장음표시 사용
271쪽
randum existimarent: sive quod inferioribus Diis commissam crederent a summo illo mundi administrationem , cultumque omnem qui his tribueretur in supremum illum Regem omnium Sc parentem existimarent redundare Ac cum DEI ipsius invisibilis sormam ignorarent,6c vellent tamen habere aliquid in quo cogitatio subsisteret 6t sensus ipse haerere posset,multa eius symbola dc imagines sive in rebus naturalibus quaesiverunt, sive ipsi commenti sunt, in quibus potentiam Numinis colerent, idem saepe sub multis nominibus et formis atque imaginibus, Deumque ut ita dicam μυριωνυμον dc μυριομορφον Venerati. Conser Michaetas Mourgues S.I. Prosesioris Tolosani Systema Theologicum Pythagoreismi S aliarum sectarum apud Ethnicos, Tholota I7ΙΣ. 8. Gallice editum: De origine vero alterius generis Idololatriae ex ambitione vel superstitione nati, qua defuncti homines divinis assecti honoribus sunt, Augustinum Calmei BenedictinumMonachum in dissi adjuncta comis mentariis in Sapientiae librum, itidem Gallice vulgatis,atque alios interis pretes ad libri Sapientiae cap. XIV. Sc Johannem Faes τὸν notis
ad Gyraldum de sepultura Veterum T. I. Opp. Gyraldi p. 698. seq.
VI. Non mirum itaque est adeo, quod dum in inferioribus hae rei mortalium cogitatio, tam multos tamque passim diverses, sibi Deos coilendos deligere potuerunt: quicquid enim vel prodesse vel obesie sibi insigniter posse intelligebant, hoc religioso cultu prosequendum
sibi duxerunt, idque tanto magis Simpensius, quo emcacius illorum sensu tangebantur, vel quo praesentiorem cujusque adjuvandum vel vicissim ad nocendum vim esse fuerunt persuasi. Hinc frequentissima Spirituum, Daemonum, Geniorum adoratio, de qua Vossius libro I. de Idololatria, tum veneratioMundi ipsius S Naturae, de qua idem lib.
VII: nec minus Solis, Lunae &stellarum, elementorum item ut telluris. sontium, fluviorum, ignis aliarumque rerum naturalium, de qua idem
Vossius lib. II. S III. Consimiliter religiosus cultus ipsis tributus hominibus, non tantum qui vel egregii aliquid reperissent, vel magnis rebus gestis admirationem siti late circumtulissent ; sed etiam quos amor vel
274쪽
adulatio vel fraus vel metus religiose venerandos suasit obtulitque. Hinc Mythologias plerasque Poetarum veterum de Diis ad historicum sensum revocant, di de Principum rebus interpretantur Viri Clarissimi P. Cle in ad HesiodiTheogoniam Sindissertationibus deHercule,Ve. nere, Adonide &c. quasGallice scriptas Bibliothecae universali inseruit: Paulus Aaron in Antiqvitatibus Celtarum itidem Gallice editis, Renatus Iosephus Turnemine S. I. in dissertationibus variis quae sparsim intextae legunturMemoriis literariis Trevoltinis, & novissime Boieriis in explicatione Historica fabularum in lucem emissa Gallice Paris I 7ii iet. duobus voluminibus, ic recusa Hagae III 3. I 2. Neque infrequens cultus religiosus tam inarum, ut apud Gallos , Germanos de quo Sponius p. Ios. IO6. Miscellaneor. 