장음표시 사용
201쪽
DE ADscENsus QuAsI SPONTANEI AQUA IN F1LTRO CAusA. 367cussae, vel ovi rore majali impleti ad baculum obliquum scania dentis statuit: ubi iterum nihil attractioni filorum siccorum,s ed impulsui potius adscribit adscensum. Et , an hoc semper verosimile sit, quod casu viciniores leviores factae statim adhaereant, videbit qui gossypiuin, laneam lineamve telam imprimit aquae, siquidem vicinae illae potius diutissime depressae circumcirca manent,& quasi foveam faciunt, cum id quidem verum sit in charta bibula siccissima, cujus discriminis ratio
infra patebit. Etiam, si casu viciniores saltim adhaereant , perpetuus ille de naturalis non erit adscensus, sed fortuitus, cum tamen in disposito filtro sit perpetuus. Imo, si vel concedatur, casu vicinas esse factas, an impulsus ille tanti valere aut suffcere possit ad trudendas guttas, quaerendum est. 3. Impulsus ipse quomodo fiat, exprimit ita. Aqua sese naturaliter comprimit, ut levioris cujuspiam corporis ingressum prohibeat; & ut aerem inclusum expellit, forte in tubo immisso contentum subintelligit, aut alio modo subditum sic& graviores partes reliquae seu integra moles aquae leviores adhaesione factas partes elevant ab infimo ad plures telae gradus. Quod an naturae sit consentaneum, perquirendum. Siquidem aqua gravitat quidem & supernae infernas premunt, laterales etiam forte ipsae vicinas. An vero ita premant, ut a gravioribus leves, eaeque a suspensione adhuc leviores factae sursum pellantur, dubito. A pressione aeris rarefacti aut inferioris aut superioris aquam inclusam sursum levari ratio modernorum & experientia monstrat. An vero sibi relicta& in aperto aere, etiamsi adminiculum filiri concedam, sine impulsore aut tractore fortiori, sine contigui amore aut laterum madore ultra aequilibrium vel seipsum trudat, vel adsce dat sponte, doceri cupio. 4. Obiter quoq; animadverte dum est, Domi m Digbr inter causas filirationis ponere etiam naturam quantitatis eo semper tendentis, ut substantias S: co pora a
202쪽
POra, qVae circumscribit vestitob, in unum cogat. Sed quid sibi hac definitione velit , non caperem, praesertim cum interpres Germanicus M. A. H. qui est Mag. Achillas Hopo, Ut conjicio, vertat 3erbreche uiad 3erthcile id est frangat & dividat: nisi
fortassis mentem suam his verbis c., ara. a. clarius eXplicaret. lNam cum ea sit, inquit, quantitatis natura, ut quotiescunqi inter ipsas partes nihil intervenit, tangere se mutuo, adhae- lxere, unirique sibi invicem debeant quomodo enim distarent, cum nihil sit quo separentur t) cum una earum attrahitur, oportet ut vel novum aliquid occurrat abeunti adhaesurum ;vel altera contiguitatem suam tueatur, tractamq; sequatur. Si euim nihil interveniat, manent semper contiguae. Quam cum nece se sit corpus quodlibet ab alio ei adhaerente contingi, vacuum quod prorsus nihil est, ab omni in natura rerum existentia excludi debet. Et cap. 1y. quando diciti aquae partes graviores seu totam massam comprimere leviora immissa
corpora & suas etiam partes leviores seu defaecatione, seu sustentatione immissorum corporum tales factas. F. An deniq; l& quomodo siccitas attrahere possit, an quaerendo defectum illumidi replere, ni conjungi humido, merebatur cogitari, i cum multa sint sicca corpora, etiam porosa, in quibus non as liscendit, neq, a quibus attrahitur aqua, quod experimenta in- lferius adducenda docebunt: &, si in siccis inveniatur humidum, an humidum a sicco attractum, an humor potius pen traverit siccum, quaestio est. Ergo cum cartesiana consecutionis aut circuli corporum ratio , qui in conclusis locis potissimum spectatur, neq; Digbyanae attractionis aut impulsus, neque aliorum modus mihi, iquod pace magnorum virorum dixerim, hactenus suffecerit lpro adscensu aquae spontaneo, quem tantiam hic scrutamur sine l
203쪽
Dg ADscENsus QEAsi spoNTANEI AQUAE IN FILTRO CAUsA. I69 privatam, explendumq; desiderium meum sic exponere, fumdamenti loco jaciens has theses. I. Aqua non insura, pariter ut reliqua elementa
