장음표시 사용
31쪽
1 HENRICO RHA C. servatis amoris, ergo sublato otio amor tolli ei laudatumnae est in illo axiomate logico, fulgata causa tollitur effectum Caul:quic jaliis efficiunt, sunt Conservantes, Adjuvantesci Instrumentales. Conservantes sun quae statum factae cituentur, sic cum Caucat caussi conservantes s iit Eneς tygres dircanae nutrices, ita cum Romulo tutores e conservatores aere Ronianae Urbis Reges reliqui, Consules, Imperatores c. Item conservante causa Rertam-pub sunt bonae leges, judices, Magistratus,le guq interpretes simini ui,ceusus ac vectigalia dic. Huc nobilis illa medicin pars de ianitat tuenda pectinet, deque prospera valetudine, quae teste Hilpocrate, retinetur labore, cibo, tu, somno, omnibusque iis mediocribus, siquidem ianitatis studiu est non satiari cibis,ila impigrum csse ad labores.
Adiuvantes sunt quae statum rei adiuvant, Uti sunt supra cum Imperatore armimilitum virtus, locorum opportunitas, bciorum auxilia,clailes, commeatus, fortuna, sceli
citas ct c. de quib. supra pro Marc. Item in Rep.adjuvantes ac ministris an causidici, me. dici, milites. Ita uris civilis causiadjuvantes ct compillatores uerunt, Tribonianus,Theophilus, Dorotheus, Isidorus,d allelaeus, Menna
32쪽
c quorum prudentiara eruditionem jure ivili disponendo legibilique sanciendis Imp. ustinianus sui usus Martialis cautas beatae viae ad uvantes libr. Lo colligit ac receniet hoc
Vitam quae faciunt beatorem, Iucundissime Martialis haec unte Res nou parta a re,sed relicia Non ingrafumager,so perennis: Lis nutiquam, toga rura, mens quietar; ire ingenui,falubre corp/Gri' udens implicitas pares mi , Convictu/facilis, ne arte mensa Nox non e id, sed oluta curis: Non tripis torus, attameMpudicus: Somnus qui faciat breves tenebras:
eo si esse velis, nihil . ruata
Sumum nee metua diem, nec optes. Causae instrumentris sunt uti malleus,itu u-des, ferramenta, vectes, machinae, tridens lac.
Item Agriculturi instrumenta uiat, bones, aratra, ligones, cylindrus Militiae instrumen talant tela, arcus, fastitae, colati, lanceae, gla' dii, hastae,scuta, callides, mathae, bombardae, turres, machinae, uti ex Noveli. 81. de armis constat. Sic Velleius Epicureus impius irridet Deum Platonis, 1 quo negat mundum est: consti actum dificatum, cujus mentionem
33쪽
ia HENRICI RHALA J . i. de natur Cicero facit Argumentum Epi curei est ex remotione causaruiri adjuvalati in
elevatadam divinam mundi fabricam. Dcu non adhibuit ferramenta,vectes, machinas,ministros tanti Peris non potuit, uti putat, hunc mundum aedificare Deus. Qua conclusio falside impia est, quia Deus non eguit his soloe nim nutu verbo mundum condidit. Secundo Causa Essiciens per se agit, aut per accidens. Quae per se agit, sua facultate essicit propria: in se posita. Et talis agit vel natura, vel arte, vel consilio inae ex se manatura em ciunt, agunt id homines: omnia animantia in procreando, sic arbor frutex sua natura fructum producit,4 ignis vi naturae suae calefacit ita venti mari incumbentes tempestatis naturales causae sunt. Unde sunt illa Virgilii: Incubuere mari totinis a sedibui imis
Africus, vastostossunt adlittorasluctus. Ex hoc causarum enere tota naturalis Philosophia est de mundo ejus partibus, te ventis,
de grandincide pluvia, de motu terr de animalium generation progressione, coeterisque eiusmodi rebus. Sic Physici inclementorum
mutationibus causas esticientes considerant,calidum,frigidum,humidum,siccum, pluviar, grandiniS,rerum, cierar.que gignuntur in ac-
34쪽
et generationem, partim ex exhalationibus,,artim ex affectione aeris repetunt , c terret notum ab inclusiis exhalationibus , itemque di- putant animalia partim coitu, partim sim coin generari,in corum pro estionem fieri pa
