장음표시 사용
11쪽
V. 1. Omnes codices exhibent: videmus L sed Eine dii bio metri causa cum Stephano Gronovio, M. Herigi corri gendum est: vidimus quae lectio codicum lectioni similior videtur, quam lectio viderii quam praesert duc Gronovius et sannus Anal erit. P. 3. V. 5. Cod Gueis et veti. edd. legunt: Statio do mico probatissimus vero ille Reg. - Statio do minico sine dubio pro mi nico et Lugd. iij. - Stati dandam minico. Quum v. 2 ntecesserit poetae comico non facile intelligas, qua de causa haec vox comico repetatur, cui, ut recte dicit
Ironovius, nullum inefit momentum, quare mimico vel metrico mavult sed lectionem metrico nulla codicum auctoritate comprobatam genuinam habere non possumus. Quare
semimico cum M. HertZi O, qui optimos contulit codices, cs. praes ad ed. Gell. legimus atque lectionem colitico' vers. hoc loco errore quodam repetitam ducimus vel ea de causa receptam putamus, quod librarius non intelligens, quo jure Caecilius dicatur inimicus, in textum recepit comico vel in margine adscripsit unde postea in textum ipsum irrepsit. Egregie autem convenire Caecilio vocem inimico aptius alio loco demonstrabitur, quo de ingenio ejus agetur. V. . optimi codices teste ac Gri novi et vett edd. exhibent: pretio in tertio est' vel tertiost ' quare emendatio illa Stephani et . Fred Gri novit: pretium tertium
est non satis comprobata nobis videtur, et praebentibus in nibus codicibus lectionem: pretio in tertio est vel tertiost retinendam esse arbitramur cum Gryphio, ione M. Hertetio. Quam si retinemus, lectionem servet' nonnullorum librorum et Stephani, quia aptum sensum non praebet, et lectionem Valentis Acidalii si quis erit auctoritate codicum Omnino carentem salsas esse intelligitur, ut perperam acob. GronOvius qui ferret pretio in tertio est' , vel qui serret pretioni tertiona est proponit. Quum vero in aperto sit, quam sucile illa lectio servet ex servet oriri potuerit, cum Gryphio, Joh. Fred Gro novio, Licino, Hortat servet' sine ulla haesi latione in textum recipimus. Quod servere quam apte de
Naevio usurpetur, Suo loco XPOnemu8.
V. . Legendum est: si erit, quod quarto detur, dabitur Licinio auctoritate codicum uel s. et quos contulit Gro- novius comprobatum pro si quid quarto detur vett edd. vel pro si erit, quod quarto dabitur Licinio Stephani. V. 10. Codd. Reg. orn. Guel L edd. veti exhibent consequitur hos omissa voce loco melius autem metri causa
cum Burinniano ad Anthol lat. V, 1 pag. 411 et Hertzio legi
Ultimi versus lectio, quae invenitur, antiquitatis :ausa
fortasse e correctione grammatica pro causa antiquitatis M
l. 3. In hoc oleati Sedigiti canone explicando quamqum multi viri et doctissimi versati sunt, tamen nondum satis in aperto esse videtur, quam rationem Sedigitus in hoc comicorum ordine constituendo secutus sit. Fuerunt etiam qui omnino de tali ratione reperienda desperarint atque hoc judicium nihili sece rint ut Rutgersius, qui ur lect IV, 19 putidum et supinum judicium nominat, et . . Vo8sius, qui Inst. poet II, 3 hoc unius viri judicium aliorum testimoniis facile vinci arbitratur. Sed Sedigito quum a Gellio scriptoribus honore dignis adnumeretur atque a Plinio hist. nat. XI, 43 99 illustris in poetica nominetur, omnem fidem derogare viri probi et cauti mihi quidem non videtur. Nostris igitur temporibus ad evictus huic canoni explicandi denuo operam navavit dissertatione, quae necribitur: Ueber de Canon des Sedio itus. Nec Stret. 1842. Programin. schol atque comicos latinos ratione imitationis Graecorum poetarum a Volcatio Sedigito in hune ordinem redactos esse docere studet, ita quidem, ut comici minime Graecorum exemplaria Sequentes locos Obtineant Superiores, inferiore vero, qui vestigia eorum magis presserint. Dicit enim . c. p. 11:-Ε ordiaete alter die Di liter nach dum grosseren de ge-ringere Grade vo originali tui, die si bo ilire Arbetigeaeigi atten. Qua in disputatione multa quidem it ingeniose et acute
12쪽
dicta sunt, sed quaestionem liquanto Subtilius eum tractasse neque rem absolvisse non possumus quin putemus. s. TeiiDial, Mus rhen. VIII p. 26. Accedit, quod untiquorum testimonia de canonis poetis nimis neglecta sunt quae in dubio permagni propterea sunt habenda, quoniam de vita scriptisque plurimorum perpauca tantum restant, ex quibus de eorum poesis natura et indole judicari vix posse, facile quisque videat. Nos vero fundamentum ordini comicorum, quem Volcntius Sedigitus hoc in canone constituit in concitatione et oliri octo D vel flectuum positum censemus, ita quidem, ut illi comici, quorum comoediae his commovendis insignes videreia tur eoque OnSilio, ut animo spectatorum commoverent et tenerent, conditae essent, ceteris, quibus alius esso finis in conscribendis sabulis, hoc canone praeseruntur. Neque quemquam Ore speramus, qui hunc rationem Sedigiti admiretur, si illud παγος et quod ei opponitur et , thoc in omni litterarum artiumque genero quantum valuerit, consideret ita quidem ut Omnia opera ex eo, quod vel ιο ἰθος vel et ri iactoc praecipue expressa libeant, ἐγικα vel αγι rικα dici possint. Quo litiae
nobis gravissimi momenti in hac nostra disputatione videtur. Vurro teste Charisio II, 21 inter comicos latinos idem discrimen statuit eos lue in duas partes divisit, quarum una ron λος, altera το παγος exhiberet. In de re sustus disserit O. alinius Bericlite uni Vertiandiungen de Stichsischen e seliselias de Wissensetiasten. 1850. II, p. 107. Sed jam in vim et usum ιου ἐγον et ros rara. γονς, in quibus tota nostra disputatio fundata Si diligentius inquira tur necesse est, et quo tutiores lianc inquisitionis viam ingre
diamur, ad nntiquo sontes recurramus.