sed habet poris intersertas & admistas particulas igneas, aereas, terreasq; , quas microscopio, defaecatione, evaporatione agnoscimus, ut& ex majori minori ve calore, quem in puteali sentimus, videmus in hyeme fumantem, ejusq; ignis extinctionem seu absentiam in glacie observamus. Et quomodo exsiccantur aquae in vase aut fluminibus per aestatem ac in loco calido, nisi quod ab igneis tam subterraneis & internis, quam externis ambientibus particulis eleventur aqueae λ Habet etiam aqua salem Naturae seu dulce nitrum, quod ανω cogitat ad spiritum universi, per quem copiosiorem tamen ros majalis in
ovi testa inclusus a radiis solaribus calefactus juxta stilum ascendit: quod ex mente ingeniosissimi D. I h. sensi collegae Naturae-curiosorum honoratissimi addo, qui in Responsoriis super hoc negotio insuper suspicatur, aquam quoq; per fila contorta& quasi cochleatim facta aeque facile ut alia onera per trochleam seu oblique sublevari.
a. Aqua liquida seu fluida in semper moSetur cam
testo pari. a. Epist. 1οδ. & ob motum suum di funditur per ignem& aerem innatum seu contentum aut materiam subtilem, si non altius propter pressionem aeris, saltim usq; ad convexitatem aliquam imperfecte rotundam aut perfecte sphaericam , quam in magno maris circulo, lacubus tanquam arcubus globi aquei, guttis pluviae, aqua in vitro aut plano sicco rotundata spectamus, a globulorum coelestium pressione prisc.
phiL pari. 4. s. 1ρ. procedentem. A cujus motoris absentia comgelatur & quiescit aqua. Atq; sorte circularem hunc aut qua-iςmcunq; tandem motum quem ex appetitu continuationis
204쪽
I7o OBSERVATIO XCVIII. profectum putat microscopio agnoscere pos . isumus, praesertim in turbidulae agitatis aquae minimis. s. Aqua fluctuatione sua & motu per particulas flexiles i
sse insinuat sor adhaeretq; viscositate quadam, cum
alio nomine exprimere non detur adhaerendi aptitudinem& appetitum corporibus siccis adeo tenaciter, ut etiam in pamva quantitate stimul elevetur, majori quidem, cum adhuc est lcontigua suo globo, minori, si separata sit & altius tollatur: quod digito poroso, medulla, spongia, laneo lineoq; panno, iipsis etiam compactissimis corporibus ut auro & pretiosis la- ipidibus, qui tamen etiam suis poris non carent, essicimus. Idq; paeo appetitum unionis in liquidis & attractionem con-
Mua sphaeram seu locum suum, id est, medium in- l
ter aerem & terram sic Irmiter tenet, eoque tendit ex divino ordine, libero motu, amatq; conjunctionem sui & proprii leontigui , ut violento seu tractu seu pulsu e loco dejecta aut ele- vata, sed libertati restituta & prorumpens etiam terminos llongissime suos transgrediatur, & priusquam patiatur disgr gationem seu discontiguitatem, seu discontinuitatem Schotto dictam, seu solutionem continui, potius rumpantur conti- inentia & includentia vasa. Ex ein, conditione gravitat, id iest, ad centrum tendit vel sua ipsius inclinatione, vel coele- istium, aetherearum aerearum qi pressione particularum, quam Hypothesis Physicae novae auctor circulationi aetheris addicit. iob eandem quoque vim pressa nimirum aquae superficie aequa- lliter a coeli circumcurrente vortice, mediante aere, ut vult lΗenr. Regins Phri. Nat. p. ira.) aequilibrium suum servat accuratis- lsime, ultra quod in artificiosissimis inventis aegre datur transire. Ad cujus loci illustrationem non possum non adducere
I aibui locum de multiplicatione tritici laudatum
205쪽
a Joh. Tachio Phas Soph. s. p. a. . quod simul faciat ad thesis primae lumen, ubi inter plura, quae merebantur omnia transscribi, Tandem, elementum aquae sua serie & ordine aeri succedit, unde illud immediate, post aerem, ex terrae matrice stirsum exilire animadvertitur, nam idem sibi vendicat combinationis privilegium cum aere, quod aer habuit cum igne. Et quamvis in ultimo loco terra eadem ratione volatile & fugitivum aquae elementum amplectituri tamen ratione ponderositatis, atque etiam propter ejus in sphaera ei a creatione assignata quiescendi desiderium, sistit aquam in suo motu, eamq; impedit, ne magis sursum vehatur 3 atq; iterum aqua impedit aerem, cui naturali amicitia conjungitur , & iterum impeditus aer adest igni, tanquam fraenum, illumq; coercet in suo motu, atq; hic deniq; mirabiliter retinet radium solis inci sum, illumque prohibet, motuiqi suo, ne magis sursum tendat, omnino obstare videtur. Et ibidem: Res quaelibet naturali instinctu ad libertatem suam nativam aspirat, & in propriam mansionem seu patriam reverti avet.
