장음표시 사용
61쪽
mortuus est Εg. 732. Chr. rιν I. Caeterum bibliotheca Granatensis abundasse videtur libris rarissimis, quorum catalogus ab anno Eg. 6 l. Chr. iat . ad calcem Cod. Escurialensis MCXXV apud Cafrium Dreperitur. Bibliotheea Velesiana. Diu bibliotheca publiea earuisse videtur Uelesiana schola. --
Eg. 688 Chr. 3289. natus, moriens bibliothecam reliquit locupletissimam undique conquisitam et comparatam, ex qua deinde publica bibliotheca conflata est. Bibliotheca Malacitana.
Etiam haee bibliotheca legatis donis conflata videtur. Mohamad Een Mohamad Ben Edris Ben mi h Akodat Aba Baher h) vulgo Aiahailua Osymponensis, rhetor et poeta cimus, decessit peste correptus Eg 7so. Chr. i 3 9. collegio Malacitano haerede ex quadrante relicto, cuius pars amplissima erat bibliotheea. Simili modo Mohamad Ben hamad Een Lehi Athanani Aba Abdalu i Malacitanus, vir immen. De doctrinae. qui quonam tempore floruerit, non liquet, bibliothecam suam collegio Malacitano legauit. Cap. III.
DE ITINERIBUS LITERARUM CAUSA AB HISPANO- ARABIBUS SUSCEPTIS.
Quantum ad ingenium humanum melius excolendum eognitio aliarum regionum valeat, non est quod hoc loco susus exponamus. cuna omnes omnium temporum clarissimi viri in eo consentierint φ . Etiam inter Arabes Hispaniam incolentes plures videmus, literarum propagandarum atque excolendarum causa, itinera suscepisse. Videtur per ea tempora Tolemnis suisse virorum doctorum mos. in varias orbis plagas excurrere, partim, quod etiam nostris temporibus fieri solet, viros literatos visendi, consulendique gratia, partim eorum scripta cum hispanis academiis communicandi causa. Alterum hoc quidem nostra aetate ratione faciliori essiei potest, florentibus artis typographicae et cursus publici utilissimis institutis. Hispano- Arabes
3 Da duobisa 'roliavimedania taeeulo nono Indiam et sinam adeuntibus vid. Noliaea et enixatis. v. I. p. 356.
62쪽
eam, Bagdadum, Bathum, Samarcandum et Nisaburem, quarum inis colae, cum et ipsi in Hispaniam migrare solerent, nobis documentum praebent, et Hispaniae viros haud defuisse clarissimos, tali admiratione atque honore minime indignos; praecipue autem Bataram se contulerunt, ad studium linguae Arabicae, ibi florentissimum, excolendum q). Caeterum studium exteras regiones vis elidi etiam iudaeos in Hispania habitantes inuasit, quorum plures itinera excolendarum literarum causa suscepisse e multis documentis comperimus, de quibus adeundus tantum de Costro a . Talia itinera etiam non multis incommodis premebantur; ubique terrarum enim heneuole exeipiebantur viri docti. aut ab iis, qui in studio literarium versati erant, aut a doctiaribus, qui scholas, templis sacris additas, gubernabant. aut a principibus ipss, qui laepius hospitia initituebant in usus virorum doctorum peregrinantium. Sed videamus singula.
chronographus et geographus, Hispaniam et Africam peragrauit, ut audiret viros propter literarum studium celcberrimos. Decessit Eg. 'T. Chr. 987. Abitrahmon Ben Othman Agadphi Abulmuthreph o Toletanus, sudiorum causa Urientem perlustrauit, indeque multos Codices secum in Hispaniam exportauit Decessit Eg. 4 a. Chr. iota. Ahmad Ben Omar Mn Anes Aladri Abutabbas d Almeriensis in Asiam prosectus eli, ut audiret viros huius temporis literarum studio claros. Obiit Eg. 478. Chr. log s.
vensis Asiam et Africam studiorum causa peragrauit. Decessit Eg. s T. chr.
itinerarium Arabico- Hispanum.
i inmensae doctrinae et ad praesecturae in patria honorem euectus. Sed studiorum amore permotus hoc munere se abdicauit iterque per Asticam et Asiam literarum et literatorum causa suscepit. Obiit apud Persas Eg. ssI- Chr. s6.
