장음표시 사용
21쪽
22las consi egerit o hospita inauriam secerit, satetur se suisseeScorderia, caecum incogitabilem v 543), et maximum malum meruisse , 547, 561, 567). Quae ninia et lepide instituta et comice peracta quantopere placuerint oculis nuribusque spectatorum, quanta attentione nimi et commotione affectuum quantoque riSi et P- Plausu excepta sint, vix dicero possis neque dubium, quin omnia ita sint electa o descripta ut rudis Romanorum multitudo ridere atque inde voluptatem capere OSSet. Quibiam peractis jam consilium habetur de Philocomasio Periplocomun surripiendii ipso si te puniendo et III, 1, 765, atque Praesertim ab eo inde tempore, quo insidius militi b, riOSO Parari cognoscimus, summa attenti ne inimi actionem Prosequimur gaudentes temeritate, qua nepos Martis et Veneris 1265 periculis et poenae obviam ut Postquam c. Sceledrum ebrietate impeditum esse, ne Philocomasium custodiat, comperimus, sc 3 Acroteleutium quomodo se mulierem Periplecomeni et moro captum isse Pyrgopolinicis simulet, sacete instruitur. Omnibus hoc modo provisis Palaestrio Act. IV, 1 domino dat annulum, quem nrrabonem amoris ab XOre Periplecomen ipsi tradendum se accepisse simulat qui miles temere stulte statim gloriatur. quod milites inii Seleuci regia uti tuendum mittat simulque minores inflammatus cum Palaestrione, qui eum monet, ut suam potius quam Seleuci rem curet, Volutat, quomodo dimittat Philocomasium, ejusque amor insanus ocos augetur lier Milphidippam servam. Post quam nil consilium serpetrandum Sc. Pleusicles, Sponsus Philocomasi habitu nuclerio, ut tempore dato verbis matris in nave exspectantis Philocomasium arcessat, Ornatus est, Fc Pyrgopolinices unimo gaudio affectus narrat, sibi contigisse, ut Philocomasium, a qua maxime e mari somniat, v. 1202)ad iter in utrium suscipiendum commoverit, utque praeter
multa dona Valaestrionem ripsum ii se donasse, qui quasi
tristitia perculsus exclamat: v. 1206)-Etiam meri quo ui Od ego vivum in te 3 Se 6 Acroteleutium in scenam lii Odiens intulat, e non animadvertere in proximo ei Santoni P igopolinicem, ut Ore ni
8uum Pronuntiat timoremque, ne repudietur. Simulatque vero militent iidspicit, collubitur, quo fit, ut Pyrgopolinices ipse Hus donium intrare constituat. Interim Pleusicles c. 7 venit, ut Philocomasium ad navem ducia, et c. 8 Philocomasium nitinio flexo et Raeto a Pyrgopolinice discedit, qui ipse vehementissime commovetur et Palaestrionem, a quo ipso insidiae ei erant structae, libertate data, in discessu lacrimantem et querentem V. 1343: Heu, heu nequeo quin eam, Quum abs ted abeam. bono et nequo nimo esse jubet. Post discessum igitur Philocomasi et Palaestrionis puer venit se. 8 ab Acroteleutio missus, ut Pyrgopolinicem ad se additent. Sed o dementem o miserum Periplecomenus cum Curione et Lorarii jam diu exspectat hominem illum cele- Etuni corripitur omnibusque, quae perarat, destitutus indigne vapulat, misele lacrimat. Si igitur ad ea, quae breviter expOSuimuS, reSPicimu8, huic primum subulae niuitas res insertas 8Se videmus, quae non tam ad descriptionem morum, quam ad delectationem et commotionem assectuum inprimis rudis multitudinis aptae sunt. Nam miles ille quanta temeritate et vanitate tui get, quantae
ineptiae in ejus et verbis et lactis Quam ridiculus, quaqua apparet et loquitur Atque Palaestrio diutis et rebus comicis luantum delectat auditores Quam ridicule luditur colo-drus Quam ingeniose et lapide sallitur Pyrgopolinices ab Acroteleutio Atque inprimis in exitu tabulae quantam assert
delectationem et gaudium miles vapulans His autem rebus hunc comoediam non Subtili genere comoediarum adnumerandam, sed eam propius accedere ad genus levium illarum sabularum Putemu8, quarum St, minus Observata ni te et morum descriptione, currilibus et ludicris dictis et rebus delectare Epectatorum rudium aures et oculos. Ne denique dicamus de jocis et dicteriis, quibus saepissime animi concitantur, OnSiderantes sabulae dispositionem neminem suisse in cavea putamus, quin Summa attentione nimi ab uno actu ad ulterunt, ab una scena ad ulteram sestinaret, quin vi comica concitaretur quin modo ruffectibus odit indignationis iues in stultum,
22쪽
loquacem, scelestum militem, modo affectibus timoris ne consilium Palaestrionis succederet, modo affectibus gaudii, quum tam temere agentem et loquentem militem periculis obvium ire unimadverteret, modo affectibus hilaritatis praecipue ex scurrili natura Palaestrionis amentiaque Sceledri exortae corriperetur et expleretur. Addere liceat, pia de hac fabula legimus Mus Rhen. VIII, p. 57:- Vir erost nen mi dem miles o loriosus die Reth de o e wOhiilichon intriguenstucke in denon utili lieli oder die Characteristi de Personen, noch der insus. des usalis ausa geschlosse ist, eides aber nichi te in de Aulularia uni in leti Menaechmen Orhorreschend. onderi in Gegenthei dureli
thum humoristischer mi ustillae unil schali liusto Siluationen, die dureli die eschielite Charalitoristi des gemuttilichon bonvivant Periplecomenus michi ,eni unterstulgi erdon, Ochau so te Alberithoi basiri, das wir es nichtota den ei ne rei Lustspielen, sondern au dei dein Gebio te de Posse Ver Wand te reclinen inussen. Merito igitur Plautum in hac fabula commotionis affectuum maximam rationem habu-
Terentius Sua sabulas composuit, et quamquam in iis multa praeclara inveniuntur, tamen ejus personae minus ridiculae et stultae videntur, jus dictio, qua inquam est elegans, tamen non tanta ocorum copia et sacetiarum est reserta, ius subularum dispositio, quamquam arte, tamen non ea ratione est instituta, ut nititos rudium spectatorum suspensos teneat; quibus omnibus rebus fit ut nisi in artem subula dispositionis et lictionis vel in egregium personarum ingenii et indolis descriptionem intendus unimum, molestae iacile videantur et frigescant.
