장음표시 사용
31쪽
a excitarent animos. Licinius autem et Atilius in hoc novo genere nondum plane acquievisse, sed, ut majores Oetae, principem comoediae finem in commotione et perturbatione animorum posuisse videntur, quum Varro apud Char. l. c. Atilium ci γεπιν valuisse aperte dicat, quamquam riu sermo
Cicerone vituperatur, cf. de n. I, 2. et ad Attic. XIV, 20 ntque poeta ille durissi inus legunti, sed destituto vi comica
Terentio proponatur. Unde elucet, qua ratione summu Grae- comam artis et dmirator et aemulator, ultimum horum obtineat locum Terentius, qui id agit, ut moribus ingeniisque hominum depingendis et arte et sermone elegantem ossiciat
comoediam. OmneS, quo commemoravimus, poetae conjungendi plures sabulas libertate usi sunt; sed ut saepe si sic etiam eadem aetate niter huic contraria ratio exorta et culta videtur, quae unam tantum sabubim imitandam sibi proposuit. quod hujusmodi comici hoc modo comoediam elegantiorem sese reddituros sperabant i Quamquam ad hanc nostram Sententiam evidenter confirmandam diserta testimonia desiderantur, tamen ad hoc credendum facile inducimur eo, quod Turpilium, Trabeam Lusciumque in suis sabulis Graecorum vestigia unxietate undam legisse cognovimus, neque eos deliter Vertentes plure Graeca comoedias in unam latinam conssaronu8OS esse putamus. Neque tamen haec est nostra opinio, illos viros in suis como0diis conscribendis nihil aliud egisse. nisi ut religiose et anxie verbum de verbo exprimerent et nihil addere vel demero exemplari Graeco ausos fuisse, Sed potius et voluntatem et voluptatem respicientes civium, nonnulla, quae accepta Ore Romanis sperarent iiddidisse, aliaque, quae minus apta latinis oculis et auribus viderentur, misisse. Nam Trabeam αγη commovere studuisse, Varronis testimonio
comprobatum est, Luscium operam dedisse, ut comoediae suae placerent populo, Terentius docet l. c., atque Turpilium unam sabulam Graecam secutum addendo et demendo haud inepte voluptatem et delectationem fecisse spectatoribus verisimillimum habemus neque prosecto, quid huic sententiae obstet,
Dico forsitan liquis, si Sedigitus in constituendo comicorum Ordine sucultatem ro πύγος commovendi respexis8et, Terenti inferiorem, quum Turpilio et Trabone, honoris locuti deberi quippe quibus vis comica, quae Terentium deficiat,as uerit; nam si hunc unicam sibi sumpsisset regulam Sedigitus, constituendi comicorum ordinem, aliarum rerum praestantiae et elegantiae, quibus Terentius enituisset, rationem habere o non licuisse. Videtur sane jure suo Superiorem locum obtinere Terentius, si hanc, quam statuimus legem, secutus est vere Sedigitus. Res igitur uberius explananda est auctorem nostrum crimine sicilitatis et inconstantiae liberare conaturi, poetas, qui Terentio postponuntur, consideremus et ab Ennio ultimo oridium ur.
Selinus, Ennium tragoedias et comoedia scripsisse comoediarum nihil nisi tres versus restant, atque de ratione,
quani in iis scribendis adhibuerit, nihil a veteribus traditum; tragoeilias vero e Graecis versas tradit Gellius lib. I, cap. 4 dicens: Vorsus Euripidis Q. Ennius, quum ejus tragoedias
verteret, non sane incommode aemulatus est. Quodsi tragoedias vertebat Graecas, quid obstet, quin et comoedias Graecis eum vertisse putemus Ut juventutem in cognitionem rerum Graecarum induceret Liv. Andronicus, librumque haberet quo uteretur ad docendam poesin epicam, Homeri Odysseam vertit neque Sine causa nos Suspicari putamus, nequalem sere Ennium comoedias vertere conatum esse, ut studium et cognitio theatri Graeci inter Romuno pervulo are. tur. Quae res si ita se habent et Ennium religiose et anxio comoedias Graecas vertisse recto statuimus, suo jure in recensu comicorum ultimum obtinet locum. Nam serviliter premendo exemplitria Graeca et vertendo nullum certe ei debetur meri
32쪽
tum nulla lite laus neque bonae descriptionis morum animi vitaeque neque commotionis nisectuum. Hunc sequuntur ii, qui, quamquam Similiter unum Xemplar Graecum imitantur tamen non serviliter in verbis haerent, sed libertate quadam utentes in vertendis sabulis certum sibi proponunt finem, quem ut assequantur non auea mutare
coguntur. Cuius generis poetarum Turpilius. Trabea Luscius)sententia Sedigiti minima laude dignus habetur qui morum et temporum imaginem tabulis exprimere, is autem, qui demendo et addendo e proprio ingenio spectantium tenere nimos et commovere studet, princeps judicatur. Haec via comoedias conscribendi aliis comicis nimis arta et angusta est visa neque consiliis suis Satis apta, quare non mirandum, quod plures Graecorum comoedias adoptaverunt, unde, quidquid placebat, elegerunt atque in unam novam
comoediam latinam congesSerunt. In eorum numerum refert
Sedigitus Licinium Atilium, Terentium quos sabularum On- susione usos supra docuimus. Quomodo poetis multum Pr fecisse in peri est quum vincula, quibus ab aliis comicis erat inclu8a comoedia magis abjicerent suaque ipsorum indoliet ingenio magis confidere coepissent. Quod considerantibus,