im alis,partim pedibus, partim costis, partim penit partim pinnuli , ας Arte causa efficiens est , ut Philosophus di- putat, Apelles pingit, eodemque in loco efficientium sunt Architectius, Faber, reliqua suorum operum artifices. Ut Menalcas apud Viroilium ex author laudat opus Pocutipon agm,crtitum dirimi us Alcimedonto. Contra silmiliter DamatΠS. Et nobis idem Alcim on duo pocutifecit. Sic Iupiter Olympius ex Phidia statuario, lac Alexandri imago eae pellei sic Comoediae Latinet ex Terenti, Plauto, isic ornata orata eΣCicerones Demosthei risiic quodvis opus eΣ-cellens ex ingenio di nobilitate tui auroras O
Dicitur conssilio seciens, cum quis deside rata mentes cogitata ratione aliquod ste' ctum producit. Consilii exemplum cstilia , ceronis de se confessio, Suscepto bello, Caelata gesto etiam magna ex parte , nulla vi coactu ojudicio meo , ac voluntate ad ea arma prore
istas sum, quae cram sumpta QP
35쪽
Pli dii exclusas a Thaide incontinentiaim strum adoles ccias arguit confitetnr 6 indignum facinus nunc ego dc illam scelesiam ite me miselum sentio in t det. amore ardeo. prudens, sciens,viviis,vidensque perc0 nec quid agam scio. Item Cicero pro MarcellPrudens iciens ad interitum ruebam. Pre Sestio, vivus, ut ajunt, vidensque cum victu civestitu suo est publicatus Pio Quintio Huic acerbissimum vivo videntique unus ducitur. Ita JCtis ex legibus ulla, Pompeia Cornelia facta non simpliciter , sed dolus, propositum,
voluntas malitiosa, ipseque animus malus, machinator pelvi x delicta arguunt, distii guunt. Simul ad hane causam consilio effici n-iem pertinent deliberationes honestatis, utilitatrs,o του δυατῶ. Nam quid honestum quid
utile, sive quid fieri possit emciena ostendit.
Porro in iis coiitroversiis, quae conjectura cX'cutiuntur,sus icionem arguunt ollantas, de po-
.estas peccandi,voliinta ex sine olesta ex es sciente colligitur. I mciens per accidens si , qui externa sa-culiatu sticit. Hujtis cneris causarum consilio A non consilio se ilicet per accidens agertium magnus es isses. Hoc enim praecipue ia. vltimatione udis vitupetii, cene et venies eo a ur. Namque homines ex formitis rebus
36쪽
o RuN Cap. 2. in aded laudantur 'edi spontaneis inrariis caussis , quibus virtutes vitia profi-iscuntur: dc in judiciis poenam aut Galam osaoistratus reo decernit, hisce auiis conside-uis', ut si scelus sponte commilium est, puni iij iiii casui imprudentia, condonetur. Ita-iue causa per accidens effectum producit non e facultarem in ipsa stam, sed per facultatem l xti insccus advenientem. Hanc Stoici recte amni vocant, id est, divinam illam legem,peculam ineffabiles Dei cogitationes atque incoe- ta complentur. Undra fando dicitur, quod Deus in animo suo fatus est, statuit de decrevit. Indycum res mortalium Fato ac necessitate immutabili volvantur, que nec ullis humanis rumpitur consiliis, recte Livius dec. i. libr. S. sermo, ait, fugi ndo in media fata ruitur Et ut
Tras in Oeto non vota meo tua nunc calus,
sed sit regunt: Et ut Idem in Oedip. Quic ituri
patimur mortale genus, quicquid facimus, Ve'nit ex alto. Et ut eleganter ac propri JuVela
ustum abfρndit . Sed quia fatum non semper absolute agitim interjectis causis secundis, que dum sepe laseia' ter,cbus inli rent, apud principia& nexus casusque latinalium causarum disticulter Vz-
37쪽
HENRIca RHALA C. niuntur, tamen tum discrimen requirunt testatione sua , investigatis apud bonos authori eius rei exemplis. Dividitur haec cause per accidens in ea lquae vel necessitate, vel fottuna eisicit. Est iu illa, quam plerique remotam vocant causa ivero,quq a remota impellitur,nominant prori mam Interim questicunque sita fato haec regi letur Essiciens necessatate est,cum impellitura, effectiun vi quadam externa, aut divina,aut hu
Divina necessitas fato, ut dixi, agita est fatalis illa necessitas, cum res aliter fieti non potes atque i Deo constitutum ei intri satalem continuationem ordinis sempiterni Cuius rei exemplum occurrit in ante dictis: praecipue ii
Manil. te creatione rerum . Astron Fata requnt ortini, certa itant omnia lige, Longaque per certos sigri uetur tempora cur sientes morimur,sm stre ab origine pendet. Ita Tac. 6 annal. Ceterum plurimis mortaliure non eximi, qnin trimo cuiusque ortu Ventur: destinentur. Similiter vid. de mundi conflagratione lib. i Metamorph.