q. 4. Aristot Poet. VI, 7 ἰθος et ιυνοιαν proprius iis ait, qui
Ait ergo Aristoteles 'υς indicares institutum, volun tutem intimamque animi conditionem, in qua omnes hominis actione nituntur atque ex qua quasi ex sonte Suo profluunt; ut verbo dicam, ν Ioc significat, quod nos dicimus characterem hominis, qui exprimitur et apparet moribus. Idem Dionys. IIulie Ars rhetor. X, 1 XI, 13. Quintil. Inst. Orat. VI, 2 8 ,, θος cujus nomine, Ut ego
quidem Sentio, caret Sermo romanus, more appellantur atque
inde pars quo tu illa philosophiae ἐθικῆ, moralis est dicta. Sed ipsam rei naturam spectanti mihi non tam more Signiscari videntur, quam morum quaedam proprietas; nam PSi8 quidem omnes habitus mentis continentur , utque ut idem dicit . . VI, 2, 13: in quo si γος exprimendo Summa VirtuSca est, ut suere Omnia e natura rerum hominumque videantur, isti, Ore dicentis X Oratione pelluceant et quodammodo igno Scantur.
Ex hoc vocabulo substantivo derivatum adjectivum 3 ἰλι- κον igniscat id, quod mores habet vel exprimit. Legitur apud Cicer top. 26, 29 morata narratio ses. Quint. l. c. IV, 2, 1 Cic. de div. 31, 7: poema moratum , in quibuS Omnibus id gitur, ut quam proxime uecedant ad eorum moreS, quorum sit mentio. Iorat Art. Oet. 19 exhibet morata sabula recte , quem ad locum Sehol. Acroti adnotat: morata sabula, in qua more Singularum perSOnarum Optime XPrimuntur. Unde ictu λό; οι vel irι0λυγοι nominabantur, qui
curabant. s. Cic. de Orat. 2, 59. Salis jam apparebit, eas sabula dici γηθικύς, quae inprimis ingenium, indolem, more hominum exprimere Studentutque expressas habent, unde iis tranquillitas quaedam et placida quietaque constantia propria est; quare a Romani Statariae dictae sunt. Cf. Mulier: Geschielit de Theorie derKunst ei dei Alten. II, p. 156. Ut mare quietum et placidum, te etiam animus commoveri potest et perturbari, quas quidem animi motiones Graecis nu91 dictas Cicero perturbationes vel morbos animi nominari vult. s. Cic. Tusc. III, 4, Ad naturam et vim
13쪽
τῶν παθοιν cognoscendam hoc loco, quae idem Cicero Tusc. IV, 5, 10 docet, addere liceat: Quoniam, inquit, quae Graeci πάθη vocant, nobi Perturbationes appellari magis placet quam morbos, in his explicandis veterem illam quidem Pythagorae primum dein Pt tonis descriptionem sequar, qui nimiam in duas partes dividunt alteram rationis participem laciunt, iteram X Pertem:
in participe rationis ponunt trunquillitatem, id est placidam
quietamque constantiam, in illa ultera motus turbidos tum irae tum cupiditatis, contrarios inimicosque rationi. s. Cic. de sn. III, 10, 35; orat. 37 , .nti' rικόν, quo OnCituntur unimi et perturbantur. Quint. Inst. Orat. VI, 2, 20: Diversum, inquit, est huic ἐγει quod αγος dicitur, quodque nos assectum Proprie vocamus, et, ut proxime utriusque disserentiam signem, illud comoediae, hoc tragoediae simile. Iaec pars circa iram, Odium, metum, invidiam, miserationem sere tota versatur. s. idem VI 2, 12: ,Παθος concitat, 1 γος mitigat. Qua ex desinitione του πυγον iacile apparet, eas sabulas dici παγι rικεις, quibus id inprimis gitur, ut robus vero tragicis vel comicis personarum in cena agentium inopinatis dictisfactisque animi spectantium commoveantur c cupiditate vel timore vel hilaritate accendantur. Quamquam autem in comoedia, quum ut Cicero dicit, sit speculum quotidianae vitae, ο γος principalem habet locum, tamen etiam τυ αγος in ea adhibetur, si affectus nitimi plerumque ex natura comoediae gaudii et hilaritatis sunt ex primendi et non m 91 tantum servantur sed etiam haud raron iacto commoventur, ut Horatius dicit Art. Oct. 4.,Interdum anaen et vocem comoedia tollit,
Irutusque Chremes tumido delitigat ore. )Quam commotionem affectuum, si in comoedia petitur,e praecipuo consequuntur comici poetae ut facetis ocis,
' Quod praecipue de Terenti propter eius tabulae I aut personam Chremetem dictum putamus. Si autem Terentius, quem inprimis τυ θος
expressisse postea videbimus, interdum et Tam movet, non sine ausa suspicari videamur, saepius ab aliis comicis expressum esse.