6c Nicolaus Chorierius inViennensium Antiqvitatibus. De cultu Heroum adeundus Vossius VII. M seq. Etiam animantes brutas ob hanc causam cultas constat, quod vestitilia dc praeclara qxaedam homines ' docuerunt, Vel ad vitam singulares praebeant usus. vel singulari aliqua polleant virtute benefica. noxiave. Qv' de argumento plura nossemus sorte, si exstaret Labeonis liber i Diis an malibus em laudat Servius in 3 AEneidos. Quanquam ex eodem Ser vio constat appellari animales quod de animis fiant, Plurima quoque Spererud lassint quae de iisdem docet Vossus lib. III. & IU. Idem de cultu plantis S rebus inanimatis exhibito videndus lib. V. & VI. di de virtutibus ac vitiis, valetudine,morbis aliisq ve affectionibus rerum hominumque religiose cultis libro VIII & de imaginibus atque symbolis
Deorum libro IX. Quanquam si recte rem putemus, animalia quoiu, plantas di alias res contemtiores naturaleS,rerumq ve assectones di ipsas
pro/ymbolis potius divinitatis culias, quam ipsi met pro Diis habitas agentibus, certe a cordatioribus inter illas hominibus existimavelim, quod de Hgyptiis certe dubitare nos haud sinit Plutarchus libro de Iside
et Osiride. Varios gentium errores, multipliceqVe ineptias parum religiosas circa Deos, eorum cultum, S tributos hominibus rebusque vilioribus divinos honores persequitur Johannes norim Prosessor Gedanensis in schediasmate de Hypocrisi Gentilium circa Deorum cultum. Lipsiae i7r 3. 4. Videnda etiam Johannis Fue saei diatriba de Idololatria Magica, in ejus variis opustulis excusis Pariea 6sq. 8. VII. Sexum in Divinis μ' commenti sunt plerique vel homi
num Conser Baconem de Uerulamio lib. V. eap. et de augmentis scientiarum.
' De Cabalistis&Christianis, Spiritui sancto tamineum sexum tribuentibus disi inca dita Apocrypho Novi Test P. 3οι. sol
275쪽
DIUINI s. απnum similitudine ac modulo Numina formantes metientesque, vel potius ut duo illa quibus omnia constant vim activam quidem & effectricem Deorum, passivam vero facultatem S materialem causam Dearum nomine significarent, & quum Numina sua confunderent cum natura rerum, statuerunt Deos ἀρρενοΘη mares simultaminasque, hoe est qui soli ad rerum generationem conferrent hoc, quod in hominibus et caeteris animantibus mas it scemina. Dilucidius hoc pateret si ad nos
pervenisset liber Hipparchi Staetritae, quem Aristotelis discipulum Suidas testatur scripsisse librum Τίβο αρρεν κω υ et μ' , - Τὰ ομγ ; de eo quid mas ta foemina sit - - inter Deos, s quae eorum nuptiast Exispendenda interim quae de- γάμον disputant Pythagorici &Orphici.