de quoque in fatis reminiscitur fore temur, ii more, quo tellus, correptaque regi cessit Hent. Sic Cicero excusat Pompejanorum causam, quo l
38쪽
quod fatali te cesssitate ad bellum civile impuli non sint. At mihi quidem, ait, si propriuna
laverum nomen nostri mali tu is itur , fatalis quedam calamitas incidi sic videtur impro- idas hominum mentes occupavisse ut nemo mirari debeat humana consilia civina necessitate elle superata. Hoc argum et Sybilla Palinuri querelam reprehendit Dixeratia inurui mu dextram misero,si tecum me tollete nudos,
S Eris,mit m placido in morte quiscam. Cui Sibylla respondet fieri non posse , ut Sty iam paludem transmittat, quia fata obstant, in
lianc modum, Virde haec, o Pali iure, tibi tum dira cupido 'Tu Sugias inhumatus aquas,amne ueseverum
Eumenidum a Gicies, ripamve in is Di isti, me nesta meum 'his era ei re dor
laque sic Palinurus mansionis siue causa ost, sedulo coacta. Humana necessitas elucet in iis , qui ad ali- auid efficiendum vi impelluntii ab aliis, ut ad pugnam vel injiuiam sive ad necessaria corpo ii defensionem , qua necessitate Tityrua it gilianus se excuset. Aod cerem neques tio meoire licebat. In hoc genere interdum numerari ur caus . non quae omnino violenta ne
39쪽
impelli videnti it Nam mercator se tempellat coactum est dicit, ut merces abiiceret, irivatus tyranno se cogi, ut paretatem aliumvinterficiat attamen neque tempestas, neqLE.
tyrannus necessitatem , sed quasi adfert, cur vehementer urgeat sed quia sic usus fert, tali causi appellatur necessaria: coacta ex condi itione, ut Rhetores loquuntur, sine qua sal i ut liberi esse non possum ius. Fortuna, quamvis r principe Fato clepen deat, eventus sit rerum a Deo provisarumtamen respecta homiliis , qui non est omni sciens, tecte definitur caula per accidens, cunaliquid praeteresticientis scopum, deliberatio nem consilium accidit,inde dicta est a feren do,quod temeres sine ratione seratur, hinc ora
coeca aestimatur Fortun nomen ignorati iciniarum confinxit Itaque causa latens u lccita earum reru*, qu pr te Opinionem no ibis ac cidunt, Fortui vocatur ob ignora itionem causarum a Poetis De est nuncupata a cuius consilio ac prridentia mortalium res re gantiar: Unde non inscite aven l
Nossa in m Fortuna 2 eam, crisque si anim. Item Ovid.d PMi t. q. 1idit in humani PDixin Potentia retas,
40쪽
Hominis autem, ut dixi, respectu casus cumit inopinatus, sertinia etiam re iste dicitur,llinc causa per accidens semper ferme impedit ii tentionem causa efficientis per se, re plerum- aue cauta consilio agentis, uti in seqq, exem- lia apparet. Siccatu fortuito ait Tullius .de natur. Deor. Pheraeo Iaseni profuit hostis, qui
gladio vomicam eous aperuit, quam fanare medici non poterant: Sic hostis curationis causanuit fortuita: non enim sanare inimicum, sed siccare volebat. Verum praeter ejus scopum iccidit, ut providentia Dei ita ictum ejus o
derante vomicam ejus aperiret, a sanaret. In hoc genere causarum imprudentia connin arerari solet dicitur imprudcntia 6c fortuna, quia refertur ad casus fortuitos, o consiliolistinguitur hoc modo Ut jacere eius in se- am, si voluntatis consilii ferire autem quem noliteris,sortunae in isto consilium dui taxat adhibetur, in hoc autem fortuna prsva- et Hoc genere se Terent. excusat in Lunuch. Si peccatum id est, peccatum imprudentia est Poetae non qui furtum facere voluerit Itae .cusat Ovidius culpam suam ob casum, quod liquid fortuito viderit, quod Caesarem Aug