un mittet baron Ergiis scines Wit Ze orken non iussi. CL Cici oss. I, 29. Macrob Sat. II, 1. Huic mostrae de Plauto Sententiae quam bene cono runt illud s. Hieronum jam supra p. 16 diximus. At si necilius et Plautus iisdem 11άἰtia i insio nos erant, cur secundus locus Plauto concedutur, quaeri potest Scimus
23쪽
praeterea, Plautuiti sermonis et lino uno latinae eleuantia deo insignem suisse, ut quisquis emineret latinae loquendi sucultate cum eo aePisSi me compararetur. ci . Gellius N. A. VII, 17;Quint. Inst. Orat. X, 1 99. IIunc rem evidenter disceptare non possumus, quod Caecilii integras comoedia non superesse dOlemus. Sed si suspicioni locus detur, Obscoenitate Ocorumque majore petulantia Plauti, quae quidem haud raro urbanitatem excedunt, vel quod vi comica humilior Caecilio haberetur, permotum fuisse Sedigitum putemus, ut eum Secundo loco collocaret Ladevicio nutem . . censenti eam ob causam Caecilium Plauto praepositum esse, quod ille et comoedias togatus scripsisset, quas Plautus non fecisset, eam dubitationem afferre possumus, hujus rei Sedigitum minime potuisse et debuisse
habere rationum. luia hoc canone eos tantum recenset comicos, qui comoedias Scripserunt palliatas.
3. Nae Viu S. υ Cn. Naevii vita et comoediis et ingenio perpauca nobis
tradita sunt. Ex quibus tamen, qualis ejus Musae natura et indoles uerit, perspicitur atque ratio apparet, quae ei fuerit cum Caecilio et Plauto. Cic. de Orat. II, 16 ejus stilum .,rectum et simplicem dicit. Horatius p. II, 1, 53:-Naevius in manibus non est ob mentibus haeret
Paene recens ideo sanetum est vetus Omne poema.
Quod II orati judicium magnam ostendit nuctoritatem, qua fuit Naevius apud ejus aequales, et ironia quadam haec dicta vides. At non Horati ipsius, sed aequalium et proavorum Sententiae uobis hac in re credendum et hoc poetae ipsius Venusini judicium praetermittendum. Gellius N. A. III, 3, 15 Sicuti de Naevio quoque ne-
cepimus, stabulas eum in carcere duas scripsisse Hiiriolum et Leontem, quum ob assiduam maledicentium et probra in principes civitatis de Graecorum poetarum more dicta in vincula Romae a triumviris conjectus esset. Unde post a tribunis ple-
bi, exemptus est quum in his, quas supra dixi, fabulis delicta Hua et petulanιius dictorum, quibus multos ante laeserat diluisSut. Quam rem respicit Plautus Mil. glor. II, 2, 56 211). Ex his, quae Gellius i. c. refert, officitur, Naevium magna suiSSennimi acerbitate et amaritudine, ut non dubitaret mores et sacta vel principum civitatis castigare et odio persequi. Qui animi acerbi vehementissimus impetus elucet ex fragmentis quoque, quorum sum Osissimum illud de Scipione a Gellii N. A.
VII, 8, 5 conservatum memoratu dignum videtur: Etiam qui re manu magnas Saepe gessit gloriose, Cujus facta viva nunc vigent, qui apud gentes Solus Praestat, Eum suus pater cum pallio ab amica abduxit uno. S. Hieronymus p. d. Pum m. p. 101 de ei loquitur cf. p. 16. .