ut, unde prosecti sumus revertamur Terentius majore Sane
laude et honore dignus videtur, quam Turpilius et Trabea, quod naturam poesis rectius perspiciens et ingenio adjutus lutioribus finibus coercuit et ad ultiorem persectionis gradum comoediam
ProveXit. Canonem igitur nostrum si invertas, facile, opinor intelliges comoediae palliatae originem et progressus a primis
incunabulis usque ad florem perduci et proponi a Sedigito. Nam incipiens ab Ennio, cui honoris atque gloriae tantum
causa, qua fuit apud Romanos, non tam propter comoediarum, quam propter tragoediarum, inprimis annalium suorum merita inter comicos conceditur locus qui vertendo Graecas fabulas docuit, eos profert poetas qui, quamquam ut Ennius, unam tabulam Graecam imitandam sumpserunt, tamen non Olum bene vertendi, sed etiam lium sibi proposuerunt finem et assequi studuerunt Nam Luscius majore religione sequens
unam Graecam comoediam morum descriptionem et vitae vulgaris quam accuratissimam imaginem ante oculos ponere O-
natur; quo sit, ut ejus comoediae 1 9ικαί vel moratae haberi possint Trabea vero, qui in medio est, affectu vel iure quoque spectatorum Spectat praeter descriptionem morum et' minum Turpilius denique o icto omnino negligens ummum comoediae finem ponit in commovendis affectibus vel
Deinde in ore jam laude digni habentur, qui sequuntur,
Terentius, Atilius, Licinius, quod ad altiorem persectionem comoediae palliatae contendentes plura exemplaria Graeca adhibuerunt, et eligentes ex unoquoque, quae apta Videbantur, novam comoediam latinam condiderunt. Hoc quoque in genere, qui in describendis moribus vel ι γε νιν versatur, infimum obtinet locum et non miramur, quod Terentium, Oetam laudatissimum et certe laude iunissimum mao i ii notis comici posthabitum videmus. Atilius jam αγν commovenda curavit, et non temere nobis concludere videmur, Licinium, qui primus inter hos ponitur, iis solis studuisse ideoque principatu in Obtinere.
Facile autem intelligitur, comoediam palliatam ad altiorem persectionis gradum perduci po8Se. Non enim ignoramus, ea, quae e medi Populo prodeunt, ejus cognitionem et doctritiam non excedunt, ipsius tempora, mores, homines attingunt neque mentes in regiones ignotas avolare cogunt, voluptati et seni ui plebis maxime arridere et satisfacere. Ex quo satis perspicitur, non summum persectionis gradum comoediae palliatae poetas, quos adhuc diximus, aSSecutos 8Se, Sed Summam laudem iis convenire, qui Sive unam Sive plure Comoedias Graecorum imitantes, quae personis agentibus in cena et locis et temporibus, quibus aguntur, apta Sunt, ita accommodant et inserunt suis fabulis, ut spectatores vel spatio vel tempore vel eruditione moribusque a Se aliena conspicere non credant, quum ea maxime placere Oleant, quae ipSorum Spectantium ingenio conditionibus et rebus publicis privatisque On-Veniunt, ita quidem, ut poetam alieni populi tabulat imitandam Sump8isse et elaboratam praebere oculis, Vix sit, qui su-
33쪽
εpicetur. Huc contendisse Caecilium, Plautum, Naevium supra docuimu atque inprimis hanc laudem deberi Plauto con-εtat. luum ebus fabulae ex quibus Graecis sumptae et petitae Sint, uepe ii cerrime viri docti dissentiunt, et idem Plautus
quanto studio Romano mores suis subulis inculcaverit, Omnia vitaverit, quae spectatorum animos ex Romanorum vitae
vulgaris ambitu bripere possent, diligenter ejus comoedias legentem non sugiet. Qua vero lege Caecilius Plautus, Naevius ordinati sint quoque jure suum quiesque obtineat locum honoris, jam supra uberius explicavimuS. Maxime igitur florebat comoedia altilita studio commotionis animorum et assectuum, postea vero, quum Romani rebus
et litteris Graecis magis essent imbuti atque arte delectari
coepissent, comici latini illam rudiorem sane vim, qua ut trahebant et teneb:int spectatores, deserere et arti operam dare incipiebant, unde actum est, ut, quo magis arti servirent, eo magi ro πύγος, quod Romanae plebis eruditio et natura est derabat, mitterent. Quae comoediae artificiosius comparatae, desciente quo lue poetas ingelii et indole vere poetica, plebis Votis non ussciebant, quare eorum ex comoediis fragmenta
Si igitur, quae adhuc disputavimus de canone, respicinSet conseras, ii 'gari non posse confidimus, certam rationem in ordinandis comicis Sedigitum observasse quae quidem ratio artissime conjuncta est cum primordio et progressu comoediae palliatae Canimem in tres, vel, si Ennium respici vis, in quatuor partes dividimus, quae ternos amplectuntur poetas, iitque in unaquaque parte Ordinati sunt comici ex acultate commovendi το πύγος. Cujusvis igitur ordinis infimus poeta initium, mediu progre8sum, Summus hujus generis como filiae orem ostendit. Habemus hoc modo additis cujusvis praecipuis prOprietatibus hos ordines: L Ennius qui, quum deliter verteret, cognitione comoediae Graecae magis imbuere Romanos studuit. IL Luscius, Trabea, Turpilius unam novam Atticam comoediam sequuntur, sed alius alium appetens finem.