Positis igitur his, quod Aqua sua natura tendat deor. sum, proiner ignem vero inclusim N A em, Oelsi ma-wis aetherem semper moveatur uat m di undatur ad
mini um circulset fluctuatione, ursum adhucst impotens)
insenuet sese suiditate & exibilitate liquida poris texturas in corporum s Oisc tale registi sitate
adhaereat iis , teneat vicinorum aqueorum corpusculo '
mum contiguitatem firmissemer non potesi non aliquando gradatim perpendo ad certos quosdam terminos
Vendere. Exempla prostant in Imibo appenso, charta bibula, sltro imposito, panis sacchari meta, astaci cauda, quorum omnium ratio pro circumstantiarum causarumq, viribus Y et variat,
206쪽
st 1 OBSERVATIO XCVIII. variat, adscensusq; major vel minor, facilior vel dissicilior est.
Nam de adscensione in vaporibus propter ignem simul trahen- tem aut comitantem aut pellentem hic non agitur. In Siphone, amisis , therm copiis, alia res est&ratio a calore externo, aeris pressione, sequela corporum, fuga vacui, aut si quae sunt aliae cauta. Et quod in sphonis tenuissimo crure Rob. Eo te Exper. Phrs Mathem. n. depinxit, adscendat parumper sponte ; ad laterum angustiam, ad quae humentia primum appellens l aqua facile adhaerere, dissiculter cedere potest, aeremq; non facile transire permittit, melius quam ad alias rationes anxie
referemus, de quo Schortus Techn. cur. l. c. 37. p Ioq. annotat. l
Videbar jam mihi prae aliis multis sapuisse & acu rem
tetigisse. Verum enim vero cum ad experimenta facienda manus admoverem, vidi plurimis dissicultatibus negotium scatere, ita ut pro variae materiae conditione facile vel dissiculter, laltius vel humilius vel plane non adscenderet aut descenderet liquidum, indeque vel auctoribus aliis consentire vel contra- ldicere cogerer, modo rationes aliquas invenirem, modo ne- scirem, &-quoq; meum hic exclamare malle . lNam si laneum filirum socrum album aut coloratum Vel multos dies etiam in calido loco detineatur, aqua non ascendit, neq; unicum filorum ordinem superat, sed potius circum illud depressa diu & profundior apparet. Cujus causia, quantum mihi videtur, vel naturalis pinguedo, quae in quibuscunq; pilis observatur, in albogriseoq; aut nigro primigenio, lvel ab oleo inter pexendum & filandum relicta quae aqueas
adhaerere non sinit: in colorato insuper a mineralium terrenorumq; succorum particulis adstrictio, pororumq; condensatorum conclusio & resistentia quaedam esse potest. In madido,
si vel a subita imbuitione vel tardius sub dio a rore aut pluvia laut aere humido contigerit, facile adscendit & descendit, uti quidem experientissimus observavit cariesius, qui absqi proba limbui-
207쪽
DE ADs Eusus QuAsI SpONTANEI AQuAE INF1LTRO CAusA. 1 3 imbuitione non posse pro siltro adhiberi pannum prodit,&cum eo Regius p. D. consentit. Neq; huc facit, quod lana attrahat aquam & augescat pondere vel ulnarum aliquot spa
tio remota, notante Bacone Verul. Experim. 76, 7δ. 97ρr cum per
evaporationem eousq; adscendat & sublevetur, non sensim corporaliter & per contiguas guttas aut lineam serpat. Quod in longitudine rata extenso aut in filum contorto sicco non adscendat, forte naturalis etiam pinguedo impedit. Adscendit autem in madefacto aqua. Ita & ob eandem rationem in lacinia piisaeea sicca rarissimae texturae, vel sine oleo praeparata, qualem per pileonem fieri feci, non adscendit: in madida vero adscendit.