Abdalia Bra Mohamad h) vulgo Dilann Abu Abdalsa ex tractu Guadalaxara, de quo iam supra diximus, Hispaniam, Africam et Η 3 Syriam
63쪽
ga Cap. III. DE ITιNERIBVs et Syriam librorum emendorum causa peragrauit. Decessit Eg. Chr. I Sq.
na tensis, ob munerum grauitatem, cum nempe praefectus plurium urbium Hispaniae esset. intra fines patriae se continuit et ad audie dos viros doctos tantum Ualentiam, Saetabin, Almeriam, Cordubam, Hispalin et Malaeam migrauit. De eessit Granatae Eg. 6la. Chr. in s.
Maritim Almeriensis in Orientem profectus est, ut virorum clarorum scholis interesse pol sit. Magna librorum copia collecta, cum in patriam rediret, nauis sua, prope Malacam a Christianis capta. Deeessit Eg. 614. Chr. Ia 7.
lucem emisit Eg. 626. Chr. ira g. itineris II ispano- Africani descriptionem.
AIbarctai Asiam peragrauit viros in eloquendi arte versatissimos comsulturus, vi linguam arabicam in Hispania puriorem et cultiorem redderet. Decessit Eg. 6 6. Chr. 3248.
meri ensis Hispaniam, Africam et Asiam litetarum causa perlultrauit. Postea virorum doctorum, quos cognouerat, vitas et scripta publicauit. Obiit Eg. 66ι. Chr. 3264.
et Asiam prosectus est. Obiit Tuneti Eg.'s. Chr. Ia 86. Abu Mohamad Alabderita p) Ualentinus auctor itinerarii Africani prodeuntis Eg. 688. Chr. 128y, quod de literatura et literatis Africae agit. Abu Abdalia Mohamad mn Gaber q) Aeeitanus, de quo iam supra dictum est. Hispaniae, Africae et Syriae Ioca peragrauit Eg 7ιs. Clix. itis. et de viris doctis eorum, opus composuit. Mohamad Akaisi Aba Abdalia r vulgo Ebn Gober Aceitanus, ut cognosceret literatos Orientem et Oezidentem perlustrauit, eorumque vitas descripsit et opera. Denatus est Εg. 7 6. Chr. ε 3 s. Obaidalia Bin Abdalia Aischun Almapherita o studiorum caula varias regiones perlustrauit.
64쪽
DE NONNULLIS ARABUM IN HISPANIA MINORIS MOMENTI IN STt TVTlS LITERAIlli S.
Varia esse et praeter ae ademias et bibliothecas instituta, quibus literae si Tulciri et augeri possunt, quisque videt. Et in Hispania talia reperimus, quorum recensus hic est. Primum nempe Cordubae aecipimus academias Iinguae arabicae, rhetoricae et poeticae institutas esse a Mohamad Ben Poseph B n Abdalia Astam im Atamen vulgo Aba Althaher dicto, qui Cordubae decessit Eg. D8. Chr. I i 43. Vir ille Caesaraugustanus singularis fuit eloquentiae et plures euulgauit sermones in illa academia habitos, quos ad modum consessuum Hariri denominauit consessus Cordubenses a . Aliud eiusmodi institutum fuit Granatae, academia nempe AlcOranisti ea, quae in interpretando, recensendo et explicando Coranum ver
labatur. Auctor illius fuit Abdalia I n abia Ben Abd Soliman Abiu Akessem b) vulgo Gn ADabi, Cordubensis, magnus sui temporis philologus et iurisconsultus, qui et praefuit Mundae, Rondae, Malacae et Granatae. Decessit Eg. 666. Chr. I 267. Saetabi noli ad Ben Mohamad Abu Amer o vulgo AlmoncarrabSaetabensis, hiitoricus clarus, primam instituit academiam historicam, ante annum Eg. l. Chr. 6. Denique ut hunc honoris causa nominem, Mohamad mn Ali BenPharah d , medicus nobilis suit ex urbe Corella, excellens botani ces scientia, Miseri, Acci tanae regis medicus electus, hortum herbarium in aedibus regiis instruendum curauit.