dicteriis, cavillationibus, sermone incitatiore, rebu mire SUSPensis, hilariter solutis risum excutiunt spectatoribus, hilaritatis gaudiique assectibus, quibus rudem inprimis plebem delectari
et nunc cognOScimus, auri tam caveam teneant. Ex indole huiusmodi fabularum et fine consequitur, magnam actioni et fieri nonis celeritatem et vehementiam quandam in iis adhibendam fuisse ut numquam spectatoribus nimiam demittere daretur; quare tales comoediae a Romanis motoriae dictae sunt. Cf. Euanth de trag. Donat ad Terent. Adelph. prol. 6; de motoria Donat ad Phorm Andr Eun. de Stataria Eugrupli. ad IIeaut prol. 6. Latinis autem poetis qua de cau8a Praecipue τοι παγεμιν commovendis vel motioni sensuum et affectuum studendum fuerit, jam paucis Stendamus.
f. 5. Graeci summis ingenii dotibus instructi artes ingenuas
maxime colebant, Romani vero propter morum gravitatem ingeniique illud genus, quo quae asserrent utilitatem plerumque
respiciebant, consuetudinem Musarum diu vitabant. Nam quaerentes, quod ProdeSt. Omne urtes negligebant, ex quibus ne lue sibi neque rei publicae emolumentum fore sperabant. Non igitur mirum, quod deficiente benigna artis scenicae vena tam Fero inter Romanos hujus oneris Oetas exstitisse Videmus. Neque vero Si mittendum, initia ludorum scenicorum apud RO in anos inveniri praecipue in festis agricolarum, quae lusibus carminibus canticisque choricis celebrata vetere Scriptores docent. cf. II orat. Cui m. III, 18 et Schol. Carm. Saee.
Ovid. Fast. III, 657 Virg. Georgo. 335 et 695. Sed nec initia ob ingenii ruditatem excolere n0gligebant et ad Graecos
potius, unde argumenta ibi sumerent, Se convertebant, quamquam Graecorum operum virtutes Summa sententiarum elegantia, personarum ingenii et morum mirabilis quaedam descripti a Romanis, quum procul abessent ab eruditionis gradu Gr eorum, non ex Orimi parte intelligi et justo aestimari poterant. Quo ex discrimine ingenii et eruditionis Graecorum et Romanorum lucet, non idem poetis utriusque populi in con-
14쪽
scribendis suis sabulis suisse observandum, si sui populi favorem capere vellent. Graeci enim eruditi virtutem sabulae non
tam e Sensuum, quem praebebat, inisectu, quam X descriptione justa morum atque ex serie nexuque rerum et actionum subulae, ut omnes inter se aptae colligataeque Viderentur, Cen- Sebant. quare eorum poetae arti sufficere Summopere Studere
debebant latini vero poetae, quum non coram erudit Populo. sed rudi plebe agerentur subulae, quae magis delectari, quam erudiri volebat, hunc sibi proponebunt nemo ut commotione Sensuum et affectuum Spectatores tenerent, vel moverent απυδ η) Hac de re egregie disserit Ladovicius Mus Rhen. III p. 180: Audii line das es uiis ausit ruet liet bericlitet irit, inlissen i uianehmon, diis die Dieliter thren Zuscha uern ent gegen amen. die ruitischen Speisen init O misellen uthaton Wilrκten, in te linei orsi mundgeruchi ii machon Da nundi Romor damnis erotis en Suturis uni don tollanon Interesse bge , ora non liniten, o iugi die V rmuthim Seli nahe,
mus helii dor Romer in Beri ex ung u et Ze n. Quod poetarum studi una Ommovondi affectus quum ex comoedia tum ex tragoedia cognoscitur. Conale enim latini novam comoediam Atticam secuti sunt non Olum, quod eo tempore quo Graecarum rerum cognitio Romam pervenit, hoc comoediae genus in Graecia vigebat, sed eam praecipue ob causam, quia vetus comoedia propter publicae vita descriptionem effici lorat Sat. I, 4, 1. Rouine non tolerabatur legibusque prohibebatur, media autem comoedia, quae illuderet artes iteras suo ii Romanis non intelligebatur. cf. ophius Zeitschris fili Altei thuius issensebas 1μ35 r.
153, p. 230. Nova vero comoedia Attica Romanorunt Onditioni maxime conveniebat quae nil vitam vulgitioni deflectui, res amatorias et Obscoena tacete tractet, instituta publica, a gistratus, leges publicamque vitam non nisi obiter perStringat. Quae argumenta subularum enarrat Terent Heaut prol. 3740 Eun. 36-40 Aleiph. lib. II, p. 4 51 - 54 Wag. Fronto Epigr. II in Anthol. Graeca III, p. 56 cfrui ph. l. c. p. 1232.