In timeo albo mundo sicco adscendit quidem, sed tarde, & dissiculter, ut in colorato adhuc dissicilius & in glutinato per pultem farinaceam lotricibus & textoribus familiarem, obstructis scilicet poris vel dissicillime, vel plane non ; quod infricea munda, colorata & glutinata ligula idem fieri usus te docebit: cum contra inmadefacta lintea aut sericea facillime adscendat atq; descendat. In Jovia marina sicca non adscendit nisi parumper. Et
quamvis innatans aquae tandem tota imbuatur & submergatur: hoc ipsum tamen fieri non assolet, quod aqua adscenderit sponte, sed quod pondus aquae in inferiori parte detrahat superiorem totamq; sic madefaciat, id quod experiri licet in suspensa spongia, quae nonnisi parce supra aquam madescit. In medulia tamen sambuci sicca adscendit parum , quod sortasse de aliis similibus medullos, substantiis verum erit. In ρ ij meduhά & spira ex tritico pista adscendit aqua aut vinum supra duos digitos, illaq; simul crassescit dilatatione& impletione pororum, de quo infra. In chartis alba scriptoria sacca glistinata non adscendit, vel minimum saltem propter pororum obstructionem: cum in 3 made,
208쪽
ops ERVATIO XCVIII madefacta etiam descendat post: adscensum. Ast in bibisti sicca non glutinata adscendit celeriter fatis, ita ut etiam ultra margines profecta descendat & destillet, cujus rationem expectabimuS. In vitaci eoata cania curvata & humecta quod adscendat, descendatq; e vitro pleno guttatim aqua: in sicca enim an procedat, periculum facere cuivis licitum est) furculae illae sub illius curvatura conjunctae veluti contextum filorum faciunt , quibus madefactis aqua adhaerens eodem modo & serie sequitur labentem ut in lacinia, ubi intumescentiam hic furcularum, quam in filis Digb1 numerat pro necessaria circumstantia , locum non habere apparet. Hocq; problema cum figura
libit adscensum caudae cavitati velut fisso siphoni, cum aqua nonnisi per fistularum ductum ferri possit in altum, scilicet propter gravius pondus trahens in crure longiori , quod Sch.enter pari. I. sea. 13. r. arbitratur. Sed fortassis male adducto exemplo, quia si vel longissimum sit crus alterum , pondusque aquae gravissimum, in siphone fisso sub aeris libertate posito, nequicquam adscendit. Immo, si per minimum foramen in sti premitate siphonis integri pressione aeris penetrantis emuxus sumaminatur, quomodo in aperto fisso siphone vel non gravitabit, vel adscendet y Quod olea destillata & θ rimose aquae ad aliqualem altitudinem adscendant, a volatilitate & igneis vaporosis spirituosis moleculis & corpusculis habent Addendae nunc quoq; ad majus lumen circumstantiae , quisita ἐν termini certi, inara quos vel adscendit, vel destendit vel non, vel suspenditur. Siquidem non adscendit plus pra ter id , quod jam continetur ex interiori etiam humida Striparte, nisi trahatur a descendente graviori aut inclinante magis exterioris ligulae simul humidae. Nec adscendit amplius, si ligum
209쪽
DE ADsCENsus QuAst SpONTANEI AQUAE IN FILTRO CAusA. 1 ssi ligulae pars exterior sit brevior interiore. Adscendit libenter, si ligulae exterior pars sit longior interna aquae immersa , eoq; citius & copiosius, quo longior : non tam ob pondus aquae, quam perpendiculum majus. Debet enim vincere delabens aqua ut in siphone ita &in filtro, non pondere, sed potius gravitatis nisu & longiori perpendiculo atq; propensione
ad terrae centrum, ut ostendit Regius phil. Nat. L 1. c. fa. cum si