Si porro teste Macrobio ut VI, 2 Virgilius Naevium imitatus est praecipue in tota tempestatis descriptione Aen. I, 81εqq. et in effingendis Veneris precibus Jovisque promissionibus es Aen. I, 223 sqq.), cur hoc sectum putamus, nisi quod
exemplari suo nimi ardorem et motum quendam inesse nrbitrabatur Quam aliam, quaero, invenia cau8am, cur veStigia Naevii iis potissimum presserit locis quibus elatus nimia et incitatus verba laceret necesse erat 3 Hunc igitur ob animi ardorem et vehementiam eum a Volcatio Sedigito in tertio canonis loco positum additumque qui servet putamus. Nam eum servere dicimus, qui magnis commotioniblis incitatur et impetu trahitur et perturbationibus vel affectibus os obnoxius. Cujus notionis vocabuli servendi multa afferri possunt exempla. s. Cic. Brut 108: oratio servidior. 'Ovid. Fast. 2. 732 Metam. 2 602. Horat. d. IV, 2, 7, quo quidem loco, ut hic Naevius, servere dicitur Pindarus:
Fervet immensusque ruit prolando
Omnibus igitur testimoniis do Naevio servatis id exploratum habemus suisse eum lacri et incitato animo ejusque ingenium affectibus et cupiditatibus multis servisse. Quare rectu dicit Bernhard Ilist liti lut p. 382: Die dramatis hen Bruchstuckezeugeri voti Lebon digi ei uni aesther odor docti natue Dara
24쪽
stelliing. Quam ob rem nemo miretur, tali ingenio instructum poetam summa indignatione et odio eos persecutum esse, in quibus. luae Oprehenderentur, inveniret. Sunimo io itur jure concludere iobis videmur, Naevium. cujus lacritatem nimi ot ardorem cognovimus, in componendis comoediis viros intentus suas liabuisse, ut παγι , quibus ipse servebat in puctatoribus is loque vel lectoribus subularum in- summii re et animi perturbationes nutibus pingeret et expoliret artis coloribus. Vnthon igitur ad Theocr. Adon. II, p. 163 dicit .,Permulta via Irirικia suspicor in Naevii fuisse subulis. Quae nia I 1 quum a Caecili a quoque et Plauto observata jum antea intelloxerimus, merito cum illis consertur Naevius et hos tres poetiis ni ti Ore quodam cognationis Vinculo es conjunctos habere docet oleutius Sedigitus. Num illa verba v. 8: Si quid . . . novam in dubio inducunt sententiam neque sorte nomina poetarum trium Primorum in principio, Secundorum vero in fine versuum OSita suspicamur; pia re. Si quid sapimus, nocilium, Plautum neviumque ii reliquis, qui sequuntur poetis Volcatius Sedigitus sejunctos vult. - De causis hujus separationis et divisionis canonis postea uberius disputare in animo St. Sed jam ulteritur qua ratione Sedigitus hos re primos Oetas contulerit C cuique suum dederit locum. Omnibus iis tribus poetis simplicitas quaedam naturalis et alueritus oci et irrisionis insita est, qua et comoediam antiquum insignem suis, scimus; omnes, ut his, quae antea disseruimuS. vici Sse utamus, riti et, commovere Studebant. Dispari tamen via et ratione, ut hunc assequerentur sinem, utebantur undo disparem etiam Obtinent canonis locum. Nam Nuevius ut satis ex ejus comoediarum reliquiis ot veterum
testimoniis liquet studio illudendi et cerbissime invehendi in aequulium vel principum vitia et serventi dictione hi, minum o res actionesque describendi vel irridendi valet qua certe a tione magnae pectatorum artis et plebis quae castigandis vitiis cavillationibusque delectari solet, voluntatem et I plausum sibi peperit. - Plautus, homo ignobili loco nutus et adultus, rusticitate Oeorum et insolentiis verborum multitudi-
nis animos tenere Studuit neque graviter dictis, qualium tintiquam comoediam non pudebat, homines atque res perstringere dubitat. es. Trin. II, 2 39 IV. 3, 21 Curc. IV, c. 1. Pers. I, 2, 10 Amph. II, 17-24. 209-312 prol. 35-37 75-80; Rud prol. 14. alia. - Caecilius denique neriori ingenio talem Sibi sumpsit materiam utiliae argumenta ita arte disposuit, ut Per e ipsa nil commovenda iti iti In pia et idonea essent ni-que illis adjumentis extraneis et nil venticiis, qualia a Plauto et Naevio in priuiis adhibita vide inus ei non esset pus Rati Oi itur dictionis ot argumenti cuique assigna locum et honorem. Hac ex re jam perspicuum erit, cui major comoedia laus sit habenda num Caecilii comoedi: im, in cubii nrgumento ligendo et tractando niagna ingenii dexterita cernatur, nil n-jorem persectionis gradum pervenisse, quam comoedias Plauti et Naevii in quibus multas res adhibitus invenimus ad delectationem et voluptatem uiserendam Spectatoribus, quae vi tnrte Vere Poetica carent, non St, cur probemu8. Quum igitur primum et summum poetam dicit Sedigitus Caecilium, in fimum Naevium, comoediae latinae, qualem hi tres viri exercebant, historiam ita nobis proponit, ut, quomodo ii studi illudendi ot irridendi progressi poetae argumenta nil Πύγη COmmovenda appetiverint aptiora cognoscamus. Quare illi poetae
inverso utque vivebant ordine in OStro canone nominantur, quod quaeque nr pedetentim perficitur. tuorum virorum, quo memoravimus, Si OeSi naturam
dilige illius investigamus, Omnes libertate plures confundendi subula usos esse negari non poterit. Graueri Uebe diis Contamini rei de latein Comi ker Mon. 1833 in hist. - phil. Analeut p. 116 - 207. Caecilium quidem plures Graecorum sabulas in unam conjunxisse neque reliquiis neque veterum disertis verbis sucile ostendas, tamen verisimillimum est, quod in Graecorum comoediis vertendis magna libertate et addendo et demendo eum versatum suisse meli. N. A. II, 23 traditum habemus Plautum :onfudisse comoedia Terentius prol. Andr. 18 cf. prol. Adelph. docet, et Ladevictus . . Summo ingenii acumine probavit Naevium denique consuSione non abstinuisse Terent prol. Λndr. 18 aperte dicit, Gellii testimo
25쪽
nil III, 3 Tragmentisque Tabulae Marioli confirmatur. Quam quum vero 'i comici conjunctionis libertate , si sunt.