Et quod iisdem Pythagoricis unarius numerus virtute est ἐρεν cΘηλυς, actu άρ Θριῆ πατηρ , binarius μήτηρ , S ex his ortus numerus tertius άρρήνοθηλυς: Pseudo Hermeti quidem DEus ἄρρενοΘηλυς vocatur Nex Platonicis ipsi Synesio quantumvis Christiano. Julio Firmico pater omnium mater. Similiter Dii JEgyptiorum de quibus Plutarchus, VIII. 1. sympos Chaldaeorum item S Phoenicum, quemadmodum notat Io. Crojus in specimine conjecturarum ad loca quaedam Irenaei, Origenis &c. ConserCanubonum p.73.ad BarondoannemRualdum animadversione ΑΣ. ad Plutarchum p. I 32. 8c Theoph. Raynaudum T. XI. Opp. P. t 73. Bacchus ms ἄρρηντε ins Θῆλυς ο Θεος ὼς φασιν, inquit Aristides Orat. in Bacchum T. I. p. 3 2. de quo plVra Tristanus T. 2. p. 62 l. seq. 6c de aliis Graecorum Romanorumque Diis Viri praestantissimi Gisbertus Cuperus in ἀποθεώσει Homeri P 227. seq. dc Io. Carolous Scholius in nova explicatione ejusdem HrοΘεώσεως, Gallice edita Amstelod. I7i . . p. sχ. seq. ut Hones Valentinianorum ψρενο-εις taceam, de quibus praeter Crrium libro laudato, Petavius ad Epiphanium p. 67. S D. Hooperus Episcopus Bathoniensis S ellensis in conjecturis deUalentinianorum haeresi quam ex 2Egyptiorum Theologia illustrat , Lond. I7ii. q. His praeter Interpretes Irenaei& Tertulliani addes ubi lubebit S examinabis tradita a Souverainio in libro Gallico, te Platonisme devoi e p. 7O. 84. seq. 9δ. Sc. Mundus άρρενοΘηλυς Jarchae Philosopho Indo apud Philostratum lib. 3. c. II. de qua sententia conserendus Vossius VII 6. de idololatria. Nota vetus formula siue DEM me Dea es, de qua Brissonius p. sq. libri de sormulis S Tiraqvellus libro de retractu p. 8i. b. seq Dii Patres , Deae matres. Idem Bri n. p. 4. Dii πατήοι & ρυντρήοι Valec P. I3. ad Harpocrationem. θεοὶ & Θεμ sive ut Homerus ti Orpheus
276쪽
136 In DEUS CUM RERUM NATURA CONFUSUS.
δής, Anculi& Anculae, Diis in Sole masculis respondentes Deae σελη- Vide Proclum in Timaeum lib. I. p. Ii. lib. 2. p. 67. seq lib. D P. 29 I. 29 . tum respondent Rhea, Mater Deum, Idaea Mater, Latia &c. Jopi Juno, Diana, Pallas, ΑΘση sive Minerva, Vulcano Massa &Proserpina, Marti Venus, Mola, di Nerie: Caelo Terra ic Ceres, Isis Osiridi, Thetys Oceano, Salacia Neptuno, auirino Hora, Jurite misitio, Satyris Panibus Fauno Nymphae : Ηeroibus Ηρ δες sive si ν , ut notatum Ezech. Spanhemio P. 13 3. seq. ad Callimachum. Virilibus Genio muliebres sive Junones, de quibus Sponius p. 83. Misceli. ut innumera alia Dearum nomina omittam. Vide S Gellium XIII. ΣΣ. & Alexandrum Morum in notis ad novum Foedus ad Actor. XVII. I 8. Observes etiam in veteribus inscriptionibus non tantum monumenta posita Diis Manibin, sed etiam Manilis
his, perinde uti Maera μορως) ut notaVit ClaudiuS Dansquejus p. t GD operis eruditi de Orthographia. Etiam in numis non modo Libet Bacchus est sed & Libera, nec modo VenuS Dea sed Deus quoque, Venusque mascula. Sic Luna Dea & Deus Lunus de quo Canu bonus 6c Salmasius ad Spartiani Caracallam cap. VII. Hugo Grotius ad Esaiae I XU. ii. Isaacus Iaqvelotus dissi de existentia DEI P. q. , quae nuper dixi in Menologio sive libello de Mensibus cap. 2. Nota quoque Fortuna barbata virilis aliaque muliebris in Sponii Miscellaneis eruditae antiquitatis p. Io . Philoni, lib. de Abrahamo p. 283 Virtus ἀρωφυ τοι,