Quam imitantium comicorum prima esse debebat cura, Si plausum multitudinis capturi essent, ut spectatoribus i Sum Xeuterent atque novarum mirabiliumque rerum inventione eorum unimo tenerent, minus curantes verum et justam descriptionem naturae animique humani ae singularum cenarum justam
dispoisitionem, rivale erunt in Graecorum comoedia. Unde duri et obscoeni joci. dirae servorum castigatione8 confuSio illa, qua res ex diversis comoediis petita in novam congerebantur, quo comoedia latina, non dic virtute et arte, Sed Diactu proficeret Quam rem Terentius. magnus ille comicus poeta Romanorum, bene perspexit querela sabula stataria non placere Romanis es Ileaut prol. 35; KOphius i. c. r. 155, p. 1242. Neque Solum comici, sed etiam tragici commotionis is e-ctuum rationem habebant. Num qui tragoedia conScripSeruntlioetae latini, inprimis sabulas Trojanas, quae Romanis primae
innotuerant, tractandas sibi sumpserunt, quarum ea potisSimum elegerunt, quae gravitate, introcitate argumenti animos tenere
possent. matricidium, insanticidium Eumenidum, AlcmaeoniS, Cresphontis, Melanippes, Medeae, immolatio virginum, qualis habetur Polyxenae, Erechthidarum, Andromachae, phigeniae
Prae ceteris in scena agebantur et libentissime spectabantur. s. Ioui uisen. II. R. I, 890 Quare et fieri non potuit, quin Oetae, quem affectibus commovendis inprimis studuisse clinus,
Euripidis potissimum tragoedias latine verterent vel imitaren. tur. Itaque de tragoedia latina summo jure Bernhardylis Hist. liti lut p. 378 dicit: Sie die Tragoedi e warbonisinem holienbis gur Schwaehhei gesteigerten Pathos beseelt, nichi aberisin id lor Sehau plat sit deii Zwiespaltis vischen Furchi und Noth- Mendigkeit Diesen tund puniit de Mora und pragmatischen ἰes innungieg instigio diis schauendo Publicum, indem S ein Gesulion an hocli pathetischon cenen uia pikunten Stellen, die
15쪽
Sed jani reliquum est, ut aliam quaestionem tangamus. num Volcatius Sedigitus revera unam tantum rationem et normam in constituendo canone secutus sit. Possit Orsitan liquis Suspicari illuni non unam regulam, ex qua unicuique Oetae pretium et honorem statuit sibi proposuisse, sed diverSas, ut Varro p. Nonium p. 374. qui propter argumentum Caecilium, propter sermonem Plautum, Terentium propter PerSonarum morum descriptionem primo loco posuit ita, ut quo qui graviore sabulae parte excelleret, O mi ore eum haberet honore et omnes, qui hac arte essent insignes primis collocaret locis qui vero minus gravi eminerent, inferiorem iis concederet locum. Quae si ita essent, quo jure Terentius, magnus ille poeta, quem tota antiquitus summis effert laudibus ob multas virtutes et gravissimus, de quibus postea quo dico, jure Terentius in sextum tantum referretur locum at lue aliis poetis, quorum nihil sere nisi nomina cognita habemus et quorum rarissima apud veteres est mentio posthaberetur 3 Quae dissicultas hoc uno tantum modo mihi quidem dissolvi posse videtur, ut Volcatium Sedigitum poetas Omnes e una tantii in lege quae o satis apta et gravis videretur mensum esse Statuamus atque hac ratione iis locum attribuisse, quo quisque dignus videretur. Hanc igitur rationem in constituendo canone comicorum latinorum a Volcatio edi gito adhibitam esse putamus, ut et nucto vel commoti sensuum et uisectuum sit regula, ex qua quis lue comicorum obtineat locum. Quod in niter disputationis parte erit demonstrandum. Quare de singulis comicis quae exstant grammaticorum Veterumque Scriptorum testimonia, nobis erunt colligenda, inter Se com Paranda, Xplicanda, ex quibus de eorum pretio judicari possit. Singulos igitur viros ex ordine canonis in judicium vocabimus atque primum quae veteres de unoquoque tradiderint, tum quae ex fabulis ot fragmentis si quae adsunt ad nostram sententiam comprobandam erui OSSint, XPOnemus.
te Caecilio Statio complura veterum testimonia nobis Servata sunt Cicero bis Caecilii montionem facit: 1 de opt gen Or. I, 2 dicenS: Caecilius Ortasse summus comicus , cui Ciceronis judicio simillimum est Vellei Paterculi H. R. I, 17, 1. 2 ad Att. VII, 3, 10: Caecilius, - malus enim latinitatis auctor est. Varronis duo extant testimonia: 1 apud Chariεium p. 21Med. Pulsch. ut ait Varro delat in sermone c. 5. nulli ulli servare convenit, quam Titinio, Terentio, Attae n. I xi vero Trabea et Attilius et Caecilius facile moverint. l2, apud Nonium p. 374: In argumentis poscit palmam Statius L cui simillimum
Horatius ep. II, 1, 59: Dicitur Vincere Caecilius gravitate, Terentius arte. Quintil. Inst. Orat. X, 1 99: Caecilium veteres laudibus erant.
Ciceronis de opt gen dic. I, 2 et Vellei Paterculi et Quin tiliani judicium in universum de Caecilio agitantque nihil aliud,
3 Do Caedili Statio es. I. I;echor: -Z Caecilius Statius A in Philologo IV Iahrg. 1849, p. 78. ' Ritsi hel. Parorg. Plaut. Terent. p. 194 Iegendum putat: moverunt et hosce poetas aetate numeratos vult eum Neukirchio de ab tog. p. 215 ut posteriuros Trabea, Atilius, Caecilius sint maiores nutu.