tamen eam rvrius ab illis adhibitum esse ob ipsorum ingenii secunditatem credibile habetur eosque ea quidem legisse quibus non tam Mores depingerentur quam inimi et affectus spectatorum commoverentur N:im cullide iv neu te quiburi rebus lotissimum plebs delectari posset perspicientes multu ε in. in Iraecis exempluribus, quae sequebantur, imittenda reperiebant, quae Romanorum moribus non convenienter essent dicta neque per legum severitatem in scena igi permitterentur, multo plura commutanda ob speet unlii tui cingonii inbecit litatem. Nam ne dicam de nrte scenica, qua ii nec maxime delectabantur, quam vor Romanorum multitudo eo tempore animo percipere non poterat: non tanta Graecorum et moria iii et vitae publicae et privatae cognitio ad Romu nos PerVaSerat. ut quae graeci in cena gerentur bene perspicerent et recte cognoscerent. Est autem ea hominum animi conditio. ut ex iis, quae extra suam mentiendi it cogitandi provinciam sita sint, Voluptatum omnino mon cupiant vel minimum saltem. Quo recte cognito comici latini non Atheniensium, sed potius Romanorum ut Italorum mores quantum per lege et mn N-
strutus licebat . in comoedias suus intulerunt Quunt studio id laboraverint Caecilius, Plautus Naeviusque, ostendit . A. Schroedor: dissertationes ares de Romanis moribus palliatae subula immixtis Mariae insulae 1833, 1837, 1853 Progr. Hoc in priuisis perspiceres licet ex Plauti comoediis. quibus praeclara vitam privatae illius tempori proponitur imago et
perversi tutes et temeritates quales erant in Romanorum vita, lepide ante oculos loriuntur Neque tamen ii comici hunc sibi proposuerunt mem, mi hominum hores et ingenia bene lierscriberent egregiamque hominum, quos inducebant, naturae descriptionem primam suae comoediae inrtem habebant. sed quaecunque inserebunt e vita privata vel iublica desumptu, antea Omnia ad commotionem fructuum composita et instructa erant utque in animis eo perducendis versabantur, ut spectatores una cum iis, qui in pulpitum inducerentur, agere vel pati sibi viderentur. o πύγη igitum princeps Orum Oeta
rum, quo tendebant, sinis erunt atque eo inprimis ab aliis, qui hos in canone Sedigiti sequuntur, disserunt, quod ad hunc ipsum finem assequendum res et conditiones e Romanorum vitae vulgaris ambitu quaesitas sabulis suis immiscebant, quibuS tuum cognitae essent Spectatoribus, acillime et maximennimos voluptate et delectatione astici credebant. Sed jam ad
De ii8, quos memoravimus, poetis multa nobis testimonia et judicia veterum relicta cognovimu8, Sed eorum, qui Sequuntur in canone excepto Terentio, OeSi indolem et naturam accurate definire dissicilius est, quod eorum vita et scripta nebula quadam Opprimuntur.
Plures ejusdem nominis Licinii poetae inveniuntur, quOrum unus tantum comicus perhibetur Gellius enim N A XIII, 22 dicit: Licinius Imbrex vetus comoediarum scriptor subula, quae Neaera inscripta est, ita scripSit: Nolo gO Neneram te vocent, Sed Nerienem, Cum quidem Marti es in connubium data. Livius XXXI, 12 mentionem facit Licinii cujusdam cognomine Tegulae, cui, ut carmen piaculare saceret, demandatu ni narrat, quod anno 553 p. u. c. 201 v. Ch sactum scimus. Qui Licinius Tegula idem suisse videtur, quem Gellius i. c. Imbricem nominat, quod et ossio aliisque placet)quum utrumque Vocabulum Imbricis et Tegulae eundem a beat significationem. Quae res si ita se habet, haud temere coneludi potest, Licinium non ignobilem suisse poetam, nam sine dubio malo poetae et non probat tale componendum carmen demandatum non fuisset publice. Qui hunc in canone Sedigiti equitur poeta
Livius quoque Andronicus octo annis ante simile comen componere iussus est s. Livius XXVII, 37. ' Ritschel. Purorg. p. 19 sub duobus his nominibus unum tantum poetam latere, parum probabile ubere videtur, sed non satis firmis argumentis.
