legiones inter Gallias deleverunt: ouaru reliquias ciὶm C.Mariam suscepisset,ita erudiuit scientia Z arte pugnandi,ut innumerabile multitudiTlveris, ne non solii Cymbroru,sed etiaTeutonum Vmbrorum publico Marte deseret .Facilius auteest ad virtute instruere nouos milites quam reuocare pierritos.
ipse die procuranda sint vel agantur,quo publica
committitur pugna Cap. XI. PRamissis leuioribus artibus belli, ad publici conflictus incertum 6 fatalem diem nationibus ac populis,ratio disciplinae militaris inuitat. Nam in eum tu aperti Martis victoriariplenitudo consistit. Hoc ergo tempore tanto magis duces debent esse soliciti,quanto maior speratur diligetibus gloria,& maius periculum comitatur ignavos:in quo momento peritia usus,pugnadi doctrina iasiliumk,dominatur. Veteribus saeculis mos fuit,parco cibo curatos milites ad certamen educere,ut citatiores sumpta redderet esca,ac longiore cos ictu non fatigarentur inedia Praeterea obseruandum est praesetibus hostibus, siue ex castris siue excivitate producias ad praelium ne dum per angusta portarum particulatim procedat exercitus,a collectiso praeparatis debilitetur inimicis Ideoque
prouidendum est ut ante omnes milites egrediantur portas,& aciem prius construant,quam hostis adueniat inod si intra ciuitatem manentibus imparatis aduenerint, aut differam regressus aut certe dissimuleturavi quum aduersarii insultare coeperint his quos non putant exituros cum ad praedam vel redeundu conuerterint animu, cum ordines soluerint,tunci Ilis stupentibus lectissimi quis prorumpat,4 confestim aggrediatur ignaros . Obseruatur autem ne longo pacto fitigentur milites, ne latas post cursum equos ad publicum praelium cogas:multrum virium labore itineris pugnaturus amittit .Quid faciet qui ad aciem anhesus aduetati Hoco veteres declinaruis superior nostra aetate cum
Romani duces fimpitia non cauisset ne d amplius dica exercitus diderui. Impars
116쪽
Impar enim conditio est,tassum cum requieto, sudantem cum alacri,currentem cum eo qui steterit inire conflictum. Inuestigandum quid sentiant milites pugnaturi. Cap ' XII. Tpsa die qua certatura sunt milles, quid sentiant diligenter conueniteXplora-Lie. Nam formido vel fiducia ex vultu,verbis, tu cessu,motibus cernitur. Nec romido confidas satis,sii tym praelium cupit: in expertis enim dulcis est pugna. Et noue
tis te oportere disserre,si exercitati bellatores metuerint dimicare Monitis tamen&oratione ducis exercitui virtus accrescit Manimus spraecipue si futuri certaminis talem acceperint rationem, qua perent se facile ad victoriam perueturos. Tunc inimicorum ignauia,vel error ostendendus est: vel si antea a nobis superati sunt,commemorandum. Dicenda etiam quibus militum mentes odio citiis. aduersariorum,in iram, d indignationem moueantur. Animis pene omnium dux exerri hominum hoc naturaliter euenit, ut trepident cum ad conflictum venerint.Si ' μμ ne dubio autem formidololiores sunt, quorum mentes ipse colandit aspectus. Sed hoc remedio formido lenitur,si antequam dimices, equenter exercitum tu eriuum locis tutioribus ordines,undedi videre hostem 5 agnoscere cosuescant. In μ interdum audeant aliquid ex occasione, aut fugent, aut interim an inimicos. Ini micorum mores,aduersariorum arma S equos iecognoscant. Nam quae ex usu
Quemadmodum idoneus locus eligatur ad pugnam. Cap. XIII. T Vnum ducem conuenit nosse magnam partem victoriae, ipsum locu in quo