16쪽
nisi auctoritatem et honoreiu, quibus fruebatur poeta, Ostendit; quod quum nihil ad nostram sententiam illustrandam probandamque conserat, mittere et jam ad Varronem transire licet. Qui diligentissimus antiquitatis investigator primo loco Caecilium Ob Παγ . quae commovere sciat, laudibus effert et Terenti , opponit, cujus ι .' laudat.
Ex his, quae antea de vi atque natura rων 3 9ων et τωι παγων disputrivimus, consequitur, Caecilium, cui l. c. Πυγη ut- tribuantur, iri primis valitisse nimis spectatorum commovendis excitandisque nisectibus atque ea ipsa re, quam sunm ceteri rebus inferior esset ut postea videbimus Terentium SuperaSSO. cujus ἐθι laudantur, quippe qui in hominum ingeniis moribusque depingentilis inprimis versetur. Unde jam sucile concludas. Tu . In haud parvi fuisse momenti in constituendo nostro canone cetera de Caecilio testimonia quomodo cum huc laudo
Varro apud Non. 374 Caecilio laudem argumenti prae Terentio et Plauto tribuens dieit:
In argumentis poscit ulnanu Statius, in θεοι Torontius, in Sermonibus Plautus. Terentii ἐγεnιν sitim hoc loco largumenta, Prior IMI PPO-nantur, argumenta et ira Ir de uno eodemque viro ab eodeni
laudata Varrone diversa inter Se esse nemo sibi persuadebit, sed vinculo quodam conjuncta videntur Argumentum quid sit, docet Quint. Inst. orat V, 10 9: Num et sabulae ad actum
scenarum compoSitae argumentum dicuntur. Quo apparet, Omnem ad scribendum destinatam materiam ita appellari . quod
Argumenta comoediae utinae ex Ova Graecorurn potita jam Supra docuimus, quibus quum in amorum praecipue lusi bus et vitae vulgaris ambitu versarentur, id facile os sciebatur, ut spectatores idem cum illis, qui in cena gerent una et Sentire et agere sibi viderentur. Itaque quum Caecilium αγε ιν eX- celluisSe cognoverimus utque iis commovendis maxime Studuisse.
Varro si argumenta Caecilii laudat, in dubio nihil aliud di
ctum vult, quam Caecilium interium comoediae ait affectus
excitandos aptum elegisse eamque ita instruxisSe et ornasse, ut artificiose implicitis rebus suspenderentur et hilare solutis delectarentur animi spectantium. Neque tamen profecto contenderim, ingenia et more personarum, Si quis animo spectantium vel legentium velit oblectatione tenere, prorsus negligi posse, Sed unicuique sucile perspectum erit, personas in Scena agentes, quam Victsumma arte ingenium moresque delinirentur, nunquam in misericordium vel amorem vel odium spectatorum ventura eSSe, niSi earum vitae et rerum conditio ita Sit instructa, ut eos, qui adspiciant, commoveat. Qui igitur poeta latinus animos oblectare vellet, id inprimis quaerere debebat, ut haberet argumentum natura sua jam idoneum ad commovendos animos, Ores Vero bene describere secundo loco ei erat propositum. Quibus autem argumentis homines maxime delectari solent mon, puto, mere sciis et talibus, quae re veritate et hominum ratione et consuetudine omnino aliena sint, sed iis rebus maxime attentum animum eos habere existimo, quas, quam vi sint detortae et perversae, men uepius inter homines spectare licet, et quae hominum Sermonibus lactisque sunt depravata vel detorta Summopere animos plebejos commovere solent. Si igitur argumentum Caecilii laudatur, eam ab causam id factum ni bitror, quod hic poeta
tales comoedia Scrip8it, quae, quum re et PerSonae, quae agebantur, ab hominum vitae conditione non tam essent alienae, ut spectatores tales existere vel saltem acile existere posse cognoscerent, oculos, aures, mentes tacite delectatione obtinebant,
ut verbo dicamus, Caecilium ob veritatem argumenti a Varrone praedicatum fuisse. Venimus ad Iloratium, cujus testimonium est gravissimum, quod non tarn ipsius, quam aequalium profertur. Dicit enim Ep. II. 1, 59: Dicitur Vincere Caecilius gravitate, Terentius arte.
Ut recte, quae Horatii de Caecilio fuerit sententia, judicare OSSimu8, Statuendum est, quid Vocibus gravitate et ..arte ' significare voluerit poeta Gravitatem et artem quum
sibi oppositas hoc loco videamus, sine dubio altera ad materiam vel argumentum, altera vero ad formam reserenda est;
17쪽
atque quod ra cernitur verborum metrorumque elegantia et praestantia, fabulae concinna dispositione praeclara morum
descriptione, quae de Terentio laudata veterum testimoniis postea videbimus, gravitas est proprietas materiae ita electae
et instructae, ut lectores vel spectatores suo pondere, ut aiunt. medias rapiat in res. Hac de interpretatione hujus loci quum omnes Horatii interpretes nobis assentiantur, non est, cur su-sius de hac re agamus firmatur autem haec vocabuli gravitatis vis Ostro loco eo praecipue quod et jam antea Caecilium argumentis et αθεοι excelluisse cognovimus et quod Cicero hanc gravitatem, quam et oratoribus inesse vult, in eo consistere docet ut audientium animos permoveant et secum trahant. CL Cic. Brut 88 Orat. I, 53.