26쪽
tragoedias ot como dias composuit ceterum inui magna ejus gloria sitisse videtur. Nulla nisi Ciceronis et Varronis de eo judicia habui nus es. Ott Ribboch. l. c. li. 27.
Cicero de in I, dicit: Synephebos ego potius Caecilii aut Andrium Terentii quam utrum quo Menandi legum Aquibus tantum dissentio, ut quum Olihocles vel Optime Seri-liserit Electram, tumen Diale conversam Atilii mihi legendam putem de tuo Licinius serruum scriptorent, Verum, Pinor, scriptorem timen, ut legendus it. Idem 'icoro p. ad Att. 14. 20:
Suam cuique laonSam, mihi meam; Suum culilue morem, mihi meum.
Non scite hoc enim Atilius , et i durissimus ntque Tusc. IV, 11 unam ex jus comoediis niser dicens: Quae autem Sunt his contraria, in nasci putantur metu ut Odium mulierum quale in Dino: υνο Atilii est. Ejusdom nonianis comoediam comitosuit Menander, quam ex more , ,etarum illius enalioris ab Atilio conversam verisi millimum putamus. s. Meinck in Mon rei p. 115.
Restat, ut gravissimi nobis do tilio testim inii Varronis
mentionem si inmus dicentis senti In vero Trabea et Atilius et Caecilius Deile moverunt. Char. p. 15 PutSch. Ex his inueis testimoniis vix aliquid certius et accuratius erui potest. distitem conat robulum videtur, Atilium haud in Parem fuis8 excitandis asseetibus, quod irro . c. diserte dicit cui rei bene restiondet subula ejus ει νο υν ς, quae naturanrgumenti nud raro occasionem ad risum Spectatorum captandum praebuit. Sed priusquam l lanius inquiramus quibus causis permotus Sedigitus hunc locum ei concesserit, ad sextum
Maximo semper viri docti mirati sunt, aerentium, magnum illum comicuit latinum, quem veteres multis extulerunt laudi bus, cujus fama et gloria nostra quoque notato viget, a Volcatio Sedigito tam multis comicis posthabitum et in sextum tandem locum canonis esse relatum. Quae, ut visum est, Torontio allata injuria haud paucos permovit, ut hunc canOnem atque judicium insulsum et putidum haberent. Nos vero partes Sedigiti suscipere et ea ratione, qua canon institutus sit, sextum inter comicos locum Terentio nitributum esse merito, hisce ostendere aggrediamur, ita quidem, ut primum quae nobis traditu sunt de eo testimonia veterum et collio a
mu et lari I Onamus, tum ut, quae e ejus fabularum, quae supersunt, natura et indole OStram confirment sententiam,
accuratius diligentiusque perspiciamus. De Terentio multa veterum judicia, quamquam interdum diversa inter se, accepimus Propter eximiam, qua Semper florebat gloriam. Cicero ep. ad Att. 7, 3: Secutus sum, non dico Caecilium malus enim auctor latinitatis est), sed Terentium, cujus sabulae propter elegantium sermonis putabantur a C. Laelio scribi. Idem pud Donatum in vita Terentii:
-Tu quoque, qui solus, lecto Sermone Terenti, Conversum expre8Sumque latina voce Menandrum
In medio populi sedatis vocibus effers Quidquid come loquens atque onmia dulcia dicens. Varro apud Geli. VII, 13:-Exemplum Varro esse dicit ubertatis Pacuvium. σr cilitatis Lucilium mediocritatis Terentium. Idem ad Charis. p. 215:- ut ait Varro de latino sermone, nulli alii ser vare convenit, quam Titinio et Terentio. Idum apud Nonium p. 374:-In ἐγεσιν Terentius poscit Palmam. Jul Caesar apud Donat in vit. Terent. : Tu quoque, tu in summis o dimidiate Menander
Poneris et merito, puri sermoni amator.
Lonibus atque utinam scriptis adjuncta foret vis Comica, ut nequato virtus polleret honore
27쪽
Cum Graecis, neve hac despectus parte juceres. Unum hoc maceror et doleo tibi deesse. Terenti.