I. De literatura Hispano - Arabum per Euroyam dis resa. Omnes seres disciplinae ab Arabibus in Hispania esse tractatas vidimus; atque haec sine dubio e studiis eorum fructus ceperunt, quamquam nulla ad persectionis gradum aliquem ab iis fuerit producta. Privati eni in commodi studium viii docti enim a principibus
Fici hauserit, mala eius sensu in ea pio s. cordii hae liatio a oraninio. tia ae ad ε miam lictruitIa eontendit . errore. quem raeie aria it a uetor anonymna Ilispantis in libro itiis nil pin: Disert eicin histrarie.i sobre I a dioeledades. eo legi' ae ademias eie. Auetoreae tertim si AH lara quid affirmare videtrix. q)ιippe qui Nulla esse Sarae norum de lite vis marita emotondit. Clitisti an rum autem et illitia temporia dcie trinam omni laudari, peri , raris suis amat Videa pDrium fluuium ira religiona. 'viam inoptas et ah surdas
65쪽
6 Epiri ETR. I. DE LITER AT. His P. ARAB. PER EUROP. DIs P. maximis praemiis ornabantur a , et ambitio detestanda multos ad literarum studium incitauit. Deinde cum e graecis fontibus, saepissime deprauatis, haurirent, cum imaginationi plus tribuerent, quam philosophiae et naturae perscrutationi nempe superstitio eos retineis bat . apparet multas fuisse causas, quare non plus commodi literis attulerint. In eo autem maxime Arabes literis utiles fuisse videntur. quod colligerent et quasi coaceruarent opes et thesauros literarios. illis temporibus, quibus tenebrae omni fere terrarum Orbi incumbebant. Atque ita immortaliter de bonis literis meruerunt Arabes; ita ut, si sernio est de restauratoribus literarum temporibus medii aeui Arabes potius quam paucos illos Graecos transfugas nominem, qui praeter linguae graecae cognitionem, omnium dilciplinarum exper
Quod ii quaerimus de propagatione literarum bonarum apud Arabes illis obscuris temporibus seruatarum, facilis est responsio. Arabes enim Palaestinam, Syriam, Armeniam utramque, Asiam minorem. Persiam. Indiae partem. Aegyptum, Numidiam, Barbariam usque ad Nigri flumen, Lusitaniam. Hispaniam, partem l taliae. Siciliam, Cretam, Cyprum, et alias maris mediterranei insulas sibi subieeerant, ita
ut omnis terrarum orbis, literarum lumine collustratus, unum tantum agnosceret dominum. Adsunt etiam aliae rationes. Primo enim
illa aetate arctior consociatio inter Orientem et Oecidentem fuisse videtur, quae multa facere potuit ad literas orientales et occidentales promouendas; etiamsi Arabes tantum in Hispania familiaritatis vinculo eum Africanis coniunctos cogitemus; qui ipsi societate cum Oriente et Occidente iuncti erant. Postquam enim Arabes inde a septimo saeculo Syriam, Aegyptum et omnem Africam septentrionaleni sibi subiecerant. Alexandria non amplius sola mercaturam secit cum iis, qui Europam incolebant. Respublica Veneta. ut hoc exemplo utar, iis seruos, e regionibus Caucali petitos armaque vendidit, lucri cupidine suoerante religionis praeconceptas opiniones. Interdicta enim pontificis maximi contemnebant bὶ, neque opprobria imperatorum Byzantinorum curabant e . - Porro ludaei, per maximam partem Europae dis spati, maximeque in Hispania fi arentes quam regionem, praecipue vrhem Cordubam, maximus eorum numerus petierat anno . o. o. quo a chali fis