Sedigiti de Cueeitio judicium:
si Caecilio palmam Statio do mimico quam simile sit judicio Varronis apud Non. 374 sacile intelligas et licent forsitan conjicere, Sedigiti testimonium ante oculos Varroni versatum fuisse. CL p. 18. Sed utut res se habet, utrumque virum idem de Caecilio sentire et judicare facile in
consesso erit Sedigitus autem eo, quod addit mimico Varronis judicium accuratius explicat, et jam quaerendum St, num apte et merit dicatur Caecilius ii micus.
Mimus dictus a Graeco ιι εχθαι et ιι ιν σις eo Praecipue nititur, ut tuam accuratissime hominum FermoneS, CtuS,gebius eosque inprimis, qui ridiculi videntur et habentur, imitetur ad hominum captandum risum. Unde ei permultas res, quippe quae delectationi aptae haberentur, insertas invenimus, ita ut vid. Trist. II, 497 mimos nominet obscoena ocantes 'et ibid. 513: imitantes turpia. s. Valer Max. II, 6, 7. Diomed. II, p. 488 Quint. Inst. orat VI, 3 8 JOs Lydus I, 41. Finis igitur mimi quum csset, ut risum extorqueret
Spectatoribus, quare personae quae mimum agebant, nePe γελωτοποιοί nominniatur, ad vim augendam res quam maXime ridiculae proponerentur, adeo deformius depingerentur neceSSeerat, quod et Cic. de orat. II, 59 indicat: Miniorum est etho logorum, si Ilimia est imitatio. Argumentum hujus ludi de vita vulgari Hesumptum erat. Euanth fragm. de trag. et
comoed dicit: illud vero tenendum, mimos dictos esse adiuturna imitatione rerum et levium personarum. f. Donat. fragm. de comoed Diomed. III, 487. Ob imitationem vitae vulgaris species quaedam comoediae, ob humilitatem vero argumenti mimus inferior comoedia habebatur, ut mimum, qui in verae genera poesis reserretur, Horatius indignum judicaret Satir. I, 10, 6.
Si igitur Sedigitus Caecilium inimicum nominat, Proprietatem peculiarem ei vindicare atque nihil aliud confirmare vult, nisi illum in comoediis conscribendis propius ad iniminaturum et humilem et vilem necessisse. Caecilium autem a mimo non abhorruisse testimonio Gellii N. A. II, 23, 11 hisce verbis enucleate demonstratur: Praeter venustatem autem rerum atque verborum, in duobus libris nequaquam parem, in hoc equidem soleo animum attendere, quod quae Menander praeclare et upposite et facete scripsit, ea Caecilius ne qua potuit quidem conatus est enarrare, Sed quasi minime probanda praetermisit et alia nescio quae mimica inculcavit et illud Menandri de vita hominum sumptum simplex et verum et delectabile nescio quo pacto omisit. Ex hisce id effecisse nobis videmur, necilium ad commovendos animos et risum excutiundum inimici quoque robus sabulus Suas instruxisse; quod tua alia de causa eum secisse arbitremur, nisi ut finem illum αγη commovendi consequeretur 3 Quae natura poesis Caecilii cognoscitur ex fragmentis,
in quantum ex iis judicium esserri potest. CL fragmenta comi
corum ed. Ribbeck. p. 29-69 Horum inprimis, quod memoretur dignum videtur, Dagmentum 1 Ploc. l. c. p. 49, in quo, ut it Gellius II, 23, maritus senex super uxore divite atque deformi querebatur, quod ancillam suam, non inscito puella in ministerio et acie haud inliberali, coactus erat venundare Suspectam uxori quasi pellicem. jusdem fabulae videas fragm. . l. c. p. 3, quo loco maritus Senex uni ultero sene colloquens uxoris locupletis superbiam deprecatur, quos adversus Gellius II, 23, 13 dicit: Caecilius vero hoc in loco
ridiculus magis, quam personae isti, quam tractabat, aptus atque conveniens videri maluit.
18쪽
DPost sitan i igitur subularum Caecili argumenta vitae hominum quotidianae et veritati convenientia et ita instructa ut Deile benevolos et attentos haberent spectatore8, cognovimus, omnium de Caecilio judicia hisee paucis verbis complecti pos-
Veritate et gravitate araumentorum Caecilium omnibus praeStare. Haec nostra sentent in Si vera et recta est satis patebit. Ciceronem quoque eadem, qui cetero cauSi Permotum 8Se, ut Caecilium linam iam conticum laudaret, de Pt gen Or. I, 2: Itaque licet dicere et Ennium summum Picum Oetam, Si cui
ita videtur, et Pacuvium tragicum et C me es Dii in si a Lari s comicum. Quum laudem Caecilio non deberi tropter stili eleguntiam et dietionis, idem Cicero disertis verbis docet
Brut. 74: Caecilium et Pacuvium male locutos videmus et epist ad Att. VII, 3, 10: Secutus sum, non dici Caecilium malus enim latinitatis auctor est Haec sententia lurimum lucis asser verbis s. Hieronymi p. ad Pammach. 101: Terentius Menandrum, Plautus et Caecilius vetores comicos interpretati sunt. Nam poetae novae comoediae Atticae, ut Menander, valebant praecipuo arte et describendis moribus hominum et ingeniis; - quo Terentium quoque inprimis valuisse postea demonstrandum erit, Plautus autem se Caecilius, quamquam, ut omnes comici latini, vestigia premebant novae comoediae Atticae, eam Ob causam veteres comicos interpretati dicuntur, quod et sibi ut illis, propoSi tum censebant, ut delectatione et voluptate iis licerent sensus spectantium, id est, ut τὸ iacto commoverent. Summo igitur jure, si haec respicius, Plautum et Caecilium interpretati s diei veto
Oecundus nostri canonis exhibetur Plautus , gravissimus ille Romanorum Poeta, de quo multa variaque judicia apud veteres scriptores inveniuntur Priusquam uberius de eo dissera-