Afranius in Compit. svit Terent):-Terentio non similem dices quempiam. Ausonius in Protrept. ad Aus neP.: Tu quoque, qui Latium lecto sermone Terenti Comis et adstricto percurri pulpita SOCCO, Ad nova vix memorem diverbi coge Fenectam. Servius ad Virg. Aen. I v. 140: Sciendum tamen est, Terentium propter solam Proprietatem Omnibus comicis esse praepOSitum, quibus est, quantum ad cetera spectat, inserior. Horat. p. II, 1, 59:
Vincere Caecilius gravitate, Terentius rie. Ex his veterum testimoniis satis lipparet, uniit in honore fuerit Terentius propter sermonis elegantiam, dulcedinem, lenitatem, puritatem atque omnes, quamquam, quem locum inter comicos obtineat, non consentiunt, unanimiter eum faciunt sermonis principem, qui non humillimo socco incedit sed magna cura cultus et temperatu est. Quae dicendi laus quam
justa et aequa sit, facillime cuique legenti Terentii tabulas persuasum erit, ut de hac re sustus loqui supersedere posse mihi videar. Hunc igitur praestantiam sermonis si Sedigitus
in constituendo canone Observasset, non dubium esse potest, quin non sextum tandem locum Terentio assignare potuisset, sed in primum locum eum referre debuisset. Videmus porro Terentium utroque loco a Varrone laudatum propter ii ni ad Char. p. 215 et ad Non. p. 374 vel
quod mores et ingenia personarum in scena agentium optime
composuerit et descripserit, quam laudem ei deberi ab aliis confirmatur. Cie apud Don. Aus. Nam quam laudat Servius . , Terentii proprietas nihil aliud significat, nisi prae claram acultatem proprietates, quem nos dicimus characterem, juste et recte describendi, atque illa, qua Horatius
Terentium lincere vult, ars sine dubio non solum, ut Schol. Acro ad hunc locum annotat, id proprietiitem verborum et
artis grammaticae, unde principatum inter comicos Obtineat, reserenda est, sed nil sacultatem quoque, qua omnino Terentio cum judicio, ratione atque cura agantur et tractentur, inprimis vita communis et artificiose compositum et stabile fixumque personarum ingenium effingatur. Quibus gravissimis Terentii virtutibus sermonis et artis hominum naturam et mores eleganter vereque describendi
cognitis, quarum si Sedigitus ex lege, quum in constituendo
cariotae Secutus St, rationem habere potui88et, non in sextum eum retulisset locum exoritur denuo quaesti Saepissime prinposita, quae suerit ejus rei causa, vel quaenam res desuerit Terentio, ut aliis comicis, quos sermonis laude et artis longe superavit, Osthaberetur. Considerantibus nobis illa, quae proposuimus, testimonia, J. Caesar l. c. rectam viam hanc difficultatem dissolvendi ostendere videtur, dum queritur, Terentio deesse vim comicam). quae si ejus sabulis inesset, ore, ut non despiceretur, sed rodem, quo graeci poetae, honore frueretur. Quid autem est vis illa Ea est virtus, qua spectantium animi voluptate et hilaritate permoventur iisque vel invitis risus excutitur, quam virtutem Graeci nocto nominant. Eundem significationem nisectus excitandi saepe apud veteres scriptores habet vocabulum vis, ut Cic. Brut 23 89. Quam vim in Terentio desiderari Vnrronis quoque apud Geli. VII, 13 et Ausonii l. testimoniis confirmatur. Nam illa Varroni mediocritate, quam Tereritio vindicat quamque Graeci rasor ii vocant, intelligitur praeclara illa Terentii secultas, qua non negligens quidem
Omnino commotionem animorum tamen non peculiarem et majorem operam in concitandis affectibus collocat. Quod minus miraberis considerans, teSte s. Hieronymo ep. ad Pamm.101. Terentium Menandri inprimis sabulas imitandas sibi
junxisse Scimus; quare a Plutarcho Compsae. Menandri et Aristoph. p. 85, ejus i Sic δια πιολλων αγομένη πιαγων και
Fr. Aug. Wolfius misceli. p. 452 vocabulum comica eum virtus mriuiigit, sed sensus huius Ioel non mutatur.
28쪽
ἰθιον nominatur Testis est nobis Euanthius qui in commentation de fabula dicit: illud est admirandum, quod Terentius et morem retinuit, ut comoediam scriberet, et affectum temperavit, ne in tragoediam transiliret. Quod cum aliis rebus minime obtentum et a Plauto et ab Afranio et Atta et multis sere magnis comicis invenimus Itaque neminem, qui hanc latinarum litterarum partem diligentius perscrutatus fuerit, fore spero, qui levitatis nos accuset, si pro certo habemus, Terentium in elaborandis suis sabulis Menandri facultatem, qua ille maxime valebat morum et vitae vulgaris effingendae inprimis imitari studuisse. Si autem natura poesis, ut subularum quae dicuntur ι γι ι vel moratae velistatariae, et Sermonibus et actionibus major quaedam lutes insit, quam iis quae αγι τικαί et Otoriae dicuntur, itum hae potissim uni praeter argumenti tractionem et morum descri titionem dictionem quiaque Particularum et conjunctionum vinculis solutam gestu et actione corporis juvandam Ostulent. Per Omnes auteni Terentii sabulas tranquilla et sobria invenitur oratio, eodem sere semper cursu, eadem celeritate sine vehemente strepitu fluens Optime igitur Terentio moratiis scribenti sabulas conveniunt voces sedatae, quas laudat