Babylonia expulsi erant d ) usque ad annum i sa, quo a i hristianis in exsilium mittebantur. illam coniunctionem Occidentis cum Oriente alere et continere valebant. Satis enim instructi linguae arabicae scientia
66쪽
tia ρὶ atque eum omnibus sere populis coniuncti, plurimum valebant ad literas propagandas 1 . Denique occidentales ipsi, literarum studio expergefacti quasi e somno, fontes literarios ipsos in IIispania adibant. Paucos horum virorum. auctoritate magiIa pollentes, nominasse sufficiat. Gerbertus, inde ab anno Chr. 999. pontifex maximus lub nomine Sylvestris H, Cordubae philosophiae ara hi eae et mathematicis literis operam dederat g . In primis arithmeticam et geometriam excoluit, et fortassis primus et ilias arabicas ex Hispania in reliquas O cidentis regiones transplantavit. Adelardus Anglus saeculo undecimo redux ab itinere per partem ditionis Arabiae. latine reddidit Euclidis elementa h). Saeculo Xli Robertur Re tenensis Anglus et Hermannur. Dalmata primi in Hispania ipsa Coranum latinum fecerunt i . Danielat rhytis, Anglus. clarissimus sui temporis mathematicus circa annum iso Toletum adiit studiorum causa h). Multum interesset exponere, de studio linguae arabicae medio aevo propagato; quam tamen quaesti Oilem mihi, breuitatis studioso, praetereundam esse censui. Unde enim hauserunt scientiam linguae arabicae illi Iudaei, quibus saeculo decimo tertio Alyhonsus utebatur ad conficiendas claras illas tabulas astronomicas, quas maximis sumtibus edi iussit, nisi ab Arabibus Hispanis 3 Christiani ipii orientalium linguarum studia promouere studuerunt. My mundus, Penya furtensis, ordinis Sancti Francisci monachorum praeses, literaturam ara hicam et iudaicam propagare studuit I). Gerardus Cr monensis saeculo XlI adiit Toletum, ut edisceret linguam arabicam, quam edoctus deinde Ptolemaei Almagestum et opera medica Rhaetis et Avicennae latine interpretatus est. Nullus erat finis, si singulas disti plinas enumerare vellen , quarum in studiis qui versabantur, Arabes sibi et praeceptores et moderatores eligebant. Cuius rei unum exemplum attulisse sumiat. Qui nempe scholae medicae Salernitanae praeerant, compendium medicum conscribi curarunt, secundum praecepta scholarum medicarum Fellanae, Cordubensis et To Ietanae, . in usum studiosae iuuentutis in hac Salerniistana, tum temporis totius Occidentis clarissima Aesculapii sedem . Etiam hebraicae grammaticae studium postea Iudaei ad normam grammaticorum Arabum, qui de sua scripserant lingua, instituerunt n). Qualem
. da castro I. p. S. et Indicam huius libri. in quo Sa Rabbini Hispani memoranitie. qui a rabiea libros amarabant crabinos alpan olea, qua esuribieron an a tabo . f --brietas XIII. p. a54. x in Porii thesauro T. I. P. II. p. 147. inest opus mathematicum Ger.
67쪽
Qualem fructum singulae disciplinae ex illis inititutis Arabum in Hispania ceperint, difficile dictu foret, cum desint fontes; tamen haud parum quaedam certe profecisse videntur. Apparet hoc ex Hispano Arabum in sola poetica arte inuentis. Hispano Arabs fuit Ali Ebhn Taher Anaiti o , qui primus omnium Arabum de poetica licentia scriberet. Hispano- Arabs M hi Uin AEarbi Athalimi Althai, Cordubensis, excogitauit carmina ordinu alphisbetico disposita, decem vorsibus constantia.