- dimicandum est possidere Elabora ergo,ut conserturus manum,primum auxilium capias ex loco, qui tanto utilior iudicatur,quanto superior fuerit occupatus. In subiectos enim vehementius tela descendunt,d maiore ina petu obnitetes,pars altior pellit. Qui aduerso nititur cliuo,duplex subit,& cum loco dccii hoste certa me. Sed illa distantia est, quod si de peditibus tuis victoriam speras contra equites hostium, loca aspera,inaequalia, montosa debes eligere Si vero de equitibus tuis c5tra aduersariorum pedites victoriam 'uaeris, sequi debes
paulo quidem editiora loca,sed plana atque patentia, neque sylvis,neque paludibus impedita. Quemadmodum acies debeat ordinari vi in conflictu
R dinaturus aciem tria debet ant/prospicere, lem,puluerem, ε Uentum. Nam sol ante faciem eripit visum:ventus contrarius tua inflectit ac deprimit, hostium adiuuat tela, Pulvis a fronte congestus oculos implet S claudit. Haec momento eo quo acies ordinantur,etia imperiti vitare solent: sed duci prouido cauendum est in futuru, ne post paululu accedente die noceat solis mutata conuersio,nec ventus aduersus hora solita eo pugnante nascatur. ita ergo 6stituantur ordines,ut hac post occipitium nostrum sint,& si potest fieri aduersarior impetant faciem Acies dicitur exercitus instructus: frons quae aduersit hostes
117쪽
numerum volueris tendere, duo milia passuum coprehendes.Sed melius est plures acies facere,quam militest spargere.Senos autem pedes a tergo inter singulas
acies in latum diximus patere de re, Scipsi bellatores stante, singulo obii ΛΘ t pedes. Ideos si sex acies ordinaueris,quadragintas duos pedes in latum,ct mille passus in longum, io ooohominum tenebit eXercitus.Si autem internos ordi nare volueris pedes in latum,&duo milia passitum in longum, ioco tenebit exercitus Ad hanc rationem siue iocoo, sive 3 o peditum fuerant iuxta mensuram podismi, sine aliqua dubitatione difficultatis poterunt ordinari, nec duκsallitur cum sciat qui locus quantos possit capere armatos . Denis si angustior Iocus sit, vel multitudo sufficiat, iam inde nouem vel amplius acies ordinari conuenit. Magis enim expedit ut conferti pugnent,quam longius seperati a suis. Nam si nimium suerat acies attenuata, cito ab aduersariis facta impressione perrumpitur,& nullum postea poterit esse remedium. Qui aute numeri in dextro cornu, qui in sinistro, qui, in medio debeant ordinari, vel iuxta dignitates
eorum seruature more,vel certe pro qualitate hostium commutatur.
De equitibus ordinandis. Cap. XVI.
Onstructa acie peditum, equites ponuntur in cornibus, ita ut loricati om- nes,&contati iuncti sint peditibus.Sagittarii autem,Vel qui loricas non ha bet longius evagentur A sortioribus nans equitibus, peditu protegeda sunt latera: Ma velocioribus atque expeditis, hostium cornua perfindenda sunt atque turbanda Scire dux debet contra quos grumos,hoc est, globos hostium, quos Gnaeuequites oporteat ponere. Na nescio qua occulta ratione, immo pene diuina,alii contra alios dimicant melius:& qui fortiores vicerant,ab inferioribus tam incuntur. Quod si equites impares fuerint, more veterum velocissimi cum scuti, leuibus pedites,ad hoc ipsum exercitati iisde miscendi sunt, quos expeditos e lites nominabat. o facto quamuis fortissimi hostium venerint equites, tam e V kmaduersus mixtum agmen pares esse non possunt . Vnum hoc remedium duces
veteres inuenerui,ut assuefacerent iuuenes curretes egregie,& inter binos eqtes,