Cicero . . et scite eum adstricto socco pulpita percurrere dicit Ausonius i. c. id est comoedias docere eleganter et cura et diligentia compositas. GL Horat Ep. II, 1, 174 Ars Poet. V. 80. Quo magis id eluceat simul lue, ut perspiciatur, quaenam praecipua dissimilitudo inter Terentium et Oetus, qui tres priores locos obtinent, intercedat paucis verbis de ejus poesis natura et indole, qualis apparet in ejus sabulis, agendum videtur. Quum Macedonia subacti et Corintho deleta studium Graecarum rerum utque cognitio Romae magi magisque crescere et Romanorum nobilium ordines invadere et Optimatum urbanitas multo distare ab imperitae plebis sensu coepi88et, fieri non potuit, quin Terentius hoc ipso tempore natus, magniri ingenii sucultatibus praeditus, studio disciplinarum Graecarum imbutus ususque consuetudine virorum illustrium cs. Adelph. prol. 15. Cie ad Att. 7, 3 illam, quam Naevius, Plautus, Caes
cilius in componendis fabulis adoptaverant rationem relinqueret liamque quae accommodatior ipsius ot amicorum litteris imbutorum isset ingenio. ingrederetur CL Ladevicius Mus. Rhen. III, p. 180 Nam illi poetao, quoniam studio delectandi atque nurne popularis sibi comparandae gratia in retractandis Graecorum comoediis versabantur. Graeco colore et arte relicta, ii sui. immiscebant Tabulis, qua, intelligebantur et voluptate sensuum affectuumque accipiebantur a Romanis tr cissima ritiaeque amantibus. Qua ratione arte ni illam. qua compositae erant Graecorum sabula eo perditum Sse, neque tali modo mutatas vel totius depravatas comoedias placere potuisse viris, qui non ridendi, sed gaudii purioris percipiendi causa theatra visitarent, quis est, qui negetr Terentius igitur, quum loc bene terspectum haberet atque paucis hominibus doctis placere et eruditis ac sapientibus potius Voluptatem iniserre mallet, quam plausum captare et risum OVere plebis illiteratae cujus ipse testis est, reprehendens Luscium, quod id sibi unum negotii putaret, ut, quas secisset, tabulae populo placerent, cs Andr prol. 2 Eunuch prol. init ). 'atis, spero, intelliges, quo jure quamque recto ensu Terentius id egerit, it in palliatis suis comoediis Graecum et colorem et
habitum et artem quam maxime conSerVaret.
Quod studium Terenti artis persectioris apparet ex delectu quoque sabularum, quas sibi sumpsit imitandas. Nam Terentius ,rae ceteris Menandrum clarissimum poetam et elegantissimum novae comoediae ecutus, sabulam artificiose et cum judicio disponit, actionis explicationem recte et fideliter tuetur, Personarum, qua inducit in cenam, more animique conditiones cute et recte delineatas videmus Sermo non tragicorum altissimo sed lyricorum spiritu fertur neque inconditis jocis dicteriisve ornatur, sed ita instructus eSt, ut quatuordecim ordines non ossendat ut breviter dicam: omnia ab illo ita sunt disposita et comparata ut magis arti, quam rudi multitudinis sensui sufficiant. Hac de re videas Bernhard. H. liti lut p. 24 Momm8. Hist. Rom. II, p. 33. Quare, quum Terentius ad colorem et artem Graecam
Servandam propensior esset, ejus sabulae quam maxime acee
29쪽
3839serunt ad exemplaria Graeca, ut nonnullis Graecitatis ignorantiae causa mutatis aut nonnullis quae Minus apte dicta essent a Graecis et Romanis moribus convenienter, ad Romanorum vitam it truditionem inccommodatis, Graecum fere fabulam latine conversam nobis spectare vel legere Videamur. Quae vero nova comoedia Attica illium in hominum moribus et ingeniis describendis versaretur fieri non potuit, quin quae oam initaretur comoedia latina eundem induceret naturam et ut Graeca, cita et Terentii comoedia verin esset γική vel morata. - Unde non mirum, quod plebs illiterata riuum Graecorum vitam riuotidianam et morem parum cognosceret et ipsae comoediae Graecae, quas expressit Terentius, non ad voluptati et sensu plebis serviendum comparatae 88ent, sX elegentia illa Terentianarum comoediarum vita. Atticaerat ne a sua vita et moribus alienis, voluptatem capere non potuit, et funambulorum ludorumque spectacula majoris secit, quam Terentii sabulas spectandas Cujus rei testis est, quod vulgus, dum Hecyra Terentii agebatur, iis e theatro unambulos videndi causa decessisse compertum habemus. cs. Prol. ad Hecyr. qua re nihil clarius mobis ostendit, quid vulgus in theatro quaesierit, et vim illam comicam, qua retineri posset plebs, Terentii comoediis defuisse. Qua vi comica deficiente Sedigitus permotus videtur, ut Terentium in sextum reseri et locum. De Terentio plura verba iacienda putavimus, ut Sedigitum crimino injuriae huic comico illatae defenderemus. Simulque quia, si suo loco Terentium positum intellexeris, permultum inde lucis in totum canonem illustrandum emanare urbi
Hi tres poetae, Licinius, Atilius, Terentius secundam canonis cla8sem constituunt, quod quum totus locus suadet. tum lucide apparebit horum comparatione iacta cum illis, qui Sequuntur poetis, Turpilio, Trabea, Luscio. Qua instituta quod discrimen quaeque ex hos ordines poetarum ejungat, in aperto erit.