phonis crure obliquo & recto ejusdem perpendiculi ; & pluribus locis Sobor vj illustrat: quodq; sipho crure breviori sed amplo , & longiori sed angusto monstrabit, ubi illic gravius pondus ab hoc leviori tamen trahitur. Terminos etiam certos hic aeque esse ut in sphone, ubi non ultra q. vel 3'. pedes altitudinis perpendicularis transit, ut in antliis & thermos copiis, ubi non ultra viginti ulnas aut quadraginta pedes ascendit quod cylindro aeris prementi adsignant moderni: inde constat, quod interior ligula non nimis longa debeat esse, mensura per experientiam reperi da, quod in vase superiori pleno profundin; seu alta aqua ligulaq; externa longiori, adeoq; aqua copiosiore & graviore trahente fortitis, stillae citius cadant ue subsidente contra illic & diminuta aqua aut evacuato fere vase, tardius decidant, quod in aequilibrio vasorum utrinq; suppositorum quiescant; in ligula exteriori sed breviori quam interna est, non destillent, sed quicquid inibi detinetur, in vas ipsum superius per longi rem interiorem partem decidat. Et quae alia plura inter experiundum occurrunt Curioso, cui per otium volupe fuerit inquirer . In his experimentis, & si quae alia possunt obvenire, agnosco quidem facilitatem vel dissicultatem, terminos etiam, ut ut nondum definitos adscensus & descensiis aquae in fit trototo ex viarum pororum', situ, amplitudine , angustia vesobstructione, ex textura diversa, ex pondere & copia liquidi,
210쪽
ex spirituositate, levitate, densitate, terrestreitate, volatilitate partium: veram tamen causam cur aqua contra gravitatis suae naturam veluti sponte sine motore peregrino, sine praevia gravitate secumq, trahente exteriori aqua, ut distingvatur ille
Jontaneus a consecutivo aut t) activo adscensu, adscendat , me nescire
fateor, nisi quis mihi cum Cartesio concesserit motorem internum perpetuum, comitatum aliis concausis juxta theses sup riores; quamvis interim facilius negare audeam, quod non
ab attractione siccitatis, neque ab impulsu quantitatis, neqi a consecutione in pellicula velut in siphonis tubo proveniat, neqi a pondere graviori solo. Ne tamen nihil definiam, liceat mihi libere philosophari primum de Adscensu O Descensu aquae in filtro, ejusq; tota ope- ratione, dein de Adscensu solo quasi spontaneo in filiri interiore iligula ex charia bibula, linteamine, medulla,
Illius causam pono Aquae gravitatem contiguitatem; seus i ut notantius me exprimam, aquae natura descendentis gravitas est, secumq; trahentis contiguam viscosam & fluidam proximam aquam amor, & vis insita suae sphaerae, usq; ad aequili- brii quietem, conjungi , qui tantus est, ut potius in altum tra- l lliat gravem, & natura deorsum inclinantem, quam ut conti- liguam dimittat aquam: quique, quod in siphone minus impe- l: ditus ab aeris pressione, cui alias adscribitur ea successio i& consecutio,) fortius sese exserit, & descensum facit cele- riorem. Haec causa ex processa toto filirationis clarius appa- iret, qui talis est. Quando lacinia lanea, lintea, bombicina, . aliave porosa madefacta, id est, in aquam eousq; immersa, liut haec in laciniae poros penetret & undiq; se insinuet, atq; il- litos impleat, &sic praeparata in vasis aquam extremo uno de- mergitur, illico pressae & motae aquae quantitas aliqua accedit j & affluit, adhaerendo adscendit parum propter similitudinem l& amorem contigui viscosi quasi per scalam filorum, nec non l