singulos ex his pedites collocaret,cum leuioribus scutis,gladiis,ais missilibus. De subsidiis quae post aciem collocantur. Cap. XVII. Ed optima ratio est,ia ad victoriam plurimum confert, ut lectissimos depe
iactatibus,equitibus,cum vicariis,comitibus,tribunis, vacantibus, habeat dux post aciem praeparatos: alios circa comua, alios circa medium, ut sicubi hostis vehementer insistit,ne rumpatur acies prouolent subito,ac suppleat loca:additas virtute,inimicorum audaciam frangant. Hoc primi Lacones inuenerunt
quos imitati sunt Carthaginenses, Romani postea ubique seruauerunt. Hac dispositione nulla melior inuenitur. Nam directa acies hoc sol sim agere debet si potest,ut hostem repella aut fundat.Si cuneus agendus si aut fon superfluos habere debes post aciem, de quibus cuneum aut forficem facias: si ducenda sit Serra, te ex abundatibus ducetur: nam si de loco suo ordinatum militem transferre coeperis,uniuersa turbabis Si globus hostium separatus, aut alam tua, aut partem
118쪽
partem aliquam urgere coeperit, nisi superfluos habeas quos contra globos pos sis opponere,siue equites, siue pedites de acie tuleris,dum aliam vis desedere aliam periculosius denudabis. Qu9d si bellatorum tibi copia notabundat, mel lux est aciem habere breuiore,dummodo in subsidiis colloces plurimos. Nam plu.
res circa medias partes campi, expeditibus bene armatis debes habere lectissi mos,de quibus cuneum facias , 8 statim aciem hostium rumpas Circa cornua autem de contatis loricatis, equitibus ad hoc seruatis,& leui armatura peditu,
alas hostium circumuenire te conuenit.
In quo loco primus dux stare debeat,in quo secundus, in quo tertius. Cap. XVIII.
J V qui pricipuam sustinet potestatem inter equites 8c pedites in parte dea xtra stare cosueuit. Hic enim locus est in quo tota acies gubernatur,e quo rectus est libers procursus. Ideo aute in viros consistit,vidc consilio regere,&autoritate tam equites quam pedites ad pugna possit hortari. Hic de equitibus supnumerariis,mixtis peditibus expeditis,aduersarioru sinistrum cornu, quod contra ipsum stat,circuire S a tergo sena urgere debet. Secudus dux in media acie ponitur peditu, qui eam sustentet4 firmet. Hic fortissimos pedites,&bene armatos desuperfluis secum habere debet, de quibus aut ipse cuneum faciat Ahostiu aciem rumpat: aut si aduersarii cuneum fecerint,ipse Hrfice faciat,ut cuneo illi possit occurrere. In sinistra parte exercitus, tertius dux esse debet, satis bellicosus& prouidus,quia sinistra pars difficilioresis velut manca in acie comit Hic bonos eqtes iupernumerarios & velocissimos pedites seculabere debet,de quibus sinistrum cornu semper ex tedat, ne circumueniatur ab hostibus. Clamor autem quem quidam barritum vocant irius no debet attolli, ouam- acies utra se iunxerit. Imperitorum enim vel ignavorum est vociferari se lon. se,cum hostes magis terreatur, si cum telorum ictu clamoris horror accesserit. Semper autem studere debes,ut prior instruas aciem,quam hostis, quia ex arbitrio tuo potest facere quod tibi utile iudicas, cum nullus obsistat zdeinde S tuis auges cofidentiam, de aduersariis fiduciam minuis, quia sortiores videntur qui prouocare non dubitant. Inimici autem incipiunt formidare, qui vident cotrale acies ordinari. Huic additur maximum commodum, quia tu instructus paratus, ordinatem dc trepidum aduersarium praeoccupas. Pari enim v1ctoriae est
inimicum turbare antequam dimices.c bus remediis virtisti vel dolis hostium resistatur in acie. Cap. XIX.
