Compendium geographiæ territorialis cum omnibus, & singulis statibus, provinciis dominiis, ac rebus notabilioribus Europæ, Asiæ, Africæ, & Ameri cæ compositum ab abb.ate d. Jo Carolo de Stadel ..

111쪽

a Sabaudia ; Aer est admodum frigidus,

propter montes plerumque nive copertos, nec adeo patria ferax est frumenti , aut vini. Venatio hic optima est , unde abundat Cervis , Apris , Damis , leporibus albis , Phasianis , & quibuscunque

volatilibus ; multae etiam arbores reperiuntur nucum , castanearum , & similium frugum . E lactibus pisces, optimum saporem habentes in magna quantitate extrahuntur. Principaliores fluvii, rivi, & lacus , sunt Isara , Archus , &Arvus ; lacus vero Burgetinus, & Ane cinus . Sabaudia in sex partes dividitur, quorum tres ad Meridiem , reliquae sunt ad Septentrionem . Primae sunt Sabaudicar propriar, Mauriennenses, & Tara lassienses. Secundae sunt Ienuenses, Fau- signenses , & Cabillonenses . Chamberium , Civitas principalis Sabaudiae est , sit uata ad rivos , Lessum , & Alba num ; in spiritualibus dicta Civitas , est sub Iurisdictione Episcopi Gratianop litani. Religio Catholica hic floret, profligatis quibuscunque Sectariorum opi

112쪽

nionibus. Ultra Chamberium reperiuntur in Ducatu Sabaudiae , Mommelianum , Tractus Geneven sis, Anecium , Ager Cabellicus , Tarentasia , Monasterium , Fanum S. Ioannis in Mauri anna , Τractus Fossigniacus . In Pede montio reperitur Taurinum , Carinianum, Savi hianum , Cuneum , Mons Regalis, FOD sanum , Mons Calerius, Chierium , Pinarolium , Ducatus Augustus, Augusta Praetoria, Vercellae, Canapitium , Eperoda, Marchionatus Segusinus , Salu tiae, Carmani ola , Nicea , Villa Franca, Boleum , Barcino , Tenda , Asta, Veruca , Clarastum, Cervum , Onelia , Ualles , Lucernensis , Perusina, & Sancti Martini.

g. 9. De Ducatu Μantuano, cum parte Monferratensis . Ducatus Mantuanus plures continet Status concessos ab Imperatore in

Feuda, cum obligatione accipiendi investituram ab eodem Coesare. Ultimus

113쪽

Princeps fuit de Domo Gondagae , cum titulo Ducis Mantuani, Mont ferrat ensis, & Quastallensis, Uicarii perpetui Sacri Romani Imperii, Marchionis Goneta Ne , Uiandani, Ca soli, Bosoli , &c. Domini Luzzarae , Castelli Godesti di, Comitis Rodigi. Marchionatum Mantuanum erexit in Ducatum Carolus U. Imperator. Civitas Ducatus, Principalis est Mantua, sit uata in medio cujusdam lacus, pulchra , magna , & ornata existit Sede Episcopali Exempla ; Patria fuit Virgilii , Poetarum facile Principis. Civitas Casalensis , principalis est Sta res Montferrat ensis. Rex Galliarum illam expugnavit anno I 68 I. Dux vero Sabaudiae illam recepit anno I 69s. Ultra Ducatum Mont ferratensem reperiuntur in Ducatu Mont ferrat ensi , Nicea ,

Palea , Tridinum , Aquae Satelliae , &Albium , duae Civitates Episcopale S . De .

114쪽

S. Io. De Ducatu Mutinensi.

Ducatus Mutinensis comprehendit Regium , Brixellum , Carpium , Frignanum , Corregium , & partes Carfagna nas . Olim Duces Mutinenses fuerunt iidem , ac Ferrarienses . Mutina , Civitas principalis Status est , sit uata inter Secchiam, & Panarum; Episcopus etiam ibi residet, Suffraganeus Bononiensi. In hac Urbe Brutus sustinuit insultus Marci Antonii, post obitum Iulii Coesaris ann. 7 Io. a condita Urbe. g. II. De Ducatu Parmens. Dividitur Ducatus Parmensis, Ecclesiae seudum, in Parmensem, & Placentinum, Statum Buisti, & Vallis Tari. Civitas Parmensis sit uata est ad fluvium ejuidem nominis, Sedem habet Episcopalem Suffraganeam Bononiensi. Duces Parmenses ordinarie hic resident. Videatur Robbe P. I. L. a. c. 9. g. II. Civitas Placentiae, magna est,& notabilibus versus

115쪽

sus Padum munita propugnaculis,ornata Sede Episcopali. Gaudet & Dux Diti -ns Buxetana , & Valle Τari , in qua Florentiola, Buxetum, Burgum S. Domnini. S. I a. De Republica Januensium. Status Reipublicae Ianuensis , alias vocatur Liguria, continet etiam Corsicam. Civitas principalis totius Status est Ianua , Urbs , pulchra , fortis , &Mercatoribus plena, unde sunt admodum divites Ianuae. Ianuae fons sanguinis , futuram sequentis anni calamitatem praenuntiavit a. 933. Ad Statum Ianuensem pertinet Savona, Naulum, Albingaunum , Intem ilium , Portus Delphini, Rasallum, Sevest a Tiguliorum, Portus Veneris , Spedia , Sere Zena . Franciscus Maria Imperialis hodie Januae Dux est . S. II. De Republica Lucensium . Respublica Lucensis regitur a Con- fatonerio , a nobilibus eligibili, de duobus in duos menses, cui assistunt novem