Turpilius. Do ita Turpilii ejusque eomoediis perpauca tradita sunt X nonnullis titulis et fragmentis certum de Hu' g '
oxnediri non potest. Constat autem eum prae ceteri Menandi iustu oroni uisgo hi noti magna libertato sibulas Menando tractasse sed anxie exemplaria eum secutum esse satis r.'gmentis evincitur. CL adeuic. l. c. p. 18 et comoed Turp.
Praeterea teste Varrone apud Char. p. 15 x- e uis: uii laus vivaeituti sermonis et alacritati, quales
reliquiis habentur, convenire videtur.
s. Luscius Lavinius. equalis sui Terentio ejusque adversarius. De eo nihil restat, Triuu in prologis ad Torenti Andriam, unuchum, Heau-
otii tribus qui eos antecedunt, poetis: Licinio Atilio '
30쪽
sertum vult, collocans docet utrique inter Oniacos quorum
in genere esset habendus, infimum deberi locum. Trabeam, qui in hujus tertii ordinis Secundo loco ponitur. facultato commovendio παγη insignem fuisse testimoni Varroni apud Char. p. 215 scimus, quod eodem loco de Atilio quoque, qui secundi ordinis eundem iterum locum obtinet,
hiudatur eos nutem, quamvis eadem laude gaudeant, tamen utiqua re diversos inter se suisse statuamus ea de cauSa ne-CeSSe St. quod tam remotum honoris locum Obtinent. Quum
inter Luscium et Terentium, Trabeam et Atilium similitudo
quaedam intercedat summo jure colligere OSSumus, Turpilium quoque et Licinium vinculo quodam similitudinis conjunctos esse, utque Turpilium et Licinium principes suisse generis cujusdam comoediae, quo Luscius et Terentius minimam adepti in gloriam. Hoc igitur modo sex ultimos canonis poetas de Ennio postea in duos ordines redactos et totum unonem in tres divisos habemus. oritur nunc gravissima illa quaestio quo jure quaque ratione edigitus tales ordines poetarum instituere, quo jure cuique locum, quom teneat, assignare potuerit quaque re hi ordines inter se disserunt. Postquam Romani ad cognitionem rerum Graecarum Pervenerunt iisque delectari coeperunt, ad Graecos confugerunt poetae latini et ab iis quae Romae in scena gerentur, Omoedias petierunt. Sed de Graecis comoediis quas in manibus habebant, quid iis erat faciendum Triplicem omnino videmus rationem, quam Oetae latini in conscribendis suis sabulis adhibere potuerunt ac revera adhibuerunt. Potuerunt enim sabulas Graecas religioso vertere, vel ex diversis Graecis sabulis quae iis placebant, excerpere et unam componere latinam, vel denique retent argumento et dispositione immiscere latino mores et consuetudines Vix est, cur Secundam et te tiam rationem conjungi acile potuisse admoneamus. - Sicanonis priores tres poetas consideramus, nobis perspicuum erit, quanto studio Caecilius, Plautus, Naevius comoedia sua . quas de Graecis sumpserunt, Romanorum consuetudini litte. rariae, quali eo tempore erat accommodare studuerint. Haud
enim ignorantes, quanto civium eruditi a Graecorum doctrina distaret et cognitione, simulque mores et ingenium utriuSque populi bene perspicientes ut captarent spectantium benevolentiam, tantam copiam rerum et morum latinorum sabulis immiscebant, ut, unde Originem haberent, vicappareret, et On- susione raro tamque occulte utebantur, ut vix sentiretur, Sed omnia ita instructa et disposita cernebantur, ut facile παθηcommoverentur, neve in peregrino locos vel mores briperentur spectatorum animi. Qua causa permoti tales res inSerebant, quae acerbitate, gravitute facile animos tenere poterant,
unde hi tres poetae studio illudendi et irridendi in aequalium vel ipsorum principum civitatis vitia invehebantur. Qua de re egregie dicit Cicero de re publica . apud s. August. de civit dei II, 9:-Quem illa comoedia non attigit, vel potius, quem non vexavit Cui pepercit Esto, populares homines improbos in republica seditiosos, Cleonem, Cleophontem Hyperbolum laesit. Patiamur inquit); etsi ejusmodi cives a censore melius St,
quaru a Poeta censeri Sed Periclem . . . violari versibus et agi in cena non plus decuit, quam si Plautus ni ter voluisset aut
Naevius P. et Cn. Scipioni aut Caecilius M. Catoni male dicere. - Judiciis enim magistratuum disceptationibus logitimis propositam vitam non poetarum ingeniis habere debemus nec probrum audire, nisi ea lege ut respondere liceat et judicio defendere. Quibus Omnibus permovemur, ut hon tam arti, quam voluptati et sensu spectantium illos serviisse et unicum eorum
finem fuisse etia παθη commovere credamus, quo maXimam
inter aequales consecuti sunt laudem. His tribus comicis latinis mortuis quum magis magisque
Graecarum rerum Studium Romanorum animos penetraret ab
Licinii inde temporibus comici latini id sibi datum negotii
putasse videntur ut in conscribendis suis comoediis plura Graeca exemplaria ante oculos haberent atque ex unaquaque, quae apta viderentur, eligentes tales Scerent subulus, litibus temporum, rerum hominumque morum et naturae praeclaram imaginem spectatoribus exhiberent simulque commoverent et