Uyceptis superuentibus vel incursionibus repentini se occasione,quam nu-- quam dux exercitus amittit,iam in itineribus,fatigatis,in fluminii trasgressione diuisis in paludibus occupatis, in iugis montiu laboratibus,in capis sparsis, is securis in mansione dormientibus, oportunu praelium semper inferturicum aliis negotiis occupatus hostis prius interimatur quam praeparare se possit. Quod si cauti sunt aduersarii,& insidiaru nulla sit copia,tuc aduersu praesetes,scientes,Videtesj, aequa oditione pugnatur. Inde ars belli,no minus in hoc aperto conflictu, quam in ocultis fraudibus adiuuat eruditos. Cauendum vel
119쪽
maximeMea ala,cornu, sinistro quod saepius euenit,aut certe dextro quod tame raro contingit circumueniantur tui a multitudine hostium, a vagantibus globis,quos grumos vocant. od si acciderit,unum remedium est,ut alam cornu, replicesac rotundes:quatenus conuersi tui, clorum terga defendant Seddcis angulo ipsius extremitatis sertissimi collocentur,quia ibi impetus amplior fieri consueuit. item aduersum cuneum hostium,certis resistitur modis Cuneus dicitur multitudo peditum, quae iuncta cum acie primo angustio deinde inriu. latioricedit,& aduersariorum ordines rumpit quia a pluribus in unum locutela mittuntur. Quam rem milites nominat caput porcinum.Contra quem or caput p. dinatio ponitur quam soricem vocat. Nam e lectissimis militibus confertis in in . V literam ordo componitur:& illum cuneum excipit,at,eX Vtras parte concludit, quo facto aciem non potest erumpere . Item serra dicitur, quae a strenuis directa, ante frontem opponitur hostibus,ut turbata acies reparetur Globus a Serra. tem dicitur,quia sua acie separatus, vago supuentu incursat inimicos, contra si q-
quem alter populosior vel fortior immittitur globus . Obseruandum quos est,
ne sub tempore, quo iam committitur pugna, velis ordines commutare,aut de locis suis aliquos numeros ad alia trafferre Statim enim nascitur tumultus ais
confusio Sc imparatis conturbatis facilius hostis incumbit. Quot generibus pugna publica committatur,ac quomodo etiam qui inferior est numero S viribus,valeat victoria obtinere Cap. XX. DEpugnationum septem sunt genera, tuum infesta ex utras parte signa cofligui. Una depugnatio est fronte longa, tuadrato exercitu,sicut etia nunc;pe semper solet praelium fieri. Sed hoc genus depugnationis periti armorum non optimum iudicant, quia cum in prolixo pacto teditur acies, non aequalissem p campus occurrit,&hiat aliquado in medio sinus aut curuatura fit,&ita in eo loco acies frequeter irrupitur. Praeterea si multitudine aduersarius antecedit,a lateribus aut dextra aut sinistra ala circumuenit, in quo periculu magnu
est, nisi sup numerarios habeas qui sustineat, hoste, repellat. Hoc genere solus debet c5fligere, qui Sc plures Sc fortes habuerit bellatores, ut ex viros cornu hoste circu ueniat, de quasi in sinii sui concludat exercitus Secuda depugnatio est publica,quae plurimis melior. In qua si paucos strenuos loco idoneo ordinauearis,etiam si multitudine hosti ut virtute turberis,lame poteris reportare victoria Huius talis est modus Clim instructae acies ad congressu veni ut, tunc tu sinistia ala tua a dextia aduersarii tui longius sepabis,ne vel missilia ad ea vel sagittar veniat Dextra aute ala tua sinistroala illius unges,8 ibi primu inchoa praeliu ita ut cum peditibus optimis,&ibalistimis equitibus sinistra parte illi iis, ad quam te Iunxeris. aggrediaris is circueas, d detrudendo at 3 supcurrendo ad hostiu terga uenias. ossi semel aduersarios exinde pellere coeperis,accedetibus tuis indubitatam victoria c5 sequeris de pars exercitus tui, quam ab hoste submoueris,secura durabit. Ad similitudinem autem Aliterae vel libellar labrilis,acies in hoc dimicandi genere constituitur. 'd si te prior aduersarius fecerit, quos post aciem supernumerarios diximus debere poni, tam equitesqtiam pedites ad sinistrum tuum colliges cornu, dc sic aduersario resistes