mus illa testimonia, ut fundamenta quasi nostra disputati ni juciamus colligenda et proponenda videntur. Varro apud Nonium diei p. 374: In sermonibus Plautus posuit palmam , idem pud Quintil. Inst. Orat. X, 1 9s: Licet Varro, Musas Aelii Stilonis sententia Plautino dictit sermone locutura fuisse, si latine loqui vellent. Cicero de ost . I, 29, 12:-Alterum genus ocundi elegans, urbanum, ingeniOSum, secetum quo gener' non modo Plautus noster et Atticorum antiqua comoedia. Sed etiam philosophorum Socraticorum libri reserti sunt. Horatius tribus locis Plauti mentionem Deit Plautus ad exemplar Siculi properaro Epicharmi. ibid. v. 171: Adspice, Plautus Quo pacto partes tutetur amantis ephobi Ut putris nitenti, lenonis ut insidiosi, Quantus it Dossennus ducibus in parasitis, Quam non adstricto percurrat pulpita socco: Gosti enim nummum in loculos demittere, post haec
Securus, cadat an recto stet fabula talo. idem art. Poet. V. 270: At nostri proavi Plautinos et numeros et Laudavere Sales, nimium Patienter utrumque,
Ne dicam stulto mirati. Huc accedit Volcatius Sedigitus: OPlautus secundus acile exsuperat ceteros. Judicia igitur de Plauto quam inter se disserant, sacile intelligis, quum inprimis IIoratius vituperet, quod alii laudent. Quamquam sane Horatii, rei poeticae peritissimi, summa ratio habendi est, tumen dicendum, hosce viros, quorum diverinde uno eodemque poeta mirari judiciu diverso tempore vixisse et scripsisse. Vivebat enim Horatius aetate Au rusti, qua amor artium litterarumque Romanorum animos impleverat et
19쪽
litterno tu tota imperatoris ingeniosi florebant iitque maximo erant in honore, atque neminem, quantum in litteris Romani sub finem septimi et initio octavi saeculi p. u. c. prosecerint. effugere potest quo suctum est, ut Plautini sales et numeri. qua primum excepti sunt admiratione et summa laude, demum eruditissimo Augusti saeculo exciderent. Quid igitur mirum. si vir aetatis Augusti eruditissimus de veterum scriptis longe aliter cogitat atque nequales I Sorum multaque, quae antea laudabuntur, in iis reprehendenda reperit Quam ob causam Horatii, suae aetatis poetarum defensoris et acriore dente antiquo poeta Persequentis, quamquam melioris, Severum de Plauto judicium hic omittere possumus de antiqua vero et communi, quae etiam Horatii aetate inter hominus minus it dirutos valebat opinione nobis gendum et judicandum erit. Aolius Stilo et oleatius Sedigitus praeter ceteros quum
saeculo septimo litterae magno Studio coli coeptae essent ne que pauca ingenii documenta exsisterent, ea colligere, con8ervare commenturiisque instruere ingrediebantur; Varro autem, qui postea de poesi utina Scripsit, eorum commentarios et
scripta in manibus habebat s. RitSchel. l. c. p. 92 et Gell. III, 3. Unde sine dubio nobis concludere licet, Volantium Se digitum idem quod Varro, qui eadem sere aetate viveret cujusque de Caecilio judicium simillimum sententiae Sodigiti cognoverimus, disertis verbis de natura et indole poesis Plauti tradit, cogitasse neque Omnino diversum habuisse judicium. Cum Varrone enim et Aelio Stilone sine dubio sermonem lutinum Plauti admirabatur Volcatius Sedigitus ut quum unum
tantum rationem in constitu nil cun an eum Secutum esse
cognoverimus, p. 10 quaeritur, quibus rebus commotus Plauto Secundum locum Ssignaverit. Hac in i inestione nim offendat nos Horatius, qui Ocos Plautinos quos Cicero de Off. I, 29 12 laudat Art. Oet. v. 270 cerbissime vituperat aliaque ei ep. II,
1 171 objicit, quae tamen, quum ex ipsius Horatii sententia profluunt neque id agatur ut, quo jure hae reprehensiones sunt exponamus, Sed quodnam Sedigiti et aequalium de Plauto judicium uerit, omittimus illud vero, quod profert Hora
tius ep. II, 1, 58, quoniam non ipsius, sed commune et nequa
lium abotur Judicium. gravissimi nobis est momenti Lorei
Dicitur Plautus ad exomplar Siculi properare Epicharmi. Quo de versu ni ulta ac diversa prolata sunt judicia quae onumerare longum est Falsa est eorum sententia qui picharmum exempla Plauti ita suisse credunt, ut Graeci oeatae argumentorum ni tis rationem sequeretur Nani Epicharmi comoediam magnani lartem rebus divinis et philosophia nitebantur: in Plauti vero comoediis hujusmodi ros tam
rarao inveniuntur, ut hoc sensu Epicharmus exomplar lauti diei nequeat. Maxime autem mobis arridet eoruni sententia,
animi spectatorum abripiantur udi ipsi te inviti in scotiaugentes vel gaudio ver timore vel miseratione prosequantur
animoque maxime suspenso solutionem ibulae exspectent, Plautum ad Epicharmi exeniplar properare volunt Qua arte quatiuiuum inpicharmum excelluisses disertis veterum verbis Probur non possumus, tamen tota jus Musae indole comoe diarum reliquiis testimoniisque de eius gloria consideratis, nihil nostra opinioni obstare puluinus Votorum judicia de comoe
diis Epicharmi uberius adeon fuit Grysar. De moriensium comoedia quaestiones, Col. 18284 17 sq. Undo recto ullachius fragm. philos Graec dicit p. 134: Quod autem antiquitatis studiosorun judicia secutus Horatius lib. Is episto v 58scripsit, Plautitii ad exemplar Siculi properare Epicharmi,
non eo pectat, quo plerique volunt Neque enim sabulas eius expressit Plautus sed pro ea qua excolluit, ingenii celeritate et magnitudin' multus comoedias cum singulari laude pro Ilerantur, ut araecus postu, coui posuit. Ergo non imitatione, sed nutura duce. Plautus glorium Epicharmeae simile in con
Haec intorpretatio verborum Horatii quam bene conveniat Plautiliarum comoediarum naturae, testis sit nobis echorus: de coniicis Rom. sub p 58, cujus verba egregia nobis addere liceat: se Properare autem Plautus cur dicatur mihi neque obscv.