avia in agendo consistit, λογισμος quoniam in percipiendis, quas judicat, versatur ideis. Sententia horum qui sexum in Divinis vel DEum Hsνοθηλυν
statuunt, valde affinis est illorum opinioni, qui vel duo putant esse contraria omnium rerum principia coaeterna, bonum S malum, vel DEum esse existimant non modo causam S demiurgum sed quoque materiam universi. Uterque error dici non potest quam longe lateque invaluerit jam olim, Schodie passim serpat. Posteriorem hunc maxime nostra aetate incrustavit Spinosa, a quo Cabbalistas nonnullos non alienos esse
docuit Henricus Morus in fundamentis Cabbatae r I. Opp. Philosoph. pag s23. N Jo. Georgii Nachteri liber, qui inscribiturSpinosis mus inIudaismo. Amstelod. 1699. 8. atque D. Joh. Franciscus Buddeus in Philosephia Hebraeorum p. ῖΣ3 . seq. Eodemque tendere dogmata Philosophorum, unitatem & immutabilitatem omnium rerum statuentium vel
motum negantium, ut Zenonis Eleatae, Xenophanis, Melissi, Sorani,
277쪽
Stilponis, Plotini, Iamblichi, procli, Aristotelis, Abasardi, Scotistarum, Caesalpini, passim disputat in Lexico suo Historico Petrus Baesius, qui Ia-
ponenses quoque Spinosismo suffragari contendit: quemadmodum in Hallensium observationibus selectis T. I. p. 346. spinosistis accensent etiam ii Ρhilosephi, qui ut Stoici DEum statuerunt esse mundi animam. A Jacobo Borlimio similiter loca Epistolae ad Romanos ' XL 36. dc I. Cor. VIII. 6. ita intelligi, ut DEus materia universi constituatur, qui omnia ex se per emanationem produxerit, quin imo hoc ipsum esse totius Baehmianismi ic enthusiasmi atque fanaticismi inter Ethnicos .
Christianos&Muhamedanos fundamentum, omnia ex DEO materialiter promanare, atque in illum iterum revolvenda, idemque sensisse olim Chaldaeos, AEgyptios, Sabios, Orphicos Splurimos e Graecis, nec minus Indos, Gallorumque Druidas Sc alios bene multos, atque hanc ipsum fuisse originem idoloIatriae,ut in rebus naturalibusDEum se recte coIere plerique opinarentur, fuse atque erudite docet D. Abrahamus Hinc helmannus ό ρμυιαριτνς in detectione fundamenti Baehmiani, vulgata Germanice Hamb. 1693. q. Observandum tamen est, non omnes qui dogmata nonnulla quae inosismo suffragari videnturiam plexi foriste sunt, ilIico etiam totam Spinois εοτέα probavisse, aut atheis ideo adscribendos esse, cum DEum causam essicientem & moderatorem universi, ab universo ita ut animam a corpore distinctum,scelerumque vindicem ac virtutis remuneratorem agnoverint: aliis etiam praeter rem dogmata illa impingi, ut Hippocrati, veIut Plutarcho, qui tamen adversus Stoicos p. IO73 . diserte docet divinae perfectioni esse adversum, ut in communi universi in Iovis essentiam omnia redeant atque in ea consumuntur. Conser quae de Plotino notavi lib. IV. Bibl. Graecae cap. 26. Pag. ISO. Nam impudentiam Jo. Tolandi '' omitto,
qui in originibus Judaicis nuper Moysen ipsum Spinosistis accensere non dubitavit.