120쪽
magnis viribus, ne arte pellaris. Tertia depugnatio est similis secudae: sed in hoc deterior, luὁd asinistro cornu tuo cum illius incipis dextro cofligere. Nam qnasi mancus impetus est eorum,&apte cum difficultate aggrediutur hostes, qui in
sinistro dimicant cornu Quod aptius explanabo.Si quando alam tua sinistram longe habueris meliorem,tuncs fortissimos equites pedites moniuge,& in cogressi ipsam primam applica ad alam hostium dexteram,& quantum potes aduersarii dextram parte pellere&circuire festina Tu autem alia exercitus parte
in qua deteriores bellatores habere te nosti, a sinistra illius longe sepa,ne vel gladiis inuadatur,vel ad eam tela veniant. In hoc genere cauendum est,ne inimicoruni cuneis transuersa tua acies elidatur. Hoc autem modo uno casu utiliter pugnabitur, si aduersarius infirmius dex ru cornu habuerit,& tu me fortiussinistrum Quarta depugnatio talis est,Cum ordinaueris acie,ante quadringetos vel quingentos passus, quam ad hostem puenias, non sperante eo, subito ambas alas tuas incitare te conuenit,ut ex viros cornu improuisos hostes vertas in fugam, doceterius victoriam consequaris.Sed hoc genus certaminis licet cito superet,si exercitatos fortissimos, produxerit tamen pericu Iosum est quia media aciem sua,qui sic dimicat,denudare compellitur, Min duas partes exercitu separare. Et si primo impetu victus non fuerit inimicus, habet postea occasione,qua inuadato diuisa cornua,& mediam aciem destitutam. inta depugnatio est quarta similis.Sed hoc unum amplius habet,quia Ieuem armaturae sagittari--diari ante prima aciem ponit,ut illis resistentibus non possit acies irrupi. Nam sic de dextro cornu suo, illius sinistrum:& de sinistro cornu suo,illius dextrum aggreditur. aod si fugare poterit, statim vincit: si minus, media acies illius non laborat,quia a levi armaura sagittarii si defenditur.Sexta depugnatio optima est, Ppe similis secundae, tua tu tur qui de numero suoru 8 de virtute desperant. Et si bene ordinauerint,qua uis cum paucioribus,semper victoriam consequuntur. Nam cum instructa acies ad hostes accedit, dextra alam tua sinistrae
alae hostium iuge,&ibi per equitesibatissimos& velocissimos pedites incipe
praeliari. Reliquam autem partem exercitus tui, longissime a dextra parte illius remoue,& directum porrige, quasi veru Nam si partem sinistram illius S a lateribus 8 a tergo coeperis eaeuere, sine dubio vertes in fugam . Aduersarius autem nec de dextra parte sua,nec de media acie potest suis laboratibus subuenire.quia acies tua extenditur,8 tota se porrigit ad similitudinem Litterae, Iongissimes recedit ab hostibus. ao genere in itineribns saepe confligitur Septima depugnatio est, quae loci beneficio adiuuat dimicante In hac quos Sc cum paucioribus,& cum minus sertibus poteris ad uesarium sustinere,si monte aut mare,aut flumen ,aut lacum,aut ciuitate, aut paludes, aut abrupta in parte una habeas,eκ qua hostis non possit accedere, reliquum exercitum tuu direeta acie ordines.Sed in illa ala quae munitione non habet, omnes equites 8 ferentarios ponas.Tuuc securius pro tuo arbitrio cum hoste confliges,quia ab una parte loci naturate munit, ab alia duplex prope ponitur equitatus Illud tamen obseruandum est, quo nihil melius inuenitur, ut siue de dextero cornu tuo cum illius sinistro pugnare volueris, ibi sortissimos ponas: siue de sinistro