Obiit Eg 638.11 . AI ad Ben Abdrabboh Hispano Arabs primas edidito das, eiusque velligiis postea plures egregii poetae institerunt, quorum catalogum vide apud Casirium ρ . Neque tamen poesis prae reliquis disciplinis ab Hii pano- Arabibus suit exculta. Alia vero inuenta, quae a nonnullis Arabibus in Hispania tribuuntur, hoc loco praetermittenda censui naus, quippe quae longiori disceptationi locum darent. Dico ininventionem notarum numerorum r), viam magnetis lapidis s), tormentorum bellicorum et pulueris nitrati t), croci u), vini adusti, texturaesitorum bombycis υ) et rotarum cuiusdam generis, vasibus ligneis instructarum, quibus utebantur in hortis rigandis in .
II. De versionibus graecorum auctoraim ab Arabibus tonsetIis. Omnis sere literatura Arabum ex graecis sontibus derivanda est. Ari telam. Hippocratem, Gatinum. Ptolemaeum, Dioscori rin, Apollonium Laodicentem et Pelgaeum, Archimedem, Theodosum, Autolycum, Arisarctam, Hipparchum et Euclidem maxime tractarunt. Talibus igitur tantum auctoribus studuerunt Arabes et in vernaculam linguam converterunt, quibus mathematica, historia naturalis, physita altronomia et medicina illustraretur. Poetas graecos tantum abel , ut studio suo amplecterentur, ut potius ipsis tanquam monotheis mi osores inuis essente praetereaque iis frigere videbantur. Ex omni Orientali antiquitate solus Theophilus Edesseniis, monachus Maronita, inmodi regnante, Homeri iliadem syriaee reddidit, circa annum Chr. 77 o. a . Historiam inberarum ciuitatum Graeciae Arabes non curabant, eum ipsi dominis, nullis legibus circumscriptis, uterentur, apud quos maiestas populi nulla erat. Eandem ob causam oratores graecos aspernabamur, philosophiam moralem Graecorum cum Corano non consentientem abiiciebant..- inter Aristotelis interpretes inelaruerunt Ab v Enshur, Jahia Em Aia
68쪽
B η Ahm ad Fhn Γωchd Averroes , cuius interpretatione utebatur Tho mas Aquinas. et alii Scholastici, antequam textum graecum accepisse iit a . - Inter Galeni interpretes magnum sibi secere nomen Abu Amram Moser
Dyροι ratis interpretes Arabes laudat mrbelotius i . Celeberrimi e
rum suerunt Hona in Ben Isaac, Costhai Ben Luca, Isaae Ben dyahia,
quorum prior in conficienda sua versione usus est pluribus graeci textus exemplaribus ἰ multos praeterea viros doctos in consilio adhibuit fi . Inter harum versionum Arabicarum calumniatores elucet Renan- dotus I , qui eiusmodi versiones, inprimis illam Hii pocratis, parum accuratas et male fidas existimat. Cui nam igitur plus tribuemus, ei ne an Salmasio, qui Diosiori rim ex arcibi ea versione se esse emendaturum
promisit m , quamuis etiam hic, alio loco n), sie habet: Arabs ise de Cebetis interprete sermo e st) multa adtexuit, alia vero di traxit. plura inlemolavit, invertit, nec pauciora, non ip intellecta, perperam et contra mentem graeci auctoris e r sit. Quod non huic tantum versioni, vel paraphro peculiare es, fedfere omnibus commune quaecunque hodie ab Arabibus e graeco expreJae visuntur.