' Non causam materialem, sed efficientem tantum, notatam ab Apostolo, recte monuit S. Basilius libro de SpirituS. CSp. 6. Tolandum consutandum in se suscepere plures viri doctissimi ut P. Fninci m Budde in Historia Ecclasiastica Vet. Test. & in programmate de Origine Gentis Hebmae : ἁφro De nngius Observati. sacr. parte et . sub init. Gottoeb Carpaosius pro- grammate inaugurali vulgato Lipsiae 1713. Jacobus Ius in defensione Religioni , Ultra ject. 17o'. 8. Euri Bὸnris in Miscellaneis observationibus adversus Tolandum, Gallice editis, Delphis 1νiet. 8. Moriniri in Epistola ad Huetium in Titi
278쪽
P. VIII. DEUS CUM RERUM NATURA CONFUSUs
Altera sententia de duobus principiis distinctis coaeternis bono uno altero malo non minuS late serpsit olim,viresq ve agit hodie propter duas causas potissimum, qVia pleriqVe sibi persuaserunt ex nihilo fieri nihil posse, , DTum Optimum, malorum qUae observantur in vita, cauissam esse non posse. Sed nihil posse fieri ex nihilo, nemo demonstrare hactenus potuit, licet rationi aperte adversatur credere quod a Qhilo aliquid factum fuerit. At enim ab omnipotente causa potuit aliquid condi ex nihilo reale, uti cogitatio nostra quando vult ex nihilo veluti condit ideas. Malum nullum datur cujus causa DEus sit, sed quamptimum sub DEO aliquid ponitur, jam non est D Eus h e. caret sumisma illa persectione quae privationi nulli boni per naturam obnoxia est, aut libertatem sertita nulli subiacet possibilitati ut ita dicam libertate illa abutendi. Posito numero pari PoniturqVGqVe impar, positaque luce
creata ponuntur etiam tenebrae, licet tenebras non condidit DEus, non magis quam caecitatem. Illa porro ut pntentia ita sapientia ac bonitate
se testatus conditor persectissimus est, ut pro consilio suo & finibus quos sibi proposuit quam optima fecerit S pulcherrima, quam pulchritudianem magis etiam miraremur, si possemuS universi rationes S leges totamque omnis aevi durationem S consecutiones mente complecti, qui in minuta sie pe particula haerentes passim caecutimus, di pro malis habemus quae in se mala non fiant, faciuntque ad maius bonum majoremque pulchritudinem. Sed quemadmodum quotidie videmus ridicula ferri judicia de consiliis Principum ab iis, qui ex privatis commodis illa metiendo intimas eorum rationes ignorant, sic longe absurdius Q reprehenditur ab nobis homuncionibus providentiae divinae sapientia &justitia, qui infinitesimam ejus partem di ea qVae ante pedes nostros sunt haud capimus. BONI DEI Nomina sive sumbola sum:
I. apud Graecos di Romanos Iupiter, Dyow1. q. apud Philosophos DEM, Lux, ignis, pila. Vide simplicium in 7. Phusicorum Aristotelis p. 98. s. apud Manichaeos et alios haereticos '' Duitas, Patre IEF Christi,
Conser Nazianzenum orat. XVI. p. 26Ο. seq ' Prudentius in Hamartisenia v.-haereticos qui duos eontrarios μω inducebant
279쪽
6. apud Cabbalistas divinae Sephiroth. apud Formosa nos Tametisanha σα MALI PRINCIPII nomina e θmbolari. apud Persas Arimanis . Conser Plutarchum de Iside p. 369. seq. Ahermam HerbeIot p. IOO. Bibl. Oriental. 2. apud fgyptios T phon. 3. apud Graecos S Romanos, Flato, Cacodaemon, Insevis, Dis, άποταί-
q. apud Philosophos, Materia, tenebrae, nox, mors, nihiι s. apud haereticos, Creator, Demiurgus, Deus Vet. Test. ἔκοσμω
6. apud Cabbalistas, Helioth, Sammaet 7. apud Formosanos Sariasin ud Chinenses Io KSclavorum
Quam multi dogma hoc de duobus principiis Deo bono imo