20쪽
rum est neque dubium. Qua iacunque nim considero tabulam video nulla interposita mora, Sed indefesso impetu paene nisu ad exitu in properari, ut nunquam reniittere detur spectatori bus vel lectoribus animum Quin in sermonibus pioque atque illis otiam, quibus Ora interdum interponitur actioni, nescio quam mirari is, dico calidiorem aerunt agitationem et priaecipitem sestitiationem, quae nusquam patitur consisti ut nihil rectius diei putem quam properanter gi Omnia. Quare recte Sanadonum II orati P verba explicasse puto. Beria hard in ErSch. O Grub encycl. S. V Epich. Dies properare egielien
quae Sententia, quamquam Omnino susum esse Stendere non po8Sumus neque audemuS, tamen quaestioni abunde satisfacere
nim videtur Similiter IIoratius Homerum laudat hisce verbis: Semper nil inventum estinat' , Art. poet 148. - Hujus igitur loci sensum si recte cupimus, Horatius propter tabularum argumenta ut Sermonis habitum, Personarum rerumque tractationem et nexum Plauti eandem quam Caecilio laudem commovendi ni in Os vel ro nacto D vindicare hisce verbis voluit. Sed quum multae Plauti sabulae nobis sint traditae, inquiramus PCeSSO St, mum vera haec indoles ubulis Plautinis insit et quoniam 'oc loco inanes recenSere non Ο8SumuS, unam Militem gloriosum breviter perstringamus, quamquam ut bine perspiciatur, quale fuerit ingenium Plautinum, fabulae ipsae nitent animo legendae Sunt. Hujus igitur sabulae argumentum in eo er8atur, ut semina quaedam Philocomasium militi Pyrgopolinici, qui eam Ephesum deduxerat, eripiatur, sponso suo restituatur mileS-que ipse puniatur. Primo actu Pyrgopolinices cum satellitibus et parasito Artotrogo in scenam prodit et insolentissime
21 de rebus suis incredibilibus bello gestis gloriatur, dum par situs coenae cupidus v. 32 odit itfehel. Hus mentiam et
vanitatem adjuvat commemorans ab hero totus legiones dimatas spiritu v. 7); septem millia hominum uno die ab ipso Occi8OS V 42-46 52. - Neque solum sortitudinem suam jactat miles sed otium eximia sua pulchritudine omne mulieros teneri somnia et stulte et comico Artotrogo, qui ei blanditur hiseo orbis: v. 58),.TO Orime amant mulieres, neque id injuria, Qui sis tum pulcher ,
-Nimiast ursoria, nimis pulchrum esse hominem. Quod colloquium personarum, quarum una cupidine gloriae et vanitate ridicula tenetur, unde, ut Artotrogus dieit v. 93: is ridiculi,sti unqua incedit, Omnibus , ' nitora vero cupidine bonae coenae illectus v. 33 35, 49)Omnis gloriae Obliviscitur, vero conii eum habetur et ita est instructum, ut spectatores jam a sabulae principio indignationis ut hilaritatis affectibus teneantur.
Quum interim inervus Pyrgopolini eis ciceledrus Philocomasium, quae ei custodiendi, tradita orato pariete persosso 'gressam et cum Plausicle sponso ij hospite Periplecomeni vicini congressam Me tegulis osse viderit. Periplecomenus et Palaestrio consilia ineunt Act. II, 2), ne hoc suetum Pyrgopolinici nuntietur neve uno Tacienda sibi troposuerunt. in irritum cadant. Quod i se consecuturo eSSe Sperunt, ut Sceledro, aut in quidem Sed minus perspicaci perSuadeatur v. 227): Quae hic sunt visa ut visa non sint sueta insecta uti sient. Quod consilium clepidum it comicum aut II, 3 summa Melectatione 'pectantium lxsequuntur et callidus Palaestrio coledrum, qui initio oculos ulli potuisse negat, cogit, ut confiteatur . 407: Nihil habeo certi, quod loquar non vidi eam etsi vidi' p atque quum Philocomasium, quam Oris esse putat in lecto cubantem inveniat, non dominum ipsam, sed mulierem simillimam, quae apud licinum versari ii nuntiata est, se vidisse persuaderi sibi patitur. Eodem modo a Poriplocomen sullitur et supplex veniam petens, quod tegu-