Sunt . qui contendant. illas versiones Arabum omnino non e textu graeco, sed e versionibus saetas esse. Contrarium iam vidimus de IIO. naino. Attamen certa exstant exempla versonum graecorum a uetorum
e versionibus syriacis arabice factorum, ut Th ophrasi a Iahia Eis Addo
et Drahim Ebn Tnimis translati O . Etiam vetus reperta est a rabi Dioscoriais translatio, in qua syriacae multae voces ad marginem ad iunetae reperiuntur, tanquam primaevi, quod illa versio repraesentabat, exemplaris p . Neque historia contradicit. Graecos enim, ob perturbationes saeculi L et Vl, in Syriam fugientes . linguae syriacae ibi operam dedisse, haud absonum est statuere. Syri iterum linguae graecae studuerunt, ob res religionem illitisque sontem, Nouum nempe testamentum, spectantesq). itaque statuimus. initio quidem versones quasdam graecorum auctorum a Christianis suisse saetas, eosque hac in re vernacula, h. e. syriaca, vsos suti se lingua, deinde vero etiam Arahes ipsos. graecis literis excultos, ad versiones suas ipsos graecos adhibui ue
69쪽
buisse sontes. caeterum eiusmodi versiones non omni modo absolutas et per se et ar fuisse, non est quod miremur. Quid enim γ Nonne graeca lingua illius temporis longe a puritate antiqui alti ei sermoni η abhorrebat Y ipsa Grai eis sere Platonem et Aristotelem sunm ignorabat, graecaque dictio quarn longissime ab orientali distabat. Inde apparet simul. non omnibus versionibus arabibus unum idem que praetium statui posse. Si vero saltem unus et alter interpretum grabum diligenter et accurate verba graeci auctoris secutus est, non video. quare eritici graeci, linguarum Orientalium studio assumto . nullum ex iis fructum capere ponsint. - Illas vero Λrabum versiones ex translationibus latinis este confectas r .
ineptum est dieere. Quid enim I Nonne Latini Aristotelam et alios grae eos seriptores ab Arabibus aeee perey a Prima latina Arsotelis versio, ex Arabico eonfecta. Deeulo Xlli in Oecidentem venit D; et maxime Arabea studiis Latinorum prosum runt u), quippe qui tum temporis in altissima barbarie demersi taeebant. Fride. rico li. regnante, principe optime de bonis literis merito. magni praetii aestimabantur auctorum graecorum . e fontibus arabibus derivatae versiones. Ille nempe imberator scholae Bononiensi in italia latinam AristoteIis versionem dono dedit. partim ex ara bico, partim e graeco textu consectam v . idem princeps victores es arabi eo verti curauit, inprimis Platonem. Aristotelem. Ptolemaeum et alios. Auctores graeci ipsi demum post Hierosolyma expugnata a. I sa in italiam et Germaniam venerunt κ). Ante hoc te inpus. et nostris in regionibus.srabieis. quantum fieri potuit . utebantur versionibus. Albertus Magnus ArisIota em arabi eum in academia Parisiensi sexplicari instituit ae . Caeterum Iudaei iterum has Arabum versiones graecorum hebrat eas se-tere ν . Arabes praeterea auctores etiam latinos transtulisse. qu Dd i. m Frpentur Σ assirmauit. probari posse videtur ex Banquieri supra laudato opere . itiquo p. d. haec sunt verba: De Ios autorυ. myas maximas se citan in estis obra, Duos son latino , como I arron . Columella ν Passa dio. stros et e Secundum Heris θιIoitum a saepissime apud Arabea scriptores etiam Plinius laudatur. quod tamen pro certo equidem non astirmauerim. illum enim codicem bibliothbeae
Passiensis, inscriptum: Ain, l 'ν s auctore i se oo , cognomento
nullo modo. quod HerbeIoltus suspicatur erati versionem Plinii continere. doet Oxposuit cet. Θωore de Sao b . De Livio autem arabice verso nil eerti con- sat e . Odieem Iustinianeum arabico versu in , mcrum este figmentum. satia bili hus argumentia demonstrauit Contring d . De Orosio autem a rabiee verso vii Ierte loquitur misiai e . Haetenus de versionibus graecorum auetorum ab Arabibus Inst utis.
Quodsi verum est, quod Leo Afrieanus f ex historiographo Bagdadens Gonis
affert. apud Arabea codd. grae eorum scriptorum, postquam arabire versi ssent. eombustos plerumque suisse. magnum inde detrimentum literaturae Hassi eae obortum sit, neetae est.