altero malo, vel quod idem serme est, de Hyle sive materia mali pr incipio, Deo coaeterna,probaverint olim,probentque hodie, consulendiJacobus Thomasius ό ριακαρίτης in schediasmate Historico Lips x66s. . p. 23. seqq. S libro de Stoica Mundi exustione Lipci 676. q. p. 29. sqq. 77.I62. seq. Balth sar Becherus Libro x mundi fascinati, Petrus Ballius in Leκico suo S aliis scriptis passim, atque inprimis Io Christophorus Wolfius amicus&Collega noster conjunctissimus inManicharismo ante Manichaeos, S inter Christianos redivivo Hamb i O . 8. Ab illis disjungendi essent Persae veteres, si q uod Thomas Hydeus in Historia religionis veterum Persarum p. I6I. sibi persuasit, alterum mali principium posuissent creatum : Sed nihil tale ex Plutarcho S aliis veteribus colligas. Eorum autem qVi nostra aetate, qua controversia dissicillima de origine mali a plurimis eruditissimis hominibus in omnes partes agitata est, unitatem DEI bonitatemque S providentiam insigniter vindic runt, juvat vel unum laudare illustrem Leibnitium,eiusqueTheodiceam sive specimen de bonitate DEI, libertate hominis di origine mali editum Gallice Amstelod. I7IO. 8.Frequens & hic humanae mentis error,Deos mesos &Cacodaemones inpri-
voeat Duitas quas retentiores quidam minus eommode Duali ι. Eisque dirus flumi, Mucionitae, Valentiniana,MMikhai, Pauliciam Ra
280쪽
inprimis putare colendos ne noceant, cujus rei multa exempla reperire licet apud Vossium lib. I. de Idololatria c. 8. Theophilum Raynaudumn VIII. Opp. p. s*O. R. 6c inAlexandri Rosi variis religionibus sive religiosis cultibus orbis terraru , que librum ex Anglica lingvaGermanice vertit Albertus Reimarus Lubecensis, Amst. I 668. 8. 6c Gallice Thomas te Grue Amst. I666. q. atm in AbrahamiRogeri ianua aperta Ethnicismi, dotas*Chrissophori noli ad illum librum ex Belgico Germanice translatum animadversionibus, Norimb. 1663. 8. Non tamen huc facit inscriptio vetus apud Gruterum p. CXXX. q. quae a Clariss Struvio p. 83. Antiquit. Rom. allegatur, nam pro Κ A L. AELIONIN. DI. IR. quod de Diis iratis vir doctus explicavit, legendum est L. AELIO CILSARE, ut in nova Gruteriani operis editione ex Reinesio recte est annotatum.
Porro colebantur vel Dii sinpuli, vel pluresjunctim,qui eam ob
causam dicti συνΘρονοι, πάρελοι, συνεδροι, συνναρι, συμβωμοι qVod thronos, cultum, templa, aras communes ac consociatas habebant,de quibus
conserendus Stephanus IeMoyne notis ad Varia sacra p. 382. Salmasius ad aram Herodis Attici, Gisbertus Cuperus in observationibus IV. 3.ec libro de Harpocrate P. I 9. I . Cabiros quoque Deos sectos interpretatur V.C. Hadrianus Relandus dissa. Misceli. V. Trajecti I C6.8. atque ita dictos observat Dioscorus Castorem ac Pollucem,nec non inseros Deos Cererem, Proserpinam, Plutonem ac Mercurium. Conser si
placet Joannis Antonii Astorii JCti Veneti disertationem de Diis Cabiris, vulgatam Venetiis I7O3. 8. & Tobiae Guthberleti diatribam de Mysteriis Deorum Cabirorum, Franeqver. 17Cῖ. 8. I inc di imagines pan-ιheae dc numi panthei in quibus conjuncta Symbola pluribus Diis communia, de quibus Struvius p. 8α. Antiq. Rom. Claudius Nicasius indiss de numopantheo Hadriani Lugd. 1689. . PetrusSegvinus numisim. P. δ. Jac. Wildius p. 2O8. 2O9. aliique. De templis sestisque Pantheis infra erit dicendi locus. Dii Penates, appellabantur quos qVisqve pri- 'Patim coleret, ac Patronos sibi et tutelares adscivisset. VIII. Tralatilium N illud, multiplicia Diis nomina attributa Scappellationes datas variis de causis,sive a loco ubi colerentur,si ve ab ope& auxilio quod ab illis exspestirent homines, sive ab alia occasione, in
quibus cognominibus Deorum annotandis industriam praecipue pro- harunt Iulianus Aurelius Lessigniensis libris tribus de cognominibusDeo