HL Torontius, Atilius, Licinius plures comoedias Atticas
sequuntur, sed diverso fine vel et oi παθων et τῶν θων.
IV. Naevius, Plautus, Caecilius Atticas comoedia vel unam vel plures sequentes Romanorum inprimi mores et res respiciunt ut temporis sui imaginem proponendi aut delectaudi solum causa populum. Priusquam disputandi finem faciamus nostram dissertati onem breviter respicere atque nonnulla, quae notatione digna videntur, addere nobis liceat ut uno obtutu Originem et progresεum totius latinae comoediae palliatae perspiciamus. Considerantes litteras latinas id admiramur, quod tres antiquiissimos comicos comoediam latinam ad Summam, quam apud Romano unquam SSecuta est, videmus gloriam et persectionem evexi 88e, atque negare non possumus hos ipsos poetas viam ingreSSOS ESSE, qua Sola comoedia ad persectionem perduci potuit. Quae eorum ratio e consistit, ut Graecas comoedias haud omittente, quidem, tamen summa cura multa re e RO-manorum vita et moribus petitas tabulis immiscerent atque suas comoedias ingenio eruditionique ejus temporis Romanorum quam nulXime accommodare conarentur. Plautus, Naevius, Caecilius quanto studio subulis, quae Romanorum indoli et moribus propria erant, inserere luduerint, jam antea exposuimus. - Sed haud ita multo post vel ipsa eorum extrema aetate haec via, quam ingressi erant, ab aliis comicis derelicta videtur, atque, quunt Graecarum litterarum et rerum cognitio magis magisque Romam penetraret, hujus temporis poetae ea ipsa re eommoti videntur ut illam, quam in Graecis admirabantur, Persectionem in latinam comoediam transferre conarentur Quae quum ita essent atque illis comicis recte esset per8uaSum, Omoedius Graecas ad verbum expressa non po88 Placere civibus, facile adducebantur, ut ex diversis Graecorum sabuli partes colligerent atque in unam latinam comoediam conflarent. Hoc vero modo suctum est, ut, queni appetebant, finem non Sequerentur. Nam non ad veram persectionem, sed ad maturitatem quandam festinatam perducebant comoediam, quam
ob causam latinam comoediam mox e fastigio, ad quod per Naevium, Plautum, Caecilium elata erat. delabi cognoscimus.
34쪽
Ne quis putet, nos Terentio, maximo illi comico, non imper- tiro debitam ii idem, id addendum est, ab illo, quamvis aevium, Plautum Caecilium nrte fabularum elegantiu puritate
Sermoni Superet, tamen eas ipsa res, quibus Solis comoedia latina perfici et placore potuit omissas et neglecta eSSe Pri- Dium Terentius argumentum vel materiam fabularum non ex Romanorum vita et rerum conditione petiit, tum Romanorum indolis, naturae, eruditionis illius temporis parum rationem habuit. Naevius, Plautus, Caecilius omnia, iuue Graeca re et doctrinam redolent, fugiunt publicas privatasque res RomanaSperstringunt, latina nomina latinos titulos latina loca nil hibent; comicis vero sequentis temporis, imprimis a Terentio omnia hujusmodi, quae Graeca exemplaria produnt, 'Servata invenimus. Qua ratione comoedia admiratione quidem digna et arto insignis, Sed non Romanorum naturae peculiari et indoli con veniens oriebatur, atque fieri non potuit, quin et latina comoedia, quo magis persectionem et naturam ii necne sibi vindi caret, latinam indolem, latinos more negligeret eo minu PO-pulo placeret et hebesceret; unde non mirum, quod laude, quam per se meruit, carebat et a Romanorum ratione et sensu abhorrebat. Quo etiam factum putamus ut ii poetae, quibus unum tantum exemplar ad imitandum propositum Sse cognovimus.
niinime votis populi sufficerent et haud magno essent in
Quo comoediae genere tum demum delectari potuerunt, postquam Graecorum litteris satis erant instructi, Omnesque ingenii et artium copiae, ut ita dicam, in Succum et unguinem transierant. Quod quum tempore, quo vivebunt Terentius ejusque aequales, nondum Romanis contigisset, Voluptatem, quam exoptabant, ex comoedii Graeco more instructis non capiebant.