116쪽

Seniores , similiter sex vicibus in anno eligibilibus ; qui gaudent titulo Excellentiae ; totus Status est sub Protectione Imperii. Civitas principalis est Luca, sit uata ad brachium fluminis Serechii. g. I . De Republica S. Marini. Respublica S. Marini est sub Protectione Summi Pontificis, praetendit libertatem , & tuetur suam gravitatem , ut reliquae Respublicae, quae etiam illi titulum concedunt Charissimae Sororis . Civitas principalis est S. Marinus, situ, ta in summitate alicujus montis, dependentia ab hac Republica sunt tria Castra, & nonnulli Pagi in Confiniis D catus Urbinat ensis. S. II. De Reliquis Italia Statibus , seu Principatibus minoribus. Reliqui Italiae Status, seu Principatus minores reguntur a propriis Prin 'cipibus , quorum aliqui sunt sub prote

117쪽

IIoctione Summi Pontificis, alii sub protectione Imperatoris, & nonnulli sub protectione Regis Hispaniarum , ut princia patus Plumbinus. Sunt & alii Status, &Civitates , ut orbetellum , Portus Her culis , Portus S. Stephani, Telamon, Portus Longus; Principatus Farnesianus , Praenestinus, Braccianus , Meldulans , Pallanus. S. I 6. De Sicilia .

Insula , & Regnum Siciliae, in mari

Mediterraneo poterit habere in longitudine, computum faciendo, ab Occidente ad Septentrionem milliaria Italica ducenta , & decem i & centum, & quinquaginta ab Oriente, ad occidentem . Territorium admodum fertile est, feraxque frumenti, vini, & fructuum is unde dicitur Horreum Italiae . Aer admodum salubris est . Magna quantitas hic colligitur cerae , melis, sacchari , olei, croci, & aliarum herbarum medicinalium . Vermes sericim construe n-

118쪽

res, plurimi hic inveniuntur, unde commercia strice a Siciliae sunt nominata. Nec desunt venae auri , argenti, ferri, &aliorum mineralium, Salis , Iaspidum , Porphyriorum,& aliarum petrarum pretiosarum. Corallia versus Trapanum optima e mari extrahuntur . Multa pr. ta , & sylvae ibi occurrunt, unde abu dat Patria cervis, apris, & aliis animalibus sylvaticis , & domesticis. Pisces gladiati, & anguillae prope Fretum Messanae in magna quantitate extrahuntur apiscatoribus. Vesperae Siculet Gallis cantatae fuerunt a. I 282.

Fluvii Insulae sunt Salsus, &Datainus , Scaturientes in medio Insube, quorum unus currit versus Meridiem, alterversus Orienteis: Terminus , Boliceus,& Platanus sunt in parte occidentali I sulae , quorum unus fluit versus Meridiem , & duo reliqui versus Septentrionem et Traina , Contara sunt in parte Septentrionali, quorum unus tractum habet, ad Septentrionem; alter ad Orientem. Multi sunt montes in Sicilia ,

119쪽

II 2 sed famosior est Mons AEthna , Alias Gihel , ille altus admodum est , & summitas ejus semper coperta est Nivibus, in medio autem eructant flammae, vicinis partibus notabilia damna saepe afferentes . Dividitur Insula in tres partes, tres valles nuncupataS , quorum primus

Vallis de Mazara , di Demona, & di

Panormum Civitas principalis Regni est , ibi semper resederunt Reges , &adhuc ibi residere solet Pro-Rex, &Archi-Episcopus , Civitas admodumis magna est , & dives; sicut, & Messanum duplici maris portu celebre: & Syracusa Urbs Episcopalis, famosa : quia mundo edidit Archimedem , Mathematicorum forsan Principem. Religio Catholica ibi est , quamvis adsint Graeci, in eorum Ecclesiis graeco mores sacrificantes , sed

tamen recognoscentes Summum Pontificem , verum Christi Vicarium, eidem isque obedientes . In valle Natim reperitur Nothum ; Syracusae, Augusta, Terra nova , Sperlinga. In valle Demonae re

120쪽

peritur Messana , MyIar, Catana, AEthna ignivomus. In valle MaZarae reperitur Magara, Panormus, Drepanum , Agrigentum , Mons Regalis. S. 17. De Insula Sardiniae . Sardinia a Sardo Rege nomen traxit , habebit milliaria centum, & septuaginta in extensione a Meridie ad Septentrionem , & nonaginta ab oriente ad Occidentem . Aer non adeo bonus est . Tellus , vinum optimum , frumentum , & oleum in abundantia dat. Inveniuntur ibidem venae argenti , sulphuris , &aluminis, & non cedit Telluri Sicular, ubi campi bene fuerint culti . Abundat patria animalibus domesticis , & sylva ticis, caret animalibus venenatiis , exceptis quibusdam araneis ,sol gis nuncupatis, & reperibilibus in venis argenti,

quorum morsus sunt mortales . Herbaranucula comesta, ridere faciendo, mortem causat , unde natum Proverbiurro :